Λύσεις — Κεφάλαιο 12 (Ασκήσεις σελ. 249-252) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 12 (Ασκήσεις σελ. 249-252)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις «Ας δούμε τι καταλάβαμε», τις 2 εφαρμογές και την πρόταση διερεύνησης του κεφαλαίου 12.

Ερώτηση 1 — Β Rh(+)

Ερώτηση: Τι δηλώνει η συντομογραφία Β Rh(+);

Απάντηση:

• Η συντομογραφία Β Rh(+) δηλώνει την ομάδα αίματος ενός ατόμου ως προς τα δύο σημαντικότερα αντιγονικά συστήματα:

  • Β: ως προς το σύστημα ΑΒΟ, τα ερυθροκύτταρα φέρουν στη μεμβράνη τους το αντιγόνο Β (και όχι το Α), ενώ ο ορός περιέχει αντίσωμα αντι-Α (κατά του αντιγόνου που απουσιάζει). Εργαστηριακά: συγκόλληση με τον αντι-Β (και αντι-ΑΒ) ορό, όχι με τον αντι-Α (άμεση)· στην ανάστροφη, συγκόλληση με γνωστά ερυθρά Α, όχι με Β (πίν. 12.1-12.2).
  • Rh(+): Rh είναι συντομογραφία του Rhesus· το (+) σημαίνει ότι τα ερυθρά φέρουν το αντιγόνο D (γονότυπος DD ή Dd) — Rhesus θετικό, όπως το 85% του πληθυσμού· εργαστηριακά συγκόλληση με τον αντι-D ορό (σελ. 234).

  Ένα τέτοιο άτομο δέχεται αίμα ομάδας Β ή Ο, Rh(+) ή Rh(−), και δίνει σε Β και ΑΒ Rh(+).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομάδα ΑΒΟ Β (αντιγόνο Β στα ερυθρά, αντι-Α στον ορό) και Rhesus θετικό (παρουσία αντιγόνου D — γονότυπος DD ή Dd).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Δελτίο ΑΒ Rh(+)

Ερώτηση: Ένα απαντητικό δελτίο εργαστηρίου έγραφε: Ομάδα αίματος ΑΒ Rh(+). α. Ποιες εργαστηριακές τεχνικές έδωσαν το αποτέλεσμα αυτό; β. Ποια αντιδραστήρια χρησιμοποιήθηκαν για τους προσδιορισμούς; γ. Σε τι δείγμα έγιναν οι προσδιορισμοί;

Απάντηση:

• α. Τεχνικές:

  • Άμεση τεχνική προσδιορισμού των αντιγόνων Α και Β των ερυθροκυττάρων (σε αντικειμενοφόρο πλάκα ή/και σε δοκιμαστικό σωληνάριο): συγκόλληση και με τον αντι-Α και με τον αντι-Β (και αντι-ΑΒ) ορό → αντιγόνα Α και Β → ομάδα ΑΒ.
  • Έμμεση (ανάστροφη) τεχνική προσδιορισμού των αντισωμάτων αντι-Α/αντι-Β στον ορό (πλάκα ή σωληνάριο) για επιβεβαίωση: καμία συγκόλληση (ούτε αιμόλυση) με τα γνωστά ερυθρά Α και Β → ο ορός δεν έχει αντισώματα → ΑΒ.
  • Τεχνική προσδιορισμού του αντιγόνου D σε πλάκα (ρεζοσκόπιο 37-40 °C) ή σε σωληνάριο: συγκόλληση με τον αντι-D → Rh(+) (άρα δεν χρειάστηκε έλεγχος Du) (σελ. 213-241).

• β. Αντιδραστήρια: αντιοροί αντι-Α, αντι-Β (και αντι-ΑΒ) — μονοκλωνικοί ή λεκτίνες — για την άμεση· εναιωρήματα 25% γνωστών ερυθρών ομάδας Α και ομάδας Β (και Ο ως αρνητικός μάρτυρας) για την ανάστροφη· αντι-D ορός για το Rhesus· φυσιολογικός ορός NaCl 0,9% για τα εναιωρήματα· θετικός-αρνητικός μάρτυρας.

  γ. Δείγμα: για την άμεση τεχνική πρόσφατο (≤ 24 ωρών) ολικό αίμα με αντιπηκτικό EDTA ή συμπυκνωμένα ερυθρά (στην πλάκα) — εναιώρημα ερυθρών 2-5% σε NaCl 0,9% (στο σωληνάριο)· για το D εναιώρημα 20-25% (πλάκα) ή 2-5% (σωληνάριο)· για την ανάστροφη ορός ή πλάσμα του εξεταζόμενου, μη αιμολυμένο (προτιμότερος ο ορός).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Άμεση τεχνική αντιγόνων Α-Β (πλάκα/σωληνάριο: συγκόλληση με αντι-Α και αντι-Β), έμμεση για τα αντισώματα (καμία συγκόλληση με ερυθρά Α, Β), τεχνική αντιγόνου D (συγκόλληση με αντι-D)· β. αντι-Α, αντι-Β (αντι-ΑΒ), εναιωρήματα 25% ερυθρών Α και Β, αντι-D, NaCl 0,9%, μάρτυρες· γ. ολικό αίμα EDTA ≤ 24 ωρών / εναιώρημα ερυθρών 2-5% (D: 20-25%) και ορός-πλάσμα μη αιμολυμένο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ο Rh(+) — προσδιορισμοί

Ερώτηση: Ποιοι προσδιορισμοί έγιναν στο εργαστήριο και τι αποτελέσματα έδωσε ο κάθε προσδιορισμός, ώστε το εξεταζόμενο δείγμα να χαρακτηρίζεται ως ομάδα αίματος Ο Rh(+);

Απάντηση:

• Για τον χαρακτηρισμό Ο Rh(+) έγιναν (σελ. 216-245):

  1. Άμεσος προσδιορισμός των αντιγόνων Α και Β (πλάκα ή σωληνάριο): σταγόνα δείγματος με αντι-Α → ΟΧΙ συγκόλληση, με αντι-Β → ΟΧΙ συγκόλληση (και με αντι-ΑΒ → όχι) → δεν υπάρχουν αντιγόνα Α ούτε Β στα ερυθρά → ομάδα Ο (πίν. 12.1: Ο = όχι/όχι).
  2. Έμμεσος (ανάστροφος) προσδιορισμός των αντισωμάτων του ορού: ορός + γνωστά ερυθρά ομάδας Α → συγκόλληση, + ερυθρά ομάδας Β → συγκόλληση (στο σωληνάριο και πιθανή αιμόλυση), + ερυθρά Ο (μάρτυρας) → όχι → ο ορός περιέχει αντι-Α και αντι-Β → επιβεβαίωση ομάδας Ο (πίν. 12.2).
  3. Προσδιορισμός του αντιγόνου D (πλάκα με ρεζοσκόπιο 37-40 °C ή σωληνάριο 1.000 στρ/λεπτό 15-30΄΄): δείγμα + αντι-D → συγκόλληση (κροκίδες) → υπάρχει το αντιγόνο D → Rhesus θετικό. Επειδή το D βγήκε θετικό, δεν χρειάστηκε η ειδική ανίχνευση του Du (γίνεται μόνο σε αρνητικό D).

  Όλα τα αποτελέσματα συγκρίθηκαν με θετικό και αρνητικό μάρτυρα και αξιολογήθηκαν μέσα σε 2-3 λεπτά (αποφυγή στεγνώματος-rouleaux).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεση ΑΒΟ: αντι-Α όχι, αντι-Β όχι (αντι-ΑΒ όχι) → Ο· ανάστροφη: συγκόλληση (± αιμόλυση) και με ερυθρά Α και με Β, όχι με Ο → αντι-Α + αντι-Β → Ο· αντι-D: συγκόλληση → Rh(+) (χωρίς ανάγκη Du).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Αρνητικό D — επαλήθευση

Ερώτηση: Ο προσδιορισμός του αντιγόνου D έδωσε αρνητικό αποτέλεσμα. α. Τι θα κάνουμε για να το επαληθεύσουμε; β. Ποια αντιδραστήρια θα χρησιμοποιήσουμε για την επαλήθευση και σε τι θα μας χρησιμεύσει το κάθε ένα;

Απάντηση:

• α. Αρνητικό αποτέλεσμα στον αντι-D σημαίνει είτε απουσία του D (Rh−) είτε αντιγόνο Du, που δύσκολα αντιδρά με τον αντιορό (ψευδώς αρνητικό). Για επαλήθευση:
  1. Αν ο προσδιορισμός έγινε σε πλάκα, τον επαναλαμβάνουμε σε δοκιμαστικό σωληνάριο (εναιώρημα 2-5%, 1 σταγόνα αντι-D, φυγοκέντρηση 1.000 στρ/λεπτό 15-30΄΄, παρατήρηση· σε αμφιβολία σταγόνα στο διαφανοσκόπιο 40 °C για 3 λεπτά) (σελ. 238-241).
  2. Σε αρνητικό αποτέλεσμα «θα ακολουθήσει οπωσδήποτε έλεγχος για το αντιγόνο Du» — μεγάλη σημασία στην αιμοδοσία: τεχνική Du σε σωληνάριο — 2 σταγόνες αντι-D + 2 σταγόνες εναιωρήματος 2-5%, επώαση 37 °C 15-30 λεπτά, πλύσιμο 3 φορές με ίση ποσότητα NaCl 0,9%, 2 σταγόνες πολυδύναμου αντισφαιρινικού ορού, φυγοκέντρηση 1.000 στρ/λεπτό 15΄΄, παρατήρηση: συγκόλληση → Rh(+) (Du+), όχι → Rh(−) (σελ. 241-244). Παράλληλα ελέγχουμε λήξη-θερμοκρασία-ισχύ των αντιορών με ερυθρά γνωστής ταυτότητας και χρησιμοποιούμε θετικό-αρνητικό μάρτυρα.
• β. Αντιδραστήρια της επαλήθευσης (Du):
  • Αντι-D ορός: ειδικός ορός με αντισώματα (IgG) κατά του αντιγόνου D — ευαισθητοποιεί (καλύπτει) τα ερυθρά με ασθενές D, ακόμη κι αν δεν προκαλεί ορατή συγκόλληση.
  • Φυσιολογικός ορός NaCl 0,9%: για την παρασκευή του εναιωρήματος 2-5% και για το σχολαστικό πλύσιμο των ερυθρών ×3 μετά την επώαση — απομακρύνει τα ελεύθερα αντι-D αντισώματα, που αλλιώς θα δέσμευαν τον αντισφαιρινικό ορό και θα έδιναν ψευδώς αρνητικό.
  • Αντισφαιρινικός ορός πολυδύναμος (αντι-Human, αντι-IgG): αντισώματα κατά των ανθρώπινων σφαιρινών, από ευαισθητοποιημένο πειραματόζωο — «υποβοηθά το ασθενές αντιγόνο D να εκφραστεί»: ενώνεται με τα αντι-D που είναι προσκολλημένα στα ερυθρά και, σαν γέφυρα, προκαλεί την ορατή συγκόλληση (αρχή Coombs).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Επανάληψη σε σωληνάριο (1.000/15-30΄΄, διαφανοσκόπιο 40 °C 3΄) και οπωσδήποτε τεχνική Du (αντι-D 37 °C 15-30΄, πλύσιμο ×3, αντισφαιρινικός, 1.000/15΄΄)· β. αντι-D (ευαισθητοποίηση ασθενούς D), NaCl 0,9% (εναιώρημα, πλύσιμο — απομάκρυνση ελεύθερων αντισωμάτων), αντισφαιρινικός αντι-IgG (γέφυρα → ορατή συγκόλληση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Παράγοντες αξιοπιστίας

Ερώτηση: Με ποιο τρόπο οι παρακάτω παράγοντες επηρεάζουν την αξιοπιστία των αποτελεσμάτων; α. Το είδος του αντιπηκτικού β. Η πυκνότητα του εναιωρήματος των ερυθρών αιμοσφαιρίων γ. Η θερμοκρασία των αντιορών δ. Ο όγκος και η ισχύς των αντιδραστηρίων ε. Ο χρόνος αξιολόγησης των αποτελεσμάτων

Απάντηση:

• • α. Είδος αντιπηκτικού: για τα ερυθρά (άμεση τεχνική) χρησιμοποιείται πρόσφατο ολικό αίμα σε EDTA. Στην ανάστροφη τεχνική σε σωληνάριο ο προσδιορισμός είναι προτιμότερο να γίνεται στον ορό, γιατί η απουσία αντιπηκτικού ενεργοποιεί αποτελεσματικότερα το συμπλήρωμα και εμφανίζεται και η αιμόλυση ως θετικό αποτέλεσμα· το EDTA και τα κιτρικά άλατα παρεμποδίζουν την ενεργοποίηση του συμπληρώματος, οπότε σε πλάσμα με αυτά δεν θα δούμε αιμόλυση (σελ. 213, 227).
  • β. Πυκνότητα εναιωρήματος: «τα εναιωρήματα δεν πρέπει να είναι πυκνότερα από όσο ορίζεται (2-5% σωληνάριο, 20-25% πλάκα Rhesus, 25% γνωστά ερυθρά), γιατί η περίσσεια των ερυθρών θα ελαττώσει την ισχύ των αντιδραστηρίων» — λίγα αντισώματα για πολλά αντιγόνα → ασθενείς ή καθόλου συγκολλήσεις (ψευδώς αρνητικό)· πολύ αραιό εναιώρημα δυσκολεύει την ανάγνωση (σελ. 219, 224).
  • γ. Θερμοκρασία αντιορών: συντηρούνται στους 4 °C και πριν τη χρήση μένουν 20 λεπτά σε θερμοκρασία εργαστηρίου· «αν δεν επαναφέρουμε στα κατάλληλα επίπεδα τη θερμοκρασία των αντιορών, θα καθυστερήσει η ένωση αντιγόνου-αντισώματος» (ψευδώς αρνητικό στα 2 λεπτά)· η αντίδραση D-αντι-D απαιτεί 37 °C (ρεζοσκόπιο 37-40 °C), το διαφανοσκόπιο ΑΒΟ 22 °C (σελ. 214, 236).
  • δ. Όγκος και ισχύς αντιδραστηρίων: «ο όγκος των αντιορών πρέπει να είναι τόσος όσος και ο όγκος του δείγματος» — ίσες σταγόνες (λάθος αναλογία ή παράλειψη → ελλιπή, επικίνδυνα αποτελέσματα)· η ισχύς (δραστικότητα) ελέγχεται με ερυθρά γνωστής ταυτότητας, αλλιώς ασθενείς συγκολλήσεις και λανθασμένη αξιολόγηση· ληγμένοι αντιοροί → αναξιόπιστα-επικίνδυνα για τη ζωή (σελ. 214-216).
  • ε. Χρόνος αξιολόγησης: η συγκόλληση αξιολογείται μέσα σε 2 λεπτά (3 στο διαφανοσκόπιο)· «αν καθυστερήσουμε, το αίμα θα στεγνώσει περιφερικά στο πλακάκι ή τα ερυθρά θα διαταχθούν σε στήλες (rouleaux) — και στις δύο περιπτώσεις ψευδής εικόνα συγκόλλησης» (ψευδώς θετικό)· πολύ πρόωρη ανάγνωση → ψευδώς αρνητικό (σελ. 217, 237).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. EDTA-κιτρικά παρεμποδίζουν το συμπλήρωμα → όχι αιμόλυση (ανάστροφη σε ορό)· β. πυκνό εναιώρημα ↓ ισχύ αντιδραστηρίων → ψευδώς αρνητικό· γ. κρύοι αντιοροί καθυστερούν την ένωση (20΄ σε θερμ. εργαστηρίου, D στους 37 °C)· δ. ίσοι όγκοι, έλεγχος ισχύος με γνωστά ερυθρά, όχι ληγμένοι· ε. ανάγνωση σε 2-3΄ — καθυστέρηση → στέγνωμα/rouleaux → ψευδώς θετικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Αντιστοίχιση στοιχείου-δείγματος

Ερώτηση: Ενώνουμε τη στήλη των στοιχείων που αναζητάμε, με τη στήλη του δείγματος το οποίο θα εξετάσουμε. 1. Αντιγόνο Du I. Εναιώρημα ερυθρών 2. Αντίσωμα αντι – A II. Ορός αίματος 3. Αντιγόνο A III. Ολικό αίμα 4. Αντιγόνο D 5. Αντιγόνο Κ 6. Αντιγόνο Β 7. Αντίσωμα αντι – Β

Απάντηση:

• Τα αντιγόνα βρίσκονται στη μεμβράνη των ερυθρών, τα αντισώματα στον ορό. Έτσι (σελ. 213, 219-246):

  Στοιχείο	Δείγμα
  1. Αντιγόνο Du	I. Εναιώρημα ερυθρών (2-5% σε NaCl 0,9%, τεχνική σε σωληνάριο)
  2. Αντίσωμα αντι-A	II. Ορός αίματος (ή πλάσμα — ανάστροφη τεχνική)
  3. Αντιγόνο A	I. Εναιώρημα ερυθρών (2-5%, σωληνάριο) — ή III. Ολικό αίμα σε EDTA (άμεση τεχνική σε πλάκα)
  4. Αντιγόνο D	I. Εναιώρημα ερυθρών (20-25% πλάκα, 2-5% σωληνάριο)
  5. Αντιγόνο Κ	I. Εναιώρημα ερυθρών (3-5% σε NaCl)
  6. Αντιγόνο Β	I. Εναιώρημα ερυθρών — ή III. Ολικό αίμα (άμεση σε πλάκα)
  7. Αντίσωμα αντι-Β	II. Ορός αίματος (ή πλάσμα)

  Συνοπτικά: αντιγόνα (Du, A, D, K, B) → εναιώρημα ερυθρών (I) — για τα Α και Β στην πλάκα και ολικό αίμα (III)· αντισώματα (αντι-A, αντι-B) → ορός (II).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1-I, 2-II, 3-I (ή III για άμεση σε πλάκα), 4-I, 5-I, 6-I (ή III), 7-II: τα αντιγόνα αναζητούνται στα ερυθρά (εναιώρημα· Α/Β και σε ολικό αίμα EDTA στην πλάκα), τα αντισώματα στον ορό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Πολλαπλής επιλογής 7.1-7.2

Ερώτηση: Βάζουμε σε κύκλο τη σωστή απάντηση. 7.1. Η ανίχνευση του αντιγόνου D του συστήματος Rhesus γίνεται σε θερμοκρασία: α. 22°C β. 4°C γ. 40°C δ. 18°C 7.2. Για τον προσδιορισμό του αντιγόνου Du χρησιμοποιούμε : α. αντι – D και αντι - Du β. αντι – D και αντι - Human γ. αντι – Du και αντι – Human

Απάντηση:

• • 7.1 → γ. 40 °C. «Η θερμοκρασία αντίδρασης-ένωσης του D αντιγόνου με τον αντι-D πρέπει να είναι 37 °C» και η επιβεβαίωση της συγκόλλησης γίνεται «επάνω σε ρεζοσκόπιο θερμοκρασίας 37-40 °C» — στο σωληνάριο, σε αμφιβολία, η σταγόνα παρατηρείται στο διαφανοσκόπιο θερμοκρασίας 40 °C για 3 λεπτά (σελ. 236-241). Αντίθετα, το διαφανοσκόπιο των ΑΒΟ προσδιορισμών είναι στους 22 °C (θερμοκρασία δωματίου), οι 4 °C είναι η θερμοκρασία συντήρησης των αντιορών και οι 18 °C είναι εκτός κάθε πρωτοκόλλου.
  • 7.2 → β. αντι-D και αντι-Human. Δεν υπάρχει «αντι-Du» ορός: το Du είναι ασθενώς εκφρασμένο αντιγόνο D. Στην τεχνική Du τα ερυθρά επωάζονται με αντι-D (37 °C, 15-30΄), πλένονται 3 φορές με φυσιολογικό ορό και προστίθεται πολυδύναμος αντισφαιρινικός ορός (αντι-Human, αντι-IgG), που «υποβοηθά το ασθενές αντιγόνο D να εκφραστεί και να συγκολληθεί με τον αντι-D ορό» (σελ. 242-244).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 7.1 γ (40 °C — αντίδραση D/αντι-D στους 37 °C, ρεζοσκόπιο 37-40 °C, διαφανοσκόπιο 40 °C)· 7.2 β (αντι-D + αντι-Human αντισφαιρινικός· δεν υπάρχει αντι-Du).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Προσοχή στο Rhesus

Ερώτηση: Για να μην αποβεί μοιραία μία μετάγγιση, τι προσέχουμε ως προς το σύστημα Rhesus;

Απάντηση:

• Για μια συμβατή, ως προς το σύστημα Rhesus, μεταγγισιοθεραπεία δεν ξεχνάμε ότι (σελ. 245):

  1. Ο έλεγχος για την παρουσία του αντιγόνου D είναι υποχρεωτικός — στον δότη και στον δέκτη (το D είναι το ισχυρότερο αντιγόνο).
  2. Σε πολυμεταγγιζόμενα άτομα και έγκυες γυναίκες γίνεται έλεγχος και για τα άλλα αντιγόνα (C, E).
  3. Σε άτομα Rh(+) θα μεταγγισθεί αίμα Rh(+) ατόμων.
  4. Σε άτομα Rh(−) θα μεταγγισθεί αίμα Rh(−) ατόμων — ποτέ Rh(+) (ευαισθητοποίηση → αντι-D → αιμολυτική αντίδραση σε επόμενη μετάγγιση, ΑΝΝ στις γυναίκες).
  5. Άτομα Rh(−) και Du(+) χαρακτηρίζονται ως Rh(+) και δίνουν αίμα σε Rh(+) — γι' αυτό σε κάθε αρνητικό D ακολουθεί οπωσδήποτε έλεγχος Du, ιδίως στους αιμοδότες.

  Επιπλέον: επειδή τα αντι-Rhesus αντισώματα είναι πάντα επίκτητα, ο έλεγχος δεν περιλαμβάνει ανάστροφη δοκιμασία, αλλά αναζήτηση αντι-Rhesus αντισωμάτων όταν υπάρχουν ενδείξεις ευαισθητοποίησης (προηγούμενες μεταγγίσεις, κυήσεις) και διασταύρωση πριν τη μετάγγιση· τηρούμε τη σωστή τεχνική (θερμοκρασία 37 °C, ίσοι όγκοι, μη ληγμένοι αντιοροί, μάρτυρες, ανάγνωση σε 2-3΄).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υποχρεωτικός έλεγχος D· σε πολυμεταγγιζόμενους-εγκύους και C, E· Rh(+) → αίμα Rh(+), Rh(−) → μόνο Rh(−)· Rh(−) Du(+) θεωρούνται Rh(+) και δίνουν σε Rh(+) (έλεγχος Du σε κάθε αρνητικό D)· αναζήτηση αντι-Rhesus σε ευαισθητοποιημένους, διασταύρωση, σωστή τεχνική.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Σωστό-Λάθος άμεση/ανάστροφη

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές και ποιες λανθασμένες; Σημειώνουμε Σ για τις σωστές και Λ για τις λανθασμένες. α. Με την ανάστροφη μέθοδο ελέγχουμε τα αντιγόνα των ερυθρών στον ορό του αίματος χρησιμοποιώντας αντιορούς. β. Με την ανάστροφη μέθοδο ελέγχουμε τα αντισώματα στον ορό του αίματος χρησιμοποιώντας γνωστά ερυθρά. γ. Με την άμεση μέθοδο ελέγχουμε τα αντιγόνα των ερυθρών χρησιμοποιώντας αντιορούς. δ. Με την άμεση μέθοδο ελέγχουμε τα αντισώματα στα ερυθρά αιμοσφαίρια χρησιμοποιώντας γνωστά ερυθρά.

Απάντηση:

• • α. Λ (Λάθος): η ανάστροφη (έμμεση) μέθοδος δεν ελέγχει αντιγόνα ούτε χρησιμοποιεί αντιορούς· τα αντιγόνα βρίσκονται στα ερυθρά, όχι στον ορό.
  • β. Σ (Σωστό): «ο εργαστηριακός προσδιορισμός των αντισωμάτων του ορού λέγεται έμμεσος ή ανάστροφη μέθοδος» — φέρνουμε σε επαφή τον ορό (ή το πλάσμα) του εξεταζόμενου με ερυθροκύτταρα γνωστού αντιγόνου (εναιωρήματα 25% ομάδας Α και Β) και ελέγχουμε συγκόλληση/αιμόλυση (σελ. 213, 223).
  • γ. Σ (Σωστό): «αναζητώντας στο εργαστήριο το είδος του αντιγονικού στοιχείου που υπάρχει στα ερυθροκύτταρα … αυτός ο προσδιορισμός λέγεται άμεσος» — τα ερυθρά (ολικό αίμα ή εναιώρημα) αναμειγνύονται με αντιορούς γνωστής ταυτότητας (αντι-Α, αντι-Β, αντι-ΑΒ, αντι-D) ή λεκτίνες (σελ. 213-214).
  • δ. Λ (Λάθος): η άμεση μέθοδος ελέγχει αντιγόνα των ερυθρών με αντιορούς, όχι αντισώματα με γνωστά ερυθρά· τα αντισώματα δεν βρίσκονται στα ερυθρά αλλά στον ορό (τα προσκολλημένα στα ερυθρά ατελή αντισώματα ανιχνεύονται με την άμεση Coombs, όχι με «γνωστά ερυθρά»).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α Λ, β Σ, γ Σ, δ Λ — ανάστροφη: αντισώματα του ορού με γνωστά ερυθρά· άμεση: αντιγόνα των ερυθρών με αντιορούς.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εφαρμογή 1 — Ασυμφωνία αντι-Α / αντι-ΑΒ

Ερώτηση: Κατά την άμεση τεχνική προσδιορισμού των αντιγόνων του συστήματος ΑΒΟ παρατηρήθηκε συγκόλληση στο αίμα με τον αντι-Α ορό και δεν παρατηρήθηκε συγκόλληση στο αίμα με τον αντι – ΑΒ ορό. α. Ποια τεχνικά σφάλματα προκάλεσαν αυτήν την ασυμφωνία; β. Τι θα κάνουμε για να διευκρινίσουμε ποιο είναι το σωστό αποτέλεσμα;

Απάντηση:

• Ο αντι-ΑΒ ορός (πολυκλωνικός — αντι-Α + αντι-Β) χρησιμοποιείται ακριβώς για έλεγχο της αξιοπιστίας των αντι-Α και αντι-Β: αν το δείγμα έχει αντιγόνο Α, πρέπει να συγκολλάται και με τον αντι-ΑΒ. Θετικό αντι-Α με αρνητικό αντι-ΑΒ είναι ασυμφωνία που δηλώνει τεχνικό σφάλμα (σελ. 218, πίν. 12.2).

  α. Πιθανά τεχνικά σφάλματα:

  • Ψευδώς θετικό στο αντι-Α: καθυστέρηση αξιολόγησης → στέγνωμα του αίματος περιφερικά ή διάταξη σε στήλες (rouleaux) που θεωρήθηκε συγκόλληση· ακάθαρτη πλάκα ή κοινό/ακάθαρτο ραβδάκι ανάμειξης (μεταφορά αντιορού ή δείγματος από τη διπλανή σταγόνα)· μολυσμένος αντιορός.
  • Ψευδώς αρνητικό στο αντι-ΑΒ: ληγμένος ή μη δραστικός αντι-ΑΒ ορός (δεν ελέγχθηκε η ισχύς με ερυθρά γνωστής ταυτότητας)· αντιορός κρύος (δεν επανήλθε 20΄ σε θερμοκρασία εργαστηρίου → καθυστέρηση ένωσης)· λάθος όγκοι (πολύ δείγμα σε σχέση με τον αντιορό → ελάττωση ισχύος) ή λάθος σήμανση/τοποθέτηση των αντιορών (παράλειψη σταγόνας αντι-ΑΒ)· πολύ πυκνό εναιώρημα· ανάγνωση πριν συμπληρωθούν τα 2 λεπτά.
  • Σπανιότερα, βιολογικά αίτια: ασθενής έκφραση του αντιγόνου (βρέφος < 6 μηνών, λοίμωξη, υποομάδα Α₂/Αχ) ή ηλικιωμένος.

• β. Διευκρίνιση:

  1. Επαναλαμβάνουμε την άμεση τεχνική με νέους, ελεγμένους αντιορούς (ημερομηνία λήξης, θερμοκρασία, δραστικότητα με ερυθρά γνωστής ταυτότητας), σε απολύτως καθαρή πλάκα, με ίσους όγκους, διαφορετικό καθαρό ραβδάκι για κάθε σταγόνα και ανάγνωση μέσα σε 2 λεπτά στο διαφανοσκόπιο, μαζί με θετικό και αρνητικό μάρτυρα.
  2. Αν παραμένει ασάφεια, επαναλαμβάνουμε με την άμεση τεχνική σε δοκιμαστικό σωληνάριο (εναιώρημα 2-5%, φυγοκέντρηση 1.000 στρ/λεπτό 15-30΄΄), που δίνει σαφέστερα αποτελέσματα (σελ. 219).
  3. Εκτελούμε την ανάστροφη (έμμεση) μέθοδο στον ορό με γνωστά ερυθρά Α, Β (και Ο): άτομο ομάδας Α πρέπει να έχει μόνο αντι-Β (συγκόλληση μόνο με ερυθρά Β)· η συμφωνία άμεσης-ανάστροφης επιβεβαιώνει την ομάδα.
  4. Σε υποψία υποομάδας ελέγχουμε με λεκτίνη αντι-Α₁ (Dolichos biflorus) και, αν χρειάζεται, ζητούμε νέο δείγμα. Δεν χορηγούμε αίμα πριν λυθεί η ασυμφωνία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Ψευδώς θετικό αντι-Α (στέγνωμα/rouleaux, ακάθαρτη πλάκα-κοινό ραβδάκι) ή ψευδώς αρνητικό αντι-ΑΒ (ληγμένος-αδρανής-κρύος ορός, λάθος όγκοι-σήμανση, πυκνό εναιώρημα, πρόωρη ανάγνωση)· β. επανάληψη με ελεγμένους αντιορούς-μάρτυρες, τεχνική σε σωληνάριο, ανάστροφη μέθοδος (μόνο αντι-Β = Α), λεκτίνη αντι-Α₁, νέο δείγμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εφαρμογή 2 — Μόνο ορός — αντιγόνο D

Ερώτηση: Έχετε αρκετή ποσότητα μόνο ορού του αίματος του εξεταζόμενου. Σας ζητείται να επαναλάβετε τον προσδιορισμό του αντιγόνου D. α. Τι θα απαντήσετε; β. Πώς θα δικαιολογήσετε την απάντησή σας;

Απάντηση:

• α. Θα απαντήσουμε ότι ο προσδιορισμός του αντιγόνου D δεν μπορεί να γίνει σε ορό — χρειάζεται δείγμα ερυθρών αιμοσφαιρίων (ολικό αίμα σε EDTA ή εναιώρημα ερυθρών 2-5%/20-25%) και θα ζητήσουμε νέο δείγμα αίματος του εξεταζόμενου.

  β. Αιτιολόγηση: το D είναι ερυθροκυτταρικό αντιγόνο — προεξοχή της κυτταρικής μεμβράνης των ερυθρών, που «βρίσκεται μόνο στην ερυθροκυτταρική μεμβράνη και όχι στις μεμβράνες άλλων κυττάρων»· «η αναζήτησή τους γίνεται στη μεμβράνη των ερυθρών με τους αντιορούς» (αντι-D). Ο ορός δεν περιέχει ερυθρά, άρα ούτε αντιγόνο D. Επιπλέον, δεν μπορεί να γίνει ούτε ανάστροφη (έμμεση) δοκιμασία στον ορό, όπως στο ΑΒΟ, γιατί «τα αντισώματα Rhesus είναι πάντα επίκτητα» — δεν υπάρχουν φυσικές αντι-Rhesus συγκολλητίνες στον ορό: «επειδή δεν υπάρχουν εξ αρχής στον ορό συγκολλητίνες αντι-Rhesus, ο έλεγχος δεν περιλαμβάνει την ανάστροφη ή έμμεση δοκιμασία» και «ο έλεγχος για τον καθορισμό του αντιγόνου D δεν γίνεται στον ορό, επειδή στο σύστημα Rhesus δεν υπάρχουν φυσικά αντισώματα» (σελ. 233-235, 241). Στον ορό θα μπορούσε μόνο να αναζητηθεί αντι-D αντίσωμα (έμμεση Coombs) σε ευαισθητοποιημένο άτομο — που είναι άλλη εξέταση και δεν καθορίζει το Rhesus του ατόμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Δεν γίνεται σε ορό — ζητούμε νέο δείγμα αίματος (ερυθρά)· β. το D είναι αντιγόνο της μεμβράνης των ερυθρών (αναζήτηση με αντι-D στα ερυθρά), και δεν υπάρχει ανάστροφη δοκιμασία Rhesus γιατί τα αντι-Rhesus αντισώματα είναι πάντα επίκτητα — δεν υπάρχουν φυσικά αντισώματα στον ορό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διερεύνηση 1 — Ομάδες της τάξης

Ερώτηση: Προσδιορίστε όλοι οι μαθητές της τάξης την ομάδα αίματός σας. α. Σε τι συχνότητα συναντάται η κάθε ομάδα αίματος; β. Από ποιο συμμαθητή σου μπορείς να πάρεις αίμα; Σε ποιον μπορείς να δώσεις;

Απάντηση:

• Ενδεικτική απάντηση (θέμα διερεύνησης). Κάθε μαθητής προσδιορίζει την ομάδα του με την άμεση τεχνική σε πλάκα (τριχοειδικό αίμα για εκπαιδευτικούς λόγους, αντι-Α, αντι-Β, αντι-D, διαφανοσκόπιο) και καταγράφονται τα αποτελέσματα.

  α. Συχνότητα: υπολογίζουμε για κάθε ομάδα το ποσοστό % = (μαθητές της ομάδας / σύνολο μαθητών) × 100 και τη συγκρίνουμε με την κατανομή στον ελληνικό πληθυσμό (κεφ. 3): Ο ≈ 41%, Α ≈ 40% (Α₁ 32% + Α₂ 8%), Β ≈ 14%, ΑΒ ≈ 5%· Rh(+) ≈ 85%, Rh(−) ≈ 15%. Σε μια τάξη 25 μαθητών περιμένουμε περίπου 10 Ο, 10 Α, 3-4 Β, 1 ΑΒ και 3-4 Rh(−)· μικρές αποκλίσεις είναι φυσιολογικές λόγω μικρού δείγματος.

  β. Δυνατότητες μετάγγισης (πίνακες 12.3 και 7.2, κανόνες Rhesus): | Η ομάδα μου | Παίρνω αίμα από | Δίνω αίμα σε | |---|---|---| | Ο | μόνο Ο | Ο, Α, Β, ΑΒ (πανδότης) | | Α | Α, Ο | Α, ΑΒ | | Β | Β, Ο | Β, ΑΒ | | ΑΒ | ΑΒ, Α, Β, Ο (πανδέκτης) | μόνο ΑΒ |

  Για το Rhesus: ο Rh(−) παίρνει μόνο από Rh(−) και δίνει σε Rh(−) και Rh(+)· ο Rh(+) παίρνει από Rh(+) και Rh(−) και δίνει μόνο σε Rh(+). Έτσι, π.χ., ένας μαθητής Α Rh(−) μπορεί να πάρει από συμμαθητές Α Rh(−) και Ο Rh(−) και να δώσει σε Α και ΑΒ (Rh+ ή Rh−)· ένας ΑΒ Rh(+) παίρνει από όλους και δίνει μόνο σε ΑΒ Rh(+). Πρώτη επιλογή είναι πάντα η ίδια ομάδα ΑΒΟ και Rhesus, και κάθε πραγματική μετάγγιση απαιτεί διασταύρωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: προσδιορισμός με αντι-Α/αντι-Β/αντι-D· α. % ανά ομάδα vs πληθυσμός (Ο 41, Α 40, Β 14, ΑΒ 5· Rh+ 85, Rh− 15)· β. Ο παίρνει μόνο Ο-δίνει σε όλους, Α από Α/Ο-δίνει Α/ΑΒ, Β από Β/Ο-δίνει Β/ΑΒ, ΑΒ από όλους-δίνει ΑΒ· Rh− μόνο από Rh−, δίνει σε Rh±· Rh+ από Rh±, δίνει σε Rh+.

Κριτήρια αξιολόγησης: