Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 3 (1-10) (σελ. 77) – ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 3 (1-10)

Πλήρεις λύσεις των 10 ερωτήσεων του κεφαλαίου 3 — το πρωτόκολλο εργαστηρίου, η έννοια και οι λειτουργίες του αρχείου, τα επιμέρους αρχεία, οι κανόνες καταγραφής και διόρθωσης, οι λόγοι καταγραφής εξετάσεων και υλικών, τα πλεονεκτήματα του υπολογιστή και των συστημάτων PACS, οι οδηγίες προετοιμασίας των ασθενών και η προμήθεια υλικών.

Ερώτηση 1 — Τι είναι πρωτόκολλο

Ερώτηση: Τι είναι πρωτόκολλο και σε τι μπορεί να αναφέρεται;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 65): πρωτόκολλο εργαστηρίου είναι η τυποποίηση των διαδικασιών που απαιτούνται για την ολοκλήρωση μιας οποιασδήποτε συγκεκριμένης ενέργειας σε ένα εργαστήριο· με απλά λόγια, πρωτόκολλο εργαστηρίου είναι ο τρόπος που έχει συμφωνηθεί να γίνεται κάθε χωριστή ενέργεια.

  Σε τι μπορεί να αναφέρεται — κάθε πρωτόκολλο μπορεί να αναφέρεται σε τελείως διαφορετικά πράγματα, π.χ.:

  • στην προετοιμασία που πρέπει να ακολουθήσει ένας ασθενής, ώστε να κάνει μια εξέταση
  • στον τρόπο λήψης και τα ακτινολογικά στοιχεία για μία ακτινολογική πράξη
  • στον τρόπο διακίνησης του ασθενούς εντός του εργαστηρίου για την εκτέλεση μιας εξέτασης
  • στον τρόπο διακίνησης της πληροφορίας σχετικά με την εξέταση ενός ασθενούς
  • στον τρόπο καθαρισμού των χώρων του εργαστηρίου κτλ.

  Γραπτό ή εθιμικό: το πρωτόκολλο μπορεί να είναι γραπτό ή εθιμικό, δηλαδή να μην υπάρχει γραπτή καταγραφή του — ωστόσο, για να είναι αποτελεσματικό ένα πρωτόκολλο είναι απαραίτητο: να έχει μελετηθεί κι αναλυθεί κάθε του πτυχή πριν εφαρμοστεί· να είναι γραπτό· να είναι εύκολα προσβάσιμο, όταν κάποιος θέλει να το διαβάσει· να είναι γνωστό σε όλους όσους πρέπει να το εφαρμόσουν· να είναι σταθερό, να μην αλλάζει δηλαδή, παρά μόνο όταν διαπιστωθεί κάποια δυσλειτουργία του κι εφόσον έχει προηγηθεί σχετική μελέτη κι ακολουθηθεί συγκεκριμένη προσυμφωνημένη διαδικασία· να είναι αυστηρά καθορισμένο και περιορισμένο σε πολύ συγκεκριμένη μερίδα του προσωπικού το δικαίωμα να αλλάξει κάποιος ένα πρωτόκολλο.

  Η νομική πρόβλεψη (σελ. 65-66): ο κανονισμός ακτινοπροστασίας προβλέπει πως «για κάθε τυποποιημένη ακτινολογική πράξη καταρτίζονται γραπτά πρωτόκολλα για κάθε εξοπλισμό», δηλαδή για κάθε ένα ακτινολογικό ή ακτινοθεραπευτικό μηχάνημα θα πρέπει να δημιουργηθεί ένα χωριστό πρωτόκολλο.

  Η πρακτική συνέπεια για τον ΒΑΕ: μέχρι σήμερα δεν υπάρχει ένα ενιαίο πρωτόκολλο το οποίο να εφαρμόζεται στη χώρα μας ή και διεθνώς κι έτσι το κάθε εργαστήριο αναπτύσσει, σύμφωνα με τις δικές του δυνατότητες, σχετικά πρωτόκολλα — γι' αυτό ένας ΒΑΕ πρέπει να φροντίζει με την έναρξη της εργασίας του να πληροφορείται για κάθε είδους πρωτόκολλο που εφαρμόζει το συγκεκριμένο εργαστήριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρωτόκολλο εργαστηρίου είναι η τυποποίηση των διαδικασιών που απαιτούνται για την ολοκλήρωση μιας συγκεκριμένης ενέργειας, δηλαδή ο τρόπος που έχει συμφωνηθεί να γίνεται κάθε χωριστή ενέργεια. Μπορεί να αναφέρεται στην προετοιμασία του ασθενούς για μια εξέταση, στον τρόπο λήψης και στα ακτινολογικά στοιχεία μιας πράξης, στη διακίνηση του ασθενούς μέσα στο εργαστήριο, στη διακίνηση της πληροφορίας για την εξέτασή του ή στον καθαρισμό των χώρων. Μπορεί να είναι γραπτό ή εθιμικό, αλλά για να είναι αποτελεσματικό πρέπει να έχει μελετηθεί, να είναι γραπτό, προσβάσιμο, γνωστό σε όλους όσους το εφαρμόζουν και σταθερό, με το δικαίωμα αλλαγής περιορισμένο σε συγκεκριμένη μερίδα του προσωπικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Τι είναι το αρχείο και γιατί χρειάζεται

Ερώτηση: Τι είναι ένα αρχείο και γιατί χρειάζεται σε ένα εργαστήριο ιατρικής απεικόνισης;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 66): αρχείο είναι ένα σύστημα που οργανώθηκε με τέτοιο τρόπο ώστε: να δέχεται, μόνιμα ή προσωρινά, με μια συγκεκριμένη τάξη όλα τα στοιχεία και τις πληροφορίες που ενδιαφέρουν μια υπηρεσία, στην περίπτωσή μας ένα εργαστήριο Ιατρικής Απεικόνισης· να τα διατηρεί σε καλή κατάσταση· και να διασφαλίζει την ταχεία ανεύρεσή τους όταν κάποιος θέλει να ανατρέξει σ' αυτά. Τα στοιχεία κι οι πληροφορίες ενός αρχείου μπορεί να είναι έγγραφα, ηλεκτρονικά αρχεία πληροφοριών, φιλμ και γνωματεύσεις ασθενών κτλ.

  Οι τρεις έννοιες | Έννοια | Ορισμός | |---|---| | Αρχείο | η ευρεία έννοια — «αποτελεί τη μνήμη μιας υπηρεσίας» | | Αρχειοθέτηση | η διαδικασία διαφύλαξης των στοιχείων κατά συστηματικό τρόπο — γίνεται με την ταξινόμηση | | Ταξινόμηση | η κατάταξη κατά κατηγορίες των θεμάτων μιας υπηρεσίας ή ενός οργανισμού |

  Γιατί χρειάζεται (σελ. 67): το αρχείο χρειάζεται για τρεις λόγους οι οποίοι αποτελούν ταυτόχρονα και τις κύριες λειτουργίες του:

  1. για να συγκεντρώνονται και να τακτοποιούνται τα έγγραφα, οι πληροφορίες, τα φιλμ, που κυκλοφορούν σε ένα εργαστήριο Ιατρικής Απεικόνισης, με τρόπο συστηματικό και κατάλληλο για την αξιοποίησή τους (συγκέντρωση)
  2. για να φυλάσσονται μέσα στον κατάλληλο χώρο και με τα κατάλληλα μέσα (συρτάρια, ράφια κτλ.) οι πληροφορίες και να προστατεύονται από κλοπή (π.χ. προστασία ιατρικού απορρήτου), φωτιά κτλ. (φύλαξη)
  3. για να πληροφορούνται γρήγορα και σωστά οι ενδιαφερόμενοι («η πληροφόρηση είναι η πιο βασική λειτουργία του αρχείου») (πληροφόρηση)

  Η υποχρέωση: κάθε σύγχρονο εργαστήριο Ιατρικής Απεικόνισης πρέπει να διαθέτει ένα σωστά οργανωμένο αρχείο — όμως στη χώρα μας παρατηρούνται ιδιαίτερες αδυναμίες σχετικά με την τήρηση αρχείων, παρά τις διαφορετικές επιταγές του νόμου: αν κι ο σχετικός νόμος προβλέπει πως οι φάκελοι νοσηλείας των ασθενών θα πρέπει να διατηρούνται για είκοσι έτη, αρκετά είναι τα νοσηλευτικά ιδρύματα, δημόσια κι ιδιωτικά, τα οποία δηλώνουν αδυναμία για την τήρηση τέτοιων αρχείων, συνήθως λόγω ανεπάρκειας χώρων ή προσωπικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρχείο είναι ένα σύστημα οργανωμένο έτσι ώστε να δέχεται, μόνιμα ή προσωρινά και με συγκεκριμένη τάξη, όλα τα στοιχεία και τις πληροφορίες που ενδιαφέρουν την υπηρεσία, να τα διατηρεί σε καλή κατάσταση και να διασφαλίζει την ταχεία ανεύρεσή τους. Αποτελεί τη μνήμη της υπηρεσίας και περιλαμβάνει τις έννοιες της αρχειοθέτησης, δηλαδή της συστηματικής διαφύλαξης με ταξινόμηση, και της ταξινόμησης, δηλαδή της κατάταξης κατά κατηγορίες. Χρειάζεται για τρεις λόγους που είναι και οι λειτουργίες του: τη συγκέντρωση των εγγράφων, των πληροφοριών και των φιλμ, τη φύλαξή τους σε κατάλληλο χώρο με προστασία από κλοπή και φωτιά, και την πληροφόρηση, που είναι η πιο βασική λειτουργία του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Τα αρχεία ενός τμήματος απεικονίσεων

Ερώτηση: Ποια αρχεία μπορεί να περιλαμβάνει ένα τμήμα ή εργαστήριο ιατρικών απεικονίσεων;

Απάντηση:

• Ο κατάλογος (σελ. 67-69): τα αρχεία ενός εργαστηρίου Ιατρικής Απεικόνισης, ανάλογα με τις δυνατότητες και τις συνθήκες που επικρατούν στον συγκεκριμένο χώρο, μπορεί να είναι τα παρακάτω:

  1. Αρχείο εντολών παραπεμπόντων ιατρών: οι εντολές θα πρέπει να διατηρούνται για επαρκές διάστημα, το οποίο καθορίζεται από το ίδιο το εργαστήριο, κυρίως, για νομικούς λόγους.
  2. Αρχείο οικονομικών εντολών για την πραγματοποίηση εξέτασης: εκδίδονται από το γραφείο Κίνησης Ασθενών ή καταχωρούνται για χρέωση στους λογαριασμούς των ασθενών· στο ίδιο αρχείο καταχωρούνται συνήθως και τα διάφορα υλικά, π.χ. σκιαγραφικά υλικά, καθετήρες κτλ.
  3. Αρχείο εξετάσεων ασθενών που έχουν γίνει: περιλαμβάνει το όνομα, το επώνυμο και το πατρώνυμο κάθε ασθενούς χωριστά, την εξέταση την οποία έκανε ο καθένας, τα φιλμ τα οποία χρησιμοποιήθηκαν και απαραίτητα το όνομα του μέλους του προσωπικού του εργαστηρίου το οποίο πραγματοποίησε τη συγκεκριμένη εξέταση.
  4. Αρχείο δόσεων ασθενών: ορίζεται από την euratom 97/43 αλλά κι από τον αντίστοιχο ελληνικό νόμο — το κάθε μηχάνημα θα πρέπει να φέρει ειδικό μετρητή ακτινοβολίας και για τον κάθε ασθενή θα πρέπει να καταγράφεται τόσο η κάθε εξέταση όσο και το ποσό της δόσης· μπορεί και πρέπει να συνδυάζεται με το προηγούμενο αρχείο.
  5. Αρχείο αδιάγνωστων φιλμ: τα φιλμ τα οποία στη συνέχεια θα διαγνωσθούν από τους αρμόδιους Ιατρούς, προσωρινά αλλά ταξινομημένα.
  6. Αρχείο διαγνωσμένων φιλμ: οι ακτινογραφίες που έχουν ήδη διαγνωσθεί — μπορεί να διατηρούνται στο εργαστήριο είτε να προωθούνται μαζί με τις γραπτές απαντήσεις στους παραπέμποντες ιατρούς.
  7. Αρχείο γραπτών απαντήσεων: αντίγραφα των γραπτών απαντήσεων θα πρέπει οπωσδήποτε να παραμένουν στο αρχείο αυτό για ιατρικούς, νομικούς κι ερευνητικούς λόγους.
  8. Αρχείο συντήρησης μηχανημάτων: η ύπαρξή του ορίζεται από την 97/43 EURATOM — καταγράφεται κάθε μηχανικό πρόβλημα που παρουσιάζεται, οι ενέργειες οι οποίες έγιναν για την αντιμετώπισή του από τη συντηρήτρια εταιρεία και η παραλαβή του μηχανήματος από την πλευρά του εργαστηρίου μετά την επισκευή.
  9. Αρχείο εντολών κι αλληλογραφίας διοίκησης / διεύθυνσης: αποτελείται από δύο τμήματα — στο ένα περιλαμβάνονται τα έγγραφα στα οποία έχει πρόσβαση όλο το προσωπικό και στο άλλο έγγραφα χαρακτηρισμένα ως «εμπιστευτικά», στα οποία η πρόσβαση επιτρέπεται σε κάποια στελέχη του προσωπικού μόνο.
  10. Αρχείο προγραμμάτων εργασίας προσωπικού: τηρείται από τον υπεύθυνο / προϊστάμενο του κάθε κλάδου εργαζομένων.
  11. Αρχείο οικονομικών παραγγελιών και παραλαβής υλικών.

