Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (Ασκήσεις σελ. 208) – ΑΙΜΑΤΟΛΟΓΙΑ – ΑΙΜΟΔΟΣΙΑ ΙΙ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (Ασκήσεις σελ. 208)

Απαντήσεις στις 5 ερωτήσεις «Ας δούμε τι καταλάβαμε» και την πρόταση διερεύνησης του κεφαλαίου 11.

Ερώτηση 1 — Αραίωση 10% → 5%

Ερώτηση: Έχουμε διάλυμα 10% ν/ν αιθανόλης όγκου 25 ml. Πόσα ml διαλύτη πρέπει να προσθέσουμε για να πάρουμε διάλυμα συγκέντρωσης 5% ν/ν ;

Απάντηση:

• Διάλυμα 10% ν/ν σημαίνει ότι σε 100 ml διαλύματος υπάρχουν 10 ml αιθανόλης. Στα 25 ml του διαλύματος περιέχονται:

  αιθανόλη = 25 × 10/100 = 2,5 ml (και 22,5 ml διαλύτη).

  Θέλουμε διάλυμα 5% ν/ν με την ίδια ποσότητα αιθανόλης (2,5 ml). Από τον τύπο % ν/ν = ml ουσίας / ml διαλύματος × 100:

  5 = 2,5 / V × 100 → V = 2,5 × 100 / 5 = 50 ml τελικός όγκος.

  Άρα πρέπει να προσθέσουμε 50 − 25 = 25 ml διαλύτη (νερό). Έλεγχος: 2,5 ml αιθανόλη σε 50 ml διαλύματος = 5% ν/ν. Γενικός κανόνας: για να υποδιπλασιάσουμε τη συγκέντρωση διπλασιάζουμε τον όγκο — προσθέτουμε όγκο διαλύτη ίσο με τον αρχικό (σελ. 201-202).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιθανόλη στα 25 ml: 2,5 ml· για 5% χρειάζονται 50 ml τελικού όγκου → προσθέτουμε 25 ml διαλύτη (διπλασιασμός όγκου = υποδιπλασιασμός συγκέντρωσης).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Πορεία διαχωρισμού PLT-πλάσματος

Ερώτηση: Ποια είναι σε γενικές γραμμές η πορεία της τεχνικής του διαχωρισμού των αιμοπεταλίων και του πλάσματος;

Απάντηση:

• Αιμοπετάλια — τεχνική με τριπλούς ασκούς (σελ. 197-198, εικ. 11.2):

  1. Συλλέγουμε το αίμα του αιμοδότη σε σύστημα τριπλών ασκών.
  2. Διατηρούμε τον ασκό στους 20-25 °C μέχρι την επεξεργασία — τουλάχιστον 1 ώρα, όχι πάνω από 6 ώρες από τη συλλογή.
  3. Φυγοκεντρούμε στις 1.000 στροφές/λεπτό για 6-9 λεπτά: στοιβάδες — ερυθρά (κάτω), αιμοπετάλια + λευκά, πλάσμα.
  4. Με τον συμπιεστή διαχωρίζουμε τη στοιβάδα των ερυθρών· οι άλλες στοιβάδες (πλάσμα πλούσιο σε αιμοπετάλια) μεταφέρονται στον πρώτο συνοδό ασκό.
  5. Φυγοκεντρούμε τον πρώτο συνοδό ασκό στις 3.000 στροφές/λεπτό για 10 λεπτά: ερυθρά, λευκά, αιμοπετάλια.
  6. Συμπιέζουμε έως το όριο της στοιβάδας των αιμοπεταλίων· το πλάσμα με όσο το δυνατόν περισσότερα λευκά μεταφέρεται στον τρίτο ασκό· τα συμπυκνωμένα αιμοπετάλια μένουν.
  7. Συντηρούμε στους 20-24 °C για 3-7 ημέρες (με διαρκή ανάδευση).

  Εναλλακτικά: αυτόματη αιμοπεταλιοαφαίρεση από εθελοντή (αυτόματης ή συνεχούς ροής, 2,5 ώρες).

• Πλάσμα — τεχνική με διπλό ασκό (σελ. 203, εικ. 11.3):

  1. Συλλογή ολικού αίματος σε σύστημα διπλού ασκού.
  2. Φυγοκέντρηση στις 1.000 στροφές/λεπτό για 2 λεπτά: ερυθρά (κάτω), αιμοπετάλια, πλάσμα.
  3. Αναρρόφηση της στοιβάδας του πλάσματος με ειδικό μηχάνημα και τοποθέτηση σε φιάλη → περαιτέρω επεξεργασία (κατάψυξη, κλασματοποίηση σε λευκωματίνη, ανοσοσφαιρίνες, παράγοντες πήξης — με αδρανοποίηση ιών).

