Λύσεις — Κεφάλαιο 1 · Μηχανουργείο (σελ. 13) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΜΗΧΑΝΟΛΟΓΙΚΩΝ ΚΑΤΑΣΚΕΥΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1 · Μηχανουργείο (σελ. 13)

Απαντήσεις στις ερωτήσεις Αξιολόγησης του βιβλίου.

Τμήματα ΚΑΙ εργασίες

Ερώτηση: 1. Ποια είναι τα βασικά τμήματα ενός σύγχρονου εργοστασίου-μηχανουργείου; 2. Αναφέρετε τις κυριότερες εργασίες που γίνονται στα βασικά τμήματα του εργοστασίου-μηχανουργείου.

Απάντηση:

• 1. Βασικά τμήματα: Α. Τμήμα Διοίκησης· Β. Τμήμα Μελετών και Έρευνας· Γ. Τμήμα Παραγωγής· Δ. Τμήμα Ποιοτικού Ελέγχου· Ε. Εμπορικό τμήμα.
• 2. Τμήμα Διοίκησης: λαμβάνει τις αποφάσεις για την κατάρτιση του προγράμματος λειτουργίας του εργοστασίου-μηχανουργείου και για την ομαλή διεξαγωγή της παραγωγικής διαδικασίας κάτω από συνθήκες υγιεινής και ασφάλειας για όλο το προσωπικό.
• Τμήμα Μελετών και Έρευνας (σχεδιαστήριο-αρχείο, βιβλιοθήκη, δοκιμαστήριο, τμήμα καινοτομιών, εκπαίδευσης προσωπικού, ενημέρωσης): αναπτύσσει και εφαρμόζει τις καταλληλότερες μεθόδους παραγωγής (χαμηλό κόστος - υψηλή ποιότητα), ερευνά νέα υλικά και επινοεί νέα προϊόντα.
• Τμήμα Παραγωγής: εδώ γίνεται η παραγωγή· περιλαμβάνει αποθήκες πρώτων υλών, αποθήκη εργαλείων, χυτήριο-προτυποποιείο, μηχανουργείο (τμήμα εργαλειομηχανών), εφαρμοστήριο, σιδηρουργείο, τμήμα θερμικών διαμορφώσεων, συγκολλήσεων, λευκοσιδηρουργείο, επιμεταλλώσεων, συναρμολόγησης, συσκευασίας και αποθήκη έτοιμων προϊόντων.
• Τμήμα Ποιοτικού Ελέγχου: συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας των προϊόντων, ώστε να ανταποκρίνονται στις προδιαγραφές· στο Εργαστήριο Μετρολογίας γίνεται η μέτρηση και ο έλεγχος διαστάσεων και ανοχών.
• Εμπορικό τμήμα: διάθεση των προϊόντων στην αγορά στις πιο συμφέρουσες τιμές, αγορά πρώτων υλών και προμήθεια μηχανημάτων, εργαλείων και οργάνων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διοίκησης, Μελετών και Έρευνας, Παραγωγής, Ποιοτικού Ελέγχου, Εμπορικό· καθένα με τις εργασίες που περιγράφει το βιβλίο (§1.2).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και τα πέντε τμήματα με τη σωστή ονομασία και σύντομη περιγραφή των εργασιών τους.

Μηχανήματα ΚΑΙ εργαλεία

Ερώτηση: 5. Ποια είναι τα κύρια μηχανήματα ενός μηχανουργείου; 6. Εκτός απ’ τα βασικά μηχανήματα, ποιες άλλες μηχανές και εξαρτήματα περιλαμβάνει ένα μηχανουργείο; 7. Είναι απαραίτητα τα εργαλεία χεριού όσο και τα βοηθητικά μηχανήματα στο μηχανουργείο και γιατί;

Απάντηση:

• 5. Κύρια μηχανήματα: εργαλειομηχανές γενικής και ειδικής χρήσης (τόρνοι, φρέζες, δράπανα, φρεζοδράπανα, λειαντικά μηχανήματα, μηχανήματα C.N.C.) και εργαλειομηχανές διαμόρφωσης (πρέσες, αερόσφυρες, έλαστρα).
• 6. Άλλες μηχανές και εξαρτήματα: εργαλεία χεριού, μετρητικά όργανα, τράπεζες και θέσεις εργασίας, κοπτικά εργαλεία, παρελκόμενα εργαλειομηχανών (π.χ. καβαλέτα στήριξης κομματιών στον τόρνο), μέσα διακίνησης-μεταφοράς υλικών και εργαλείων, ανταλλακτικά μηχανημάτων, αεροσυμπιεστές, ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος για διακοπή ρεύματος, ασφαλειοδιακόπτες για κάθε μηχάνημα, επαρκής ηλεκτρικός φωτισμός, ανταλλακτικά ρευματοδοτών, μπαλαντέζες, ηλεκτρικά πολύμετρα, μηχανές ηλεκτροσυγκολλήσεων και οξυγονοσυγκολλήσεων.
• 7. Ναι, είναι απαραίτητα: οι εργαλειομηχανές δεν αρκούν μόνες τους· τα εργαλεία χεριού χρειάζονται για τις αντίστοιχες εργασίες (χάραξη, συγκράτηση, κοπή, συναρμολόγηση κ.ά.) και τα βοηθητικά μηχανήματα (αεροσυμπιεστές, μέσα μεταφοράς, ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος, μηχανές συγκολλήσεων) εξασφαλίζουν τη συνεχή και ασφαλή λειτουργία της παραγωγής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εργαλειομηχανές (τόρνοι, φρέζες, δράπανα, λειαντικά, CNC, πρέσες, αερόσφυρες, έλαστρα)· εργαλεία χεριού, όργανα, μέσα μεταφοράς, αεροσυμπιεστές, ηλεκτροπαραγωγό ζεύγος κ.ά.· ναι, είναι απαραίτητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: διάκριση εργαλειομηχανών γενικής/ειδικής χρήσης και διαμόρφωσης, και τεκμηρίωση για το ερώτημα 7.

Διάρθρωση (δραστηριότητα)

Ερώτηση: 3. Μετά από μια επίσκεψη σε εργοστάσιο-μηχανουργείο περιγράψτε τις εντυπώσεις σας και αντιστοιχίστε αυτά που είδατε με αυτά που γνωρίζετε απ’ τον πίνακα συγκρότησης του μηχανουργείου (πιν. 1.2α). 4. Σχεδιάστε και συμπληρώστε πίνακα στον οποίο να φαίνεται η διάρθρωση των κυρίων και των επιμέρους τμημάτων του εργοστασίου-μηχανουργείου.

Απάντηση:

• 3. (Δραστηριότητα) Οι εντυπώσεις είναι προσωπικές· κατά την αντιστοίχιση κατατάσσουμε κάθε χώρο ή μηχάνημα που είδαμε σε ένα από τα πέντε βασικά τμήματα του πίνακα 1.2α (π.χ. τόρνοι → Τμήμα Παραγωγής/μηχανουργείο, εργαστήριο μετρολογίας → Ποιοτικός Έλεγχος, σχεδιαστήριο → Μελετών και Έρευνας).
• 4. Πίνακας διάρθρωσης: Α. Διοίκησης· Β. Μελετών και Έρευνας → σχεδιαστήριο-αρχείο, βιβλιοθήκη, δοκιμαστήριο, τμήμα καινοτομιών, τμήμα εκπαίδευσης προσωπικού, τμήμα ενημέρωσης (μπρήφινγκ)· Γ. Παραγωγής → αποθήκες πρώτων υλών, αποθήκη εργαλείων, χυτήριο-προτυποποιείο, μηχανουργείο (τμήμα εργαλειομηχανών), εφαρμοστήριο, σιδηρουργείο, θερμικών διαμορφώσεων, συγκολλήσεων, λευκοσιδηρουργείο, επιμεταλλώσεων, συναρμολόγησης, συσκευασίας, αποθήκη έτοιμων προϊόντων· Δ. Ποιοτικού Ελέγχου → εργαστήριο μετρολογίας· Ε. Εμπορικό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 3: προσωπική περιγραφή με αντιστοίχιση στα τμήματα του πίν. 1.2α· 4: πίνακας με τα 5 κύρια τμήματα και τα επιμέρους τμήματα του καθενός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστή κατάταξη των επιμέρους τμημάτων στα πέντε κύρια τμήματα του βιβλίου.

Διάταξη χώρων ΚΑΙ αποθήκες

Ερώτηση: 8. Τι εννοούμε με τον όρο “διάταξη χώρων” του μηχανουργείου; 9. Ποιους τρόπους διάταξης των εργαλειομηχανών γνωρίζετε; 10. Ποια μέσα μεταφοράς των υλικών στους χώρους του μηχανουργείου γνωρίζετε; 11. Τι γνωρίζετε για την αποθήκη υλικών και την αποθήκη εργαλείων;

Απάντηση:

• 8. Διάταξη χώρων (χωροταξική διάταξη): οι σχετικές θέσεις που κατέχουν στον διαθέσιμο χώρο τα διάφορα τμήματα του μηχανουργείου, οι τράπεζες και οι θέσεις εργασίας, οι εργαλειομηχανές, οι αποθήκες υλικών-εργαλείων και έτοιμων προϊόντων.
• 9. Τρόποι διάταξης: α) σύμφωνα με το κατασκευαζόμενο προϊόν — οι εργαλειομηχανές διατάσσονται σε σειρά, κατά τις διαδοχικές φάσεις παραγωγής (π.χ. για οδοντοτροχό: τόρνευση, κοπή και λείανση οδοντώσεων, λείανση πλήμνης)· β) κατά είδος — οι ομοειδείς εργαλειομηχανές συγκεντρώνονται σε ομάδες/τμήματα (τμήμα τόρνων, τμήμα πλανών κ.ο.κ.).
• 10. Μέσα μεταφοράς: καροτσάκια, περονοφόρα οχήματα (κλαρκ), γερανοί, πολύσπαστα, βαρούλκα, κινούμενες πλατφόρμες, γερανογέφυρες, μεταφορικές ταινίες, ειδικά τροχοφόρα οχήματα· χρειάζονται ικανούς χειριστές και συντονισμό.
• 11. Αποθήκη εργαλείων (και μετρητικών οργάνων): εκεί τοποθετούνται ταξινομημένα κοπτικά εργαλεία, εργαλεία διαμόρφωσης, εργαλεία χεριού, μετρητικά όργανα, συσκευές και ιδιοσυσκευές συγκράτησης, ώστε να είναι εύκολη η πρόσβαση· σε ιδιαίτερο χώρο γίνεται η ανατρόχιση των φθαρμένων εργαλείων με λειαντικά μηχανήματα. Αποθήκη υλικών: τοποθετούνται και ταξινομούνται οι πρώτες ύλες (ράβδοι, ελάσματα από σιδηρούχα και μη μέταλλα), τα ανταλλακτικά των μηχανημάτων και τα υλικά λειτουργίας και συντήρησης (ορυκτέλαια, υγρά κοπής κ.ο.κ.).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διάταξη χώρων = σχετικές θέσεις τμημάτων, θέσεων εργασίας, εργαλειομηχανών, αποθηκών· διάταξη κατά προϊόν ή κατά είδος· κλαρκ, γερανοί, γερανογέφυρες, ταινίες κ.ά.· αποθήκες ταξινομημένων εργαλείων (με ανατρόχιση) και υλικών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ορισμός διάταξης χώρων, οι δύο τρόποι διάταξης, μέσα μεταφοράς και περιεχόμενο των δύο αποθηκών.

Ασφάλεια ΚΑΙ ατομικά μέσα προστασίας

Ερώτηση: 12. Αναφέρετε γιατί οι εργαζόμενοι πρέπει να λαμβάνουν τα κατάλληλα μέτρα ασφαλείας, κάθε φορά, στο μηχανουργείο. 13. Ποιες είναι οι συνέπειες ενός ατυχήματος; 14. Ποιες είναι οι κυριότερες αιτίες των ατυχημάτων; 15. Μπορούν να προληφθούν τ’ ατυχήματα και με ποιο τρόπο; 16. Ποιοι είναι οι κανόνες για την ασφαλή εκτέλεση της εργασίας; 17. Ποια είναι τα ατομικά μέσα προστασίας; 18. Ποιο νομίζετε ότι είναι το σωστό ντύσιμο των εργαζομένων στο τμήμα παραγωγής ενός μηχανουργείου;

Απάντηση:

• 12. Γιατί μέτρα ασφαλείας: κατά την παραγωγική διαδικασία είναι πιθανά ατυχήματα με σωματικές βλάβες ή υλικές ζημιές· η πρόληψή τους επιβάλλεται για ανθρωπιστικούς λόγους (προστασία της ζωής και της αρτιμέλειας των εργαζομένων) και για οικονομικούς λόγους.
• 13. Συνέπειες ατυχήματος: σωματικές βλάβες ή υλικές ζημιές· ψυχολογικό κόστος για τον παθόντα και την οικογένειά του· οικονομική ζημιά εργαζομένου, εργοδότη και ασφαλιστικών ταμείων (απώλεια ημερομισθίων, αναρρωτικές άδειες, έξοδα φαρμακευτικής-νοσοκομειακής περίθαλψης, καθυστέρηση της παραγωγής, φθορές σε μηχανήματα και εργαλεία).
• 14. Αιτίες: χρησιμοποίηση εργαζομένων σε μη κατάλληλη θέση· άστοχες ενέργειες και σφάλματα των εργαζομένων· επικίνδυνο περιβάλλον του κτιρίου· κακή οργάνωση της παραγωγής και ελλιπής λειτουργική διασύνδεση των τμημάτων· παλιά ή φθαρμένα μηχανήματα· αστάθμητοι παράγοντες.
• 15. Πρόληψη: ναι, σχεδόν όλα τα ατυχήματα μπορούν να προληφθούν (το 95% οφείλεται σε άστοχες ενέργειες και επικίνδυνες πράξεις των εργαζομένων — βιασύνη, άγνοια, αμέλεια, αφηρημάδα, απροσεξία, κόπωση — και στο περιβάλλον εργασίας)· αν τηρούνται σταθεροί κανόνες ασφαλείας και χρησιμοποιούνται τα ατομικά μέσα προστασίας, ο κίνδυνος περιορίζεται στο ελάχιστο.
• 16. Κανόνες ασφαλούς εργασίας: 1) πρόβλεψη των πιθανών κινδύνων πριν την έναρξη· 2) εξεύρεση τρόπων αποφυγής τους· 3) εξασφάλιση προστατευτικών μέσων και κατάλληλου τεχνικού εξοπλισμού· 4) απαγόρευση καπνίσματος· 5) απαγόρευση αστεϊσμών κατά την εργασία· 6) χρήση των ενδεικνυόμενων μέσων προστασίας· 7) τάξη και καθαριότητα του χώρου.
• 17. Ατομικά μέσα προστασίας: κράνος· δίχτυ μαλλιών· ωτοασπίδες· άθραυστα λευκά γυαλιά· μάσκα ηλεκτροσυγκολλητή· χρωματιστά γυαλιά για επικίνδυνες ακτινοβολίες· ασπίδες και κουκούλες προσώπου· πλαστικά γάντια (οξέα, διαλυτικά)· γάντια από πυρίμαχο υλικό· δερμάτινα γάντια· υποδήματα ενισχυμένα με μέταλλο μπροστά· φόρμα εργασίας· αναπνευστική συσκευή· επίσης κατάλληλος φωτισμός, επαρκής αερισμός, πλύσιμο χεριών και σώματος, κατάλληλη διατροφή, δάπεδα καθαρά από υλικά και αποξέσματα.
• 18. Σωστό ντύσιμο (ενδεικτικά): φόρμα εργασίας που εφαρμόζει στο σώμα (χωρίς φαρδιά ή κρεμασμένα μέρη που μπλέκονται στα μηχανήματα), δίχτυ για τα μαλλιά, υποδήματα ενισχυμένα με μέταλλο στο μπροστινό μέρος, και ανάλογα με την εργασία κράνος, γυαλιά, ωτοασπίδες και κατάλληλα γάντια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέτρα ασφαλείας για ανθρωπιστικούς και οικονομικούς λόγους· συνέπειες σωματικές/υλικές/οικονομικές· 6 αιτίες· πρόληψη με κανόνες και μέσα προστασίας· 7 κανόνες· κατάλογος ατομικών μέσων προστασίας· φόρμα, δίχτυ μαλλιών, ενισχυμένα υποδήματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι αιτίες και οι κανόνες όπως τους απαριθμεί το βιβλίο (§1.5–1.6)· το ερώτημα 18 κρίνεται με βάση τα ατομικά μέσα προστασίας.