  Ο ρόλος του ΒΑΕ (σελ. 70): οι ΒΑΕ είναι υποχρεωμένοι να συμμετέχουν, στα πλαίσια της εργασίας τους, στην ενημέρωση του αρχείου εξετάσεων ασθενών που έχουν γίνει, του αρχείου οικονομικών εντολών και του αρχείου δόσεων ασθενών με ιδιαίτερη σοβαρότητα κι υπευθυνότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα εργαστήριο ιατρικής απεικόνισης μπορεί να τηρεί αρχείο εντολών παραπεμπόντων ιατρών, αρχείο οικονομικών εντολών, αρχείο εξετάσεων ασθενών που έχουν γίνει με το όνομα του προσωπικού που τις εκτέλεσε, αρχείο δόσεων ασθενών που ορίζεται από την EURATOM 97/43 και τον ελληνικό νόμο, αρχείο αδιάγνωστων και αρχείο διαγνωσμένων φιλμ, αρχείο γραπτών απαντήσεων με υποχρεωτικά αντίγραφα, αρχείο συντήρησης μηχανημάτων, αρχείο εντολών και αλληλογραφίας της διοίκησης με κοινό και εμπιστευτικό τμήμα, αρχείο προγραμμάτων εργασίας του προσωπικού και αρχείο οικονομικών παραγγελιών και παραλαβής υλικών. Ο ΒΑΕ συμμετέχει υποχρεωτικά στην ενημέρωση του αρχείου εξετάσεων, των οικονομικών εντολών και των δόσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Γιατί τηρούνται σωστά τα αρχεία

Ερώτηση: Γιατί είναι σημαντικό να τηρούνται αρχεία και να βρίσκονται σε καλή κατάσταση; Γιατί πρέπει να αποφεύγονται διορθώσεις στη συμπλήρωση ενός εγγράφου αρχείου;

Απάντηση:

• Α. Γιατί τηρούνται σωστά τα αρχεία

  • Επειδή αυτή είναι η ίδια η λειτουργία τους (σελ. 66-67): το αρχείο διατηρεί τα στοιχεία σε καλή κατάσταση και διασφαλίζει την ταχεία ανεύρεσή τους, ώστε να πληροφορούνται γρήγορα και σωστά οι ενδιαφερόμενοι — η πληροφόρηση είναι η πιο βασική λειτουργία του αρχείου.
  • Για την προστασία των στοιχείων: να φυλάσσονται μέσα στον κατάλληλο χώρο και με τα κατάλληλα μέσα και να προστατεύονται από κλοπή (π.χ. προστασία ιατρικού απορρήτου), φωτιά κτλ.
  • Για νομικούς λόγους: οι εντολές των παραπεμπόντων ιατρών θα πρέπει να διατηρούνται για επαρκές διάστημα, κυρίως, για νομικούς λόγους και αντίγραφα των γραπτών απαντήσεων θα πρέπει οπωσδήποτε να παραμένουν στο αρχείο για ιατρικούς, νομικούς κι ερευνητικούς λόγους — ώστε σε περίπτωση που χαθεί το πρωτότυπο να είναι δυνατή η αναζήτηση της απάντησης, χωρίς να είναι υποχρεωτική η επανάληψη της εξέτασης ή επέμβασης.
  • Επειδή το επιβάλλει ο νόμος: οι φάκελοι νοσηλείας των ασθενών θα πρέπει να διατηρούνται για είκοσι έτη.

  Β. Γιατί αποφεύγονται οι διορθώσεις (σελ. 70): η καταγραφή, εφόσον γίνεται χειρόγραφα, δεν πρέπει να έχει διορθώσεις, γιατί αυτές θέτουν σε αμφισβήτηση την αξία της.

  Ο κανόνας όταν η διόρθωση είναι αναπόφευκτη: αν χρειάζεται να γίνει κάποια διόρθωση, σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί διορθωτικό υγρό (blanco), η χρήση του οποίου θα πρέπει να απαγορεύεται αυστηρά· θα πρέπει απλά να διαγράφεται το λάθος, ώστε να μπορεί να διαβάζεται, και να συμπληρώνεται το σωστό, με ταυτόχρονη υπογραφή αυτού που το διορθώνει.