  Εναλλακτικά: εθελοντική πλασμαφαίρεση με αυτόματα όργανα (διαχωρισμός πλάσματος, επιστροφή κυττάρων στον δότη) ή θεραπευτική πλασμαφαίρεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιμοπετάλια: τριπλοί ασκοί → 20-25 °C 1-6 ώρες → 1.000 rpm 6-9΄ → συμπίεση PRP στον 1ο συνοδό → 3.000 rpm 10΄ → συμπίεση πλάσματος-λευκών στον 3ο → PLT στους 20-24 °C 3-7 ημέρες (ή αιμοπεταλιοαφαίρεση). Πλάσμα: διπλός ασκός → 1.000 rpm 2΄ → αναρρόφηση πλάσματος → επεξεργασία (ή πλασμαφαίρεση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Σημεία προσοχής

Ερώτηση: Ποια σημεία πρέπει να προσέξουμε κατά την τεχνική του διαχωρισμού των αιμοπεταλίων και του πλάσματος;

Απάντηση:

• Αιμοπετάλια (σελ. 198-200):
  • Χρόνος-θερμοκρασία πριν την επεξεργασία: 20-25 °C, ≥ 1 ώρα και ≤ 6 ώρες από τη συλλογή.
  • Συνθήκες φυγοκέντρησης (ταχύτητα-χρόνος) κατά το εργαστήριο ή την κατασκευάστρια εταιρεία — η επιβίωση εξαρτάται από τη μέθοδο διαχωρισμού.
  • Θερμοκρασία συντήρησης 20-24 °C με ανάδευση· στους 6 °C μόνο 48 ώρες σταθερή μεμβράνη.
  • Άσηπτες συνθήκες σε όλη τη διαδικασία.
  • Στεγανότητα — κλειστό σύστημα: αν παραβιαστεί, χορήγηση μέσα σε 6 ώρες από την παρασκευή, εκτός αν καταψυχθεί· ανοιχτό σύστημα → μετάγγιση σε 24 ώρες.
  • Κατεψυγμένα: επαναφορά στους 20-24 °C (ρευστοποίηση) και μετάγγιση μέσα σε 5 ώρες.
  • Ποιότητα τελικού προϊόντος: όγκος ≥ 50 ml, αιμοπετάλια ≥ 6×10¹⁰, pH ≥ 6, λίγα λευκά.
  • Σε νεογνά: πλάσμα δότη συμβατό ΑΒΟ (κατά τα άλλα δεν απαιτείται έλεγχος συμβατότητας).
  • Αιμοπεταλιοαφαίρεση: κατάλληλος δότης (< 60 ετών, ≥ 60 kg, καλές φλέβες, όχι ασπιρίνη 5 ημέρες).
• Πλάσμα (σελ. 203-204):
  • Άσηπτες συνθήκες κατά τον διαχωρισμό.
  • Στεγανότητα (κλειστό σύστημα): παραβίαση → χορήγηση μέσα σε 6 ώρες, εκτός αν καταψυχθεί.
  • Πλασμαφαίρεση: άσηπτες συνθήκες, όχι συχνότερα από 8 εβδομάδες, έλεγχος πρωτεϊνών ορού του δότη κάθε 4 μήνες (φυσιολογικά 6 g/dl).
  • Στο πλάσμα γίνεται όλο το εύρος του εργαστηριακού ελέγχου του ολικού αίματος και σε όλα τα παράγωγα αδρανοποίηση ιών (θέρμανση, UV, ειδικές ουσίες).
  • Σωστή συντήρηση κατά παράγωγο (−18 °C, FFP −30 °C, υγρό 3-6 °C έως 5 ημέρες από τη λήξη του ολικού).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αιμοπετάλια: 20-25 °C 1-6 ώρες πριν, σωστές στροφές-χρόνοι, 20-24 °C με ανάδευση (6 °C → 48 ώρες), άσηπτα, κλειστό σύστημα (παραβίαση → 6 ώρες· ανοιχτό → 24 ώρες), ρευστοποίηση-5 ώρες, ≥50 ml/≥6×10¹⁰/pH≥6, δότης· πλάσμα: άσηπτα, στεγανότητα-6 ώρες, πλασμαφαίρεση ≥8 εβδομάδες, πρωτεΐνες/4 μήνες, αδρανοποίηση ιών, θερμοκρασίες συντήρησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ενδείξεις πλάσματος-Ig-ινωδογόνου

Ερώτηση: Σε ποιες παθολογικές καταστάσεις θα βοηθούσε η μετάγγιση πλάσματος, ανοσοσφαιρινών και ινωδογόνου;

Απάντηση:

• Κατά τον πίνακα παραγώγων πλάσματος (σελ. 204-207):
  • Πλάσμα (ενός δότη −18 °C, πρόσφατα κατεψυγμένο −30 °C, υγρό 3-6 °C, ξηρό): απώλειες όγκου του αίματος, τραυματικό σοκ, εγκαύματα, αιμορραγική διάθεση (έλλειψη παραγόντων πήξης — και ΔΕΠ, πλασμαφαίρεση σε θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα, κεφ. 6).
  • Ανοσοσφαιρίνες: 1) πολυδύναμες (κλασματοποίηση κοινού πλάσματος) → προφύλαξη από λοιμώδη αίτια, επίκτητη διαταραχή στη σύνθεση των αντισωμάτων, ανεπάρκεια παραγωγής αντισωμάτων, διαταραχή της λειτουργίας των Β-λεμφοκυττάρων· 2) ειδικές ή άνοσες (πλάσμα ανοσοποιημένων δοτών) → προφύλαξη για την ανοσοποίηση Rhesus αρνητικών μητέρων (αντι-D), προφύλαξη από παρωτίτιδα, κοκκύτη, τέτανο, ευλογιά, λύσσα, ηπατίτιδα Β, έρπητα ζωστήρα, αντιμετώπιση θρομβοπενικής πορφύρας και σηψαιμίας των νεογνών.
  • Ινωδογόνο (ξηρό, από νωπό πλάσμα εντός 6 ωρών): ινωδογονοπενία λόγω διάχυτης ενδοαγγειακής πήξης, παθολογική ινωδόλυση, μεγάλες αιμορραγίες, φυσιολογικός τοκετός, χειρουργικές και μαιευτικές επεμβάσεις (και μεγάλη πτώση ινωδογόνου με αιμορραγίες, κεφ. 6).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλάσμα: απώλειες όγκου, τραυματικό σοκ, εγκαύματα, αιμορραγική διάθεση· ανοσοσφαιρίνες: πολυδύναμες — προφύλαξη λοιμώξεων, ανεπάρκεια αντισωμάτων, Β-λεμφοκύτταρα· ειδικές — Rh− μητέρες, παρωτίτιδα, κοκκύτης, τέτανος, ευλογιά, λύσσα, ηπατίτιδα Β, ζωστήρας, θρομβοπενική πορφύρα, σηψαιμία νεογνών· ινωδογόνο: ΔΕΠ, ινωδόλυση, μεγάλες αιμορραγίες, τοκετός, επεμβάσεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Καταλληλότητα δοτών αιμοπεταλίων

Ερώτηση: Ποιοι από τους παρακάτω εθελοντές δότες αιμοπεταλίων είναι κατάλληλοι και ποιοι δεν είναι; Δικαιολογούμε την απάντησή μας: Δότης Α: Ηλικίας 62 ετών και βάρους 85 κιλών Δότης Β: Ηλικίας 22 ετών και βάρους 50 κιλών Δότης Γ: Ηλικίας 45 ετών και βάρους 68 κιλών Δότης Δ: Ηλικίας 27 ετών και βάρους 70 κιλών, ο οποίος πριν 10 ημέρες είχε πάρει ασπιρίνη Δότης Ε: Ηλικίας 40 ετών και βάρους 65 κιλών, με ιστορικό θρομβοφλεβίτιδας στο αριστερό άνω άκρο

Απάντηση:

• Κριτήρια δότη για την αυτόματη αιμοπεταλιοαφαίρεση (διάρκεια 2,5 ώρες) (σελ. 199): ηλικία μικρότερη των 60 ετών, βάρος τουλάχιστον 60 kg, καλό φλεβικό σύστημα (ανθεκτικά τοιχώματα φλεβών), να μην έχει πάρει ασπιρίνη 5 ημέρες πριν τη λήψη.

  Δότης	Κρίση	Αιτιολόγηση
  Α (62 ετών, 85 kg)	Ακατάλληλος	Ηλικία > 60 ετών (το βάρος επαρκεί).
  Β (22 ετών, 50 kg)	Ακατάλληλος	Βάρος < 60 kg — η αφαίρεση μεγάλης ποσότητας αιμοπεταλίων/όγκου σε 2,5 ώρες δεν είναι ασφαλής (η ηλικία επαρκεί).
  Γ (45 ετών, 68 kg)	Κατάλληλος	Ηλικία < 60, βάρος ≥ 60 kg, χωρίς αντενδείξεις.
  Δ (27 ετών, 70 kg, ασπιρίνη πριν 10 ημέρες)	Κατάλληλος	Ηλικία-βάρος εντός ορίων· η ασπιρίνη (αναστολή λειτουργίας αιμοπεταλίων) απαγορεύεται μόνο τις 5 τελευταίες ημέρες — οι 10 ημέρες υπερκαλύπτουν το όριο.
  Ε (40 ετών, 65 kg, θρομβοφλεβίτιδα αριστερού άνω άκρου)	Ακατάλληλος	Δεν έχει καλό φλεβικό σύστημα: η θρομβοφλεβίτιδα δηλώνει μη ανθεκτικές-παθολογικές φλέβες, ενώ η διαδικασία απαιτεί ανθεκτικές φλέβες για συνεχή ροή 2,5 ωρών (και ιστορικό θρόμβωσης είναι αντένδειξη).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Α ακατάλληλος (62 ετών > 60)· Β ακατάλληλος (50 kg < 60)· Γ κατάλληλος· Δ κατάλληλος (ασπιρίνη πριν 10 ημέρες > 5)· Ε ακατάλληλος (θρομβοφλεβίτιδα — κακό φλεβικό σύστημα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Διερεύνηση 1 — Ανάγκες σε αίμα — εθελοντισμός

Ερώτηση: Οι ανάγκες της πατρίδας μας σε αίμα ετησίως ανέρχονται σε πολύ μεγάλο αριθμό μονάδων αίματος. Αναζητήστε τον αριθμό αυτό και αναπτύξτε τη σημασία της εθελοντικής αιμοδοσίας.

Απάντηση:

• Ενδεικτική απάντηση (θέμα διερεύνησης). Κατά το βιβλίο «Αιματολογία – Αιμοδοσία Ι» (κεφ. 8), οι ετήσιες ανάγκες αίματος στη χώρα μας είναι περίπου 600.000 μονάδες· για να καλυφθούν χρειάζονται 300.000-350.000 εθελοντές αιμοδότες που θα αιμοδοτούν 2-3 φορές τον χρόνο (νεότερα στοιχεία του Εθνικού Κέντρου Αιμοδοσίας αναφέρουν 550.000-650.000 μονάδες ετησίως — από τις υψηλότερες κατά κεφαλήν ανάγκες στην Ευρώπη, λόγω και των πολυμεταγγιζόμενων ασθενών με μεσογειακή αναιμία).

  Σημασία της εθελοντικής αιμοδοσίας:

  • Το αίμα δεν παρασκευάζεται τεχνητά — μοναδική πηγή ο άνθρωπος· η διάθεση γίνεται μόνο με δωρεά, γιατί η πληρωμή αντιβαίνει στην ανθρώπινη αξιοπρέπεια.
  • Επάρκεια-ασφάλεια: ο τακτικός εθελοντής είναι υγιής, ελεγμένος επανειλημμένα, με ειλικρινές ιστορικό, χωρίς κίνητρο απόκρυψης — το αίμα του είναι ασφαλέστερο (λιγότερες μεταδιδόμενες λοιμώξεις) από του περιστασιακού «δότη αντικατάστασης».
  • Οι συγγενείς-φίλοι που δίνουν αίμα όταν υπάρξει ανάγκη δεν λύνουν το πρόβλημα — δημιουργούν άγχος στους ίδιους και στο προσωπικό, ενώ οι ανάγκες είναι συνεχείς (θαλασσαιμικοί, χειρουργεία, ατυχήματα, νεοπλασίες, τοκετοί) και απρόβλεπτες (μαζικές καταστροφές, καλοκαίρι-διακοπές).
  • Οργάνωση: μόνιμο απόθεμα μονάδων για επείγοντα και σπάνιες ομάδες (Ο Rh−), σχεδιασμός παραγώγων (αιμοπετάλια 5-7 ημέρες, πλάσμα, παράγοντες πήξης), λιγότερες απώλειες από λήξη.
  • Κοινωνική αξία: έμπρακτη αλληλεγγύη, ηθική ικανοποίηση, δωρεάν εξετάσεις-κάρτα «τράπεζας» για τον δότη και την οικογένειά του, προαγωγή του εθελοντισμού μέσω συλλόγων, κινητών μονάδων, ενημέρωσης στα σχολεία. Η αιμοδοσία είναι ακίνδυνη (450 ml, 1/16 του αίματος, αναπλήρωση σε ημέρες-μήνα, 3-4 φορές/έτος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά: ≈ 600.000 μονάδες/έτος (300-350 χιλ. εθελοντές × 2-3 φορές)· σημασία: το αίμα δεν αντικαθίσταται, μόνο δωρεά, ο τακτικός εθελοντής = ασφαλέστερο αίμα, οι συγγενείς δεν λύνουν το πρόβλημα, συνεχείς-απρόβλεπτες ανάγκες (θαλασσαιμία, χειρουργεία, ατυχήματα), απόθεμα-σπάνιες ομάδες-παράγωγα, αλληλεγγύη, ακίνδυνη διαδικασία.

Κριτήρια αξιολόγησης: