Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ασκήσεις σελ. 136-138) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (Ασκήσεις σελ. 136-138)

Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις «Ας δούμε τι καταλάβαμε», τις 2 εφαρμογές και τις 3 προτάσεις διερεύνησης του κεφαλαίου 8.

Ερώτηση 1 — Αντιδραστήρια τεχνικών

Ερώτηση: Συμπληρώνουμε τα αντιδραστήρια που χρησιμοποιούμε στις παρακάτω τεχνικές: α. Αιμολύματος .............................. β. Δρεπάνωσης .............................. και .............................. γ. Ωσμωτικής αντίστασης .............................. δ. Διαλυτότητας .............................. και ..............................

Απάντηση:

• • α. Αιμολύματος: απιονισμένο νερό (αιμολυτική δράση) και τολουόλη (αιμολυτική δράση) — και κυανιούχο διάλυμα KCN για συντήρηση· για το αιμόλυμα ηλεκτροφόρησης σε cellogel: νιτρικό νάτριο (NaNO₃), κυανιούχο κάλιο (KCN), φυσιολογικός ορός, απιονισμένο νερό (σελ. 108-112).
  • β. Δρεπάνωσης: μεταδιθειώδες νάτριο (Na₂S₂O₅) και φωσφορικό δινάτριο (Na₂HPO₄) — αναμειγνύονται 2 όγκοι : 3 όγκοι πριν τη δοκιμασία (σελ. 128-129).
  • γ. Ωσμωτικής αντίστασης: μητρικό διάλυμα ισοδύναμο προς διάλυμα 10% χλωριούχου νατρίου (NaCl) — με φωσφορικά άλατα — και απιονισμένο νερό για τις διαδοχικές αραιώσεις (σελ. 102).
  • δ. Διαλυτότητας: ρυθμιστικό διάλυμα φωσφορικών και όξινο θειώδες νάτριο (NaHSO₃) (σελ. 133).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. απιονισμένο νερό + τολουόλη (± KCN)· β. μεταδιθειώδες νάτριο και φωσφορικό δινάτριο· γ. μητρικό διάλυμα NaCl 10% (+ απιονισμένο νερό για αραιώσεις)· δ. ρυθμιστικό φωσφορικών και όξινο θειώδες νάτριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Πλύσιμο ερυθρών — διάλυμα

Ερώτηση: Το πλύσιμο των ερυθροκυττάρων γίνεται με: α. 10% NaCI β. 0,9% NaCI γ. 5% NaCI δ. 0,5% NaCI

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: β. 0,9% NaCl. Η αρχή της βοηθητικής τεχνικής πλυσίματος είναι ότι τα ερυθρά αιμοσφαίρια δεν καταστρέφονται όταν βρεθούν σε ισότονο διάλυμα 0,9% χλωριούχου νατρίου (φυσιολογικός ορός) — που έχει την ίδια ωσμωτική πίεση με το πλάσμα (π = 7,7 atm) — ενώ διαχωρίζονται από το πλάσμα και τα άλλα έμμορφα στοιχεία με φυγοκέντρηση. Το 10% ή 5% NaCl είναι υπερτονικά (συρρίκνωση των ερυθρών), ενώ το 0,5% είναι υποτονικό (νερό μπαίνει στο κύτταρο → διόγκωση → αιμόλυση, όπως στη μέτρηση της ωσμωτικής αντίστασης, όπου 50% αιμόλυση συμβαίνει στο 0,40-0,45%) (σελ. 100-101, 106-107).

Σύνοψη: (ενδεικτική) β. 0,9% NaCl — ισότονο (φυσιολογικός ορός), δεν καταστρέφει τα ερυθρά· τα 10% και 5% είναι υπερτονικά (συρρίκνωση), το 0,5% υποτονικό (αιμόλυση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Διαλυτότητα — θετική

Ερώτηση: Ποια μακροσκοπικά στοιχεία χαρακτηρίζουν τη δοκιμασία διαλυτότητας ως θετική; Πώς θα εξηγήσουμε το αποτέλεσμα;

Απάντηση:

• Θετική δοκιμασία διαλυτότητας: η όψη του μείγματος είναι θολερή και δεν φαίνονται οι γραμμώσεις της επιφάνειας ή οι λέξεις ενός κειμένου πίσω από το δοκιμαστικό σωληνάριο (κριτήριο: ευκρινής ή μη εικόνα των γραμμώσεων/γραμμάτων). Αντίθετα, στην αρνητική το μείγμα είναι διαυγές και οι γραμμώσεις φαίνονται καθαρά. Για αξιοπιστία χρησιμοποιούνται θετικός και αρνητικός μάρτυρας της εταιρείας (σελ. 134-135).
• Εξήγηση: στο σωληνάριο έγινε αιμόλυση των ερυθροκυττάρων (ρυθμιστικό φωσφορικών) και ελευθερώθηκε η αιμοσφαιρίνη. Το όξινο θειώδες νάτριο (NaHSO₃) — ισχυρό αναγωγικό — ανάγει την αιμοσφαιρίνη. Αν η Hb είναι παθολογικής δομής (S), το ανηγμένο προϊόν, λόγω της μικρής διαλυτότητας της HbS (καθιζάνει, πολυμερίζεται), μένει αδιάλυτο και θολώνει το μείγμα. Αν η Hb είναι φυσιολογικής δομής, ανηγμένη διαλύεται και το μείγμα μένει διαυγές. Η δοκιμασία ανιχνεύει επομένως την παρουσία HbS (δρεπανοκυτταρική αναιμία — ομόζυγη ή ετερόζυγη) (σελ. 132-135).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θετική: θολερό μείγμα, δεν διακρίνονται οι γραμμώσεις/γράμματα πίσω από το σωληνάριο· εξήγηση: μετά την αιμόλυση, η HbS ανάγεται από το όξινο θειώδες νάτριο σε προϊόν μικρής διαλυτότητας που μένει αδιάλυτο και θολώνει — η φυσιολογική Hb διαλύεται (διαυγές).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Σημεία προσοχής 6, 7, 10

Ερώτηση: Ποια η σημασία των σημείων προσοχής στα στάδια No 6,7 και 10 για την επιτυχία της ηλεκτροφόρησης;

Απάντηση:

• Στην ηλεκτροφόρηση Hb σε ταινία οξικής κυτταρίνης (σελ. 119-121):
  • Στάδιο 6 — σταθεροποίηση της ταινίας στη «γέφυρα» χωρίς να τσαλακωθεί: η καλή κατάσταση της ταινίας (να μη σπάσει, να μην τσαλακωθεί — είναι εύθραυστη) εξασφαλίζεται με λεπτούς χειρισμούς και δίνει αξιοπιστία στην κινητικότητα των κλασμάτων· τσαλακώματα αλλοιώνουν τη διαδρομή του ρεύματος και τη θέση των γραμμώσεων. Επίσης, φυσαλίδες κάτω από τη γέφυρα δυσκολεύουν την ομαλή δίοδο του ηλεκτρικού ρεύματος.
  • Στάδιο 7 — επανατοποθέτηση της γέφυρας: το (+) της γέφυρας να συμπίπτει με το (+) του λουτρού, χωρίς φυσαλίδες. Η ταύτιση των ομοίων πόλων [(+) με (+), (−) με (−)] εξασφαλίζει την επιτυχία της τεχνικής: αν αντιστραφούν, τα αρνητικά φορτισμένα (σε pH 8,9) κλάσματα Hb θα κινηθούν προς τη λάθος κατεύθυνση (έξω από την ταινία, από την κάθοδο όπου τοποθετείται το δείγμα) και θα χαθούν.
  • Στάδιο 10 — μεταφορά του δείγματος με τον διανομέα στην άκρη της ταινίας που βρίσκεται στην κάθοδο (−): το δείγμα πρέπει να μπει στην πλευρά της καθόδου ώστε τα κλάσματα να «τρέξουν» προς την άνοδο κατά μήκος όλης της ταινίας· τα στάδια 9 και 10 πρέπει να εκτελεστούν μέσα σε 15 δευτερόλεπτα, για να μη ξεραθεί το αιμόλυμα στα δοντάκια του διανομέα (ξερό δείγμα δεν μεταφέρεται-δεν μετακινείται ομοιόμορφα)· ο διανομέας ακουμπά απαλά για να μην τραυματιστεί η ταινία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 6: ταινία χωρίς τσαλάκωμα-φυσαλίδες → αξιόπιστη κινητικότητα και ομαλό ρεύμα· 7: ταύτιση πόλων (+) με (+) → σωστή κατεύθυνση μετακίνησης (αλλιώς τα κλάσματα χάνονται)· 10: εφαρμογή δείγματος στην κάθοδο, απαλά, μέσα σε 15΄΄ για να μη ξεραθεί το αιμόλυμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Υπολογισμός % κλασμάτων

Ερώτηση: Έχουμε τις τιμές των απορροφήσεων των αιμοσφαιρινικών κλασμάτων: HbA = 0,40 HbA2 = 0,95 HbF = 3,42 α. Πώς θα υπολογίσουμε το ποσοστό % του κάθε κλάσματος; β. Ποια πάθηση υποψιαζόμαστε;

Απάντηση:

• α. Το ποσοστό κάθε κλάσματος υπολογίζεται από τον τύπο (σελ. 124):

  % αιμοσφαιρινικό κλάσμα = απορρόφηση κλάσματος / άθροισμα απορροφήσεων όλων των κλασμάτων × 100

  Άθροισμα = 0,40 + 0,95 + 3,42 = 4,77.

  • HbA = 0,40 / 4,77 × 100 ≈ 8,4%
  • HbA₂ = 0,95 / 4,77 × 100 ≈ 19,9%
  • HbF = 3,42 / 4,77 × 100 ≈ 71,7%

  (Φυσιολογικές τιμές ενήλικα: HbA 97,5%, HbA₂ 1,5-3,5%, HbF 0-2%.)

• β. Η εικόνα — πολύ μεγάλο ποσοστό HbF (≈ 72%), αυξημένη HbA₂ και ελάχιστη HbA — είναι χαρακτηριστική ομόζυγης β-μεσογειακής αναιμίας (μείζων θαλασσαιμία): η μειωμένη ή απούσα σύνθεση β αλυσίδων αφήνει ελάχιστη HbA (α₂β₂), ενώ ο οργανισμός αντιρροπεί με παραγωγή HbF (α₂γ₂) και αυξάνει η HbA₂ (α₂δ₂) — «στην ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης υπάρχουν μεγάλα ποσά HbF και ποικίλες ποσότητες αιμοσφαιρίνης Α και Α₂» (σελ. 29, εικ. 8.11). Το ίδιο ποσοστό HbF σε ενήλικα δεν εξηγείται από φυσιολογική κατάσταση (μόνο τα νεογνά έχουν HbF 60-90%, με χαμηλή όμως HbA₂).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. % = απορρόφηση κλάσματος / άθροισμα (4,77) × 100 → HbA ≈ 8,4%, HbA₂ ≈ 19,9%, HbF ≈ 71,7%· β. ομόζυγη β-μεσογειακή αναιμία (μεγάλα ποσά HbF, ↑ HbA₂, ελάχιστη HbA).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Σχηματική παράσταση ηλεκτροφόρησης

Ερώτηση: Μελετούμε την σχηματική παράσταση μιας ηλεκτροφόρησης. α. Ποια κλάσματα έχουν ''τρέξει''; β. Σε τι υποψίες μας βάζει αυτή η εικόνα; γ. Ποια άλλη εξέταση πρέπει να κάνουμε για να βεβαιωθούμε;

Απάντηση:

• Η σχηματική παράσταση (σχήμα με άνοδο (+) αριστερά και κάθοδο (−) δεξιά) δεν αποδίδεται στο κείμενο· η ανάγνωσή της γίνεται με βάση την ηλεκτροφορητική περιοχή των κλασμάτων σε αλκαλικό pH (εικ. 8.6): από την κάθοδο προς την άνοδο C, E, A₂ → S, D → F → A, O → H, I — η HbA έχει τη μεγαλύτερη κινητικότητα, η HbF κινείται πίσω της, η HbS ενδιάμεσα (θέση S/D) και η HbA₂ μένει κοντά στο σημείο εφαρμογής. Κάθε γράμμωση ταυτοποιείται με σύγκριση με τον μάρτυρα (φυσιολογικό αιμόλυμα: A₂, F, A) (σελ. 122-125).
• Ενδεικτική απάντηση (με την τυπική εικόνα της άσκησης — γραμμώσεις στις θέσεις A₂, S, F και A):
  • α. Έχουν «τρέξει» τα κλάσματα HbA (πλησιέστερα στην άνοδο), HbF, HbS (στη θέση S/D, ανάμεσα σε F και A₂) και HbA₂ (κοντά στην κάθοδο). Αν λείπει η γράμμωση A και υπάρχουν μόνο A₂, S, F, πρόκειται για την εικόνα 8.10.
  • β. Η παρουσία κλάσματος στη θέση της HbS μας βάζει στην υποψία αιμοσφαιρινοπάθειας S: στίγμα (ετερόζυγη) δρεπανοκυτταρικής αναιμίας αν συνυπάρχει HbA σε παρόμοιο ποσοστό (εικ. 8.9), ή ομόζυγης δρεπανοκυτταρικής αν απουσιάζει η HbA (εικ. 8.10). Επειδή όμως στη θέση της S μπορεί να τρέχουν και άλλες αιμοσφαιρίνες με την ίδια κινητικότητα σε αλκαλικό pH (π.χ. HbD), η ηλεκτροφόρηση από μόνη της δεν επαρκεί.
  • γ. Για επιβεβαίωση κάνουμε δοκιμασία δρεπανώσεως των ερυθροκυττάρων (μεταδιθειώδες νάτριο — εμφάνιση δρεπανοκυττάρων σε υποξία) ή/και δοκιμασία διαλυτότητας της HbS (θόλωση με όξινο θειώδες νάτριο)· συμπληρωματικά ηλεκτροφόρηση σε όξινο pH ή χρωματογραφία για ποσοτικό προσδιορισμό της HbS (σελ. 116, 128-135).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάγνωση με βάση τις περιοχές (κάθοδος C-E-A₂ | S-D | F | A-O | H άνοδος) και σύγκριση με μάρτυρα (A₂, F, A)· ενδεικτικά: α. A₂, S, F (± A)· β. αιμοσφαιρινοπάθεια S — στίγμα (με HbA) ή ομόζυγη (χωρίς HbA)· γ. δοκιμασία δρεπάνωσης ή/και διαλυτότητας HbS (και όξινο pH/χρωματογραφία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Πολλαπλής επιλογής 7.1-7.7

Ερώτηση: Βάζουμε σε κύκλο μία ή περισσότερες απαντήσεις, εφόσον θεωρούμε ότι ισχύουν: 7.1 Κατά τη μέτρηση της ωσμωτικής αντίστασης, σε πυκνό διάλυμα, βρίσκουμε >50% αιμόλυση ερυθροκυττάρων σε: 7.2 Στην παρασκευή του διαλύματος, για τον έλεγχο της ωσμωτικής αντίστασης των ερυθροκυττάρων χρησιμοποιείται: 7.3 Για την ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης σε ταινία οξικής κυτταρίνης, το δείγμα είναι: 7.4 Σε χαρτί ηλεκτροφόρησης, σε pH 8,6 , η αιμοσφαιρίνη που κινείται τελευταία είναι: 7.5 Η αιμοσφαιρίνη που παραμένει αδιάλυτη όταν ανάγεται είναι: 7.6 Για ένα πλασματικά αρνητικό αποτέλεσμα δοκιμασίας δρεπάνωσης μπορεί να ευθύνεται: 7.7 Σε ένα εργαστήριο στο οποίο πρέπει να γίνει ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης, ποιο υπόστρωμα είναι το καταλληλότερο, αν ισχύει κάθε φορά μια από τις παρακάτω συνθήκες:

Απάντηση:

• • 7.1 → β. Κληρονομική σφαιροκυττάρωση: τα σφαιροκύτταρα έχουν μειωμένη ωσμωτική αντίσταση (μεγάλο πάχος), ώστε αιμολύονται ήδη σε πυκνότερα διαλύματα NaCl (πάνω από τη φυσιολογική ζώνη 0,40-0,45%) — το βιβλίο αναφέρει «αιμόλυση σε μεγαλύτερη πυκνότητα → επίκτητη αιμολυτική αναιμία, κληρονομική σφαιροκυττάρωση». Στη μικροκυτταρική-υπόχρωμη-σιδηροπενική και τη δρεπανοκυτταρική η αντίσταση είναι αυξημένη (αιμόλυση < 0,30%) (σελ. 106).
  • 7.2 → ε. Χλωριούχο νάτριο (μητρικό διάλυμα ισοδύναμο NaCl 10%, με φωσφορικά ρυθμιστικά· διαλύτης το α. απιονισμένο νερό για τις αραιώσεις) (σελ. 102).
  • 7.3 → ε. Αιμόλυμα φλεβικού αίματος (σε EDTA) — πρόσφατο ή συντηρημένο (σελ. 117).
  • 7.4 → α. HbC (και γ. HbA₂, που κινείται στην ίδια περιοχή): σε αλκαλικό pH, από την άνοδο προς την κάθοδο η σειρά είναι H, A, F, S/D, και τελευταίες, κοντά στην κάθοδο, οι C, E, A₂ (εικ. 8.6, πίν. 8.2)· η HbA κινείται πρώτη (σελ. 116, 122).
  • 7.5 → ε. HbS: η αιμοσφαιρίνη S, όταν ανάγεται (όξινο θειώδες νάτριο), δίνει προϊόν μικρής διαλυτότητας που μένει αδιάλυτο και θολώνει το μείγμα (δοκιμασία διαλυτότητας) (σελ. 132-135).
  • 7.6 → α. και γ.: α. το μεταδιθειώδες νάτριο αλλοιώνεται εύκολα και πρέπει να παρασκευάζεται λίγο πριν τη χρήση — παλιό διάλυμα δεν ανάγει επαρκώς → ψευδώς αρνητικό· γ. το ατελές σφράγισμα της καλυπτρίδας επιτρέπει πρόσληψη ατμοσφαιρικού οξυγόνου → δεν δημιουργείται υποξία → δεν δρεπανώνονται τα ερυθρά. Η υγρασία (β) αντίθετα βοηθά (υγρό τρυβλίο), οι ίσες ποσότητες (δ) είναι η σωστή τεχνική, και το τριχοειδικό αίμα (ε) είναι αποδεκτό δείγμα (σελ. 128-131).
  • 7.7 → α. οικονομικό πρόβλημα → χαρτί (φθηνό, εύχρηστο)· β. πολύ γρήγορη απάντηση → οξική κυτταρίνη (≈ 1 ώρα, έναντι 14-16 ωρών)· γ. μικρή ποσότητα δείγματος → οξική κυτταρίνη· δ. β και γ συγχρόνως → οξική κυτταρίνη· ε. οπωσδήποτε προσδιορισμός HbF → όχι οξική κυτταρίνη (δεν διαχωρίζει με ευκρίνεια την Α από την F) — άγαρ-ζελατίνη (ή χαρτί), κατά προτίμηση σε όξινο pH (πίν. 8.1, 8.2, σελ. 115-116).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 7.1 β (σφαιροκυττάρωση — ↓ αντίσταση)· 7.2 ε NaCl (με απιονισμένο νερό)· 7.3 ε αιμόλυμα φλεβικού αίματος· 7.4 α HbC (και γ A₂ — ίδια περιοχή στην κάθοδο)· 7.5 ε HbS· 7.6 α και γ· 7.7 α χαρτί, β-γ-δ οξική κυτταρίνη, ε άγαρ (όχι οξική κυτταρίνη).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εφαρμογή 1 — Αραιώσεις σε σιδηροπενία

Ερώτηση: Εάν υποψιαζόμαστε σιδηροπενική αναιμία, ποιες αραιώσεις θα κάνουμε και γιατί, προκειμένου να μετρήσουμε την ωσμωτική αντίσταση των ερυθρών αιμοσφαιρίων;

Απάντηση:

• Στη σιδηροπενική αναιμία τα ερυθρά είναι μικρά, λεπτά και υπόχρωμα (μικρό πάχος → αυξημένη ωσμωτική αντίσταση), οπότε η αιμόλυσή τους αρχίζει σε πολύ αραιά, υποτονικά διαλύματα — το βιβλίο αναφέρει ότι αιμόλυση σε πυκνότητα NaCl < 0,30% υποδηλώνει στοχοκυττάρωση, σιδηροπενική αναιμία, αιμοσφαιρινοπάθεια C (σελ. 106). Επομένως, δεν αρκούν οι συνηθισμένες αραιώσεις γύρω από τη φυσιολογική ζώνη (0,40-0,45%)· πρέπει να παρασκευάσουμε επιπλέον αραιώσεις χαμηλής πυκνότητας, π.χ. 0,40 – 0,35 – 0,30 – 0,25 – 0,20 – 0,15 – 0,10% NaCl (αραιώσεις 18-22 του πίνακα, με ενδιάμεσες ανά 0,025%), ώστε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια την πυκνότητα έναρξης και την πυκνότητα ολικής αιμόλυσης, που στη σιδηροπενία είναι μετατοπισμένες προς τα αριστερά της καμπύλης (αυξημένη αντίσταση). Ο αριθμός των αραιώσεων εξαρτάται από την πάθηση που διερευνάται και οι ενδιάμεσες αραιώσεις χρησιμεύουν για τον ακριβή προσδιορισμό έναρξης της αιμόλυσης (σελ. 103). Μπορούμε να αυξήσουμε την ευαισθησία με επώαση του δείγματος 24 ώρες στους 37 °C.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιπλέον αραιώσεις χαμηλής πυκνότητας NaCl (0,40 έως 0,10%, με ενδιάμεσες ανά 0,025%): στη σιδηροπενία τα λεπτά υπόχρωμα ερυθρά έχουν αυξημένη ωσμωτική αντίσταση και αιμολύονται μόνο κάτω από 0,30%, οπότε η έναρξη-ολική αιμόλυση εντοπίζονται σε αραιά διαλύματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Εφαρμογή 2 — Χωρίς υλικά σφραγίσματος

Ερώτηση: Συγκεντρώνοντας τα υλικά για την εκτέλεση της δοκιμασίας δρεπανώσεως διαπιστώσαμε ότι δεν έχουμε τα υλικά για το περιμετρικό ''σφράγισμα'' της καλυπτρίδας. Τι θα κάνουμε; α. Θα παρακάμψουμε το στάδιο αυτό. β. Θα ζητήσουμε νέα αιμοληψία αύριο το πρωί που θα έχουμε τα υλικά. γ. Θα συντηρήσουμε το δείγμα και θα επαναλάβουμε αύριο την τεχνική. Αιτιολογούμε την επιλογή και μη επιλογή μας.

Απάντηση:

• Επιλογή: γ. Θα συντηρήσουμε το δείγμα και θα επαναλάβουμε αύριο την τεχνική.

  Αιτιολόγηση:

  • Όχι α: το περιμετρικό σφράγισμα της καλυπτρίδας με βαζελίνη ή κεδρέλαιο είναι απαραίτητο — «πρέπει να γίνεται χωρίς διάκενα για να μην προσλαμβάνει η αιμοσφαιρίνη ατμοσφαιρικό οξυγόνο». Η αρχή της μεθόδου είναι η δρεπάνωση των ερυθρών με HbS σε συνθήκες υποξίας· χωρίς σφράγισμα εισέρχεται οξυγόνο, η αναγωγική δράση του μεταδιθειώδους νατρίου αναιρείται και το αποτέλεσμα θα είναι πλασματικά αρνητικό (σελ. 128, 130).
  • Όχι β: νέα αιμοληψία είναι περιττή, ταλαιπωρεί τον εξεταζόμενο και επιβαρύνει το εργαστήριο, αφού το δείγμα που ήδη έχουμε είναι κατάλληλο.
  • Ναι γ: το βιβλίο ορίζει ότι το δείγμα (2,5 ml φλεβικό αίμα σε EDTA) «μπορεί να συντηρηθεί στους 4 °C» (σελ. 128)· επιπλέον, το μεταδιθειώδες νάτριο πρέπει ούτως ή άλλως να παρασκευάζεται λίγο πριν τη χρήση, οπότε δεν χάνεται τίποτα. Συντηρούμε λοιπόν το δείγμα στο ψυγείο (±4 °C) και εκτελούμε την τεχνική την επόμενη μέρα, με πλήρη υλικά, ώστε το αποτέλεσμα να είναι αξιόπιστο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) γ — συντήρηση του δείγματος στους 4 °C (επιτρέπεται) και επανάληψη αύριο· όχι α (χωρίς σφράγισμα μπαίνει O₂ → όχι υποξία → ψευδώς αρνητικό), όχι β (περιττή νέα αιμοληψία, ταλαιπωρία).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διερεύνηση 1 — Αυτοματοποιημένες τεχνικές

Ερώτηση: Νεότερες αυτοματοποιημένες τεχνικές ηλεκτροφόρησης. Σε ποια αρχή στηρίζονται; Ποια τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματά τους;

Απάντηση:

• Ενδεικτική απάντηση (θέμα διερεύνησης). Το βιβλίο αναφέρει ότι η τεχνολογία έχει προσφέρει αυτόματους αναλυτές αιμοσφαιρινικών κλασμάτων, που πλένουν τα ερυθρά, φτιάχνουν αιμόλυμα, ηλεκτροφορούν και εκτυπώνουν τα αποτελέσματα· στηρίζονται στην ιοντοανταλλαγή των φορτίων των κλασμάτων με ειδικά διαλύματα αναφοράς και δίνουν ιστόγραμμα (% κλάσματος στον κατακόρυφο άξονα, χρόνος ηλεκτροφορητικής κίνησης στον οριζόντιο) (σελ. 127). Οι σύγχρονες αυτοματοποιημένες μέθοδοι:

  • Υγρή χρωματογραφία υψηλής απόδοσης (HPLC) ιοντοανταλλαγής: το αιμόλυμα περνά από στήλη ρητίνης· τα κλάσματα (A, A₂, F, S, C, D…) εκλούονται σε διαφορετικούς χρόνους ανάλογα με το φορτίο τους και φωτομετρούνται (415 nm) — ποσοτικός προσδιορισμός με μεγάλη ακρίβεια.
  • Τριχοειδική ηλεκτροφόρηση: η ίδια αρχή της ηλεκτροφόρησης (μετακίνηση φορτισμένων μορίων σε ηλεκτρικό πεδίο, αλκαλικό pH) μέσα σε λεπτό τριχοειδές αντί ταινίας, με άμεση ανίχνευση με UV.

  Πλεονεκτήματα: ταχύτητα (λίγα λεπτά ανά δείγμα), ακρίβεια-επαναληψιμότητα ποσοτικού προσδιορισμού (ιδίως HbA₂ και HbS, που η οξική κυτταρίνη δεν διαχωρίζει καλά), μικρή ποσότητα δείγματος, ελάχιστοι χειρισμοί (λιγότερα λάθη τεχνικής, μικρότερος κίνδυνος μόλυνσης), δυνατότητα σειράς πολλών δειγμάτων, αυτόματη αρχειοθέτηση. Μειονεκτήματα: υψηλό κόστος οργάνου-αντιδραστηρίων-συντήρησης, ανάγκη εκπαίδευσης-βαθμονόμησης, ορισμένες σπάνιες παραλλαγές συν-εκλούονται και χρειάζονται επιβεβαίωση με κλασσικές τεχνικές αναφοράς (ηλεκτροφόρηση όξινου pH, δρεπάνωση, διαλυτότητα), εξάρτηση από τη βλάβη του οργάνου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: αυτόματοι αναλυτές ιοντοανταλλαγής (HPLC — ρητίνη, έκλουση-φωτομέτρηση 415 nm) και τριχοειδική ηλεκτροφόρηση· πλεονεκτήματα ταχύτητα, ακρίβεια (A₂, S), μικρό δείγμα, λίγοι χειρισμοί, ιστόγραμμα· μειονεκτήματα κόστος, βαθμονόμηση, ανάγκη επιβεβαίωσης σπάνιων παραλλαγών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διερεύνηση 2 — Μικρόβια-παράσιτα και αιμόλυση

Ερώτηση: Ποια μικρόβια και ποια παράσιτα μπορούν να προκαλέσουν αιμολυτική αναιμία;

Απάντηση:

• Ενδεικτική απάντηση (θέμα διερεύνησης). Οι αιμολυτικές αναιμίες μπορεί να οφείλονται και σε «επιδράσεις τοξικών ουσιών ή προϊόντων μικροβίων στην ερυθροκυτταρική μεμβράνη» (σελ. 21). Παραδείγματα:

  • Παράσιτα: πλασμώδιο της ελονοσίας (Plasmodium — πολλαπλασιάζεται μέσα στα ερυθρά και τα λύει· η κυριότερη παρασιτική αιτία αιμόλυσης, μεταδίδεται και με μετάγγιση), Babesia (μπαμπεσίωση — ενδοερυθροκυτταρικό παράσιτο), σπανιότερα Bartonella bacilliformis (πυρετός Oroya).
  • Βακτήρια: Clostridium perfringens (α-τοξίνη-λεκιθινάση καταστρέφει τη μεμβράνη — μαζική ενδαγγειακή αιμόλυση σε σηψαιμία), αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι και σταφυλόκοκκοι (αιμολυσίνες), εντεροαιμορραγικό E. coli O157 (τοξίνη Shiga → αιμολυτικό-ουραιμικό σύνδρομο με μικροαγγειοπαθητική αιμόλυση), Mycoplasma pneumoniae (πρόκληση ψυχροσυγκολλητινών — αυτοάνοση αιμόλυση), σαλμονέλα και άλλες σοβαρές λοιμώξεις που ενεργοποιούν ΔΕΠ.
  • Ιοί (έμμεσα, μέσω αντισωμάτων ή σε έλλειψη G6PD): ιός Epstein-Barr, CMV, ιοί ηπατίτιδας, HIV.

  Επιπλέον, οποιαδήποτε λοίμωξη μπορεί να πυροδοτήσει αιμολυτική κρίση σε άτομα με έλλειψη G6PD ή να επιδεινώσει τη δρεπανοκυτταρική νόσο (σελ. 24).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: παράσιτα — πλασμώδιο ελονοσίας, Babesia, Bartonella· βακτήρια — Clostridium perfringens, αιμολυτικοί στρεπτόκοκκοι/σταφυλόκοκκοι, E. coli O157 (HUS), Mycoplasma (ψυχροσυγκολλητίνες)· ιοί έμμεσα (EBV, CMV, ηπατίτιδα)· κάθε λοίμωξη σε έλλειψη G6PD.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διερεύνηση 3 — Hb και μονοξείδιο του άνθρακα

Ερώτηση: Τι συμβαίνει όταν η αιμοσφαιρίνη συνδεθεί με μονοξείδιο του άνθρακα; Συσχετίζουμε το μηχανισμό με το κάπνισμα και τους ρύπους της ατμόσφαιρας.

Απάντηση:

• Ενδεικτική απάντηση (θέμα διερεύνησης). Το μονοξείδιο του άνθρακα (CO) συνδέεται με τον δισθενή σίδηρο της αίμης στην ίδια θέση με το οξυγόνο, σχηματίζοντας καρβοξυαιμοσφαιρίνη (HbCO). Η συγγένεια της Hb για το CO είναι 200-250 φορές μεγαλύτερη από ό,τι για το O₂, ώστε ακόμη και μικρές συγκεντρώσεις CO στον εισπνεόμενο αέρα δεσμεύουν σημαντικό ποσοστό της Hb. Η HbCO δεν μεταφέρει οξυγόνο και, επιπλέον, το CO αυξάνει τη συγγένεια των υπόλοιπων θέσεων για το O₂ (μετατόπιση της καμπύλης διαχωρισμού προς τα αριστερά), ώστε η Hb δυσκολεύεται να αποδώσει O₂ στους ιστούς. Αποτέλεσμα: ιστική υποξία παρά τη φυσιολογική PO₂ και τον φυσιολογικό αιματοκρίτη — κεφαλαλγία, ζάλη, ναυτία, ταχυκαρδία, σε υψηλά ποσοστά (> 40-50%) απώλεια συνείδησης και θάνατος (χαρακτηριστικό «κερασί» χρώμα). Η σύνδεση είναι αναστρέψιμη αργά με καθαρό οξυγόνο.
• Κάπνισμα: ο καπνός του τσιγάρου περιέχει CO· οι καπνιστές έχουν χρόνια HbCO 5-10% (έως 15% στους βαρείς καπνιστές), έναντι < 1-2% στους μη καπνιστές. Για να αντιρροπήσει τη χρόνια μείωση της μεταφοράς O₂, ο μυελός παράγει περισσότερα ερυθρά (δευτεροπαθής ερυθροκυττάρωση των καπνιστών, ↑ Ht), ενώ επιβαρύνονται καρδιά και αγγεία. Ατμοσφαιρικοί ρύποι: το CO από καυσαέρια αυτοκινήτων, καυστήρες, ατελείς καύσεις (θερμάστρες, μαγκάλια σε κλειστούς χώρους — δηλητηριάσεις) και τη βιομηχανία αυξάνει την HbCO των κατοίκων μεγαλουπόλεων, επιδεινώνει καρδιοπάθειες και αναιμίες (λιγότερη διαθέσιμη Hb) και βλάπτει το έμβρυο των εγκύων. Εργαστηριακά η HbCO μετριέται με φασματοφωτομετρία (co-oximetry).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: CO δεσμεύει την αίμη στη θέση του O₂ με 200-250× συγγένεια → καρβοξυαιμοσφαιρίνη που δεν μεταφέρει O₂ και δυσκολεύει την απόδοσή του (αριστερή μετατόπιση) → ιστική υποξία· καπνιστές HbCO 5-10% (ερυθροκυττάρωση, καρδιαγγειακή επιβάρυνση)· ρύποι-καυσαέρια-ατελείς καύσεις ↑ HbCO, δηλητηριάσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης: