Λύσεις — Κεφάλαιο 11 · Θαλάσσιοι Πάγοι ΚΑΙ Παγόβουνα (σελ. 138) – ΝΑΥΤΙΚΗ ΜΕΤΕΩΡΟΛΟΓΙΑ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11 · Θαλάσσιοι Πάγοι ΚΑΙ Παγόβουνα (σελ. 138)

Απαντήσεις στις Ερωτήσεις Επανάληψης του βιβλίου.

Σχηματισμός ΚΑΙ κίνηση

Ερώτηση: (Ερ. 1) Πώς σχηματίζονται τα παγόβουνα (δύο, όχι πολύ διαφορετικοί, μηχανισμοί) και πώς οι θαλάσσιοι πάγοι; (Ερ. 2) Τι είναι ο παλιός και τι ο νέος πάγος; Πώς κινείται ο θαλάσσιος πάγος και από τι επηρεάζεται η κίνησή του αυτή; (Ερ. 3) Πώς κινούνται τα παγόβουνα και από τι επηρεάζεται η κίνησή τους αυτή; Με ποιο τρόπο επηρεάζει ο άνεμος την κίνησή τους;

Απάντηση:

• Παγόβουνα, 1ος μηχανισμός: στην ξηρά ο πάγος σχηματίζεται από πήξη γλυκού νερού ή συσσώρευση στρωμάτων χιονιού σε περιοχές όπου δεν λιώνει το καλοκαίρι· αν η κλίση του εδάφους το επιτρέπει, κινείται προς τη θάλασσα ως παγετώνας και, όπου συναντά τη θάλασσα, αποσπώνται κομμάτια — τα παγόβουνα. 2ος μηχανισμός: αποθέσεις χιονιού πάνω σε θαλάσσιους πάγους δημιουργούν κοντά σε ακτές εκτάσεις πάγου πάχους εκατοντάδων μέτρων, από τις άκρες των οποίων αποκόπτονται παγόβουνα (έτσι κυρίως στην Ανταρκτική).
• Θαλάσσιος πάγος: σχηματίζεται από την πήξη του θαλασσινού νερού στις πολικές περιοχές (σημείο πήξης -1,3° έως -1,88° λόγω αλατιού)· σε αβαθή, όπου η πήξη φθάνει ως τον πυθμένα, λέγεται αγκυροβολημένος πάγος.
• Νέος πάγος: ο πάγος που σχηματίζεται για πρώτη φορά, πάχους περίπου 10 εκατοστών. Παλιός πάγος: μετά τον πρώτο χειμώνα το πάχος φθάνει τα 2-3 μ. και, αν δεν λιώσει το καλοκαίρι, χαρακτηρίζεται παλιός.
• Κίνηση θαλάσσιου πάγου: επηρεάζεται από τα ρεύματα, αλλά κυρίως παρασύρεται από τον άνεμο· κινείται υπό γωνία 18°-90° ως προς τη διεύθυνση του ανέμου (λόγω Coriolis: δεξιά στο Βόρειο, αριστερά στο Νότιο Ημισφαίριο), με ταχύτητα 0,25%-8% της ταχύτητας του ανέμου.
• Κίνηση παγόβουνων: παρασύρονται κυρίως από τα θαλάσσια ρεύματα, γιατί έχουν μεγάλο βύθισμα και μικρό μέρος εκτεθειμένο στον άνεμο — συχνά ταξιδεύουν και αντίθετα στον άνεμο. Η επίδραση του ανέμου είναι έμμεση: ο άνεμος επηρεάζει τα ρεύματα που τα παρασύρουν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παγόβουνα: αποκόλληση από παγετώνες ξηράς ή από παχιές εκτάσεις χιονιού πάνω σε θαλάσσιο πάγο· θαλάσσιος πάγος από πήξη θαλασσινού νερού· νέος ~10 εκ., παλιός 2-3 μ. (δεν λιώνει το καλοκαίρι)· θαλάσσιος πάγος κινείται κυρίως με τον άνεμο (18°-90°, 0,25%-8%)· παγόβουνα κυρίως με τα ρεύματα, ο άνεμος επιδρά έμμεσα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι δύο μηχανισμοί σχηματισμού παγόβουνων, ορισμοί νέου-παλιού πάγου και η αντίθεση άνεμος (θαλάσσιος πάγος) - ρεύματα (παγόβουνα).

Παγόβουνα Β. Ατλαντικού

Ερώτηση: (Ερ. 4) Γράψτε μια παράγραφο όπου να εξηγείτε πώς δημιουργούνται τα παγόβουνα του Βορείου Ατλαντικού και γιατί είναι ιδιαίτερα άφθονα την άνοιξη. (Θα σας βοηθήσει η Εικόνα 105).

Απάντηση:

• Τα περισσότερα παγόβουνα των δρομολογίων του Βορείου Ατλαντικού προέρχονται από τους παγετώνες της Γροιλανδίας, κυρίως της δυτικής ακτής της (Εικόνα 105): ο πάγος της ξηράς κινείται προς τη θάλασσα και, όπου οι παγετώνες συναντούν τη θάλασσα, αποσπώνται κομμάτια που γίνονται παγόβουνα· στη συνέχεια παρασύρονται από τα θαλάσσια ρεύματα προς τα νότια.
• Είναι ιδιαίτερα άφθονα την άνοιξη, γιατί πολλά από αυτά μένουν ως τότε ακινητοποιημένα στο θαλάσσιο πάγο του κόλπου Baffin και απελευθερώνονται καθώς ο θαλάσσιος πάγος αρχίζει να λιώνει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τους παγετώνες της δυτικής ακτής της Γροιλανδίας· άφθονα την άνοιξη γιατί απελευθερώνονται από τον θαλάσσιο πάγο του κόλπου Baffin όταν αυτός λιώνει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: προέλευση (δυτική Γροιλανδία) και η αιτία της ανοιξιάτικης αφθονίας κατά το βιβλίο (απελευθέρωση από τον πάγο του κόλπου Baffin).

RADAR ΚΑΙ υπηρεσίες

Ερώτηση: (Ερ. 5) Γράψτε σε μία σύντομη παράγραφο σε ποιες περιπτώσεις μπορείτε να εμπιστευθείτε το Radar, όταν πλέετε σε περιοχή με παγόβουνα και σε ποιες όχι. (Ερ. 6) Ταξιδεύετε στο Βόρειο Ατλαντικό και χρειάζεστε πληροφορίες για τις κινήσεις των παγόβουνων. Σε ποια υπηρεσία απευθύνεστε από τον ασύρματο; (Ερ. 7) Συναντάτε θαλάσσιο πάγο και παγόβουνα στη διαδρομή σας στο Β. Ατλαντικό. Σε ποια υπηρεσία αναφέρετε την εμφάνισή τους και τι στοιχεία πρέπει να περιλαμβάνει η αναφορά σας.

Απάντηση:

• Radar: χρησιμότατο βοήθημα, ιδίως τη νύχτα και με κακή ορατότητα· τα μεγαλύτερα παγόβουνα εντοπίζονται σε 22-55 χλμ. και τα λιγότερο μεγάλα σε 15-18 χλμ. Δεν μπορούμε όμως να το εμπιστευθούμε για τα χαμηλότερα παγόβουνα και τα θραύσματά τους, που συχνά δεν εντοπίζονται, ούτε σε κατάσταση κυματισμού, όπου ακόμη και παγόβουνα ύψους 10 μ. χάνονται ανάμεσα στις ανακλάσεις των κυμάτων. Μόνο σε λιπαρή γαλήνη έχουμε κάποια περιορισμένη εμπιστοσύνη.
• Πληροφορίες: απευθυνόμαστε στην υπηρεσία της ακτοφυλακής των ΗΠΑ International Ice Observation and Patrol, που συλλέγει και διανέμει όλες τις πληροφορίες για τις κινήσεις παγόβουνων και θαλάσσιων πάγων στο Βόρειο Ατλαντικό και εκπέμπει δελτία ανά δώδεκα ώρες από τον ασύρματο.
• Αναφορά: από το 1948 τα πλοία είναι υποχρεωμένα να προειδοποιούν τα άλλα πλοία της περιοχής και την ακτοφυλακή των κοντινών κρατών (στο Β. Ατλαντικό την παραπάνω υπηρεσία). Η αναφορά περιλαμβάνει: θέση του πάγου, τύπο (παγόβουνο ή θαλάσσιος πάγος), ποσότητα σε όγδοα (για θαλάσσιο πάγο), σχήμα και μέγεθος (για παγόβουνο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Radar αξιόπιστο για μεγάλα παγόβουνα, όχι για χαμηλά/θραύσματα ή με κυματισμό (περιορισμένα μόνο σε λιπαρή γαλήνη)· πληροφορίες και αναφορά στην International Ice Observation and Patrol (ακτοφυλακή ΗΠΑ) και στα γύρω πλοία· αναφορά: θέση, τύπος, ποσότητα σε όγδοα ή σχήμα-μέγεθος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: όρια του Radar κατά το βιβλίο, σωστή υπηρεσία και τα υποχρεωτικά στοιχεία της αναφοράς.

Ενδείξεις ΚΑΙ δυσκολίες

Ερώτηση: (Ερ. 8) Μπορείτε σε μερικές σύντομες παραγράφους να συνοψίσετε τις ενδείξεις ότι στην πορεία σας υπάρχουν παγόβουνα ή θαλάσσιος πάγος; Τι συναντάτε πρώτο; (Ερ. 9) Μπορείτε, με βάση τα στοιχεία της τελευταίας παραγράφου, να γράψετε μια σύντομη περίληψη για την ιδιαιτερότητα των προβλημάτων και δυσκολιών που αντιμετωπίζει ο ναυτικός, πλέοντας σε πολικές περιοχές;

Απάντηση:

• Ενδείξεις: τα μεγάλα παγόβουνα φαίνονται την ημέρα, λόγω της αντανάκλασής τους, από 35 χλμ. με καλή ορατότητα (17-18 χλμ. με αχλύ, 5,5-2 χλμ. με ομίχλη ή ελαφρή βροχή, 100 μ. με πυκνή ομίχλη) και τη νύχτα από 2-4 χλμ.· ο ήχος θραυσμάτων που αποσπώνται· η ηχώ στο Radar· το ηχοβολιστικό (900 μ. έως 5 χλμ.)· ο θαλάσσιος πάγος εντοπίζεται από τον τρόπο που ανακλά τις ακτίνες του ήλιου και φωτίζει το κάτω μέρος των νεφών πάνω του.
• Τι συναντάμε πρώτο: κατά πάσα πιθανότητα τα παγόβουνα, γιατί λιώνουν δύσκολα.
• Δυσκολίες: η ορατότητα μειώνεται πολύ με ομίχλη, αχλύ ή νύχτα· το Radar δίνει συχνά ψευδαίσθηση ασφάλειας (θραύσματα και χαμηλά παγόβουνα δεν φαίνονται)· γύρω από ένα παγόβουνο μπορεί να επιπλέουν ανεντόπιστα θραύσματα, οπότε χρειάζεται μεγάλη απόσταση κατά την αποφυγή· τα παγόβουνα ανατρέπονται καθώς λιώνουν και έχουν ύφαλες προεξοχές (έμβολα)· στο θαλάσσιο πάγο ο διάπλους γίνεται με μικρή ταχύτητα και μαλακούς χειρισμούς, αποφεύγοντας στροφή της πρύμνης προς τον πάγο (κίνδυνος για έλικες και πηδάλια)· επιπλέον ο πάγος κρύβει ναυτιλιακά βοηθήματα και σημεία της ξηράς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδείξεις: οπτική παρατήρηση (αποστάσεις ανάλογα με ορατότητα), ήχος θραύσης, Radar, ηχοβολιστικό, φωτεινή όψη των νεφών πάνω από θαλάσσιο πάγο· πρώτα συναντάμε παγόβουνα· δυσκολίες: ορατότητα, αναξιοπιστία Radar για θραύσματα, κρυφά θραύσματα και έμβολα, προσεκτικοί χειρισμοί στον πάγο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ενδείξεις του βιβλίου με τις αποστάσεις εντοπισμού, ότι πρώτα συναντάμε παγόβουνα, και βασικές δυσκολίες.