  Γιατί έχει τέτοια σημασία: οι λόγοι, οι οποίοι απαιτούν η εργασία αυτή να γίνεται με ιδιαίτερη ευθύνη και να μην υποτιμάται, είναι κυρίως νομικοί αλλά κι ηθικοί· η απόδοση πιθανών ευθυνών για κάποιο λάθος εξαρτάται συνήθως από τη γραπτή αυτή καταγραφή· σε περίπτωση που έχει γίνει λάθος καταγραφή ή δεν έχει γίνει καθόλου καταγραφή, αυτός που ήταν υπεύθυνος για την καταγραφή τη συγκεκριμένη στιγμή, φέρει πιθανόν μέρος της νομικής ευθύνης.

  Η προοπτική: αν και μέχρι σήμερα δεν είναι διαδεδομένη η αναζήτηση νομικών ευθυνών από τους επαγγελματίες υγείας, ωστόσο με δεδομένη την αυξανόμενη δυσπιστία του κοινού στις υπηρεσίες υγείας της χώρας τα τελευταία χρόνια, η αύξηση τέτοιων «νομικών» προβλημάτων στο άμεσο μέλλον είναι μάλλον αναμενόμενη — ο μόνος τρόπος αντιμετώπισης τέτοιων προβλημάτων είναι η πρόληψη, με την επίδειξη ιδιαίτερης προσοχής στη διενέργεια της κάθε εξέτασης και στην ορθή καταγραφή της καθώς κι η διατήρηση ενός σωστού αρχείου.

  Πότε γίνεται η καταγραφή: σε ειδικά βιβλία ή έντυπα, κατά απόλυτη προτίμηση, τη στιγμή της διενέργειας της εξέτασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αρχεία τηρούνται σωστά γιατί μόνο έτσι επιτελούν τις λειτουργίες τους: να διατηρούν τα στοιχεία σε καλή κατάσταση, να τα προστατεύουν από κλοπή και φωτιά και να διασφαλίζουν την ταχεία ανεύρεσή τους, αφού η πληροφόρηση είναι η πιο βασική λειτουργία του αρχείου. Υπάρχουν και νομικοί λόγοι: οι εντολές διατηρούνται για νομικούς λόγους, τα αντίγραφα των απαντήσεων για ιατρικούς, νομικούς και ερευνητικούς, ενώ ο νόμος προβλέπει εικοσαετή διατήρηση των φακέλων νοσηλείας. Οι διορθώσεις πρέπει να αποφεύγονται γιατί θέτουν σε αμφισβήτηση την αξία της καταγραφής, από την οποία εξαρτάται η απόδοση ευθυνών· αν χρειαστεί διόρθωση απαγορεύεται αυστηρά το διορθωτικό υγρό και το λάθος απλώς διαγράφεται ώστε να διαβάζεται, συμπληρώνεται το σωστό και υπογράφει αυτός που διορθώνει.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Λόγοι καταγραφής εξετάσεων και υλικών

Ερώτηση: Ποιοι λόγοι κάνουν απαραίτητη την καταγραφή των διενεργούμενων εξετάσεων και της κατανάλωσης υλικών απεικόνισης στο τμήμα απεικονίσεων;

Απάντηση:

• Οι λόγοι κατά το βιβλίο (σελ. 70-71): οι λόγοι οι οποίοι κάνουν απαραίτητη την καταγραφή των διενεργούμενων εξετάσεων αλλά και της κατανάλωσης φιλμ κι άλλων υλικών (π.χ. σκιαγραφικών) είναι:

  1. Νομικοί: πρέπει να είναι δυνατό να αποδειχθεί, κάθε στιγμή, ποιος έκανε μια λήψη Ιατρικής Απεικόνισης, ποια τεχνική χρησιμοποίησε, ποιος έδωσε την παραγγελία για την εκτέλεση της συγκεκριμένης λήψης· σε ορισμένες περιπτώσεις, πρέπει να υπάρχουν στοιχεία για το αν ο ασθενής ή οι άμεσοι συγγενείς του ενημερώθηκαν για πιθανούς κινδύνους από την εξέταση κι αν συμφώνησε να υποβληθεί σε αυτήν, όπως π.χ. στην περίπτωση μιας στεφανιογραφίας, της χρήσης σκιαγραφικών, της διενέργειας μιας Επεμβατικής Ακτινολογικής πράξης.

  2. Οικονομικοί: ώστε να είναι δυνατός ο προγραμματισμός στις αγορές υλικών και στις πληρωμές.

  3. Λόγοι στελέχωσης του εργαστηρίου και κατανομής προσωπικού: είναι απόλυτα απαραίτητο να υπάρχει στη διεύθυνση του εργαστηρίου μια πλήρης και πραγματική εικόνα των εξετάσεων που πραγματοποιούνται σε αυτό κι η εικόνα αυτή να ενημερώνεται σε τακτικά χρονικά διαστήματα· με αυτόν τον τρόπο, η διεύθυνση μπορεί να προβλέψει τον απαραίτητο αριθμό προσωπικού (ιατρούς, τεχνολόγους, βοηθούς ακτινολογικού εργαστηρίου κτλ.), καθώς και την κατανομή τους στην κάθε βάρδια κατά τη διάρκεια της ημέρας.

  4. Λόγοι σε άμεση σχέση με την ποιότητα της παροχής υπηρεσιών υγείας:

  • αποφυγή άσκοπης επανάληψης μιας εξέτασης
  • σύγκριση των διαφόρων εξετάσεων του ίδιου ασθενούς που έχουν γίνει σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, ώστε να βελτιωθεί ή να μεταβληθεί η θεραπευτική του αγωγή από τον θεράποντα ιατρό
  • αναζήτηση στοιχείων με διαγνωστική αξία σε δεύτερο χρόνο, ώστε να συνεκτιμηθούν με άλλες απεικονιστικές κι εργαστηριακές εξετάσεις του κάθε ασθενούς
  • αναζήτηση στοιχείων κι επεξεργασία τους με χρήση στατιστικής, με σκοπό την επιστημονική έρευνα και την άνοδο της ποιότητας των υπηρεσιών υγείας από διάφορους ερευνητές

  Και η υποχρέωση της δόσης: για τον κάθε ασθενή θα πρέπει να καταγράφεται σε ειδικό αρχείο τόσο η κάθε εξέταση, που διενεργείται, όσο και το ποσό της δόσης ακτινοβολίας το οποίο χρησιμοποιείται — απαίτηση της euratom 97/43 αλλά κι του αντίστοιχου ελληνικού νόμου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καταγραφή είναι απαραίτητη για νομικούς λόγους, ώστε να μπορεί κάθε στιγμή να αποδειχθεί ποιος έκανε τη λήψη, με ποια τεχνική, ποιος έδωσε την εντολή και, όπου χρειάζεται, αν ο ασθενής ενημερώθηκε για τους κινδύνους και συμφώνησε. Είναι απαραίτητη για οικονομικούς λόγους, ώστε να προγραμματίζονται οι αγορές υλικών και οι πληρωμές, και για λόγους στελέχωσης, ώστε η διεύθυνση να προβλέπει τον αριθμό και την κατανομή του προσωπικού ανά βάρδια. Τέλος υπάρχουν λόγοι ποιότητας: αποφυγή άσκοπης επανάληψης εξέτασης, σύγκριση εξετάσεων του ίδιου ασθενούς σε διαφορετικούς χρόνους, αναζήτηση διαγνωστικών στοιχείων σε δεύτερο χρόνο και στατιστική επεξεργασία για επιστημονική έρευνα. Παράλληλα, η EURATOM 97/43 και ο ελληνικός νόμος απαιτούν καταγραφή της δόσης κάθε εξέτασης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Πλεονεκτήματα του υπολογιστή στα αρχεία

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα της χρησιμοποίησης ηλεκτρονικού υπολογιστή στην τήρηση αρχείων;

Απάντηση:

• Η βάση (σελ. 71-72): μιας κι όπως είναι γνωστό η εποχή μας έχει χαρακτηριστεί ως η εποχή της πληροφορικής, θεωρείται δεδομένο πως η όλη διαδικασία απλουστεύεται σημαντικά με τη χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή κι αντίστοιχου προγράμματος.

  Η μία και μοναδική καταχώρηση: ανάλογα με το χρησιμοποιούμενο πρόγραμμα, μπορεί να γίνεται εισαγωγή των στοιχείων του ασθενούς μόνο μία φορά, από τη στιγμή του προγραμματισμού της εξέτασης («ραντεβού»)· στην πορεία μπορούν να προστίθενται τα διάφορα στοιχεία κατά τα διάφορα στάδια της πορείας της πραγματοποίησης της εξέτασης Ιατρικής Απεικόνισης έως και τη διάγνωση.

  Τα αποτελέσματα — η χρήση τέτοιων προγραμμάτων έχει ως αποτέλεσμα:

  • τη μείωση του όγκου εργασίας και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας
  • τη μείωση των λαθών καταγραφής
  • τη μείωση των λαθών με οικονομικό αντίκρυσμα
  • την εύκολη στατιστική επεξεργασία σε επιστημονικό ή διοικητικο-οικονομικό επίπεδο

  Και στη διαχείριση υλικών (σελ. 74-75): υπάρχουν ειδικά προγράμματα, τα οποία με βάση την καταχώρηση των ασθενών μπορούν να ελέγχουν την κατανάλωση μιας σειράς υλικών, να «ενημερώνουν» έγκαιρα κάποιον αρμόδιο ή την αποθήκη κτλ.

  Ο περιορισμός: πρέπει να τονιστεί, ωστόσο, πως η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση την υποχρέωση του προσωπικού για επαγρύπνηση κι άμεση ειδοποίηση του υπευθύνου σε περίπτωση που θα παρατηρηθεί οποιαδήποτε έλλειψη υλικού.

  Η συνέχεια: η ίδια λογική οδηγεί στα συστήματα Pacs, όπου υπάρχει διακίνηση εικόνας και γραπτής πληροφορίας ταυτόχρονα από κάθε σημείο του νοσοκομείου, ελάχιστα λεπτά μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με ηλεκτρονικό υπολογιστή και κατάλληλο πρόγραμμα τα στοιχεία του ασθενούς εισάγονται μία μόνο φορά, από τη στιγμή του ραντεβού, και συμπληρώνονται σταδιακά ως τη διάγνωση. Τα αποτελέσματα είναι μείωση του όγκου εργασίας και βελτίωση των συνθηκών εργασίας, μείωση των λαθών καταγραφής, μείωση των λαθών με οικονομικό αντίκρυσμα και εύκολη στατιστική επεξεργασία σε επιστημονικό ή διοικητικο-οικονομικό επίπεδο. Ειδικά προγράμματα ελέγχουν και την κατανάλωση υλικών ειδοποιώντας έγκαιρα τον αρμόδιο, χωρίς όμως να υποκαθιστούν την υποχρέωση του προσωπικού για επαγρύπνηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Τι προσφέρουν τα προγράμματα αρχείου

Ερώτηση: Τι προσφέρει η χρήση κατάλληλων υπολογιστικών προγραμμάτων αρχείου;

Απάντηση:

• Στην καταγραφή και τη διαχείριση της πληροφορίας (σελ. 71-72): η χρήση τέτοιων προγραμμάτων έχει ως αποτέλεσμα τη μείωση του όγκου εργασίας και τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας, τη μείωση των λαθών καταγραφής, τη μείωση των λαθών με οικονομικό αντίκρυσμα και την εύκολη στατιστική επεξεργασία σε επιστημονικό ή διοικητικο-οικονομικό επίπεδο.

  Στη διαχείριση της αποθήκης (σελ. 74-75): υπάρχουν ειδικά προγράμματα, τα οποία με βάση την καταχώρηση των ασθενών, μπορούν να ελέγχουν την κατανάλωση μιας σειράς υλικών, να «ενημερώνουν» έγκαιρα κάποιον αρμόδιο ή την αποθήκη κτλ. — η Εικόνα 3.1 παρουσιάζει πρόγραμμα για την καταχώρηση, κατά τη στιγμή της εξέτασης, των στοιχείων του ασθενούς, των εξεταστών ιατρών και των υλικών που καταναλώνονται, με το οποίο γίνεται και διαχείριση αποθήκης υλικών.

  Στην αρχειοθέτηση συνολικά (Ανακεφαλαίωση, σελ. 76): η χρήση υπολογιστή διευκολύνει πολύ το σύστημα αρχειοθέτησης, διακίνησης ασθενών, υλικών στην αποθήκη κτλ.· σε αυτό συμβάλλουν ειδικά προγράμματα που έχουν αναπτυχθεί για τον σκοπό αυτό.

  Τα προβλήματα που έρχεται να λύσει (σελ. 72): τα πιο σημαντικά προβλήματα που παρουσίασαν τα αρχεία των εργαστηρίων ιατρικής απεικόνισης ήταν: η δύσκολη αξιοποίηση κι ανεύρεση των στοιχείων, όταν ήταν απαραίτητα· η απώλεια των εικόνων λόγω κακής κατάστασης των φιλμ και κακής αρχειοθέτησης· ενώ δεν υπήρχε η δυνατότητα να συνδυαστεί άμεσα το αρχείο φιλμ με τυχόν καταγεγραμμένες πληροφορίες σε Ηλεκτρονικό Υπολογιστή· επιπλέον για να δημιουργηθεί ένα αρχείο φιλμ εξετάσεων χρειάζεται μεγάλος αποθηκευτικός χώρος και για να διατηρηθεί απαιτείται αρκετός χρόνος εργασίας.

  Η προϋπόθεση της ασφάλειας: το δικαίωμα πρόσβασης στις πληροφορίες είναι βέβαια ελεγχόμενο κι ισχύει μόνο για εξουσιοδοτημένα άτομα — κάτι που συνδέεται άμεσα με την προστασία του ιατρικού απορρήτου, μία από τις λειτουργίες φύλαξης του αρχείου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κατάλληλα προγράμματα αρχείου μειώνουν τον όγκο εργασίας και βελτιώνουν τις συνθήκες εργασίας, μειώνουν τα λάθη καταγραφής και τα λάθη με οικονομικό αντίκρυσμα και επιτρέπουν εύκολη στατιστική επεξεργασία σε επιστημονικό ή διοικητικο-οικονομικό επίπεδο. Παράλληλα, με βάση την καταχώρηση των ασθενών ελέγχουν την κατανάλωση υλικών και ενημερώνουν έγκαιρα τον αρμόδιο ή την αποθήκη, διευκολύνοντας συνολικά την αρχειοθέτηση και τη διακίνηση ασθενών και υλικών. Έρχονται έτσι να λύσουν τα βασικά προβλήματα των παραδοσιακών αρχείων: τη δύσκολη ανεύρεση στοιχείων, την απώλεια εικόνων και την αδυναμία σύνδεσης του αρχείου φιλμ με τις καταγεγραμμένες πληροφορίες, πάντα με ελεγχόμενη πρόσβαση μόνο για εξουσιοδοτημένους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Τα συστήματα PACS

Ερώτηση: Τι είναι γενικά ένα σύστημα PACS, πού βασίζεται και τι πλεονεκτήματα προσφέρει;

Απάντηση:

• Τι είναι (σελ. 72): σήμερα, εφαρμόζεται, ειδικά σε μεγάλα νοσηλευτικά ιδρύματα, η ηλεκτρονική αποθήκευση και διακίνηση της πληροφορίας, την οποία παράγουν τα εργαστήρια Ιατρικής Απεικόνισης, με βάση τα συστήματα Pacs (από τα αρχικά των λέξεων Picture Archiving and Communication System, που σημαίνει σύστημα αρχειοθέτησης εικόνων κι επικοινωνίας). Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 76): PACS είναι ένα σύστημα αρχειοθέτησης εικόνας και γραπτής πληροφορίας είτε μέσω κλειστού δικτύου για ενδονοσοκομειακή χρήση είτε μέσω Internet για χρήση μεταξύ νοσοκομείων ή εκπαιδευτικών φορέων.

  Πού βασίζεται: τα συστήματα αυτά, συνήθως, βασίζονται στη λειτουργία ενός κεντρικού Ηλεκτρονικού Υπολογιστή και κάποιο «πρότυπο», ώστε να μπορούν οι πληροφορίες να διαβαστούν κι εκτός του αρχικού εργαστηρίου, εάν κάτι τέτοιο χρειαστεί· το δικαίωμα πρόσβασης στις πληροφορίες είναι βέβαια ελεγχόμενο κι ισχύει μόνο για εξουσιοδοτημένα άτομα.

  Τα πλεονεκτήματα

  • Με τα συστήματα αυτά υπάρχει διακίνηση εικόνας και γραπτής πληροφορίας ταυτόχρονα από κάθε σημείο του νοσοκομείου, ελάχιστα λεπτά μετά την ολοκλήρωση της εξέτασης.
  • Λύνουν τα προβλήματα των παλιών αρχείων: τη δύσκολη αξιοποίηση κι ανεύρεση των στοιχείων (τη δυσκολία να βρεθεί μια συγκεκριμένη εικόνα σε συγκεκριμένο χρόνο), την απώλεια των εικόνων λόγω κακής κατάστασης των φιλμ και κακής αρχειοθέτησης, την αδυναμία σύνδεσης του αρχείου φιλμ με πληροφορίες σε Ηλεκτρονικό Υπολογιστή, καθώς και την ανάγκη για μεγάλο αποθηκευτικό χώρο και αρκετό χρόνο εργασίας.
  • Πρόσβαση από απόσταση: σε ορισμένες περιπτώσεις, πρόσβαση, πάντα με περιορισμούς και κατάλληλη εξουσιοδότηση, μπορεί να υπάρχει και μέσω του διαδικτύου (internet)· μπορεί, π.χ., ένας ιατρός από την Αλεξανδρούπολη να έχει μέσα σε λίγα λεπτά της ώρας πρόσβαση σε εξέταση, η οποία έχει γίνει σε ένα νοσοκομείο στην άλλη άκρη της χώρας, στην Κρήτη — το κέρδος σε χρόνο, κόπο, χρήμα αλλά και πιθανά σε ζωές, είναι προφανές.

  Η κατάσταση στην Ελλάδα: αν κι υπάρχουν σήμερα σε λειτουργία σε πειραματικό επίπεδο τέτοια συστήματα στην Ελλάδα, χρειάζονται αρκετά χρόνια ακόμα για να δημιουργηθεί ένα τέτοιο ολοκληρωμένο σύστημα στη χώρα μας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) PACS, από τα αρχικά των λέξεων Picture Archiving and Communication System, είναι σύστημα αρχειοθέτησης εικόνων και επικοινωνίας, δηλαδή ηλεκτρονικής αποθήκευσης και διακίνησης της εικόνας και της γραπτής πληροφορίας, είτε μέσω κλειστού δικτύου για ενδονοσοκομειακή χρήση είτε μέσω Internet μεταξύ νοσοκομείων ή εκπαιδευτικών φορέων. Βασίζεται συνήθως σε έναν κεντρικό ηλεκτρονικό υπολογιστή και σε κάποιο πρότυπο, ώστε οι πληροφορίες να διαβάζονται και εκτός του αρχικού εργαστηρίου, με πρόσβαση ελεγχόμενη και μόνο για εξουσιοδοτημένους. Προσφέρει ταυτόχρονη διακίνηση εικόνας και πληροφορίας από κάθε σημείο του νοσοκομείου λίγα λεπτά μετά την εξέταση και λύνει τα προβλήματα των παλιών αρχείων, δηλαδή τη δύσκολη ανεύρεση, την απώλεια εικόνων και την ανάγκη μεγάλου αποθηκευτικού χώρου, ενώ επιτρέπει και πρόσβαση από απόσταση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Οι οδηγίες προετοιμασίας των ασθενών

Ερώτηση: Πώς πρέπει να συντάσσονται οι οδηγίες προς τους ασθενείς για την προετοιμασία μιας εξέτασης;

Απάντηση:

• Ο ρόλος του ΒΑΕ (σελ. 73): αν κι η πληροφόρηση για τη σωστή προετοιμασία του ασθενούς δεν ανήκει στα άμεσα καθήκοντα ενός ΒΑΕ, η γνώση για τις σχετικές οδηγίες είναι στα αντικείμενα που αυτός θα πρέπει να γνωρίζει, ώστε να μπορεί να υποβοηθά τη λειτουργία του εργαστηρίου στο οποίο απασχολείται και να είναι σε θέση να απαντά σε πιθανές ερωτήσεις του κοινού.

  Πώς πρέπει να είναι: οι οδηγίες για τη σωστή προετοιμασία των ασθενών πρέπει να είναι δακτυλογραφημένες και φωτοτυπημένες ή τυπωμένες, ευανάγνωστες, πλήρεις κι ιδιαίτερα απλές και κατανοητές· πρέπει να τονιστεί ιδιαίτερα το ζήτημα της αναγκαιότητας για απλότητα και σαφήνεια κατά τη σύνταξη των οδηγιών.

  Η μορφή: οι οδηγίες θα πρέπει να έχουν τη μορφή αριθμημένων «βημάτων», τα οποία πρέπει να ακολουθήσει ο ασθενής για τη σωστή προετοιμασία για την εξέταση την οποία πρόκειται να κάνει.

  Γιατί χρειάζεται τόση απλότητα

  • Εάν ο ασθενής νοσηλεύεται, είναι εύκολο να ζητηθούν συμπληρωματικές οδηγίες από το προσωπικό που είναι υπεύθυνο για τη νοσηλεία του· εξίσου όμως εύκολο είναι να γίνει λανθασμένη προετοιμασία από το προσωπικό νοσηλείας με αποτέλεσμα την ταλαιπωρία του ασθενούς, την αναβολή ή και την επανάληψη της εξέτασης.
  • Εάν ο ασθενής δε νοσηλεύεται, αλλά έλθει στο εργαστήριο μόνο για την εξέταση, του είναι σαφώς πιο δύσκολο να ζητήσει συμπληρωματικές πληροφορίες και διευκρινίσεις και σαφώς πιο εύκολο να κάνει λάθος, όταν αυτές είναι δυσνόητες.

  Η γλώσσα: τα τελευταία χρόνια, ιδιαίτερα μιας κι η δομή της ελληνικής κοινωνίας αλλάζει κι η παρουσία ασθενών οι οποίοι δεν είναι σε θέση να διαβάσουν την ελληνική γλώσσα αυξάνεται, γίνεται συχνά αναγκαίο να υπάρχουν οι οδηγίες αυτές και σε άλλες γλώσσες· δυστυχώς, παρά κάποιες αρχικές προσπάθειες ιατρικών ενώσεων, σε πειραματικό επίπεδο, δεν υπάρχουν μέχρι σήμερα διαθέσιμες τέτοιες ξενόγλωσσες οδηγίες.

  Όταν ο ασθενής δεν μπορεί να διαβάσει: στην περίπτωση κατά την οποία, για τον οποιοδήποτε λόγο, ο ασθενής ή κάποιος άμεσος συγγενής του δεν είναι σε θέση να διαβάσει τις οδηγίες, θα πρέπει να υπάρχει εξουσιοδοτημένο άτομο από το προσωπικό του εργαστηρίου, το οποίο θα πρέπει να τον ενημερώνει προφορικά, ολοκληρωμένα και με σαφήνεια.

  Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 76): οι οδηγίες που το εργαστήριο δίνει στους ασθενείς για την προετοιμασία τους πριν την εξέταση πρέπει να δίνονται γραπτά και σε απλή γλώσσα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι οδηγίες προετοιμασίας πρέπει να δίνονται γραπτά — δακτυλογραφημένες και φωτοτυπημένες ή τυπωμένες — ευανάγνωστες, πλήρεις, ιδιαίτερα απλές και κατανοητές, με τη μορφή αριθμημένων βημάτων που θα ακολουθήσει ο ασθενής. Η απλότητα και η σαφήνεια είναι κρίσιμες, γιατί ο νοσηλευόμενος κινδυνεύει από λανθασμένη προετοιμασία εκ μέρους του προσωπικού νοσηλείας, ενώ ο εξωτερικός ασθενής δύσκολα ζητά διευκρινίσεις και εύκολα κάνει λάθος όταν οι οδηγίες είναι δυσνόητες. Καθώς αυξάνονται οι ασθενείς που δεν διαβάζουν ελληνικά, είναι συχνά αναγκαίο να υπάρχουν οδηγίες και σε άλλες γλώσσες, ενώ αν ο ασθενής ή συγγενής του δεν μπορεί να τις διαβάσει, εξουσιοδοτημένο άτομο του προσωπικού πρέπει να τον ενημερώνει προφορικά, ολοκληρωμένα και με σαφήνεια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Η προμήθεια των υλικών απεικόνισης

Ερώτηση: Πώς πρέπει να γίνεται η προμήθεια των υλικών απεικόνισης του τμήματος και για ποιο λόγο;

Απάντηση:

• Τα χαρακτηριστικά των υλικών (σελ. 74): τα υλικά τα οποία χρησιμοποιούνται στα εργαστήρια Ιατρικής Απεικόνισης είναι:

  • ιδιαίτερα ευαίσθητα, εκτός των άλλων, στον χρόνο (π.χ. φιλμ, φάρμακα, χημικά κ.ά.)
  • με ιδιαίτερα ψηλό κόστος (π.χ. φιλμ, φάρμακα, καθετήρες κ.ά.)
  • αρκετά ογκώδη ή απαιτούν ειδικές συνθήκες φύλαξης (π.χ. χημικά, φιλμ κ.ά.)

  Ο κανόνας: δεν είναι, συνεπώς, σκόπιμη η προμήθεια μεγάλων ποσοτήτων κι η μακροχρόνια αποθήκευσή τους· μια τέτοια τακτική θα οδηγούσε χωρίς αμφιβολία στη σπατάλη υλικού λόγω φθορών και λήξης, στο να μένουν αναξιοποίητα μεγάλα χρηματικά ποσά για μεγάλο χρόνο, αλλά ακόμη και στην κατασπατάληση χώρων, οι οποίοι είναι ιδιαίτερα δυσεύρετοι στα ελληνικά νοσηλευτικά ιδρύματα αλλά και στα μικρότερα εργαστήρια. Η τακτική, η οποία έχει επικρατήσει, είναι η προμήθεια των απόλυτα απαραίτητων ποσοτήτων υλικών για τη σωστή λειτουργία του εργαστηρίου.

  Το αντίβαρο: προκύπτει η αναγκαιότητα του συνεχούς ελέγχου των αποθεμάτων υλικού, ώστε το οποιοδήποτε εργαστήριο Ιατρικής Απεικόνισης να μη βρεθεί σε κατάσταση αδυναμίας λειτουργίας του, λόγω έλλειψης κάποιων απαραίτητων υλικών — στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 76): η προμήθεια των υλικών απεικόνισης στο εργαστήριο πρέπει να γίνεται σε διαστήματα τέτοια, ώστε να υπάρχει μικρός χρόνος αποθήκευσης, αλλά και να μην παρατηρούνται ελλείψεις.

  Ο ρόλος του ΒΑΕ: στα πλαίσια της εργασίας του ΒΑΕ, καθώς και κάθε μέλους του προσωπικού, είναι να ελέγχει σε τακτά χρονικά διαστήματα αν υπάρχουν τα αναγκαία εκείνα υλικά, ώστε το εργαστήριο να συνεχίσει να λειτουργεί χωρίς προβλήματα.

  Ποιος παραγγέλνει

  • Στα μεγάλα εργαστήρια, συνήθως, υπάρχει ένα εξουσιοδοτημένο άτομο από το προσωπικό, το οποίο ασχολείται σε μόνιμη βάση με τον έλεγχο των αποθεμάτων των διαφόρων υλικών (φιλμ, χημικών εμφάνισης και στερέωσης, σκιαγραφικών κι άλλων φαρμάκων)· στο άτομο αυτό θα πρέπει να απευθύνεται, και μάλιστα άμεσα, οποιοσδήποτε ΒΑΕ διαπιστώσει την παραμικρή έλλειψη· το άτομο αυτό, συνήθως ο υπεύθυνος τεχνολόγος, σε συνεννόηση με τις οικονομικές υπηρεσίες του νοσηλευτικού ιδρύματος, θα παραγγείλει, είτε στην αποθήκη του ιδρύματος είτε απευθείας στην προμηθεύτρια εταιρεία, τις αναγκαίες ποσότητες.
  • Σε μικρά εργαστήρια, αν δεν υπάρχει εξουσιοδοτημένο άτομο, θα πρέπει να ενημερώνεται άμεσα η διεύθυνση του εργαστηρίου, ώστε να μεριμνήσει σχετικά.

  Η βοήθεια του υπολογιστή και το όριό της: υπάρχουν ειδικά προγράμματα που ελέγχουν την κατανάλωση των υλικών και ενημερώνουν έγκαιρα κάποιον αρμόδιο ή την αποθήκη, όμως η χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή δεν υποκαθιστά σε καμία περίπτωση την υποχρέωση του προσωπικού για επαγρύπνηση κι άμεση ειδοποίηση του υπευθύνου σε περίπτωση που θα παρατηρηθεί οποιαδήποτε έλλειψη υλικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προμήθεια πρέπει να αφορά τις απόλυτα απαραίτητες ποσότητες, με μικρό χρόνο αποθήκευσης αλλά χωρίς να προκύπτουν ελλείψεις. Ο λόγος είναι ότι τα υλικά είναι ευαίσθητα στον χρόνο, όπως τα φιλμ, τα φάρμακα και τα χημικά, έχουν ιδιαίτερα ψηλό κόστος και είναι ογκώδη ή απαιτούν ειδικές συνθήκες φύλαξης· έτσι η προμήθεια μεγάλων ποσοτήτων θα οδηγούσε σε σπατάλη λόγω φθορών και λήξης, σε δέσμευση μεγάλων χρηματικών ποσών και σε κατασπατάληση δυσεύρετων χώρων. Γι' αυτό απαιτείται συνεχής έλεγχος των αποθεμάτων, τον οποίο κάνει και ο ΒΑΕ σε τακτά διαστήματα: στα μεγάλα εργαστήρια απευθύνεται άμεσα στο εξουσιοδοτημένο άτομο, συνήθως τον υπεύθυνο τεχνολόγο, ενώ στα μικρά ενημερώνει τη διεύθυνση.

Κριτήρια αξιολόγησης: