Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-20) (σελ. 35-36) – ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-20) (σελ. 35-36) – ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 1 (1-20)

Πλήρεις λύσεις των 20 ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 — η ανακάλυψη των ακτίνων Χ και της ραδιενέργειας, οι σταθμοί του εξοπλισμού και των υλικών απεικόνισης, οι πρώτες βιολογικές επιπτώσεις, ο υπολογιστικός τομογράφος, οι πηγές διαρκούς ενημέρωσης και οι ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής για την αντίθεση, τη λυχνία, τον πολυεστέρα, το Internet και την αγγειογραφία.

Ερώτηση 1 — Η ανακάλυψη των ακτίνων Χ

Ερώτηση: Ποιος και πότε ανακάλυψε τις ακτίνες Χ;

Απάντηση:

Η απάντηση: ο Γερμανός φυσικός Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923), το απόγευμα της 8ης Νοεμβρίου του 1895.

Η τεκμηρίωση (σελ. 11): το Νοέμβριο του 1895 ένα νέο παράθυρο στην παρατήρηση του εσωτερικού του ανθρώπινου σώματος άνοιξε κι έμελλε να φέρει ταχύτατες εξελίξεις στη διαγνωστική προσέγγιση των διαφόρων παθήσεων: ο Γερμανός φυσικός Wilhelm Conrad Roentgen ανακάλυψε τις ακτίνες που μπορούσαν να διαπεράσουν το σώμα και να δώσουν πληροφορίες για την εσωτερική δομή του. Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 33) η ημερομηνία δίνεται ρητά: η ακτινολογία γεννήθηκε στις 8 Νοεμβρίου του 1895, όταν ο Dr. W.C. Roentgen ανακάλυψε τις ακτίνες που ο ίδιος ονόμασε Χ.

Το όνομα: ο Roentgen κατέγραψε τις παρατηρήσεις του σε μια ιδιόχειρη επιστολή δέκα σελίδων με τίτλο «για ένα νέο είδος ακτίνων» και πρόσθεσε υποσημείωση πως «για να τις διαφοροποιούμε από τις άλλες», τις ονομάζει «ακτίνες Χ»· στη διάλεξη της 28ης Δεκεμβρίου 1895 στο Wurzburg, ο Albert von Kolliker πρότεινε οι ακτίνες Χ να ονομαστούν ακτίνες Roentgen — η επιστημονική κοινότητα τις ονόμασε Roentgen για να τον τιμήσει.

Η αναγνώριση: ο Roentgen τιμήθηκε με το πρώτο βραβείο Νόμπελ Φυσικής, το 1901, για αυτή την ανακάλυψη — και το σεβαστό χρηματικό ποσό του βραβείου το δώρισε ολόκληρο στο πανεπιστήμιο στο οποίο εργαζόταν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τις ακτίνες Χ ανακάλυψε ο Γερμανός φυσικός Wilhelm Conrad Roentgen (1845-1923) το απόγευμα της 8ης Νοεμβρίου 1895. Ο ίδιος τις ονόμασε «ακτίνες Χ» για να τις διαφοροποιεί από τις άλλες, ενώ η επιστημονική κοινότητα τις ονόμασε ακτίνες Roentgen προς τιμήν του. Για την ανακάλυψη αυτή τιμήθηκε το 1901 με το πρώτο βραβείο Νόμπελ Φυσικής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Η ανακάλυψη της ραδιενέργειας

Ερώτηση: Ποιος και πότε ανακάλυψε τη ραδιενέργεια;

Απάντηση:

Η απάντηση: ο Henri Becquerel, το 1896.

Η τεκμηρίωση (σελ. 22): το 1896, ο Henri Becquerel παρατήρησε ότι μερικές φωτογραφικές πλάκες που είχαν φυλαχτεί κοντά σε ένα ορυκτό, το οποίο περιείχε ουράνιο, είχαν θαμπώσει. Το ίδιο επιβεβαιώνει και ο κατάλογος χρονολογιών-σταθμών (σελ. 24): 1896: Ο Bequerel ανακαλύπτει τη ραδιενέργεια.

Ποιος έδωσε το όνομα: η Marie κι ο Pierre Curie ένωσαν τις προσπάθειές τους κι ερεύνησαν το φαινόμενο που είχε πρόσφατα ανακαλυφθεί από τον Henri Becquerel· το 1898 η Marie Curie παρατήρησε την ύπαρξη ενός είδους ιοντίζουσας ακτινοβολίας την οποία εξέπεμπαν πυρήνες στοιχείων που βρίσκονταν στη φύση και, εξαιτίας της ευκολίας με την οποία διασπώνταν τα στοιχεία αυτά εκπέμποντας ενέργεια, ονόμασε τα στοιχεία ραδιενεργά και το φαινόμενο ραδιενέργεια (από την αρχαία ελληνική λέξη ράδιος, που σημαίνει εύκολος).

Πρόσεξε τη διάκριση: ο Becquerel ανακάλυψε το φαινόμενο (1896) — η Marie Curie το ερμήνευσε και του έδωσε το όνομά του (1898).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τη ραδιενέργεια ανακάλυψε ο Henri Becquerel το 1896, όταν παρατήρησε ότι φωτογραφικές πλάκες που είχαν φυλαχτεί κοντά σε ορυκτό με ουράνιο είχαν θαμπώσει. Το φαινόμενο ερεύνησαν στη συνέχεια οι Marie και Pierre Curie: το 1898 η Marie Curie διαπίστωσε ότι πυρήνες στοιχείων της φύσης εκπέμπουν ιοντίζουσα ακτινοβολία και ονόμασε τα στοιχεία ραδιενεργά και το φαινόμενο ραδιενέργεια, από την αρχαία ελληνική λέξη «ράδιος» που σημαίνει εύκολος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Η προσφορά του ζεύγους Curie

Ερώτηση: Τι ανακάλυψε το ζεύγος Pierre και Marie Curie;

Απάντηση:

Η απάντηση: ερεύνησαν τη ραδιενέργεια που είχε ανακαλύψει ο Becquerel και απομόνωσαν δύο νέα ραδιενεργά στοιχεία, το Πολώνιο και το Ράδιο.

Η πορεία της έρευνας (σελ. 22-23)
- Ένα ζεύγος επιστημόνων, οι οποίοι μέχρι τον γάμο τους, το 1895, είχαν ανεξάρτητες επιστημονικές καριέρες, ένωσαν τις προσπάθειές τους κι ερεύνησαν το φαινόμενο που είχε πρόσφατα ανακαλυφθεί από τον Henri Becquerel.
- Το 1898 η Marie Curie παρατήρησε την ύπαρξη ενός είδους ιοντίζουσας ακτινοβολίας την οποία εξέπεμπαν πυρήνες στοιχείων που βρίσκονταν στη φύση — τα στοιχεία αυτά, με τρόπο αυτόματο, διασπώνταν κι εξέπεμπαν ιοντίζουσα ακτινοβολία — και ονόμασε τα στοιχεία ραδιενεργά και το φαινόμενο ραδιενέργεια.
- Παρατήρησαν πως η «σκουριά» (οξείδια) του Ουρανίου έδειχνε περισσότερο «ενεργή» από το καθαρό Ουράνιο και κατέληξαν στην άποψη πως αυτή η «σκουριά» περιείχε κι άλλα στοιχεία εκτός από το Ουράνιο και πως αυτά τα στοιχεία ήταν επίσης ραδιενεργά.
- Η παρατήρηση αυτή, μετά από τέσσερα χρόνια κατεργασίας τόνων οξειδίων του Ουρανίου, οδήγησε τους Curie στο να απομονώσουν αρκετή ποσότητα από τα στοιχεία Πολώνιο και Ράδιο και να καθορίσουν τις χημικές τους ιδιότητες.
Τα βραβεία: για την εργασία τους σχετικά με τη ραδιενέργεια, οι Curie τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ Φυσικής, το 1903· το 1911, μετά τον θάνατο του συζύγου της, η Marie Curie κέρδισε το βραβείο Νόμπελ Χημείας για τις ανακαλύψεις της σχετικά με το Πολώνιο και το Ράδιο, κι έγινε η πρώτη επιστήμονας που κέρδισε δύο βραβεία Νόμπελ.

Η συνέχεια: σύντομα οι παρατηρήσεις αυτές οδήγησαν στη χρησιμοποίηση των ραδιενεργών ισοτόπων ορισμένων στοιχείων για διαγνωστικούς ή θεραπευτικούς σκοπούς· αργότερα ο Jean Frederic Joliot και η Irene Curie παρήγαγαν το πρώτο τεχνητό ραδιοϊσότοπο και τιμήθηκαν με το βραβείο Νόμπελ το 1935.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι Pierre και Marie Curie ερεύνησαν το φαινόμενο που είχε ανακαλύψει ο Becquerel: το 1898 η Marie Curie διαπίστωσε την ιοντίζουσα ακτινοβολία που εκπέμπουν πυρήνες φυσικών στοιχείων και ονόμασε το φαινόμενο ραδιενέργεια. Παρατηρώντας ότι τα οξείδια του ουρανίου ήταν πιο «ενεργά» από το καθαρό ουράνιο και μετά από τέσσερα χρόνια κατεργασίας τόνων οξειδίων, απομόνωσαν το Πολώνιο και το Ράδιο και καθόρισαν τις χημικές τους ιδιότητες. Τιμήθηκαν με το Νόμπελ Φυσικής το 1903, ενώ η Marie Curie πήρε και το Νόμπελ Χημείας το 1911, γινόμενη η πρώτη επιστήμονας με δύο Νόμπελ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Οι συνθήκες της ανακάλυψης

Ερώτηση: Κάτω από ποιες συνθήκες ανακαλύφθηκαν οι ακτίνες Χ;

Απάντηση:

Το επιστημονικό πλαίσιο (σελ. 11): στη διάρκεια της δεκαετίας του 1890, οι περισσότεροι φυσικοί έκαναν μελέτες για τη δίοδο του ηλεκτρικού ρεύματος μέσω των αερίων· τα πειράματά τους γίνονταν με τη χρησιμοποίηση κλειστών γυάλινων σωλήνων που περιείχαν αέριο και στα άκρα τους υπήρχαν δύο ηλεκτρόδια με διαφορά δυναμικού· οι επιστήμονες μελετούσαν τη ροή ηλεκτρονίων από το ένα ηλεκτρόδιο στο άλλο εκμεταλλευόμενοι την αγωγιμότητα των αερίων. Ο Roentgen, εντυπωσιασμένος από σχετική εργασία του Philip Lenard, αποφάσισε να στρέψει την έρευνά του προς αυτή την κατεύθυνση και να επαναλάβει όλα τα μέχρι εκείνη τη στιγμή γνωστά πειράματα.

Το ίδιο το πείραμα (σελ. 12): ο Roentgen ζούσε στο Liepen της Γερμανίας και στο υπόγειο του σπιτιού του είχε εγκαταστημένο το εργαστήριό του· το απόγευμα της 8ης Νοεμβρίου του 1895 εκτέλεσε ένα πείραμα ενώνοντας τα ηλεκτρόδια του σωλήνα με τους πόλους ενός πηνίου Ruhmkorff και διοχετεύοντας μιαν εκκένωση υψηλής ηλεκτρικής τάσης· το όλο πείραμα έγινε σε ένα τελείως σκοτεινό δωμάτιο.

Το τυχαίο εύρημα: τη στιγμή της εκκένωσης ο Roentgen παρατήρησε μια ανταύγεια, ένα ελάχιστο φως, σαν μια φευγαλέα αντανάκλαση σε καθρέπτη — η ανταύγεια προερχόταν από ένα κομμάτι πλατινοκυανιούχου βαρίου, το οποίο βρισκόταν κοντά στον χώρο του πειράματος, αλλά για λόγους που δεν είχαν σχέση με το πείραμα.

Η μεθοδική διερεύνηση
1. Παρατήρησε πως κάθε φορά που διοχέτευε ηλεκτρικό ρεύμα στον σωλήνα του πειράματος ο κρύσταλλος του πλατινοκυανιούχου βαρίου εξέπεμπε φως.
2. Οδηγήθηκε στο συμπέρασμα πως κάποιες αόρατες ακτίνες θα πρέπει να παράγονται από τον σωλήνα κι αυτές αναγκάζουν τον κρύσταλλο να φωτοβολεί.
3. Τοποθέτησε τον κρύσταλλο πίσω από ένα χοντρό βιβλίο κι επανέλαβε το πείραμα — και πάλι ο κρύσταλλος φωτοβολούσε· το ίδιο έγινε κι όταν τον τοποθέτησε πίσω από ένα χοντρό κομμάτι ξύλου.
4. Μετέφερε το κρεβάτι του στο υπόγειο και για δέκα ημέρες ήταν εντελώς απορροφημένος από τη μελέτη αυτή, ώσπου ζήτησε από τη γυναίκα του να βάλει το χέρι της πάνω σε μια φωτογραφική πλάκα και κατάφερε να απεικονίσει τα οστά του χεριού της.
Το συμπέρασμα: η ανακάλυψη έγινε μέσα σε συνηθισμένη έρευνα της εποχής για τους σωλήνες εκκένωσης, από ένα τυχαίο φαινόμενο φθορισμού σε σκοτεινό δωμάτιο, το οποίο όμως ο Roentgen δεν προσπέρασε αλλά το διερεύνησε συστηματικά για δέκα ημέρες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ακτίνες Χ ανακαλύφθηκαν μέσα στο κλίμα των πειραμάτων της δεκαετίας του 1890 για τη δίοδο του ηλεκτρικού ρεύματος μέσω αερίων, σε κλειστούς γυάλινους σωλήνες με δύο ηλεκτρόδια. Στις 8 Νοεμβρίου 1895, σε τελείως σκοτεινό δωμάτιο του υπογείου του, ο Roentgen διοχέτευσε εκκένωση υψηλής τάσης με πηνίο Ruhmkorff και παρατήρησε μια ανταύγεια που προερχόταν από ένα κομμάτι πλατινοκυανιούχου βαρίου, άσχετο με το πείραμα. Διαπίστωσε ότι ο κρύσταλλος φωτοβολούσε κάθε φορά που περνούσε ρεύμα, ακόμη και πίσω από χοντρό βιβλίο ή ξύλο, και μελέτησε το φαινόμενο επί δέκα ημέρες, καταλήγοντας στην πρώτη ακτινογραφία του χεριού της γυναίκας του.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Τα πρώτα προβλήματα της ιατρικής εφαρμογής

Ερώτηση: Ποια ήταν τα σημαντικά προβλήματα που αντιμετώπιζε η εφαρμογή των ακτίνων Χ για ιατρικούς σκοπούς στις αρχές του 1900;

Απάντηση:

Τα κύρια προβλήματα ήταν τρία: οι τεράστιοι χρόνοι έκθεσης, η κακή ποιότητα της απεικόνισης και η άγνοια των βιολογικών επιπτώσεων.

1. Οι μεγάλοι χρόνοι έκθεσης (σελ. 15): στις πρώτες μέρες της ανακάλυψης των ακτίνων Χ οι χρόνοι των εκθέσεων ήταν ιδιαίτερα μεγάλοι — για παράδειγμα το 1902 για μια ακτινογραφία άκρου ποδός η έκθεση διαρκούσε μέχρι και 20 λεπτά της ώρας. Οι μεγάλοι χρόνοι έκθεσης οφείλονταν σε πολλούς παράγοντες, όπως τον τύπο της λυχνίας, τη χρησιμοποίηση γυάλινης φωτογραφικής πλάκας χωρίς ενισχυτικές πινακίδες και τη μικρή ισχύ της λυχνίας.

2. Τα υλικά απεικόνισης (σελ. 17): οι γυάλινες πλάκες έσπαζαν εύκολα, ήταν βαριές, μεταφέρονταν δύσκολα κι ακόμα πιο δύσκολα μπορούσαν να αρχειοθετηθούν· τα φωτογραφικά χαρτιά, αν και πιο εύκολα στη μεταφορά τους, είχαν ιδιαίτερα φτωχή απόδοση εικόνας.

3. Η ποιότητα της εικόνας (σελ. 18): οι πρώτες ακτινογραφίες υπέφεραν από έλλειψη σκιαγραφικής αντίθεσης· το πρόβλημα αυτό είχε σαν αιτία την υπερβολική σκέδαση της δέσμης της ακτινοβολίας καθώς αυτή διερχόταν από το σώμα του εξεταζόμενου.

4. Η δόση και οι βιολογικές επιπτώσεις (Ανακεφαλαίωση, σελ. 33): οι πρώτες ακτινογραφήσεις είχαν μειωμένη ακτινογραφική ποιότητα κι απαιτούσαν πολύ μεγάλους χρόνους έκθεσης· αυτό είχε ως συνέπεια την αυξημένη δόση ακτινοβολίας τόσο στον εξεταζόμενο όσο και σε αυτόν που χειρίζονταν τη συσκευή· παρότι οι πρώτες βιολογικές αντιδράσεις είχαν παρατηρηθεί στους χειριζόμενους τον εξοπλισμό, δεν ήταν δυνατόν να ληφθούν αποτελεσματικά μέτρα προστασίας τους από τη βλαπτική δράση των ακτίνων Χ — οι πρώτοι επαγγελματικά ασχολούμενοι δε γνώριζαν αυτά που σήμερα γνωρίζουμε για τις βιολογικές επιπτώσεις της, αλλά και δεν είχαν αναπτυχθεί όργανα και τρόποι ανίχνευσης, μέτρησης και παρακολούθησης της ακτινοβολίας Χ.

Η συνέπεια: χρειάστηκαν αρκετά χρόνια και σημαντική πρόοδος στην ατομική φυσική για να κατανοηθεί πλήρως η φύση της ακτινοβολίας Χ, ενώ η πρόοδος της βιολογίας βοήθησε στο να κατανοηθεί η δράση της ακτινοβολίας στον άνθρωπο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στις αρχές του 1900 η ιατρική χρήση των ακτίνων Χ αντιμετώπιζε πολύ μεγάλους χρόνους έκθεσης — το 1902 μια ακτινογραφία άκρου ποδός απαιτούσε ως και 20 λεπτά — εξαιτίας του τύπου της λυχνίας, της μικρής ισχύος της και της χρήσης γυάλινων πλακών χωρίς ενισχυτικές πινακίδες. Τα υλικά απεικόνισης ήταν προβληματικά: οι γυάλινες πλάκες έσπαγαν, ήταν βαριές και δύσκολα αρχειοθετούνταν, ενώ τα φωτογραφικά χαρτιά είχαν φτωχή απόδοση. Η ποιότητα υπέφερε από έλλειψη αντίθεσης λόγω σκέδασης, ενώ οι μεγάλοι χρόνοι σήμαιναν αυξημένη δόση σε εξεταζόμενο και χειριστή, σε μια εποχή που οι βιολογικές επιπτώσεις ήταν άγνωστες και δεν υπήρχαν όργανα ανίχνευσης και μέτρησης της ακτινοβολίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Πρόοδοι στον ακτινολογικό εξοπλισμό

Ερώτηση: Να αναφέρεις μερικές αξιοσημείωτες προόδους στον ακτινολογικό εξοπλισμό και σε τι ακριβώς αυτές συνετέλεσαν.

Απάντηση:

Οι σταθμοί του εξοπλισμού

1. Η λυχνία (σελ. 18): οι πρώτες λυχνίες ήταν γνωστές σαν λυχνίες Croocks· το 1913 κατασκευάζεται από τον William D. Coolidge, ο οποίος εργαζόταν στην εταιρεία General Electric, η λυχνία που έχει το όνομά του — αποτέλεσε τον πρόγονο των λυχνιών που σήμερα χρησιμοποιούμε, μιας και διέθετε θερμαινόμενη κάθοδο για την παραγωγή ηλεκτρονίων κι ήταν τύπου «υψηλού κενού». Συνέβαλε σε σταθερή και ελεγχόμενη παραγωγή ακτινοβολίας.

2. Η περιστρεφόμενη άνοδος: έδωσε τη δυνατότητα να πραγματοποιούνται εκθέσεις σε πολύ μικρούς χρόνους, επειδή οι λυχνίες άντεχαν σε σημαντικά μεγαλύτερα θερμικά φορτία.

3. Το αντισκεδαστικό διάφραγμα (σελ. 18): το 1913 ο νευρο-ακτινολόγος Gustav Bucky κατασκεύασε ένα πλέγμα που το τοποθετούσε πριν την κασέτα· η διάταξη των ελασμάτων ήταν τέτοια, που απορροφούσε αρκετά από τα σκεδασμένα φωτόνια και δεν τους επέτρεπε να φθάσουν στο φιλμ — η ποιότητα των ακτινογραφιών βελτιώθηκε σημαντικά· αργότερα προστέθηκε σε αυτήν και μηχανισμός παλινδρομικής κίνησης. Συνέβαλε στη βελτίωση της σκιαγραφικής αντίθεσης.

4. Το μηχανικό εμφανιστήριο (σελ. 19): το πρώτο «αυτόματο» εμφανιστήριο για ακτινολογική χρήση παρουσιάστηκε από την εταιρεία Pako το 1942 (120 φιλμ σε 40 λεπτά)· το εμφανιστήριο με σύστημα κυλιόμενων κυλίνδρων πρωτοπαρουσιάστηκε το 1956 από την Eastman Kodak Company, με συνολικό χρόνο επεξεργασίας 6 λεπτά, μετά 90 δευτερόλεπτα (1965) και 45 δευτερόλεπτα (Konica, 1987). Συνέβαλε στο ότι οι ακτινογραφίες μπορούσαν ταχύτατα να γνωματευθούν, με ουσιαστική συμβολή της ακτινολογίας στα επείγοντα περιστατικά, και τυποποίησε τις παραμέτρους επεξεργασίας του φιλμ και τελικά σχεδόν εξαφάνισε την πιθανότητα σφάλματος.

5. Ο μαστογράφος (σελ. 20): το 1965 η General Electric κατασκεύασε το πρώτο μηχάνημα για μαστογραφίες — η μαστογραφία θεωρείται σήμερα μια αποτελεσματική εξέταση για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού σε πρώιμα στάδια.

6. Ο αγγειογράφος και η επεμβατική ακτινολογία (σελ. 20-21): οι αγγειογραφίες αποτελούν εξετάσεις ρουτίνας στα σύγχρονα νοσοκομεία, συμβάλλοντας στη λύση σημαντικών διαγνωστικών προβλημάτων, ενώ με ακτινοσκοπική καθοδήγηση γίνονται θεραπευτικές παρεμβάσεις με σχεδόν αναίμακτο τρόπο, αποφεύγοντας επώδυνες, επικίνδυνες και δαπανηρές χειρουργικές επεμβάσεις.

7. Ο υπολογιστικός τομογράφος (σελ. 21): εφευρέθηκε το 1972 από τον Godfrey Hounsfield και έδωσε για πρώτη φορά απεικονίσεις εγκάρσιας ανατομικής του σώματος, κάτι που αποτέλεσε μια μεγάλη επανάσταση στον χώρο της ακτινολογίας αλλά και της ιατρικής γενικότερα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σημαντικές πρόοδοι στον εξοπλισμό ήταν η λυχνία Coolidge (1913) με θερμαινόμενη κάθοδο και υψηλό κενό, που έδωσε ελεγχόμενη παραγωγή ακτινοβολίας, και η περιστρεφόμενη άνοδος, που επέτρεψε πολύ μικρούς χρόνους έκθεσης αφού η λυχνία άντεχε μεγαλύτερα θερμικά φορτία. Το αντισκεδαστικό διάφραγμα του Bucky (1913) απορρόφησε τα σκεδασμένα φωτόνια και βελτίωσε την αντίθεση. Το μηχανικό εμφανιστήριο, από την Pako το 1942 και κυρίως με κυλίνδρους από την Kodak το 1956, συντόμευσε δραστικά την επεξεργασία, επέτρεψε ταχύτατη γνωμάτευση στα επείγοντα και τυποποίησε τη διαδικασία περιορίζοντας τα σφάλματα. Ακολούθησαν ο μαστογράφος (1965) για την έγκαιρη ανίχνευση του καρκίνου του μαστού, ο αγγειογράφος με την επεμβατική ακτινολογία και ο υπολογιστικός τομογράφος του Hounsfield (1972), που έδωσε για πρώτη φορά εγκάρσιες απεικονίσεις του σώματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Πρόοδοι στα υλικά απεικόνισης

Ερώτηση: Να αναφέρεις μερικές αξιοσημείωτες προόδους στα υλικά απεικόνισης και σε τι ακριβώς αυτές συνετέλεσαν.

Απάντηση:

Α. Οι ενισχυτικές πινακίδες (σελ. 15-17)
- Στις 7 Φεβρουαρίου του 1896 ο καθηγητής Poupin, στο Πανεπιστήμιο της Columbia, πέτυχε τη λήψη ακτινογραφίας με συνδυασμό ενισχυτικής πινακίδας κι ακτινογραφικής πλάκας — η πρώτη επίσημη χρήση ενισχυτικής πινακίδας στην ακτινολογία.
- Τον Ιούνιο του 1896 ο Thomas Edisson ανακάλυψε την ιδιότητα του φθορισμού του βολφραμικού ασβεστίου όταν αυτό δεχόταν ακτινοβολία Χ και προχώρησε στη βιομηχανική κατασκευή ενισχυτικών πινακίδων κι οθονών ακτινοσκόπησης· ο Gehler κατασκεύασε την πρώτη βιομηχανικά εμπορεύσιμη ενισχυτική πινακίδα.
- Το 1921 ο Carl V.S. Peterson επινόησε μια ενισχυτική πινακίδα με προστατευτική επικάλυψη, η οποία μπορούσε άνετα να καθαριστεί και να συντηρηθεί — αυτό επέφερε δραματική μείωση στο συνολικό κόστος.
- Το 1970 οι Wickersheim, Alves και Buchanan συνέστησαν χρήση των σπανίων γαιών με προσθήκη Τερβίου ως ενεργοποιητή. Σε τι συνετέλεσαν: α. δραστική μείωση του χρόνου που απαιτείται για τη λήψη μιας ακτινογραφίας (σήμερα απαιτούνται μόλις μερικά εκατοστά ή χιλιοστά του δευτερολέπτου) και βέβαια περιορίστηκε κι η χορηγούμενη ποσότητα ακτινοβολίας στον εξεταζόμενο· β. με τη χρήση ενισχυτικών πινακίδων το φιλμ χρειάζεται πολύ λιγότερη ακτινοβολία, αφού είναι πολύ περισσότερο ευαίσθητο στο ορατό φως από ό,τι στις ακτίνες Χ. Επιπλέον εξασφάλισαν μικρότερη ασάφεια λόγω κίνησης του αντικειμένου, άρα εξαιρετικά καλύτερη απεικόνιση — η εικόνα οφείλεται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 95% στο φως των πινακίδων και μικρότερο του 5% στις ακτίνες Χ.
Β. Το φιλμ (σελ. 17) | Χρονολογία | Υλικό | Τι πρόσφερε | |---|---|---| | αρχικά | γυάλινες πλάκες, φωτογραφικά χαρτιά | έσπαζαν, βαριά, δύσκολη αρχειοθέτηση / φτωχή εικόνα | | Α΄ Π.Π. | νιτρική κυτταρίνη | εύκαμπτο, ελαφρύ, καλύτερη απόδοση — αλλά αναφλεγόταν κι ανέδιδε τοξικούς ατμούς | | 1918 | φιλμ διπλής όψης | σημαντική μείωση του χρόνου και της δόσης | | 1924 | οξική κυτταρίνη | «ασφαλής βάση» — χωρίς τα προβλήματα ανάφλεξης | | 1933 | ελαφρά μπλε απόχρωση στη βάση | αύξανε τη διαγνωστική απόδοση | | 1964 | πολυεστέρας | αδρανής στο νερό — για τις ανάγκες του μηχανικού εμφανιστηρίου |

Το συμπέρασμα (Ανακεφαλαίωση, σελ. 33): η βελτίωση των ακτινολογικών λυχνιών, των ενισχυτικών πινακίδων, του φιλμ και της χημικής επεξεργασίας του φιλμ βελτίωσαν τις απεικονιστικές δυνατότητες της ακτινολογίας κι έδωσαν μεγάλη ώθηση στη διαγνωστική Ιατρική.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα υλικά απεικόνισης ξεχωρίζουν οι ενισχυτικές πινακίδες, από την πρώτη χρήση του Poupin το 1896 και το βολφραμικό ασβέστιο του Edisson ως την πινακίδα με προστατευτική επικάλυψη του Peterson (1921) και τις σπάνιες γαίες με τέρβιο (1970): μείωσαν δραστικά τον χρόνο λήψης και τη δόση στον εξεταζόμενο και περιόρισαν την ασάφεια από την κίνηση, αφού η εικόνα οφείλεται σε ποσοστό πάνω από 95% στο φως των πινακίδων. Παράλληλα το φιλμ πέρασε από τις γυάλινες πλάκες στη νιτρική κυτταρίνη, στα φιλμ διπλής όψης του 1918 που μείωσαν χρόνο και δόση, στην «ασφαλή βάση» της οξικής κυτταρίνης το 1924, στη μπλε απόχρωση του 1933 που αύξησε τη διαγνωστική απόδοση και στον πολυεστέρα του 1964, που είναι αδρανής στο νερό και εξυπηρέτησε το μηχανικό εμφανιστήριο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Η πρώτη δημοσίευση για τις βιολογικές επιπτώσεις

Ερώτηση: Ποιος δημοσίευσε πρώτος σε επιστημονικό περιοδικό τις παρατηρήσεις του για τις βιολογικές επιπτώσεις των ακτίνων Χ;

Απάντηση:

Η απάντηση: ο John Daniel, τον Απρίλιο του 1896.

Η τεκμηρίωση (σελ. 14): τον Απρίλιο του 1896, ο John Daniel με μια ανακοίνωσή του ανέφερε μια περίπτωση κατά την οποία μεγάλη ακτινοβόληση με ακτίνες Χ προκάλεσε την πτώση μαλλιών.

Γιατί έχει σημασία: πρόκειται για την πρώτη δημοσιευμένη καταγραφή βιολογικής επίδρασης της ακτινοβολίας, μόλις λίγους μήνες μετά την ανακάλυψη — και μάλιστα το εύρημα αξιοποιήθηκε αμέσως θεραπευτικά: πριν το τέλος του 1896, πολλοί ερευνητές στην Ευρώπη και τις ΗΠΑ χρησιμοποιούσαν συστηματικά τις ακτίνες Χ για τη θεραπεία της υπερτρίχωσης, κυρίως σε γυναίκες, κάτι που οδήγησε στην τυχαία θεραπεία διαφόρων δερματικών παθήσεων και στην αναγνώριση των θεραπευτικών ιδιοτήτων των ακτίνων Χ.

Οι επόμενες καταγραφές της ίδιας χρονιάς
- Αύγουστος 1896: ανακοίνωση του V. Despeignes στο Medical Record περιέγραφε «μια περίπτωση γαστρικού καρκινώματος που φαινόταν να έχει ωφεληθεί ιδιαίτερα από τη διέλευση των ακτίνων από την περιοχή της νόσου».
- 12 Δεκεμβρίου 1896: το αμερικανικό περιοδικό Western Electrician σε άρθρο του Wolfram Fuchs έδινε στον αναγνώστη απλές συστάσεις για να αποφύγει τους κινδύνους της ακτινοβολίας (σύντομες εκθέσεις, η λυχνία να μην είναι κοντύτερα από 30 εκατοστά, επάλειψη με βαζελίνη).
- Την ίδια χρονιά ο Emil Herman Grubbe άρχισε να υποφέρει από τα πρώτα συμπτώματα «ακτινο-δερματίτιδας» στα χέρια και στον λαιμό και συσχέτισε άμεσα τα προβλήματα υγείας του και τη χρήση ακτινοβολίας.
Το πλαίσιο: την εποχή εκείνη τα δυσάρεστα επακόλουθα της νέας ακτινοβολίας δεν ήταν ακόμα γνωστά — οι πρώτες παρατηρήσεις έγιναν από τους ίδιους τους ασχολούμενους με την ακτινοβολία, χρησιμοποιώντας το ίδιο τους το σώμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώτος δημοσίευσε παρατήρηση για βιολογική επίπτωση των ακτίνων Χ ο John Daniel, τον Απρίλιο του 1896, αναφέροντας περίπτωση όπου μεγάλη ακτινοβόληση προκάλεσε πτώση μαλλιών. Το εύρημα αξιοποιήθηκε αμέσως θεραπευτικά για την υπερτρίχωση και οδήγησε στην αναγνώριση των θεραπευτικών ιδιοτήτων των ακτίνων. Την ίδια χρονιά ακολούθησαν η ανακοίνωση του Despeignes για γαστρικό καρκίνωμα και το άρθρο του Wolfram Fuchs στο Western Electrician (12 Δεκεμβρίου 1896) με τις πρώτες συστάσεις προφύλαξης, ενώ ο Emil Grubbe συσχέτισε την ακτινο-δερματίτιδά του με τη χρήση ακτινοβολίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Ο ακρωτηριασμός των δακτύλων

Ερώτηση: Ποιος περιέγραψε τον ακρωτηριασμό των δακτύλων του από την ακτινοβολία και πότε;

Απάντηση:

Η απάντηση: ο Dr. Μ.Κ. Kassabian, ο οποίος κατέγραψε τον αναγκαστικό σταδιακό ακρωτηριασμό των δακτύλων του κατά τα έτη 1904-1908 και πέθανε το 1910 από μεταστατικό καρκίνο.

Η τεκμηρίωση (σελ. 25): χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η περίπτωση του Dr. Μ.Κ. Kassabian, που κατέγραψε τον αναγκαστικό σταδιακό ακρωτηριασμό των δακτύλων του, που οφειλόταν σε ακτινο-δερματίτιδα. Οι δύο φωτογραφίες του βιβλίου δείχνουν τα χέρια του Dr. Kassabian το 1904-1905 (Εικ. 1.17) και το 1907-1908 (Εικ. 1.18), δηλαδή την εξέλιξη της βλάβης.

Γιατί έπαθε τη βλάβη: η πλειονότητα των συμπτωμάτων παρουσιαζόταν στα χέρια των ακτινολόγων, οι οποίοι τα έβαζαν στην πορεία της δέσμης, πριν την εκτέλεση ακτινοσκόπησης, κυρίως για να αποδείξουν στους ασθενείς ότι δεν υπήρχε πόνος ή άλλο σύμπτωμα κατά την εξέτασή τους με ακτινοβολία — αυτή η ενέργειά τους προκαλούσε συχνά ακτινο-δερματίτιδα ή καρκίνο που τελικά επέφερε τον θάνατο.

Η προσφορά του: ο Dr. Kassabian πρότεινε και σχηματοποίησε έναν αριθμό μέτρων ακτινοπροστασίας βασισμένων στις εμπειρίες του, μερικά από τα οποία, τροποποιημένα, διατηρούνται μέχρι σήμερα.

Το γενικότερο δίδαγμα: η ιστορία της ακτινολογίας είναι στενά συνδεμένη με την ιστορία της ακτινοπροστασίας — δυστυχώς, οι πρώτες αυτές παρατηρήσεις έγιναν από τους ίδιους τους ασχολούμενους με την ακτινοβολία, χρησιμοποιώντας το ίδιο τους το σώμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τον σταδιακό ακρωτηριασμό των δακτύλων του από την ακτινοβολία κατέγραψε ο Dr. Μ.Κ. Kassabian, με τις φωτογραφίες των χεριών του να δείχνουν την εξέλιξη της βλάβης το 1904-1905 και το 1907-1908· πέθανε το 1910 από μεταστατικό καρκίνο. Η βλάβη οφειλόταν σε ακτινο-δερματίτιδα, γιατί οι ακτινολόγοι της εποχής έβαζαν τα χέρια τους στην πορεία της δέσμης για να δείξουν στους ασθενείς ότι η εξέταση δεν πονάει. Με βάση τις εμπειρίες του πρότεινε και σχηματοποίησε μέτρα ακτινοπροστασίας, μερικά από τα οποία διατηρούνται τροποποιημένα μέχρι σήμερα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Το πρόβλημα του μηχανικού εμφανιστηρίου

Ερώτηση: Ποιο ακριβώς πρόβλημα δημιουργήθηκε κατά την αρχική λειτουργία του μηχανικού εμφανιστηρίου με κυλίνδρους μεταφοράς του φιλμ, και πώς τελικά λύθηκε;

Απάντηση:

Το πρόβλημα (σελ. 17): με την κατασκευή του μηχανικού εμφανιστηρίου προέκυψαν νέα προβλήματα: το φιλμ της οξικής κυτταρίνης διογκωνόταν με την προσρόφηση νερού και κολλούσε στους κυλίνδρους του εμφανιστηρίου, με αποτέλεσμα την καταστροφή της ακτινογραφίας αλλά και προβλήματα στο εμφανιστήριο.

Η λύση: το 1964 κατασκευάστηκε φιλμ από πολυεστέρα για τις ανάγκες του μηχανικού εμφανιστηρίου, ξεπερνώντας τα προβλήματα της ασφαλούς βάσης· ο πολυεστέρας είναι αδρανής στο νερό. Σήμερα, εξακολουθεί να χρησιμοποιείται φιλμ με πολυεστερική βάση.

Η αλυσίδα των βάσεων του φιλμ | Βάση | Πρόβλημα που έλυσε | Πρόβλημα που είχε | |---|---|---| | Γυάλινη πλάκα | — | έσπαζε, βαριά, δύσκολη αρχειοθέτηση | | Νιτρική κυτταρίνη | εύκαμπτη, ελαφριά | αναφλεγόταν εύκολα, τοξικοί ατμοί | | Οξική κυτταρίνη («ασφαλής βάση», 1924) | χωρίς ανάφλεξη | διογκωνόταν στο νερό, κολλούσε στους κυλίνδρους | | Πολυεστέρας (1964) | αδρανής στο νερό | — |

Γιατί ήταν σοβαρό: το κόλλημα κατέστρεφε την ίδια την ακτινογραφία — δηλαδή χανόταν η εξέταση και ο ασθενής έπρεπε να ακτινοβοληθεί ξανά — και δημιουργούσε βλάβες στο ίδιο το εμφανιστήριο, ακυρώνοντας τα οφέλη του: ταχύτατη γνωμάτευση, τυποποίηση των παραμέτρων επεξεργασίας και σχεδόν εξαφάνιση της πιθανότητας σφάλματος (σελ. 19).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με το μηχανικό εμφανιστήριο με κυλίνδρους προέκυψε το πρόβλημα ότι το φιλμ της οξικής κυτταρίνης διογκωνόταν με την προσρόφηση νερού και κολλούσε στους κυλίνδρους, καταστρέφοντας την ακτινογραφία και δημιουργώντας βλάβες στο ίδιο το εμφανιστήριο. Το πρόβλημα λύθηκε το 1964 με την κατασκευή φιλμ από πολυεστέρα, υλικό αδρανές στο νερό, το οποίο εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως βάση του φιλμ μέχρι σήμερα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Η ανακάλυψη του υπολογιστικού τομογράφου

Ερώτηση: Από ποιον και πότε ανακαλύφθηκε ο υπολογιστικός τομογράφος;

Απάντηση:

Η απάντηση: από τον Βρετανό μηχανικό Godfrey Hounsfield, το 1972.

Η τεκμηρίωση (σελ. 21): η «Αξονική Τομογραφία», που επίσης ονομάζεται «Υπολογιστική Τομογραφία», «CAT» ή «CT», εφευρέθηκε το 1972 από τον Βρετανό μηχανικό Godfrey Hounsfield, που εργαζόταν στην αγγλική εταιρεία ΕΜΙ Laboratories. Ο Hounsfield τιμήθηκε αργότερα με το βραβείο Νόμπελ και με τον τίτλο του «Ιππότη» στην Αγγλία, για την προσφορά του στην Ιατρική και την επιστήμη.

Τι ακριβώς πέτυχε: ο Hounsfield κι οι συνεργάτες του κατάφεραν να μεταφέρουν, με ψηφιακό τρόπο, τις απεικονιστικές πληροφορίες που έπαιρναν από ένα ειδικά διαμορφωμένο ακτινολογικό μηχάνημα σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή· ο υπολογιστής επεξεργαζόταν τα δεδομένα και μπορούσε να τα ανασυνθέσει με διαφορετικό τρόπο, δίνοντας για πρώτη φορά απεικονίσεις εγκάρσιας ανατομικής του σώματος — αυτό αποτέλεσε μια μεγάλη επανάσταση στον χώρο της ακτινολογίας αλλά και της ιατρικής γενικότερα. Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 33) διατυπώνεται ως εξής: το 1972 ο Hounsfield κατάφερε να συζεύξει τον ηλεκτρονικό υπολογιστή με την ακτινολογική λυχνία και να δημιουργήσει τον υπολογιστικό τομογράφο.

Η εξέλιξη
- Οι πρώτοι αξονικοί τομογράφοι εγκαταστάθηκαν για κλινική χρήση μεταξύ του 1974 και του 1976 και ήταν κατάλληλοι μόνο για εξετάσεις κρανίου· μετά το 1976 κυκλοφόρησαν συστήματα με μεγαλύτερα ανοίγματα, ώστε να πραγματοποιούν εξετάσεις για ολόκληρο το σώμα.
- Ο πρώτος τομογράφος χρειάστηκε αρκετές ώρες για μια μοναδική τομή και αρκετές ημέρες για να αναδημιουργήσει μια μοναδική εικόνα, ενώ τα σύγχρονα συστήματα συλλέγουν δεδομένα από περισσότερες από μία τομές ταυτόχρονα σε χρόνο πολύ μικρότερο από ένα δευτερόλεπτο.
- Οι αξονικοί τομογράφοι γνώρισαν τη μεγαλύτερή τους διάδοση τη δεκαετία του 1980 και σήμερα υπολογίζεται πως υπάρχουν εγκατεστημένοι περίπου 30.000 σε όλο τον κόσμο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τον υπολογιστικό (αξονικό) τομογράφο εφηύρε το 1972 ο Βρετανός μηχανικός Godfrey Hounsfield, που εργαζόταν στην αγγλική εταιρεία ΕΜΙ Laboratories και τιμήθηκε αργότερα με βραβείο Νόμπελ και με τον τίτλο του Ιππότη. Πέτυχε να μεταφέρει ψηφιακά τις απεικονιστικές πληροφορίες σε ηλεκτρονικό υπολογιστή, ο οποίος τις ανασύνθετε δίνοντας για πρώτη φορά εγκάρσιες απεικονίσεις της ανατομίας του σώματος. Οι πρώτοι τομογράφοι μπήκαν σε κλινική χρήση μεταξύ 1974 και 1976 και ήταν κατάλληλοι μόνο για κρανίο, ενώ μετά το 1976 κάλυψαν όλο το σώμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Πηγές πληροφόρησης για τις εξελίξεις

Ερώτηση: Να αναφέρεις μερικές πηγές από τις οποίες μπορείς να παίρνεις πληροφορίες για τις εξελίξεις της επιστήμης και της τεχνολογίας της ακτινολογίας.

Απάντηση:

Οι πηγές μάθησης και πληροφόρησης (σελ. 32): οι πηγές από τις οποίες ο ΒΑΕ μπορεί να αναζητά την ενημέρωσή του και πληροφορίες για τη διαρκή εκπαίδευσή του μπορούν να είναι:
- Τα επιστημονικά περιοδικά σχετικά με το αντικείμενο της εργασίας του, που συνήθως μπορούν να βρεθούν στη βιβλιοθήκη του νοσοκομείου που θα εργάζεται.
- Οι παρακολουθήσεις επιστημονικών εκδηλώσεων, που συχνά οργανώνουν οι επαγγελματικοί σύλλογοι κι οι επιστημονικές ενώσεις των Τεχνολόγων Ακτινολόγων, καθώς κι άλλοι επιστημονικοί φορείς, όπως η Ελληνική Ακτινολογική Εταιρεία ή άλλες ιατρικές επιστημονικές εταιρείες.
- Η παρακολούθηση επιμορφωτικών σεμιναρίων, π.χ. προγραμμάτων των Κέντρων Επαγγελματικής Κατάρτισης των Δημόσιων Νοσοκομείων ή ιδιωτικών εκπαιδευτηρίων, τα οποία απευθύνονται και σε αποφοίτους μέσων σχολών.
- Η παρακολούθηση επιμορφωτικών σεμιναρίων της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας.
- Η ανάγνωση επιστημονικών άρθρων κι ειδήσεων σε έγκυρες εφημερίδες και περιοδικά.
- Η ανάγνωση συγγραμμάτων και βιβλίων που αναφέρονται σε θέματα της ειδικότητας του ΒΑΕ.
- Τέλος, το Internet είναι μια σημαντική πηγή άντλησης πληροφοριών κι ανταλλαγής απόψεων μεταξύ συναδέλφων από όλο τον κόσμο, αλλά χρειάζεται προσοχή κι άσκηση στην επιλογή των πληροφοριών και των πηγών, γιατί όπως και σε άλλους τομείς, κάθε τι που δημοσιεύεται στο Internet δεν είναι αναγκαστικά έγκυρο κι αξιόπιστο.
Οι «ζωντανές» πηγές μέσα στην εργασία (σελ. 31)
- Ο παραδειγματισμός από τον τρόπο επαγγελματικής συμπεριφοράς των μεγαλύτερων και πιο έμπειρων — με τη σημείωση ότι ο παραδειγματισμός δεν είναι μόνο θετικός: μπορεί κάποιος να παραδειγματιστεί κι από μια άσχημη κι απρεπή συμπεριφορά, οπότε το παράδειγμα λειτουργεί για να αποφύγει ο ΒΑΕ να κάνει το ίδιο.
- Τα προσωπικά λάθη του καθενός είναι επίσης μια πολύ καλή πηγή διαρκούς μάθησης.
- Η συζήτηση με συναδέλφους για τα προβλήματα που συναντά κανείς στην εργασία του — η εμπειρία που θα μεταφέρουν δεν είναι κανόνας για να την ακολουθήσει κανείς υποχρεωτικά αλλά θα χρησιμεύσει για να τη συγκρίνει με τις δικές του επιλογές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ΒΑΕ μπορεί να ενημερώνεται από τα επιστημονικά περιοδικά της ειδικότητάς του, συνήθως στη βιβλιοθήκη του νοσοκομείου, από επιστημονικές εκδηλώσεις των επαγγελματικών συλλόγων, των ενώσεων Τεχνολόγων Ακτινολόγων και της Ελληνικής Ακτινολογικής Εταιρείας, από επιμορφωτικά σεμινάρια των Κέντρων Επαγγελματικής Κατάρτισης και της Ελληνικής Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας, από άρθρα σε έγκυρες εφημερίδες και περιοδικά, από συγγράμματα και βιβλία, καθώς και από το Internet, με προσοχή στην επιλογή των πηγών. Σημαντικές πηγές είναι επίσης ο παραδειγματισμός από τους πιο έμπειρους συναδέλφους, τα ίδια τα προσωπικά λάθη και η συζήτηση με συναδέλφους για τα προβλήματα της εργασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 13 — Γιατί χρειάζεται διαρκής εκπαίδευση

Ερώτηση: Γιατί χρειάζεται να παρακολουθείς τις εξελίξεις της ακτινολογίας και να εκπαιδεύεσαι στις τεχνολογικές προόδους που γίνονται;

Απάντηση:

Οι λόγοι

1. Η βασική εκπαίδευση δεν αρκεί (σελ. 30-31): οι γνώσεις που παίρνει ο ΒΑΕ κατά τη διάρκεια των σπουδών του πρέπει συνεχώς να συμπληρώνονται (όπως όλων άλλωστε) για να είναι σε θέση να παρέχει πάντα ποιοτικές υπηρεσίες στο σημαντικό για την κοινωνία επάγγελμα που υπηρετεί· δεν είναι δυνατόν η εκπαίδευση αυτή να καλύψει όλες τις απαιτήσεις του επαγγέλματος, ούτε είναι δυνατό να διδαχθεί κανείς όλο το πλήθος των περιπτώσεων που είναι πιθανό να συναντήσει.

2. Το επάγγελμα εξελίσσεται συνεχώς (σελ. 31): το επάγγελμα του ΒΑΕ συνεχώς εξελίσσεται· νέα μηχανήματα κατασκευάζονται, νέες τεχνικές αναπτύσσονται, νέες μέθοδοι δοκιμάζονται. Όλα αυτά πρέπει να αντιληφθεί ο ΒΑΕ ότι τον αφορούν και θα πρέπει να τα παρακολουθεί.

3. Η υποχρέωση δεν εξαρτάται από τον εξοπλισμό του εργαστηρίου: ακόμα κι αν το εργαστήριο που εργάζεται δεν έχει τέτοιο εξοπλισμό ή δεν εφαρμόζει μια τεχνική, είναι υποχρέωση απέναντι στο επάγγελμα και στον εαυτό του να ενδιαφερθεί ο ΒΑΕ και να πληροφορηθεί για τις καινούργιες εξελίξεις.

4. Το προσωπικό κόστος της αδράνειας: είναι πάρα πολύ οδυνηρό για κάποιον να ανακαλύψει μια μέρα, ύστερα από λίγα χρόνια, ότι έχει χάσει πολύ έδαφος πληροφοριών και γνώσης γύρω από το επάγγελμά του.

5. Η ευθύνη απέναντι στον ασθενή (σελ. 29): στα χέρια του επαγγελματία της ιατρικής απεικόνισης βρίσκεται η διαχείριση της ιοντίζουσας ακτινοβολίας αλλά κι η δυνατότητα για λήψη απεικονίσεων με υψηλή διαγνωστική αξία· το έργο του κι οι πρακτικές του θα ασκηθούν πάνω σε έναν άνθρωπο που πάσχει και που, αναγκαστικά, τον εμπιστεύεται ως ειδικό — χρέος κάθε επαγγελματία απεικόνισης λοιπόν είναι να δικαιώνει και να ενισχύει την εμπιστοσύνη που του δείχνει ο άρρωστος.

6. Η νομοθεσία αλλάζει (σελ. 32): οι κανονισμοί ακτινοπροστασίας είναι ένα νομικό κείμενο που αναθεωρείται διαρκώς στη χώρα μας κι εκσυγχρονίζεται σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης — άρα η ενημέρωση είναι και νομική υποχρέωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαρκής εκπαίδευση είναι απαραίτητη γιατί οι γνώσεις των σπουδών δεν μπορούν να καλύψουν όλες τις απαιτήσεις του επαγγέλματος ούτε όλες τις περιπτώσεις που θα συναντήσει ο ΒΑΕ. Το επάγγελμα εξελίσσεται συνεχώς με νέα μηχανήματα, τεχνικές και μεθόδους, και η υποχρέωση παρακολούθησης υπάρχει ακόμη κι αν το εργαστήριο δεν διαθέτει τον νέο εξοπλισμό, αλλιώς κινδυνεύει κανείς να ανακαλύψει μετά από λίγα χρόνια ότι έχει χάσει πολύ έδαφος γνώσης. Επιπλέον, ο ΒΑΕ διαχειρίζεται ιοντίζουσα ακτινοβολία πάνω σε έναν άνθρωπο που τον εμπιστεύεται ως ειδικό, ενώ και οι κανονισμοί ακτινοπροστασίας αναθεωρούνται διαρκώς σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 14 — Συμπλήρωση: οι ενισχυτικές πινακίδες

Ερώτηση: Οι ενισχυτικές πινακίδες επέτρεψαν ... της δόσης και ... τους χρόνους έκθεσης.

Απάντηση:

Η συμπλήρωση: οι ενισχυτικές πινακίδες επέτρεψαν τη ΜΕΙΩΣΗ της δόσης και ΣΥΝΤΟΜΕΥΣΑΝ (μείωσαν) τους χρόνους έκθεσης.

Η τεκμηρίωση (σελ. 16-17): η χρήση των σπανίων γαιών αποτέλεσε μια ουσιαστική πρόοδο στη διαδικασία της απεικόνισης, μιας κι επέτρεψε δύο σημαντικές βελτιώσεις στην όλη διαδικασία της λήψης μιας ακτινογραφίας:
- α. δραστική μείωση του χρόνου που απαιτείται για τη λήψη μιας ακτινογραφίας (σήμερα απαιτούνται μόλις μερικά εκατοστά ή χιλιοστά του δευτερολέπτου για να έχουμε μια απόλυτα αξιοποιήσιμη εικόνα) και βέβαια περιορίστηκε κι η χορηγούμενη ποσότητα ακτινοβολίας στον εξεταζόμενο.
- β. με τη χρήση ενισχυτικών πινακίδων το φιλμ χρειάζεται πολύ λιγότερη ακτινοβολία, αφού είναι πολύ περισσότερο ευαίσθητο στο ορατό φως από ό,τι στις ακτίνες Χ.
Ο μηχανισμός: η εικόνα που καταγράφεται σε ένα φιλμ εκτεθειμένο με χρήση ενισχυτικών πινακίδων οφείλεται σε ποσοστό μεγαλύτερο του 95% στο φως των πινακίδων και μικρότερο του 5% στις ακτίνες Χ — δηλαδή η πινακίδα μετατρέπει τις ακτίνες Χ σε ορατό φως, στο οποίο το φιλμ είναι πολύ πιο ευαίσθητο.

Το πρόσθετο όφελος: οι βελτιώσεις αυτές πρακτικά εξασφάλισαν μικρότερη ασάφεια λόγω κίνησης του αντικειμένου στην ακτινογραφία, άρα εξαιρετικά καλύτερη απεικόνιση — αφού όσο μικρότερος ο χρόνος έκθεσης, τόσο λιγότερο προλαβαίνει να κινηθεί ο εξεταζόμενος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ενισχυτικές πινακίδες επέτρεψαν τη μείωση της δόσης και συντόμευσαν (μείωσαν) τους χρόνους έκθεσης. Αυτό συμβαίνει γιατί η πινακίδα μετατρέπει τις ακτίνες Χ σε ορατό φως, στο οποίο το φιλμ είναι πολύ πιο ευαίσθητο: η καταγραφόμενη εικόνα οφείλεται σε ποσοστό πάνω από 95% στο φως των πινακίδων και κάτω από 5% στις ακτίνες Χ. Επιπλέον, ο μικρότερος χρόνος έκθεσης μειώνει την ασάφεια από την κίνηση, άρα βελτιώνει και την απεικόνιση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 15 — Η βελτίωση της αντίθεσης

Ερώτηση: Η βελτίωση της αντίθεσης στην ακτινολογική απεικόνιση οφείλεται:

Απάντηση:

Οι επιλογές: α. στο εμφανιστήριο — β. στο φιλμ — γ. στο αντισκεδαστικό διάφραγμα — δ. στη λυχνία.

Σωστή απάντηση: γ. στο αντισκεδαστικό διάφραγμα.

Η τεκμηρίωση (σελ. 18, ενότητα 1.1.4.4 Η βελτίωση της αντίθεσης: το αντισκεδαστικό διάφραγμα): οι πρώτες ακτινογραφίες υπέφεραν από έλλειψη σκιαγραφικής αντίθεσης· το πρόβλημα αυτό είχε σαν αιτία την υπερβολική σκέδαση της δέσμης της ακτινοβολίας καθώς αυτή διερχόταν από το σώμα του εξεταζόμενου.

Η λύση: η πιο επιτυχημένη προσπάθεια έγινε από τον νευρο-ακτινολόγο Gustav Bucky· το 1913 κατασκεύασε ένα πλέγμα που το τοποθετούσε πριν την κασέτα· η διάταξη των ελασμάτων που αποτελούσαν το πλέγμα ήταν τέτοια, που απορροφούσε αρκετά από τα σκεδασμένα φωτόνια και δεν τους επέτρεπε να φθάσουν στο φιλμ. Η ποιότητα των ακτινογραφιών βελτιώθηκε σημαντικά. Έκτοτε η συσκευή του Bucky βελτιώθηκε σημαντικά κι αργότερα προστέθηκε σε αυτήν και μηχανισμός παλινδρομικής κίνησης· σήμερα στις περισσότερες ακτινογραφήσεις χρησιμοποιείται το αντισκεδαστικό διάφραγμα που φέρει το όνομα του εφευρέτη του.

Γιατί όχι οι άλλες
- α. Εμφανιστήριο: τυποποίησε τις παραμέτρους επεξεργασίας και συντόμευσε τον χρόνο, δεν αντιμετωπίζει τη σκέδαση.
- β. Φιλμ: οι βελτιώσεις του (διπλή όψη, ασφαλής βάση, μπλε απόχρωση, πολυεστέρας) αφορούν αντοχή, ασφάλεια και ταχύτητα, με τη μπλε απόχρωση να αυξάνει τη διαγνωστική απόδοση αλλά όχι να λύνει το πρόβλημα της σκέδασης.
- δ. Λυχνία: η Coolidge και η περιστρεφόμενη άνοδος έδωσαν σταθερή παραγωγή ακτινοβολίας και μικρότερους χρόνους έκθεσης.
Το κλειδί: η αντίθεση χάνεται από τα σκεδαζόμενα φωτόνια — άρα βελτιώνεται από τη διάταξη που τα απορροφά πριν φτάσουν στο φιλμ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) γ. Στο αντισκεδαστικό διάφραγμα. Οι πρώτες ακτινογραφίες υπέφεραν από έλλειψη σκιαγραφικής αντίθεσης εξαιτίας της υπερβολικής σκέδασης της δέσμης καθώς περνούσε από το σώμα του εξεταζομένου. Το 1913 ο Gustav Bucky κατασκεύασε ένα πλέγμα που τοποθετούνταν πριν την κασέτα και του οποίου τα ελάσματα απορροφούσαν τα σκεδασμένα φωτόνια, βελτιώνοντας σημαντικά την ποιότητα. Το εμφανιστήριο, το φιλμ και η λυχνία βελτίωσαν άλλες παραμέτρους, όπως τον χρόνο επεξεργασίας, την ασφάλεια και τους χρόνους έκθεσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 16 — Η δόση με αντισκεδαστικό διάφραγμα

Ερώτηση: Η χρησιμοποίηση αντισκεδαστικού διαφράγματος:

Απάντηση:

Οι επιλογές: α. αυξάνει τη χορηγούμενη ακτινοβολία στον εξεταζόμενο — β. μειώνει τη χορηγούμενη ακτινοβολία στον εξεταζόμενο.

Σωστή απάντηση: α. αυξάνει τη χορηγούμενη ακτινοβολία στον εξεταζόμενο.

Το σκεπτικό: το αντισκεδαστικό διάφραγμα λειτουργεί αφαιρετικά — η διάταξη των ελασμάτων που αποτελούσαν το πλέγμα ήταν τέτοια, που απορροφούσε αρκετά από τα σκεδασμένα φωτόνια και δεν τους επέτρεπε να φθάσουν στο φιλμ (σελ. 18). Επειδή όμως το πλέγμα απορροφά και ένα μέρος της χρήσιμης δέσμης, λιγότερη ακτινοβολία φτάνει τελικά στο φιλμ· για να μαυρίσει σωστά το φιλμ, ο χειριστής πρέπει να αυξήσει τις παραμέτρους έκθεσης (mAs) — άρα η δόση στον εξεταζόμενο αυξάνεται.

Το αντάλλαγμα: η ποιότητα των ακτινογραφιών βελτιώθηκε σημαντικά — δηλαδή δίνουμε περισσότερη δόση για να κερδίσουμε διαγνωστική αντίθεση.

Γιατί έχει σημασία για τον ΒΑΕ: η αρχή που διέπει το επάγγελμα είναι η δόση στον άρρωστο να διατηρείται όσο πιο χαμηλή είναι λογικά εφικτό, σύμφωνα με τις υπάρχουσες δυνατότητες και κοινωνικο-οικονομικές καταστάσεις (σελ. 28) — άρα το διάφραγμα χρησιμοποιείται όπου η αντίθεση το δικαιολογεί (παχιά μέλη και περιοχές με πολλή σκέδαση) και όχι αδιακρίτως.

Σύγκριση με τις ενισχυτικές πινακίδες: οι πινακίδες μειώνουν τη δόση (περιορίστηκε κι η χορηγούμενη ποσότητα ακτινοβολίας στον εξεταζόμενο, σελ. 16), ενώ το διάφραγμα την αυξάνει — οι δύο διατάξεις λύνουν διαφορετικά προβλήματα: η πινακίδα τον χρόνο και τη δόση, το διάφραγμα την αντίθεση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Αυξάνει τη χορηγούμενη ακτινοβολία στον εξεταζόμενο. Το πλέγμα του Bucky απορροφά τα σκεδασμένα φωτόνια, αλλά μαζί και μέρος της χρήσιμης δέσμης, οπότε για να προκύψει σωστά εκτεθειμένη ακτινογραφία πρέπει να αυξηθούν οι παράμετροι έκθεσης και άρα η δόση. Το αντάλλαγμα είναι η σημαντικά καλύτερη σκιαγραφική αντίθεση. Αντίθετα, οι ενισχυτικές πινακίδες μειώνουν τη δόση, καθώς λύνουν διαφορετικό πρόβλημα: τον χρόνο έκθεσης και την ευαισθησία του φιλμ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 17 — Ο τύπος της σημερινής λυχνίας

Ερώτηση: Η λυχνία που σήμερα χρησιμοποιείται είναι:

Απάντηση:

Οι επιλογές: α. τύπου Coolidge — β. τύπου Crooks — γ. τύπου φθορισμού — δ. τύπου πυράκτωσης.

Σωστή απάντηση: α. τύπου Coolidge.

Η τεκμηρίωση (σελ. 18): οι πρώτες λυχνίες ήταν λυχνίες παρόμοιες με αυτές του πειράματος του Roentgen και γενικά ήταν γνωστές σαν λυχνίες Croocks. Το 1913 κατασκευάζεται από τον William D. Coolidge, ο οποίος εργαζόταν στην εταιρεία General Electric, η λυχνία που έχει το όνομά του. Η λυχνία αυτή αποτέλεσε τον πρόγονο των λυχνιών που σήμερα χρησιμοποιούμε, μιας και διέθετε θερμαινόμενη κάθοδο για την παραγωγή ηλεκτρονίων κι ήταν τύπου «υψηλού κενού».

Τα δύο χαρακτηριστικά που την ξεχώρισαν | Χαρακτηριστικό | Τι προσφέρει | |---|---| | Θερμαινόμενη κάθοδος | ελεγχόμενη παραγωγή ηλεκτρονίων | | Υψηλό κενό | σταθερή λειτουργία, ανεξάρτητη από αέριο μέσα στη λυχνία |

Η βελτίωση που ακολούθησε: η κατασκευή της περιστρεφόμενης ανόδου έδωσε τη δυνατότητα να πραγματοποιούνται εκθέσεις σε πολύ μικρούς χρόνους, επειδή οι λυχνίες άντεχαν σε σημαντικά μεγαλύτερα θερμικά φορτία.

Γιατί όχι οι άλλες
- β. Crooks (Croocks): ήταν οι πρώτες λυχνίες, παρόμοιες με αυτές του πειράματος του Roentgen — εγκαταλείφθηκαν.
- γ. Φθορισμού και δ. πυράκτωσης: είναι τύποι λαμπτήρων φωτισμού, όχι λυχνιών παραγωγής ακτίνων Χ — ο φθορισμός εμφανίζεται στην ακτινολογία στις ενισχυτικές πινακίδες και τις οθόνες ακτινοσκόπησης (φθορισμός του βολφραμικού ασβεστίου), όχι στη λυχνία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Τύπου Coolidge. Οι πρώτες λυχνίες ήταν οι λυχνίες Croocks, παρόμοιες με αυτή του πειράματος του Roentgen, ενώ το 1913 ο William D. Coolidge κατασκεύασε τη λυχνία που φέρει το όνομά του, με θερμαινόμενη κάθοδο για την παραγωγή ηλεκτρονίων και τύπου υψηλού κενού. Αυτή αποτέλεσε τον πρόγονο των σημερινών λυχνιών, ενώ η μετέπειτα περιστρεφόμενη άνοδος επέτρεψε πολύ μικρούς χρόνους έκθεσης χάρη στην αντοχή σε μεγαλύτερα θερμικά φορτία. Ο φθορισμός και η πυράκτωση αφορούν λαμπτήρες, όχι λυχνίες ακτίνων Χ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 18 — Γιατί επιλέχθηκε ο πολυεστέρας

Ερώτηση: Η χρησιμοποίηση του πολυεστέρα ως βάση του φιλμ έγινε εξαιτίας:

Απάντηση:

Οι επιλογές: α. της χρήσης μηχανικού εμφανιστηρίου — β. της αυτόματης ανάφλεξης των φιλμ — γ. της ευθραυστότητας των προηγούμενων βάσεων — δ. τίποτα από τα παραπάνω.

Σωστή απάντηση: α. της χρήσης μηχανικού εμφανιστηρίου.

Η τεκμηρίωση (σελ. 17): με την κατασκευή του μηχανικού εμφανιστηρίου προέκυψαν νέα προβλήματα: το φιλμ της οξικής κυτταρίνης διογκωνόταν με την προσρόφηση νερού και κολλούσε στους κυλίνδρους του εμφανιστηρίου με αποτέλεσμα την καταστροφή της ακτινογραφίας αλλά και προβλήματα στο εμφανιστήριο. Το 1964 κατασκευάστηκε φιλμ από πολυεστέρα για τις ανάγκες του μηχανικού εμφανιστηρίου, ξεπερνώντας τα προβλήματα της ασφαλούς βάσης. Ο πολυεστέρας είναι αδρανής στο νερό.

Γιατί όχι οι άλλες
- β. Η αυτόματη ανάφλεξη των φιλμ: ήταν το πρόβλημα της ΝΙΤΡΙΚΗΣ κυτταρίνης — αναφλεγόταν εύκολα κι ανέδιδε ιδιαίτερα τοξικούς ατμούς, και αρκετές πυρκαγιές που ξεσπούσαν σε νοσοκομεία την εποχή εκείνη αποδίδονταν σε αυτόματες αναφλέξεις αποθηκευμένων φιλμ νιτρικής κυτταρίνης. Το πρόβλημα αυτό είχε ήδη λυθεί από το 1924 με την οξική κυτταρίνη, που για αυτό ονομάστηκε «ασφαλής βάση».
- γ. Η ευθραυστότητα των προηγούμενων βάσεων: ήταν το πρόβλημα των γυάλινων πλακών (έσπαζαν εύκολα, ήταν βαριές, μεταφέρονταν δύσκολα), που είχε ξεπεραστεί ήδη με το εύκαμπτο φιλμ της νιτρικής κυτταρίνης.
Η αλληλουχία των λύσεων: κάθε νέα βάση λύνει το πρόβλημα της προηγούμενης — γυάλινη πλάκα (εύθραυστη) → νιτρική κυτταρίνη (εύφλεκτη) → οξική κυτταρίνη (διογκώνεται στο νερό) → πολυεστέρας (αδρανής στο νερό)· γι' αυτό η αιτία της κάθε αλλαγής είναι το πρόβλημα της ΑΜΕΣΩΣ προηγούμενης βάσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Της χρήσης μηχανικού εμφανιστηρίου. Το φιλμ οξικής κυτταρίνης διογκωνόταν με την προσρόφηση νερού και κολλούσε στους κυλίνδρους του εμφανιστηρίου, καταστρέφοντας την ακτινογραφία και το ίδιο το μηχάνημα· γι' αυτό το 1964 κατασκευάστηκε φιλμ πολυεστέρα, υλικό αδρανές στο νερό. Η αυτόματη ανάφλεξη ήταν πρόβλημα της νιτρικής κυτταρίνης, λυμένο ήδη από το 1924 με την «ασφαλή βάση», ενώ η ευθραυστότητα αφορούσε τις γυάλινες πλάκες, που είχαν αντικατασταθεί από το εύκαμπτο φιλμ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 19 — Το Internet ως πηγή γνώσης

Ερώτηση: Το Internet ως πηγή γνώσης:

Απάντηση:

Οι επιλογές: α. είναι ενημερωμένο κι οι πληροφορίες του είναι πάντα αξιόπιστες — β. είναι ενημερωμένο, αλλά οι πληροφορίες του χρειάζεται να διασταυρωθούν — γ. δεν προσφέρει αξιόπιστες πληροφορίες — δ. κανένας δεν μπορεί να το εμπιστευθεί.

Σωστή απάντηση: β. είναι ενημερωμένο, αλλά οι πληροφορίες του χρειάζεται να διασταυρωθούν.

Η τεκμηρίωση (σελ. 32): τέλος, το Internet είναι μια σημαντική πηγή άντλησης πληροφοριών κι ανταλλαγής απόψεων μεταξύ συναδέλφων από όλο τον κόσμο, αλλά χρειάζεται προσοχή κι άσκηση στην επιλογή των πληροφοριών και των πηγών, γιατί όπως και σε άλλους τομείς, κάθε τι που δημοσιεύεται στο Internet δεν είναι αναγκαστικά έγκυρο κι αξιόπιστο.

Η διπλή διατύπωση του βιβλίου | Θετικό | Επιφύλαξη | |---|---| | σημαντική πηγή άντλησης πληροφοριών | χρειάζεται προσοχή κι άσκηση στην επιλογή των πηγών | | ανταλλαγή απόψεων με συναδέλφους από όλο τον κόσμο | κάθε τι που δημοσιεύεται δεν είναι αναγκαστικά έγκυρο κι αξιόπιστο |

Γιατί όχι οι άλλες
- α: αγνοεί ρητά την επιφύλαξη του βιβλίου — «κάθε τι που δημοσιεύεται στο Internet δεν είναι αναγκαστικά έγκυρο κι αξιόπιστο».
- γ και δ: απορρίπτουν συνολικά μια πηγή που το βιβλίο χαρακτηρίζει σημαντική — και μάλιστα η αντίστοιχη δραστηριότητα του κεφαλαίου ζητά ρητά να βρεθούν στο Internet σελίδες που αφορούν το επάγγελμα του ΒΑΕ ή του τεχνολόγου ακτινολόγου.
Η στάση που ζητά το βιβλίο: κριτική χρήση — αξιοποιώ την ταχύτητα και το εύρος του, αλλά διασταυρώνω με τις υπόλοιπες πηγές: επιστημονικά περιοδικά, εκδηλώσεις επιστημονικών εταιρειών, σεμινάρια και συγγράμματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) β. Είναι ενημερωμένο, αλλά οι πληροφορίες του χρειάζεται να διασταυρωθούν. Το βιβλίο χαρακτηρίζει το Internet σημαντική πηγή άντλησης πληροφοριών και ανταλλαγής απόψεων με συναδέλφους από όλο τον κόσμο, σημειώνει όμως ότι χρειάζεται προσοχή και άσκηση στην επιλογή των πληροφοριών και των πηγών, γιατί δεν είναι αναγκαστικά έγκυρο κάθε τι που δημοσιεύεται εκεί. Άρα δεν ισχύει ούτε η απόλυτη εμπιστοσύνη ούτε η συνολική απόρριψη: ζητείται κριτική χρήση με διασταύρωση από περιοδικά, σεμινάρια και συγγράμματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 20 — Τι δείχνει η αγγειογραφία

Ερώτηση: Ποια έκφραση από τις παρακάτω είναι σωστή:

Απάντηση:

Οι επιλογές: α. με την αγγειογραφία προσδιορίζονται όλες οι παθήσεις των αγγείων — β. με την αγγειογραφία απεικονίζεται η ανατομική μορφολογία αγγείων.

Σωστή απάντηση: β. με την αγγειογραφία απεικονίζεται η ανατομική μορφολογία αγγείων.

Το σκεπτικό: η αγγειογραφία είναι απεικονιστική εξέταση — δείχνει τη μορφολογία του αυλού των αγγείων μετά τη σκιαγράφησή τους. Δεν είναι εξέταση που «προσδιορίζει όλες τις παθήσεις»: καμία απεικονιστική μέθοδος δεν αποδίδει το σύνολο της παθολογίας ενός συστήματος, και η διατύπωση «όλες οι παθήσεις» είναι απόλυτη, άρα λανθασμένη.

Τι πράγματι προσφέρει (σελ. 20-21): η προσπάθεια για απεικόνιση των αγγείων με ακτινοβολία Χ ξεκίνησε πολύ νωρίς, στις αρχές του 1900· σήμερα, όλα αυτά τα προβλήματα έχουν αντιμετωπιστεί κι οι αγγειογραφίες αποτελούν εξετάσεις ρουτίνας στα σύγχρονα νοσοκομεία, συμβάλλοντας στη λύση σημαντικών διαγνωστικών προβλημάτων ασθενών.

Η θεραπευτική προέκταση: μέσω των περιφερειακών αγγείων, οι επεμβατιστές ιατροί μπορούν να φθάσουν κοντά σε καρκινικές ή άλλες εξεργασίες και με κατάλληλα υλικά να εμβολίσουν τα αγγεία που τροφοδοτούν τις εξεργασίες αυτές, πετυχαίνοντας τη συρρίκνωση των όγκων, ενώ μπορούν να φθάσουν και να θεραπεύσουν στενώσεις των ίδιων των αγγείων, είτε σε επίπεδο περιφερικών αγγείων είτε σε επίπεδο αγγείων της καρδιάς (στεφανιαίων αρτηριών).

Τα προβλήματα που έπρεπε να λυθούν: η ασφάλεια του ασθενούς από την ενδοφλέβια χορήγηση των σκιαγραφικών ουσιών, το μέγεθος κι η υφή των υλικών προσπέλασης των αγγείων (των καθετήρων), η ανάγκη για γρήγορη εναλλαγή των φιλμ κι η μεγάλη θερμική καταπόνηση της λυχνίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) β. Με την αγγειογραφία απεικονίζεται η ανατομική μορφολογία αγγείων. Η αγγειογραφία είναι απεικονιστική εξέταση που δείχνει τη μορφολογία του αυλού των αγγείων μετά τη σκιαγράφησή τους και αποτελεί σήμερα εξέταση ρουτίνας, συμβάλλοντας στη λύση σημαντικών διαγνωστικών προβλημάτων. Η διατύπωση ότι προσδιορίζονται «όλες οι παθήσεις» των αγγείων είναι απόλυτη και λανθασμένη, αφού καμία απεικονιστική μέθοδος δεν αποδίδει το σύνολο της παθολογίας. Μέσω των αγγείων γίνονται επιπλέον και θεραπευτικές πράξεις, όπως εμβολισμοί όγκων και αντιμετώπιση στενώσεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο