Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 84) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 6 (Ερωτήσεις σελ. 84)

Απαντήσεις στις 5 ερωτήσεις «Ας ελέγξουμε τις γνώσεις μας» του κεφαλαίου 6.

Ερώτηση 1 — Ενδείξεις νεογνών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι ενδείξεις μετάγγισης αίματος στα νεογνά;

Απάντηση:

• Στα νεογνά μετάγγιση ενδείκνυται (σελ. 76-77):

  1. Όταν τα επίπεδα αιμοσφαιρίνης είναι κάτω από 13 gr/dl σε νεογνά μικρότερα των 24 ωρών.
  2. Όταν η Hb είναι κάτω από 13 gr/dl και συνυπάρχει καρδιακή ανεπάρκεια, πνευμονικό νόσημα ή κυανωτική καρδιοπάθεια.
  3. Όταν υπάρχει οξεία απώλεια αίματος που ξεπερνά το 10% του ολικού όγκου αίματος.
  4. Όταν υπάρχει απώλεια αίματος 5-10% του ολικού όγκου εξαιτίας των επαναλαμβανόμενων αιμοληψιών.
  5. Όταν η Hb είναι κάτω από 8 gr/dl και ταυτόχρονα παρουσιάζονται κλινικές εκδηλώσεις αναιμίας.

  Τα κριτήρια δεν είναι απόλυτα — τον βασικό ρόλο έχει ο θεράπων ιατρός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Hb < 13 gr/dl σε νεογνά < 24 ωρών· Hb < 13 gr/dl με καρδιακή ανεπάρκεια, πνευμονικό νόσημα ή κυανωτική καρδιοπάθεια· οξεία απώλεια > 10% του όγκου αίματος· απώλεια 5-10% από επαναλαμβανόμενες αιμοληψίες· Hb < 8 gr/dl με κλινικές εκδηλώσεις αναιμίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Μεσογειακή — ολικό αίμα

Ερώτηση: Σε ασθενή με μεσογειακή αναιμία θα χορηγούσατε ολικό αίμα; Αιτιολογήστε την απάντηση.

Απάντηση:

• Όχι. Η μοναδική περίπτωση που δικαιολογείται η χορήγηση ολικού αίματος είναι ασθενής με αθρόα (πολύ μεγάλη) αιμορραγία, όπου πρέπει να αντικατασταθούν ταχύτατα και τα ερυθρά και ο όγκος με πρόσφατο αίμα (≤ 5 ημερών). Ο ασθενής με μεσογειακή αναιμία δεν χάνει όγκο αίματος — έχει χρόνια αναιμία από ανεπαρκή παραγωγή/καταστροφή ερυθρών, με φυσιολογικό ή αυξημένο όγκο πλάσματος. Χρειάζεται μόνο ερυθρά αιμοσφαίρια, ώστε η Hb να διατηρείται πάνω από 8-10 gr/dl· γι' αυτό χορηγούνται συμπυκνωμένα ερυθρά — το βιβλίο τα αναφέρει ρητά για «χρόνιες παθήσεις όπως η μεσογειακή αναιμία» (σελ. 78). Η χορήγηση ολικού αίματος θα πρόσφερε άχρηστο πλάσμα (κίνδυνος υπερφόρτωσης του κυκλοφορικού, ειδικά σε ασθενείς με καρδιακή επιβάρυνση από αιμοσιδήρωση), περισσότερα λευκά-αιμοπετάλια του δότη (πυρετικές-αλλεργικές αντιδράσεις, ευαισθητοποίηση στους πολυμεταγγιζόμενους) και θα σπαταλούσε παράγωγα που χρειάζονται άλλοι ασθενείς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι — ολικό αίμα δικαιολογείται μόνο σε αθρόα αιμορραγία· ο θαλασσαιμικός έχει χρόνια αναιμία με φυσιολογικό όγκο, χρειάζεται μόνο συμπυκνωμένα ερυθρά (Hb > 8-10 gr/dl)· το ολικό αίμα θα προκαλούσε υπερφόρτωση, αντιδράσεις από λευκά-αιμοπετάλια και σπατάλη παραγώγων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Χαμηλή Hb — παράγωγο

Ερώτηση: Ασθενής με χαμηλά επίπεδα αιμοσφαιρίνης πρέπει να μεταγγιστεί. Ποιο από τα παράγωγα αίματος πρέπει να του χορηγηθεί; Αιτιολογήστε την απάντηση.

Απάντηση:

• Πρέπει να του χορηγηθούν συμπυκνωμένα ερυθρά αιμοσφαίρια. Η χαμηλή αιμοσφαιρίνη σημαίνει έλλειμμα σε ερυθρά αιμοσφαίρια (φορείς της Hb και του οξυγόνου) — όχι σε πλάσμα, πρωτεΐνες ή αιμοπετάλια. Τα συμπυκνωμένα ερυθρά είναι το παράγωγο που περιέχει τα ερυθρά της μονάδας απαλλαγμένα από το μεγαλύτερο μέρος του πλάσματος, ώστε αποκαθιστούν την Hb με μικρό όγκο, χωρίς να υπερφορτώνουν το κυκλοφορικό και χωρίς να σπαταλούν το πλάσμα (που αξιοποιείται για άλλα παράγωγα). Το βιβλίο αναφέρει ότι περίπου το 80% των απαιτούμενων μεταγγίσεων μπορούν και πρέπει να γίνονται με συμπυκνωμένα ερυθρά — σε καταστάσεις αναιμίας, αιμορραγίας, χειρουργικών επεμβάσεων και χρόνιων παθήσεων όπως η μεσογειακή αναιμία (σελ. 78). Στη χρόνια αναιμία, πριν τη μετάγγιση, εξαντλούνται τα άλλα θεραπευτικά μέσα (σίδηρος, Β12 κ.λπ.) και στόχος είναι Hb > 8-10 gr/dl· ολικό αίμα μόνο σε αθρόα αιμορραγία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συμπυκνωμένα ερυθρά: η χαμηλή Hb οφείλεται σε έλλειμμα ερυθρών, τα οποία αποκαθίστανται με μικρό όγκο χωρίς άχρηστο πλάσμα (υπερφόρτωση) — 80% των μεταγγίσεων γίνονται με αυτά· ολικό αίμα μόνο σε αθρόα αιμορραγία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Μόλυνση αιμοπεταλίων

Ερώτηση: Γιατί τα συμπυκνωμένα αιμοπετάλια ενέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο να μολυνθούν;

Απάντηση:

• Γιατί τα συμπυκνωμένα αιμοπετάλια διατηρούνται σε θερμοκρασία δωματίου (περίπου 22 °C), μέσα σε ειδικούς ασκούς, έως 5 ημέρες — δεν μπορούν να ψυχθούν, γιατί το ψύχος καταστρέφει τη λειτουργικότητά τους. Η βασική αιτία μόλυνσης του αίματος είναι η παραμονή του εκτός ψυγείου: μικρόβια που εισέρχονται στον ασκό κατά τη λήψη (μειωμένη προφύλαξη, δέρμα αιμοδότη) και δυσκολεύονται να επιβιώσουν σε ψυχρό περιβάλλον, πολλαπλασιάζονται τάχιστα στη θερμοκρασία δωματίου. Έτσι, ενώ στα ερυθρά και το πλάσμα (ψυγείο/κατάψυξη) η ανάπτυξη μικροβίων αναστέλλεται, στους ασκούς αιμοπεταλίων υπάρχει η μεγαλύτερη πιθανότητα μόλυνσης και, κατά τη μετάγγιση, αποίκισης του δέκτη με εκδήλωση νοσημάτων (σελ. 79, 83). Γι' αυτό απαιτείται λεπτομερής καθαρισμός του δέρματος του αιμοδότη, αποκλεισμός δοτών με δερματικές αλλοιώσεις και μακροσκοπικός έλεγχος του ασκού (θολερότητα → αχρήστευση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Γιατί συντηρούνται σε θερμοκρασία δωματίου (≈ 22 °C, έως 5 ημέρες) και όχι στο ψυγείο, οπότε μικρόβια που εισήλθαν κατά τη λήψη πολλαπλασιάζονται τάχιστα· πρόληψη: καθαρισμός δέρματος, αποκλεισμός δοτών με δερματικές αλλοιώσεις, μακροσκοπικός έλεγχος (θολερότητα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Αιμοπετάλια 100.000

Ερώτηση: Σε ασθενή που έχει αριθμό αιμοπεταλίων 100000 ανά mm3 (Φυσιολογικές τιμές 150000-400000 ανά mm3) τι θα κάνετε; Αιτιολογήστε την απάντηση.

Απάντηση:

• Δεν θα μεταγγίσουμε αιμοπετάλια (εκτός αν συντρέχουν ειδικοί λόγοι). Ο ασθενής έχει μεν θρομβοπενία (100.000/mm³ < 150.000), αλλά ήπια. Κατά το βιβλίο, αιμοπετάλια χορηγούνται σε ασθενείς με θρομβοπενία ή θρομβασθένεια οι οποίοι παρουσιάζουν πυρετό, αιμορραγικές εκδηλώσεις ή αριθμό αιμοπεταλίων μικρότερο από 5.000 ανά mm³ (σελ. 79). Με 100.000 αιμοπετάλια η αιμόσταση είναι επαρκής και δεν αναμένονται αυτόματες αιμορραγίες, ενώ κάθε μετάγγιση ενέχει κινδύνους (πυρετικές-αλλεργικές αντιδράσεις, μόλυνση — τα αιμοπετάλια είναι το παράγωγο με τον μεγαλύτερο κίνδυνο μόλυνσης, μετάδοση νοσημάτων, ευαισθητοποίηση) και κόστος. Η σωστή ενέργεια είναι: επανέλεγχος του αριθμού (αποκλεισμός σφάλματος μέτρησης, π.χ. συσσωματώματα), διερεύνηση της αιτίας της θρομβοπενίας (ιώσεις, φάρμακα, μεγαλοβλαστική αναιμία κ.λπ.), παρακολούθηση και έλεγχος της αιμόστασης· μετάγγιση αιμοπεταλίων μόνο αν εμφανιστούν πυρετός, αιμορραγικές εκδηλώσεις ή πτώση κάτω από το κρίσιμο όριο. Την τελική απόφαση έχει ο θεράπων ιατρός.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι μετάγγιση αιμοπεταλίων: ήπια θρομβοπενία χωρίς ένδειξη — αιμοπετάλια χορηγούνται μόνο σε θρομβοπενία με πυρετό, αιμορραγικές εκδηλώσεις ή PLT < 5.000/mm³· επανέλεγχος, διερεύνηση αιτίας, παρακολούθηση (κίνδυνοι-κόστος κάθε μετάγγισης).

Κριτήρια αξιολόγησης: