Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος από τον άνθρωπο (σελ. 278) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗΣ ΤΟΠΙΟΥ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος από τον άνθρωπο

Ενδεικτικές λύσεις των 9 ερωτήσεων του κεφαλαίου (σελ. 277-278): παράγοντες υποβάθμισης, υπερβόσκηση, οικιστική ανάπτυξη, γεωργία (αρνητικές/φιλικές μέθοδοι), υλοτόμηση-πυρκαγιές, βιομηχανικές ζώνες/βιομηχανικά πάρκα, μέτρα αποκατάστασης από την Αρχιτεκτονική Τοπίου.

Παράγοντες υποβάθμισης φυσικού περιβάλλοντος

Ερώτηση: Αναφέρατε τους παράγοντες που υποβαθμίζουν το φυσικό περιβάλλον.

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 277): «Οι παράγοντες που είναι υπεύθυνοι για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος είναι: Οι πιέσεις προς το φυσικό τοπίο που εξασκεί η επέκταση των πόλεων, των βιομηχανιών, της γεωργίας και λοιπών χρήσεων που έχουν ανάγκη από γη και φυσικούς πόρους (μεταλλεύματα, νερό, ξυλεία, άλλες πρώτες ύλες). Η ανεξέλεγκτη βόσκηση των δασικών εκτάσεων, κυρίως του υπορόφου και των νεαρών φυταρίων δέντρων και θάμνων».

Σύνοψη: Οι παράγοντες που υποβαθμίζουν το φυσικό περιβάλλον είναι: οι πιέσεις προς το φυσικό τοπίο από την επέκταση πόλεων, βιομηχανιών, γεωργίας και λοιπών χρήσεων γης/φυσικών πόρων, καθώς και η ανεξέλεγκτη βόσκηση των δασικών εκτάσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καταστρεπτικές συνέπειες υπερβόσκησης

Ερώτηση: Ποιες είναι οι καταστρεπτικές συνέπειες της υπερβόσκησης σε δασικές περιοχές;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 271): «Τα ζώα που βόσκουν μέσα στο δάσος καταπατούν τα νεαρά φυτάρια, τρώγουν ή σπάζουν τους ακραίους και τους πλάγιους βλαστούς τους... προκαλούν ζημιές στο φλοιό και τις ρίζες των δενδρυλλίων και των δέντρων και αλλοιώνουν τη σύνθεση της υποβλάστησης (υπόροφος)... προκαλούν συμπίεση των ανώτερων στρωμάτων του εδάφους... η αύξηση της επιφανειακής απορροής, η διατάραξη της υδατικής ισορροπίας του εδάφους και τελικά η διάβρωσή του».

Σύνοψη: Η υπερβόσκηση προκαλεί καταπάτηση νεαρών φυταρίων, ζημιές στον φλοιό/ρίζες δενδρυλλίων, αλλοίωση της υποβλάστησης, συμπίεση των ανώτερων στρωμάτων του εδάφους, αύξηση της επιφανειακής απορροής και τελικά διάβρωση του εδάφους, με αποτέλεσμα υπεργήρανση συστάδων και ερημοποίηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οικιστική ανάπτυξη και υποβαθμισμένες περιοχές

Ερώτηση: Γιατί η οικιστική ανάπτυξη συντέλεσε στη δημιουργία υποβαθμισμένων περιοχών;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 266-267): «μεγάλες εκτάσεις γης χάθηκαν και χάνονται λόγω της επέκτασης των αστικών χρήσεων γης»· «Οι καταστροφές στο φυσικό περιβάλλον προκαλούνται από καταπατήσεις ή και νόμιμες εντάξεις δασικών εκτάσεων στα πολεοδομικά σχέδια. Σαν συνέπεια, γίνονται αποψιλώσεις δένδρων και συστάδων, εκχερσώσεις, ζημιογόνες εκσκαφές και μετακινήσεις του επιφανειακού εδάφους και προκαλούνται πυρκαγιές».

Σύνοψη: Η οικιστική ανάπτυξη συντέλεσε στη δημιουργία υποβαθμισμένων περιοχών επειδή η επέκταση των αστικών χρήσεων γης προκάλεσε καταπατήσεις ή νόμιμες εντάξεις δασικών εκτάσεων σε πολεοδομικά σχέδια, με αποτέλεσμα αποψιλώσεις, εκχερσώσεις, ζημιογόνες εκσκαφές και πυρκαγιές, κυρίως γύρω από αστικά κέντρα όπου η οικοπεδική αξία είναι υψηλή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αρνητική επίδραση της γεωργίας στο περιβάλλον

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους, τεχνικές και μέσα η Γεωργία επέδρασε αρνητικά στο φυσικό περιβάλλον;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 269): «Η ανάγκη καλλιέργειας περισσότερης γεωργικής γης σαν συνακόλουθο της αύξησης του πληθυσμού στον πλανήτη οδήγησε σε εκτεταμένες εκχερσώσεις φυσικών τοπίων με δυσμενείς συνέπειες στο περιβάλλον»· «Η γεωργία με όλες της τις μορφές (εκτατική και εντατική) έχει συμβάλει δραματικά στον περιορισμό των περιοχών με φυσική βλάστηση»· δημιουργήθηκε «η έννοια και την εικόνα του οικονομικού τοπίου αντί του φυσικού τοπίου».

Σύνοψη: Η γεωργία επέδρασε αρνητικά μέσω εκτεταμένων εκχερσώσεων φυσικών τοπίων για την κάλυψη της ανάγκης καλλιέργειας περισσότερης γης (λόγω πληθυσμιακής αύξησης), τόσο με εκτατικές όσο και με εντατικές μορφές, συμβάλλοντας δραματικά στον περιορισμό των περιοχών με φυσική βλάστηση και δημιουργώντας «οικονομικό τοπίο» αντί φυσικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φιλικές προς το περιβάλλον μέθοδοι γεωργικής παραγωγής

Ερώτηση: Υπάρχουν μέθοδοι γεωργικής παραγωγής φιλικές προς το περιβάλλον; Ποιες είναι και γιατί συνυπάρχουν αρμονικά με τη φύση;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 269-270): «Η ορθολογική γεωργία συνδέεται άμεσα με τη λογική της προστασίας των φυσικών πόρων (έδαφος και νερό), όταν συνδυάζεται με καλλιέργειες ενδημικές του χώρου. Για παράδειγμα αναφέρουμε καλλιέργειες όπως ελαιώνες στην περιοχή της Μάνης, δενδρώνες εσπεριδοειδών σε προστατευόμενες κοιλάδες της Πελοποννήσου...»· επίσης (σελ. 269): «Εφαρμογές σποράς σύμφωνα με τις υψομετρικές καμπύλες του αναγλύφου συντελούν στην αισθητική αναβάθμιση του χώρου και στην εδαφική προστασία. Προστατεύουν από διαβρώσεις και απώλειες γόνιμων στοιχείων του εδάφους».

Σύνοψη: Ναι, υπάρχουν: η ορθολογική γεωργία με καλλιέργειες ενδημικές του χώρου (π.χ. ελαιώνες στη Μάνη, αμπελώνες στην Αττική, σιτηρά στη Θεσσαλία) προστατεύει τους φυσικούς πόρους (έδαφος, νερό)· επίσης η σπορά σύμφωνα με τις υψομετρικές καμπύλες του αναγλύφου συντελεί στην αισθητική αναβάθμιση και στην εδαφική προστασία, προστατεύοντας από διαβρώσεις και απώλεια γόνιμων στοιχείων του εδάφους — γι' αυτό συνυπάρχουν αρμονικά με τη φύση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καταστρεπτική επίδραση υλοτόμησης και πυρκαγιών

Ερώτηση: Γιατί η αλόγιστη υλοτόμηση και οι πυρκαγιές του δάσους επιδρούν καταστρεπτικά σ' αυτό;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 270): «Οι απώλειες δασικών εκτάσεων την τελευταία δεκαετία έχουν ξεπεράσει το ένα εκατομμύριο στρέμματα ετησίως. Ο βαθμός αναδάσωσης και αποκατάστασης των τοπίων αυτών είναι πολλαπλάσια μικρότερος από την ταχύτητα με την οποία χάνονται τα δάση»· «εάν συνεχιστεί το φαινόμενο μ' αυτό το ρυθμό, ένα μεγάλο μέρος του φυσικού τοπίου κινδυνεύει από πλήρη αφανισμό»· «Η λαθροϋλοτομία συνεπάγεται τη βαθμιαία αποψίλωση του φυσικού περιβάλλοντος... συμβάλλει... στην απώλεια επιφανειών που καλύπτονται με φυσική βλάστηση και στη σημαντική μείωση της πανίδας».

Σύνοψη: Επιδρούν καταστρεπτικά επειδή οι απώλειες δασικών εκτάσεων (πάνω από ένα εκατομμύριο στρέμματα ετησίως) είναι πολύ μεγαλύτερες από τον ρυθμό αναδάσωσης, με κίνδυνο πλήρους αφανισμού του φυσικού τοπίου· η λαθροϋλοτομία προκαλεί επιπλέον βαθμιαία αποψίλωση και μείωση της πανίδας, ενώ η αποκατάσταση μετά από πυρκαγιά είναι εξαιρετικά δύσκολη, οδηγώντας σε πλήρη ερημοποίηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αρνητικές επιπτώσεις βιομηχανικών ζωνών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι αρνητικές επιπτώσεις των βιομηχανικών ζωνών στο φυσικό περιβάλλον;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 267): «Αυτές κυρίως είναι οι μαζικές εκπομπές υγρών, αερίων και στερεών αποβλήτων... Η ρύπανση μεταφέρεται κοντά ή μακριά από την πηγή παραγωγής της και συσσωρεύεται είτε στη γη, οπότε την υποβαθμίζει και τη μετατρέπει σε άγονη μάζα είτε στον αέρα, όπου δημιουργείται το γνωστό νέφος. Αυτό με τη σειρά του καταλήγει στο έδαφος με τις βροχές (όξινη βροχή) και ρυπαίνει τα νερά, τη χλωρίδα, την πανίδα, τις καλλιέργειες και τα δάση».

Σύνοψη: Οι βιομηχανικές ζώνες προκαλούν μαζικές εκπομπές υγρών, αερίων και στερεών αποβλήτων, που υποβαθμίζουν τη γη σε άγονη μάζα ή δημιουργούν νέφος στον αέρα, το οποίο καταλήγει σε όξινη βροχή ρυπαίνοντας νερά, χλωρίδα, πανίδα, καλλιέργειες και δάση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βιομηχανικά πάρκα και ρόλος τους

Ερώτηση: Πώς αντιλαμβάνεστε την έννοια «βιομηχανικά πάρκα» και ποιος ο ρόλος τους στην προστασία και διαχείριση του περιβάλλοντος;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 267): «έχει αναπτυχθεί ειδικός τομέας Βιομηχανικής Αρχιτεκτονικής, με σκοπό την καλύτερη προσαρμογή των βιομηχανικών εγκαταστάσεων στις ζώνες που χωροθετούνται. Δημιουργούνται βιομηχανικά πάρκα με οργανωμένο πρόγραμμα αντιρρύπανσης. Επίσης, γίνεται ειδικός σχεδιασμός μεμονωμένων βιομηχανικών συγκροτημάτων, ώστε να βρίσκονται σε αρμονία με το τοπίο που τα υποδέχεται».

Σύνοψη: Τα βιομηχανικά πάρκα είναι οργανωμένες ζώνες βιομηχανικών εγκαταστάσεων με πρόγραμμα αντιρρύπανσης, προϊόν του τομέα της Βιομηχανικής Αρχιτεκτονικής· ο ρόλος τους είναι η καλύτερη προσαρμογή των βιομηχανιών στις ζώνες που χωροθετούνται και η αρμονική ένταξή τους στο τοπίο, μειώνοντας τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μέτρα παρέμβασης Αρχιτεκτονικής Τοπίου στην αναβάθμιση υποβαθμισμένου τοπίου

Ερώτηση: Με ποιους τρόπους και ποια μέτρα επεμβαίνει η Αρχιτεκτονική Τοπίου στη δημιουργία έργων αναβάθμισης υποβαθμισμένου τοπίου;

Απάντηση:

• Αυτούσιο (σελ. 273-275): «α. Επαναφορά της αισθητικής με εφαρμογή σχεδίων αναβλάστησης και με εισαγωγή στοιχείων αναψυχής. β. Οριοθέτηση και δημιουργία ζωνών υπερτοπικών πάρκων... γ. Σχέδια φυτεύσεων αντιπλημμυρικής και αντιδιαβρωτικής προστασίας του εδάφους... δ. Απόκρυψη και απομόνωση ανεπιθύμητων οπτικά και ηχητικά χρήσεων γης... ε. Ζώνες ήπιας αναψυχής και άθλησης... στ. Διόρθωση του κλίματος και του μικροκλίματος περιοχών... ζ. Δημιουργία χώρων βοτανικής και περιβαλλοντικής εκπαίδευσης... η. Αποτύπωση, χαρτογράφηση, οριοθέτηση, περίφραξη, φύλαξη και σύνταξη μέτρων διαχείρισης οικοσυστημάτων... θ. Επανασχεδιασμός μεγάλων εκτάσεων με στόχο τη δημιουργία νέων χρήσεων γης».

Σύνοψη: Η Αρχιτεκτονική Τοπίου επεμβαίνει με: α) επαναφορά αισθητικής με σχέδια αναβλάστησης/αναψυχής, β) οριοθέτηση ζωνών υπερτοπικών πάρκων, γ) φυτεύσεις αντιπλημμυρικής/αντιδιαβρωτικής προστασίας, δ) απόκρυψη ανεπιθύμητων χρήσεων γης με διαχωριστικές ζώνες πρασίνου, ε) ζώνες ήπιας αναψυχής/άθλησης, στ) διόρθωση κλίματος/μικροκλίματος, ζ) δημιουργία χώρων βοτανικής/περιβαλλοντικής εκπαίδευσης, η) αποτύπωση/χαρτογράφηση/διαχείριση οικοσυστημάτων που αναγεννώνται, και θ) επανασχεδιασμό μεγάλων εκτάσεων για νέες χρήσεις γης.

Κριτήρια αξιολόγησης: