Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (1-17) (σελ. 107) – ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (1-17) (σελ. 107) – ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 4 (1-17)

Πλήρεις λύσεις των 17 ερωτήσεων του κεφαλαίου 4 — οι στόχοι και οι τρόποι μετάδοσης, οι ορισμοί αποστείρωσης-απολύμανσης-αντισηψίας, τα απολυμαντικά και τα αντισηπτικά με τους αρνητικούς παράγοντες και τα σφάλματα χρήσης, τα μέτρα ατομικής υγιεινής, το πλύσιμο των χεριών, τα γάντια, η διασπορά μολυσματικών υγρών, η παρασκευή φαρμάκων, ο ακάθαρτος ιματισμός, τα αιχμηρά, οι κατηγορίες απορριμμάτων και οι άσηπτοι χώροι.

Ερώτηση 1 — Στόχοι της τήρησης των κανόνων υγιεινής

Ερώτηση: πού στοχεύει η πιστή τήρηση των κανόνων υγιεινής στους χώρους υπηρεσιών υγείας;

Απάντηση:

Οι στόχοι (σελ. 79-80): η συνειδητοποιημένη και αυστηρή τήρηση όλων των απαραίτητων κανόνων υγιεινής μέσα στους χώρους προσφοράς υπηρεσιών υγείας αποσκοπεί:
- στην ταχύτερη αποκατάσταση της υγείας του αρρώστου
- στην αποφυγή του κινδύνου της ενδονοσοκομειακής μόλυνσης
- στην προστασία των ίδιων των εργαζομένων
- στην προστασία όσων διακινούνται σε χώρους προσφοράς υπηρεσιών υγείας
- στη βελτίωση της εικόνας του νοσοκομείου ή του εργαστηρίου
- στη μείωση του κόστους λειτουργίας
Γιατί είναι αναγκαίοι: στους χώρους όπου παρέχονται υπηρεσίες υγείας είναι σχετικά εύκολο να μεταδοθεί μια νόσος και να δημιουργηθεί μια «εσωτερική» επιδημία, εξαιτίας της συγκέντρωσης πολλών ατόμων (εργαζόμενοι, ασθενείς, συνοδοί) και της συγκέντρωσης πολλών παθογόνων παραγόντων (ιοί, μικρόβια κ.ά.).

Γιατί η πρόληψη: με την έκταση που έχουν πάρει οι λοιμώξεις που αναπτύσσονται σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας (νοσοκομειακές λοιμώξεις), έγινε κατανοητό σε όλη την επιστημονική κοινότητα ότι τα καλύτερα αποτελέσματα για την αντιμετώπισή τους δεν επιτυγχάνονται με την αντιμετώπιση κάθε λοίμωξης χωριστά, με πολύπλοκες μεθόδους και με, συνήθως, πανάκριβα αντιβιοτικά αλλά μόνο με την πρόληψη· επομένως, η τήρηση ορισμένων κανόνων συμπεριφοράς κι η εφαρμογή απλών μέτρων υγιεινής και καθαριότητας είναι εξαιρετικά αποτελεσματική μέθοδος και πέρα από κάθε αμφισβήτηση.

Τι χρειάζεται για την επιτυχία των στόχων: εκτός από τα γενικά μέτρα πρόληψης (επιμελημένη γενική καθαριότητα του χώρου εργασίας, σωστός αερισμός, διάθεση άφθονου κι υγιεινού νερού, επαρκείς εγκαταστάσεις υγιεινής κτλ.), απαραίτητα θεωρούνται κι ορισμένα ατομικά μέτρα προστασίας, όπως η προαγωγή της ατομικής υγιεινής, η γνώση του τι σημαίνει υγιεινή του χώρου όπου εργάζεται, η σωστή τήρηση των ειδικών πρωτοκόλλων ασφαλείας και τέλος η ανάπτυξη του αισθήματος της ατομικής ευθύνης — η αυστηρή τήρηση των κανόνων υγιεινής αποτελεί το πρωταρχικό καθήκον όλων των φορέων (και των ατόμων) που εμπλέκονται στη λειτουργία του Νοσοκομείου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πιστή τήρηση των κανόνων υγιεινής στοχεύει στην ταχύτερη αποκατάσταση της υγείας του αρρώστου, στην αποφυγή του κινδύνου της ενδονοσοκομειακής μόλυνσης, στην προστασία των ίδιων των εργαζομένων και όσων διακινούνται στους χώρους υγείας, στη βελτίωση της εικόνας του νοσοκομείου ή του εργαστηρίου και στη μείωση του κόστους λειτουργίας. Οι κανόνες είναι αναγκαίοι γιατί η συγκέντρωση πολλών ατόμων και πολλών παθογόνων παραγόντων κάνει εύκολη τη δημιουργία εσωτερικής επιδημίας, ενώ τα καλύτερα αποτελέσματα δεν δίνει η αντιμετώπιση κάθε λοίμωξης χωριστά με ακριβά αντιβιοτικά αλλά μόνο η πρόληψη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Τρόποι μετάδοσης μικροβίων και ιών

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι συνηθέστεροι τρόποι μετάδοσης των μικροβίων και των ιών σε ένα χώρο παροχής υπηρεσιών υγείας;

Απάντηση:

Ο κατάλογος (σελ. 79): οι συνηθέστεροι τρόποι μετάδοσης των μικροβίων και των ιών σε έναν χώρο παροχής υπηρεσιών υγείας είναι:
- με την επαφή του ενός ανθρώπου με έναν άλλο
- μέσω του αέρα ή μέσω σταγονιδίων (αερομεταδιδόμενα νοσήματα)
- με την επαφή με μολυσμένα αντικείμενα
- με την κατάποση (γαστρεντερική οδός)
- παρεντερικά (ενδοφλέβια ή ενδαρτηριακή χορήγηση μολυσμένων διαλυμάτων, μετάγγιση αίματος κτλ.)
- με την επαφή με αίμα ή άλλα μολυσματικά βιολογικά υγρά
Πώς ο καθένας μεταφράζεται σε μέτρο πρόληψης στο ακτινολογικό εργαστήριο | Οδός μετάδοσης | Μέτρο | |---|---| | Επαφή ανθρώπου με άνθρωπο | πλύσιμο χεριών — τα χέρια θεωρούνται μολυσμένα πριν και μετά την επαφή με τον άρρωστο | | Αέρας - σταγονίδια | μάσκα, που περιορίζει τα σταγονίδια που όλοι εκπέμπουν όταν μιλούν ή αναπνέουν | | Μολυσμένα αντικείμενα | απαγόρευση να αγγίζει ο ΒΑΕ χειριστήρια ή πόμολα με μολυσμένα γάντια· απολύμανση επιφανειών | | Κατάποση | απαγόρευση φαγητού και ροφημάτων στον χώρο του εργαστηρίου | | Παρεντερικά | σωστή προετοιμασία φαρμάκων και σχολαστικοί κανόνες ασηψίας | | Αίμα και βιολογικά υγρά | γάντια, ασφαλής χειρισμός αιχμηρών, εμβολιασμός για Ηπατίτιδα Β |

Η βασική αρχή: κάθε ασθενής θα πρέπει να αντιμετωπίζεται από το προσωπικό σαν πιθανός φορέας μεταδοτικής νόσου και επιβάλλεται να εφαρμόζονται τα αντίστοιχα μέτρα (σελ. 91) — γι' αυτό τα συστήματα διακριτικής σήμανσης των ασθενών με Aids ή Ηπατίτιδα έχουν μικρή και κυρίως ψυχολογική αποδοτικότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι συνηθέστεροι τρόποι μετάδοσης είναι η επαφή του ενός ανθρώπου με έναν άλλο, ο αέρας ή τα σταγονίδια στα αερομεταδιδόμενα νοσήματα, η επαφή με μολυσμένα αντικείμενα, η κατάποση μέσω της γαστρεντερικής οδού, η παρεντερική οδός με ενδοφλέβια ή ενδαρτηριακή χορήγηση μολυσμένων διαλυμάτων και μεταγγίσεις, και η επαφή με αίμα ή άλλα μολυσματικά βιολογικά υγρά. Γι' αυτό κάθε ασθενής πρέπει να αντιμετωπίζεται σαν πιθανός φορέας μεταδοτικής νόσου και να εφαρμόζονται τα αντίστοιχα μέτρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Αποστείρωση, απολύμανση, αντισηψία

Ερώτηση: Τι είναι αποστείρωση, τι απολύμανση και τι αντισηψία;

Απάντηση:

Οι ορισμοί (σελ. 81)
- ΑΠΟΣΤΕΙΡΩΣΗ: είναι η καταστροφή κάθε μορφής από μικροοργανισμούς (βακτηρίδια, σπόρια, ιοί, μύκητες, μικρόβια) ή αδρανοποίηση όλων των μικροοργανισμών που πιθανό να υπάρχουν πάνω στα αντικείμενα ή στα εργαλεία, με φυσικά ή χημικά μέσα.
- ΑΠΟΛΥΜΑΝΣΗ: είναι η διαδικασία κατά την οποία, χρησιμοποιώντας διάφορες ουσίες ή τεχνικές, πετυχαίνουμε την ικανοποιητική μείωση του αριθμού των παθογόνων μικροοργανισμών σε ένα αντικείμενο, επιφάνεια ή χώρο.
- ΑΝΤΙΣΗΨΙΑ: είναι η ίδια έννοια με την απολύμανση, αλλά σε ζωντανούς ιστούς (χέρια, δέρμα, τραύματα) κι όχι σε αντικείμενα, εργαλεία ή χώρους.
Οι δύο άξονες της διάκρισης | Έννοια | Πόσο βαθιά φτάνει | Πού εφαρμόζεται | |---|---|---| | Αποστείρωση | ΚΑΘΕ μορφή μικροοργανισμού, μαζί με τα σπόρια | αντικείμενα, εργαλεία | | Απολύμανση | ικανοποιητική ΜΕΙΩΣΗ των παθογόνων | αντικείμενα, επιφάνειες, χώροι | | Αντισηψία | ίδια με την απολύμανση | ζωντανοί ιστοί (χέρια, δέρμα, τραύματα) |

Παραδείγματα από το ίδιο το κεφάλαιο
- Αποστείρωση: οι θερμοάντοχες σακούλες με ιματισμό ασθενών με Aids ή ηπατίτιδα στέλνονται πρώτα για αποστείρωση σε ειδικούς κλιβάνους (σελ. 95)· το άνοιγμα αποστειρωμένων υλικών π.χ. μιας σύριγγας πρέπει να γίνεται ανοίγοντας τη συσκευασία κι όχι σκίζοντάς την — στην περίπτωση του σκισίματος, η αποστείρωση καταστρέφεται (σελ. 94).
- Απολύμανση: ως απολυμαντικά χρησιμοποιούνται συνήθως δισκία χλωρίνης ή ένα διάλυμα αλδεϋδούχου σκευάσματος για τον καθαρισμό των χώρων (σελ. 93).
- Αντισηψία: η αντισηψία των χεριών επιτυγχάνεται με τη χρήση αντισηπτικών παραγόντων και με την ίδια τεχνική που χρησιμοποιείται για το απλό πλύσιμο των χεριών (σελ. 88).
Ιστορικά (σελ. 80-81): η αντισηψία ήταν γνωστή σε πολλούς λαούς από την αρχαιότητα — ο Ιπποκράτης συμβούλευε να καθαρίζονται οι πληγές με ξύδι και κρασί — ενώ οι πραγματικές βάσεις των σύγχρονων μεθόδων αντισηψίας τέθηκαν τον 19ο αιώνα με τον Alcock (1827), τον Semmelweis (1840, πλύσιμο χεριών με χλωρεξυδρίνη), τον Lister (1867, αποστείρωση φαρμάκων και εργαλείων) και τον Halsted (1890, συστηματική χρήση αποστειρωμένων γαντιών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποστείρωση είναι η καταστροφή κάθε μορφής μικροοργανισμών — βακτηριδίων, σπορίων, ιών, μυκήτων — ή η αδρανοποίηση όλων όσων πιθανόν υπάρχουν πάνω σε αντικείμενα και εργαλεία, με φυσικά ή χημικά μέσα. Απολύμανση είναι η διαδικασία με την οποία, χρησιμοποιώντας διάφορες ουσίες ή τεχνικές, πετυχαίνουμε ικανοποιητική μείωση του αριθμού των παθογόνων μικροοργανισμών σε ένα αντικείμενο, επιφάνεια ή χώρο. Αντισηψία είναι η ίδια έννοια με την απολύμανση, αλλά εφαρμοσμένη σε ζωντανούς ιστούς, όπως τα χέρια, το δέρμα και τα τραύματα, και όχι σε αντικείμενα, εργαλεία ή χώρους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Απολυμαντικά και αντισηπτικά

Ερώτηση: Τι είναι απολυμαντικά και τι αντισηπτικά;

Απάντηση:

Οι ορισμοί (σελ. 81)
- ΑΠΟΛΥΜΑΝΤΙΚΑ: είναι χημικές αντιμικροβιακές ουσίες που καταστρέφουν ή αναστέλλουν την ανάπτυξη των μικροοργανισμών. Είναι συνήθως ισχυρά βακτηριοκτόνα, μυκητοκτόνα, καταστρέφουν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα τις ώριμες μορφές των βακτηριδίων, όχι όμως και τα σπόριά τους. Είναι κατάλληλα για την απολύμανση χώρων κι αντικειμένων. Γενικά είναι τοξικά κι ερεθιστικά για το δέρμα και τους βλεννογόνους.
- ΑΝΤΙΣΗΠΤΙΚΑ: είναι χημικές αντιμικροβιακές ουσίες που καταστρέφουν τους μικροοργανισμούς ή αναστέλλουν την ανάπτυξή τους. Καταστρέφουν σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα τις ώριμες μορφές των βακτηριδίων, αλλά όχι και τα σπόριά τους. Χρησιμοποιούνται για την αντισηψία δέρματος, τραυμάτων κι ιστών. Δρουν τοπικά, εκεί δηλαδή που εφαρμόζονται, και πρέπει να υποβοηθούν χωρίς να βλάπτουν το αμυντικό σύστημα του ίδιου του οργανισμού.
Η σύγκριση | | Απολυμαντικά | Αντισηπτικά | |---|---|---| | Πού | χώροι κι αντικείμενα | δέρμα, τραύματα, ιστοί | | Σπόρια | δεν τα καταστρέφουν | δεν τα καταστρέφουν | | Τοξικότητα | τοξικά κι ερεθιστικά για δέρμα και βλεννογόνους | δρουν τοπικά χωρίς να βλάπτουν το αμυντικό σύστημα |

Η ταξινόμηση των απολυμαντικών (σελ. 81): αποστειρωτικά — χημικά τα οποία καταστρέφουν και τα σπόρια των μικροοργανισμών με παρατεταμένο χρόνο έκθεσης· υψηλού επιπέδου απολυμαντικά — καταστρέφουν και τα σπόρια με μικρό χρόνο έκθεσης· ενδιαμέσου επιπέδου απολυμαντικά· χαμηλού επιπέδου απολυμαντικά.

Παραδείγματα χρήσης
- Απολυμαντικά στον καθαρισμό: δισκία χλωρίνης ή διάλυμα αλδεϋδούχου σκευάσματος, που χρησιμοποιούνται εναλλάξ, ανά μήνα, για να αποφευχθεί η ανάπτυξη ανοχής των μικροβίων (σελ. 93).
- Αντισηπτικά στα χέρια: αλκοολικά διαλύματα, αμιγή ή με την προσθήκη άλλων αντισηπτικών παραγόντων, όπως χλωρεξιδίνη, τεταρτοταγή άλατα αμμωνίου (σελ. 88) — τα αλκοολούχα και τα ιωδιούχα αντισηπτικά διαλύματα είναι πολύ δραστικότερα από το απλό σαπούνι σε ό,τι αφορά τη μείωση του μικροβιακού φορτίου των χεριών μας και όλα τα αντισηπτικά διαλύματα που κυκλοφορούν στο εμπόριο είναι δερματολογικά ελεγμένα, συνεπώς η συχνή χρήση τους δεν ερεθίζει το δέρμα (σελ. 90).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απολυμαντικά είναι χημικές αντιμικροβιακές ουσίες που καταστρέφουν ή αναστέλλουν την ανάπτυξη των μικροοργανισμών· είναι συνήθως ισχυρά βακτηριοκτόνα και μυκητοκτόνα, καταστρέφουν γρήγορα τις ώριμες μορφές των βακτηριδίων αλλά όχι τα σπόριά τους, είναι κατάλληλα για χώρους και αντικείμενα και γενικά τοξικά και ερεθιστικά για το δέρμα και τους βλεννογόνους. Αντισηπτικά είναι αντίστοιχες χημικές ουσίες που χρησιμοποιούνται για την αντισηψία δέρματος, τραυμάτων και ιστών· δρουν τοπικά, εκεί που εφαρμόζονται, και πρέπει να υποβοηθούν χωρίς να βλάπτουν το αμυντικό σύστημα του οργανισμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Παράγοντες που μειώνουν τη δράση των απολυμαντικών

Ερώτηση: Ποιοι παράγοντες μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τη δράση των απολυμαντικών;

Απάντηση:

Ο κατάλογος (σελ. 82, ενότητα 4.1.1.4 Αρνητικοί παράγοντες για τη δράση των απολυμαντικών):
1. Η δραστικότητα της αντιμικροβιακής ουσίας που χρησιμοποιείται
2. Ο αριθμός και το είδος των μικροβίων που υπάρχουν πάνω στην επιφάνεια που απολυμαίνεται
3. Η δυνατότητα άμεσης επαφής των απολυμαντικών με τα μικρόβια, δηλαδή η διεισδυτική ικανότητα του συγκεκριμένου απολυμαντικού
4. Η παρουσία οργανικών ουσιών στην επιφάνεια ή αντικείμενο που απολυμαίνεται (π.χ. αίμα)
5. Η θερμοκρασία στην οποία γίνεται η όλη διαδικασία απολύμανσης
6. Η συγκέντρωση του απολυμαντικού
7. Το pH του απολυμαντικού διαλύματος
8. Ο χρόνος επαφής του απολυμαντικού με την επιφάνεια
9. Ο χρόνος που έχει διατηρηθεί χωρίς να χρησιμοποιηθεί το απολυμαντικό διάλυμα
Πώς εξηγούνται μερικοί από αυτούς
- Οργανικές ουσίες: η παρουσία αίματος ή ιστών «δεσμεύει» το απολυμαντικό — γι' αυτό αν γίνει εμβάπτιση πολύ ακάθαρτων αντικειμένων στο διάλυμα, είναι πιθανό να χρειάζονται δύο στάδια απολύμανσης, ή απλός καθαρισμός πρώτα κι απολύμανση μετά (σελ. 82).
- Θερμοκρασία: στον καθαρισμό το ζεστό νερό καθαρίζει καλύτερα από το κρύο, αλλά προκαλεί κατακάθιση των πρωτεϊνών, με αποτέλεσμα το αίμα, τα ούρα κι άλλα βιολογικά υλικά να απομακρύνονται δύσκολα· γι' αυτό πρέπει να χρησιμοποιείται νερό σε θερμοκρασία 20 μέχρι 25 βαθμούς Κελσίου (σελ. 92).
- Συγκέντρωση: το διάλυμα καθαρισμού πρέπει να παρασκευάζεται χρησιμοποιώντας πάντοτε την ορθή αναλογία νερού κι απολυμαντικού, ώστε να επιτευχθεί η σωστή τελική αραίωση, σύμφωνα με τις οδηγίες που δίνει η κάθε κατασκευάστρια εταιρεία.
- Χρόνος διατήρησης: το απολυμαντικό διάλυμα εξασθενεί λόγω «εξάτμισης» κτλ.
- Ανοχή των μικροβίων: γι' αυτό τα υλικά χρησιμοποιούνται εναλλάξ, ανά μήνα, για να αποφευχθεί η ανάπτυξη ανοχής των μικροβίων στα συγκεκριμένα απολυμαντικά, όπως θα συνέβαινε αν χρησιμοποιούνταν συνεχώς το ίδιο υλικό (σελ. 93).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρνητικά επηρεάζουν τη δράση των απολυμαντικών η δραστικότητα της ίδιας της αντιμικροβιακής ουσίας, ο αριθμός και το είδος των μικροβίων στην επιφάνεια, η διεισδυτική ικανότητα του απολυμαντικού, δηλαδή η δυνατότητα άμεσης επαφής του με τα μικρόβια, και η παρουσία οργανικών ουσιών όπως το αίμα. Επηρεάζουν επίσης η θερμοκρασία της διαδικασίας, η συγκέντρωση του απολυμαντικού, το pH του διαλύματος, ο χρόνος επαφής με την επιφάνεια και ο χρόνος που το διάλυμα έχει διατηρηθεί χωρίς να χρησιμοποιηθεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Σφάλματα κατά τη χρήση απολυμαντικών

Ερώτηση: Ποια είναι τα πιθανά σφάλματα κατά τη χρήση των απολυμαντικών;

Απάντηση:

Ο κατάλογος (σελ. 82, ενότητα 4.1.1.5 Πιθανά σφάλματα, όταν γίνεται χρήση απολυμαντικών):
- α) Αν επιλέξει κάποιος να κάνει χρήση ασθενέστερου ή ισχυρότερου απολυμαντικού από εκείνο που χρειάζεται
- β) Αν γίνει χρήση δοσολογίας μικρότερης από την απαραίτητη
- γ) Αν ο χρόνος επαφής του απολυμαντικού με το αντικείμενο είναι ανεπαρκής
- δ) Αν γίνει διατήρηση απολυμαντικού διαλύματος για μεγάλο χρόνο (εξασθένηση λόγω «εξάτμισης» κτλ.)
- ε) Αν γίνει ανάμιξη απολυμαντικού με άλλες ουσίες, ακόμα και με άλλα απολυμαντικά, πολλές φορές έχουμε αδρανοποίηση των απολυμαντικών
- στ) Αν γίνει εμβάπτιση πολύ ακάθαρτων αντικειμένων στο διάλυμα, αν δηλαδή τα αντικείμενα έχουν πάνω αίμα, ιστούς ή άλλους παράγοντες, είναι πιθανό να χρειάζονται δύο στάδια απολύμανσης, ή απλός καθαρισμός πρώτα κι απολύμανση μετά
Η επανάληψη του κανόνα στον καθαρισμό (σελ. 92): δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούνται δύο απολυμαντικά μαζί είτε να χρησιμοποιούνται απολυμαντικό κι απορρυπαντικό ταυτόχρονα· αν γίνει ταυτόχρονη χρήση, τα απολυμαντικά χάνουν τις ιδιότητές τους κι η χρήση τους είναι άσκοπη.

Γιατί το «ισχυρότερο» είναι επίσης σφάλμα: το βιβλίο κατατάσσει και το ασθενέστερο και το ισχυρότερο απολυμαντικό ως λάθος επιλογή — τα απολυμαντικά είναι γενικά τοξικά κι ερεθιστικά για το δέρμα και τους βλεννογόνους (σελ. 81), άρα η υπερβολή επιβαρύνει προσωπικό και ασθενείς χωρίς όφελος, ενώ τα υλικά χρησιμοποιούνται εναλλάξ ανά μήνα για να αποφευχθεί η ανάπτυξη ανοχής των μικροβίων.

Η σωστή πρακτική: το διάλυμα καθαρισμού πρέπει να παρασκευάζεται χρησιμοποιώντας πάντοτε την ορθή αναλογία νερού κι απολυμαντικού, σύμφωνα με τις οδηγίες που δίνει η κάθε κατασκευάστρια εταιρεία κι οι οποίες υπάρχουν πάντα στις συσκευασίες των υλικών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πιθανά σφάλματα είναι η χρήση ασθενέστερου ή ισχυρότερου απολυμαντικού από εκείνο που χρειάζεται, η χρήση μικρότερης δοσολογίας από την απαραίτητη, ο ανεπαρκής χρόνος επαφής με το αντικείμενο, η διατήρηση του διαλύματος για μεγάλο χρόνο με εξασθένηση λόγω εξάτμισης, η ανάμιξη με άλλες ουσίες ή ακόμη και με άλλα απολυμαντικά, που συχνά τα αδρανοποιεί, και η εμβάπτιση πολύ ακάθαρτων αντικειμένων, τα οποία απαιτούν δύο στάδια ή απλό καθαρισμό πρώτα και απολύμανση μετά. Αντίστοιχα, στον καθαρισμό απαγορεύεται η ταυτόχρονη χρήση δύο απολυμαντικών ή απολυμαντικού με απορρυπαντικό, γιατί χάνουν τις ιδιότητές τους.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Μέτρα ατομικής υγιεινής στο εργαστήριο

Ερώτηση: Ποια είναι τα απαραίτητα μέτρα της ατομικής υγιεινής όταν εργάζεστε σε ακτινολογικό εργαστήριο;

Απάντηση:

Ο σκοπός (σελ. 82): ένας ΒΑΕ θα πρέπει να έχει κατανοήσει ότι είναι απαραίτητο να διαφυλάξει ο ίδιος την υγεία του, αλλά και να μην μεταδώσει κάποιο μικρόβιο ή ιό σε κάποιον από τους ασθενείς στους οποίους παρέχει τις υπηρεσίες του ή στο οικογενειακό του περιβάλλον, π.χ. σε μικρά παιδιά, ηλικιωμένους κτλ.

Τα μέτρα (σελ. 83-84, 4.1.2.1 Σχολαστική ατομική υγιεινή)
- Πρέπει να είναι πάντα σωματικά καθαρός.
- Να φοράει πάντα καθαρά ρούχα, εσώρουχα, υποδήματα — η καθημερινή αλλαγή τους επιβάλλεται, ενώ τα ήδη χρησιμοποιημένα ρούχα καλό είναι να μην ξαναφορεθούν αλλά να πλένονται, χωριστά από τα υπόλοιπα ρούχα της οικογένειας.
- Να φοράει πάντα το κατάλληλο ένδυμα κατά τη διάρκεια της εργασίας του, το οποίο θα πρέπει να αλλάζεται και να πλένεται σε μεγάλη θερμοκρασία, όσο το δυνατό πιο συχνά· το ένδυμα αυτό, τύπου ιατρικής μπλούζας ή φόρμας χειρουργείου, σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να είναι ξεκούμπωτο, ώστε να «σαρώνει» επιφάνειες κι ασθενείς με αποτέλεσμα τη μεταφορά και διασπορά μολύνσεων.
- Σε εργαστήρια που ασκούν επεμβατικές τεχνικές ή σε χώρους που είναι απαραίτητες άσηπτες συνθήκες, πρέπει να χρησιμοποιούνται ειδικά υποδήματα (τύπου «σαμπό»), τα οποία να μπορούν να πλυθούν και να απολυμανθούν και να παραμένουν στον χώρο του εργαστηρίου.
- Δεν επιτρέπεται να φοράει ο ΒΑΕ υποδήματα τύπου σανδαλιών, μιας και με τον τύπο αυτό τα δάκτυλα των ποδιών είναι εκτεθειμένα σε όποιο βιολογικό υγρό πέσει — συστήνεται ίσια ελαφρά κλειστού τύπου υποδήματα, λόγω και των πολλών ωρών εργασίας σε όρθια θέση.
- Το μήκος των μαλλιών πρέπει να είναι ελεγχόμενο ή να μπορεί κανείς να τα μαζέψει, ώστε να μην έρχονται σε καμία περίπτωση σε επαφή με τον ασθενή.
- Τα μακριά ή τεχνητά-πρόσθετα νύχια απαγορεύονται αυστηρά, γιατί προσφέρουν ένα ιδανικό σημείο για τη διατήρηση κι ανάπτυξη μικροβίων και μπορούν να σκίσουν τα γάντια πολύ εύκολα.
- Τα κοσμήματα των χεριών, όπως δακτυλίδια, αλυσίδες κτλ., θα πρέπει να αφαιρούνται με την έναρξη της καθημερινής εργασίας — μπορούν να αποτελέσουν σημεία συσσώρευσης μικροβίων, αλλά και να καταστρέψουν τα γάντια.
- Δεν επιτρέπεται στον ΒΑΕ να αγγίζει το χειριστήριο ενός μηχανήματος, αντικείμενα, πόμολα πόρτας κτλ., φορώντας γάντια που έχουν έρθει σε επαφή με μολυσμένα αντικείμενα ή επιφάνειες.
- Το πλύσιμο και η αντισηψία των χεριών, που θεωρείται από τα βασικότερα μέτρα για την πρόληψη και τον περιορισμό των λοιμώξεων.
- Πρόληψη: έλεγχος και εμβολιασμός για Ηπατίτιδα Β και Τέτανο (σελ. 98).
- Χωριστοί χώροι για φαγητό και προσωπικά αντικείμενα, αφού ο χώρος του εργαστηρίου πρέπει να θεωρείται «εν δυνάμει» μολυσμένος.
Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 106): η ατομική υγιεινή προστατεύει πρώτα τον ίδιο τον εργαζόμενο, τον ασθενή αλλά κι όσους βρίσκονται στον χώρο του νοσοκομείου ή του εργαστηρίου· επιπλέον, προστατεύει και τα πρόσωπα που ζουν μαζί με τον εργαζόμενο — πρωταρχικό μέλημα της ατομικής υγιεινής είναι το σχολαστικό και τακτικό πλύσιμο των χεριών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ΒΑΕ πρέπει να είναι πάντα σωματικά καθαρός, να φορά καθαρά ρούχα και υποδήματα με καθημερινή αλλαγή, και το ένδυμα εργασίας —ιατρική μπλούζα ή φόρμα χειρουργείου— να πλένεται συχνά σε υψηλή θερμοκρασία και ποτέ να μην είναι ξεκούμπωτο ώστε να μη «σαρώνει» επιφάνειες και ασθενείς. Σε άσηπτους χώρους χρησιμοποιεί ειδικά υποδήματα τύπου σαμπό που παραμένουν στο εργαστήριο, ενώ απαγορεύονται τα σανδάλια. Τα μαλλιά πρέπει να είναι μαζεμένα ώστε να μην αγγίζουν τον ασθενή, τα μακριά ή τεχνητά νύχια απαγορεύονται αυστηρά και τα κοσμήματα των χεριών αφαιρούνται με την έναρξη της εργασίας. Δεν επιτρέπεται να αγγίζει χειριστήρια ή πόμολα με μολυσμένα γάντια, ενώ πρωταρχικό μέλημα παραμένει το σχολαστικό και τακτικό πλύσιμο των χεριών, μαζί με τον εμβολιασμό για Ηπατίτιδα Β και Τέτανο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Πότε πλένονται τα χέρια

Ερώτηση: Σε ποιες περιπτώσεις επιβάλλεται το πλύσιμο των χεριών από το ΒΑΕ;

Απάντηση:

Η βασική αρχή (σελ. 85): τα χέρια θεωρούνται μολυσμένα, πριν και μετά την επαφή με τον άρρωστο ή κάποιο αντικείμενο· αναπόφευκτα, μολύνονται καθημερινά τα χέρια κατά την εκτέλεση της εργασίας μας, όταν πιάνουμε το πρόσωπό μας, όταν μαζεύουμε ένα αντικείμενο από το δάπεδο, όταν περιποιούμαστε έναν άρρωστο, όταν ανοίγουμε τη βρύση ή μια πόρτα. Και ο κανόνας-κλειδί: όπου υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία, πρέπει να πλένονται τα χέρια!

Οι περιπτώσεις που απαριθμεί το βιβλίο (σελ. 85)
- μετά από επαφή με μολυσμένα από σωματικά υγρά, αντικείμενα, ρούχα ή απορρίμματα του ασθενούς
- πριν από την πιθανή παρασκευή και χορήγηση φαρμάκων
- πριν την αναχώρηση από τον θάλαμο του ασθενούς (περίπτωση λήψεων επί κλίνης)
- πριν και μετά από κάθε επίσκεψη του ιδίου του ΒΑΕ στην τουαλέτα
- μετά την αφαίρεση των προστατευτικών μέσων (μάσκας, ρουχισμού, γαντιών)
- πριν και μετά τα γεύματα ή ροφήματα
Και ρητά μετά τα γάντια (σελ. 90): μετά την αφαίρεση των γαντιών, και πριν την τοποθέτηση νέων, ακολουθεί πάντα πλύσιμο των χεριών — το πλύσιμο των χεριών άλλωστε είναι ανεξάρτητο από τη χρήση γαντιών· καλό είναι, ακόμα κι αν έχουν χρησιμοποιηθεί γάντια, να πλένονται τα χέρια. Επίσης μετά το τέλος των εργασιών συλλογής ακάθαρτου ιματισμού και την αφαίρεση των γαντιών, πρέπει να πλένονται υποχρεωτικά τα χέρια (σελ. 95).

Γιατί τονίζεται τόσο: το πλύσιμο των χεριών θεωρείται από τα βασικότερα μέτρα για την πρόληψη και τον περιορισμό γενικά των λοιμώξεων, ιδιαίτερα αυτών που συμβαίνουν σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας, μέτρο που δυστυχώς συχνά οι εργαζόμενοι στην υγεία ξεχνούν ή παραμελούν — επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι οι εργαζόμενοι σε χώρους παροχής υπηρεσιών υγείας, και μάλιστα οι γιατροί κι οι νοσηλευτές, πλένουν τα χέρια τους μόνο στο 4,1% των επαφών τους με κάποιον ασθενή.

Πώς γίνεται σωστά: 3-5 ml σαπουνιού ή μια δόση τυποποιημένης αντλίας, τουλάχιστον 15 δευτερόλεπτα για κάθε σημείο και σωστή τεχνική — τα χέρια χαμηλότερα από τους αγκώνες, τρίψιμο παλάμης με παλάμη, ραχών, δακτύλων και αντιχείρων, καλό ξέβγαλμα και στέγνωμα με χάρτινες χειροπετσέτες μιας χρήσης, με τις οποίες κλείνει και η βρύση προς αποφυγή νέας μόλυνσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ισχύει η βασική αρχή ότι τα χέρια θεωρούνται μολυσμένα πριν και μετά την επαφή με τον άρρωστο ή κάποιο αντικείμενο, και ότι όπου υπάρχει η παραμικρή αμφιβολία πρέπει να πλένονται. Ρητά επιβάλλεται μετά από επαφή με αντικείμενα, ρούχα ή απορρίμματα μολυσμένα με σωματικά υγρά, πριν από την παρασκευή και χορήγηση φαρμάκων, πριν την αναχώρηση από τον θάλαμο του ασθενούς σε λήψεις επί κλίνης, πριν και μετά από κάθε επίσκεψη στην τουαλέτα, μετά την αφαίρεση μάσκας, ρουχισμού και γαντιών, καθώς και πριν και μετά τα γεύματα ή ροφήματα. Το πλύσιμο είναι ανεξάρτητο από τη χρήση γαντιών και ακολουθεί πάντα την αφαίρεσή τους, πριν τοποθετηθούν νέα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Απλά ή αποστειρωμένα γάντια

Ερώτηση: Πότε χρειάζεται να φοριούνται απλά προστατευτικά γάντια και πότε αποστειρωμένα;

Απάντηση:

Ο κανόνας (σελ. 88): αποστειρωμένα γάντια χρησιμοποιούνται, κυρίως, όταν θέλουμε να προστατεύσουμε τον ασθενή, ενώ για εργασίες, όπως περισυλλογή ακάθαρτου ιματισμού, μολυσμένων αντικειμένων κτλ., χρησιμοποιούνται προστατευτικά μη αποστειρωμένα γάντια.

Τα είδη | Είδος | Χρήση | Επαναχρησιμοποίηση | |---|---|---| | Λαστιχένια γάντια οικιακής χρήσης (προστατευτικά προσωπικού) | γενική καθαριότητα, πιθανή επαφή με αίμα, καθαρισμός κι απολύμανση εργαλείων | μπορούν να πλυθούν, να απολυμανθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν — αντικαθίστανται όταν υπάρχουν ενδείξεις αλλοίωσης (τρυπήματα, αποχρωματισμός) | | Απλά γάντια (τύπου latex) και χειρουργικά γάντια | εξετάσεις, επαφή με ασθενή, άσηπτες πράξεις | δεν πρέπει να πλένονται ή να απολυμαίνονται, αλλά μετά τη χρήση να πετιούνται στον κατάλληλο κάδο |

Πότε απαιτούνται γάντια (σελ. 88-89): κατά την επαφή με αίμα, βιολογικά υγρά, βλεννογόνους, λοιμώξεις δέρματος· κατά την επαφή με αντικείμενα κι επιφάνειες που έχουν μολυνθεί με αίμα ή βιολογικά υγρά· κατά την εκτέλεση εργασιών που εγκυμονούν κίνδυνο επαφής με αίμα ή βιολογικά υγρά ασθενούς (π.χ. φλεβοκέντηση κι ενδοφλέβια χορήγηση σκευάσματος, αιμοληψία, λήψη δείγματος αίματος από καθετήρες)· όταν στα χέρια του προσωπικού υπάρχει λύση της συνέχειας του δέρματος (π.χ. κοψίματα, γδαρσίματα) ή λοιμώξεις του δέρματος· κατά τη συλλογή δειγμάτων· κατά την απομάκρυνση υγρών που έχουν μολύνει επιφάνειες, π.χ. επιφάνεια ακτινολογικού τραπεζιού· κατά τον καθαρισμό χρησιμοποιημένων εργαλείων κι οργάνων.

Πού απαιτούνται αποστειρωμένα: στο χειρουργείο, αν πρόκειται να έρθει σε επαφή με αποστειρωμένο κάλυμμα ή σε μια διεγχειρητική αγγειογραφία (σελ. 102) και γενικά στις επεμβατικές πράξεις.

Πότε αλλάζονται τα γάντια (σελ. 89): όταν σχιστούν· όταν τρυπήσουν από αιχμηρό αντικείμενο· όταν μολυνθούν· μετά τη μεταφορά μολυσμένων δειγμάτων· μετά την επαφή με μολυσμένη περιοχή και πριν τη φροντίδα του επόμενου ασθενούς· μετά την επαφή με μολυσμένη περιοχή και πριν την επαφή με καθαρή, κατά τη φροντίδα του ίδιου ασθενούς.

Προσοχή (σελ. 90): τα γάντια δεν παρέχουν καμία προστασία από τραυματισμούς που προκαλούν οι βελόνες ή τα άλλα αιχμηρά αντικείμενα· τα γάντια θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν απαιτείται· θα πρέπει να μην αγγίζει κανείς καθαρές επιφάνειες (τηλέφωνα, πόμολα κ.ά.) φορώντας γάντια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποστειρωμένα γάντια φοριούνται κυρίως όταν θέλουμε να προστατεύσουμε τον ασθενή, δηλαδή σε άσηπτες και επεμβατικές πράξεις, όπως μια διεγχειρητική λήψη ή αγγειογραφία στο χειρουργείο. Απλά προστατευτικά, μη αποστειρωμένα γάντια χρησιμοποιούνται για εργασίες όπως η περισυλλογή ακάθαρτου ιματισμού και μολυσμένων αντικειμένων, ενώ τα λαστιχένια γάντια οικιακής χρήσης εξυπηρετούν τη γενική καθαριότητα και τον καθαρισμό εργαλείων και μπορούν να πλυθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν, σε αντίθεση με τα latex και τα χειρουργικά που πετιούνται μετά τη χρήση. Γάντια απαιτούνται σε κάθε επαφή με αίμα, βιολογικά υγρά, βλεννογόνους ή μολυσμένες επιφάνειες, καθώς και όταν ο ίδιος ο ΒΑΕ έχει κόψιμο ή λοίμωξη στο δέρμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Σε τι χρησιμεύουν τα γάντια

Ερώτηση: Σε τι χρησιμεύουν τα προστατευτικά γάντια και σε τι τα αποστειρωμένα;

Απάντηση:

Η διπλή λειτουργία (σελ. 88): η χρήση γαντιών προστατεύει τους ασθενείς από τη μικροβιακή χλωρίδα των χεριών του προσωπικού αλλά και το προσωπικό από την επαφή με αίμα ή σωματικά υγρά των ασθενών.

Ποιον προστατεύει το καθένα | Είδος | Προστατεύει κυρίως | Τυπικές εργασίες | |---|---|---| | Αποστειρωμένα | τον ΑΣΘΕΝΗ — «όταν θέλουμε να προστατεύσουμε τον ασθενή» | άσηπτες και επεμβατικές πράξεις, εργασία μέσα σε χειρουργική αίθουσα | | Προστατευτικά (μη αποστειρωμένα) | το ΠΡΟΣΩΠΙΚΟ | περισυλλογή ακάθαρτου ιματισμού, μολυσμένων αντικειμένων, γενική καθαριότητα, καθαρισμός κι απολύμανση εργαλείων |

Τι ΔΕΝ κάνουν τα γάντια (σελ. 90)
- τα γάντια δεν παρέχουν καμία προστασία από τραυματισμούς, που προκαλούν οι βελόνες ή τα άλλα αιχμηρά αντικείμενα
- τα γάντια θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο όταν απαιτείται
- θα πρέπει να μην αγγίζει κανείς καθαρές επιφάνειες (τηλέφωνα, πόμολα κ.ά.) φορώντας γάντια, γιατί τότε τις μολύνει και την επόμενη φορά που θα τις ακουμπήσουμε χωρίς γάντια θα μολυνθούμε οι ίδιοι
- δεν αντικαθιστούν το πλύσιμο των χεριών: μετά την αφαίρεση των γαντιών, και πριν την τοποθέτηση νέων, ακολουθεί πάντα πλύσιμο των χεριών
Η σωστή τοποθέτηση των αποστειρωμένων (σελ. 89): τα γάντια φοριούνται ένα-ένα, με προσοχή να μην έρθουν σε επαφή οι εξωτερικές τους επιφάνειες με γυμνά δάκτυλα, αλλά μόνον οι εσωτερικές· για τα απλά γάντια προστασίας δε χρειάζεται κάποια ιδιαίτερη τεχνική.

Η σωστή αφαίρεση (σελ. 90): τα γάντια αφαιρούνται γυρίζοντας την έσω επιφάνεια προς τα έξω, και προσέχοντας οι εξωτερικές επιφάνειες να μην αγγίζουν τις εσωτερικές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα γάντια έχουν διπλή λειτουργία: προστατεύουν τους ασθενείς από τη μικροβιακή χλωρίδα των χεριών του προσωπικού και το προσωπικό από την επαφή με αίμα ή σωματικά υγρά των ασθενών. Τα αποστειρωμένα χρησιμοποιούνται κυρίως όταν θέλουμε να προστατεύσουμε τον ασθενή, σε άσηπτες και επεμβατικές πράξεις, ενώ τα απλά προστατευτικά προστατεύουν τον εργαζόμενο σε εργασίες όπως η περισυλλογή ακάθαρτου ιματισμού και μολυσμένων αντικειμένων. Πρέπει όμως να θυμόμαστε ότι δεν προστατεύουν από τραυματισμούς με βελόνες ή αιχμηρά, ότι χρησιμοποιούνται μόνο όταν απαιτείται, ότι δεν πρέπει να αγγίζουμε με αυτά καθαρές επιφάνειες και ότι μετά την αφαίρεσή τους ακολουθεί πάντα πλύσιμο των χεριών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Διασπορά μολυσματικών υγρών

Ερώτηση: Πώς μπορούν να διασπαρθούν μολυσματικά υγρά στο χώρο του ακτινολογικού εργαστηρίου;

Απάντηση:

Οι βασικοί μηχανισμοί, με βάση το κείμενο του κεφαλαίου

1. Μέσω των χεριών και των γαντιών (σελ. 84, 90): δεν επιτρέπεται στον ΒΑΕ να αγγίζει το χειριστήριο ενός μηχανήματος, αντικείμενα, πόμολα πόρτας κτλ., φορώντας γάντια που έχουν έρθει σε επαφή με μολυσμένα αντικείμενα ή επιφάνειες· η μόλυνση μπορεί να μεταφερθεί στο χειριστήριο κι από εκεί στον ΒΑΕ ή στον επόμενο συνάδελφό του που θα χρησιμοποιήσει το μηχάνημα — θα πρέπει να μην αγγίζει κανείς καθαρές επιφάνειες (τηλέφωνα, πόμολα κ.ά.) φορώντας γάντια, γιατί τότε τις μολύνει.

2. Μέσω της ενδυμασίας και των μαλλιών (σελ. 83-84): το ένδυμα σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να είναι ξεκούμπωτο, ώστε να «σαρώνει» επιφάνειες κι ασθενείς με αποτέλεσμα τη μεταφορά και διασπορά μολύνσεων· τα μαλλιά δεν πρέπει να έρχονται σε καμία περίπτωση σε επαφή με τον ασθενή· τα σανδάλια αφήνουν τα δάκτυλα των ποδιών εκτεθειμένα σε όποιο βιολογικό υγρό πέσει.

3. Μέσω του ιματισμού και του χαρτιού κάλυψης (σελ. 94): το χαρτί κάλυψης του ακτινολογικού τραπεζιού πρέπει να ανανεώνεται αμέσως μετά την αποχώρηση κάθε ασθενούς και να μαζεύεται με ήρεμες κινήσεις από τις άκρες προς το κέντρο· αν υπάρχουν χρησιμοποιημένα σεντόνια, και μάλιστα λερωμένα με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά του ασθενούς, η χρήση γαντιών είναι απαραίτητη.

4. Μέσω των καθετήρων και των παροχετεύσεων (κεφ. 2): είναι ιδιαίτερα εύκολο να αποσπαστούν οι προεκτάσεις από τους καθετήρες και να έχουμε αιμορραγία του ασθενούς μέσω αυτών, ενώ οι παροχετεύσεις πρέπει να βρίσκονται κάτω από το επίπεδο του σημείου που παροχετεύουν, ώστε να μην παλινδρομήσουν υγρά.

5. Μέσω των αιχμηρών (σελ. 95-96): ο κίνδυνος ενός τραυματισμού με αιχμηρό μολυσμένο αντικείμενο είναι πάντα υπαρκτός και αν ανατραπεί ένα κουτί απόρριψης, σκορπίζεται το μολυσμένο περιεχόμενο στο δάπεδο.

6. Μέσω του ίδιου του καθαρισμού (σελ. 92): το υγρό διάλυμα καθαρισμού μπορεί εύκολα να μολυνθεί από μικρόβια που απομακρύνονται μεν από τις επιφάνειες που καθαρίζονται, αλλά μεταφέρονται στη λεκάνη καθαρισμού, με αποτέλεσμα η επόμενη επιφάνεια αντί να καθαριστεί να μολύνεται — γι' αυτό το υγρό καθαρισμού πρέπει να αλλάζεται συχνά κι ο καθαρισμός να γίνεται από τις λιγότερο προς τις περισσότερο μολυσμένες επιφάνειες· η ξηρή μέθοδος (σκούπα) ευνοεί τη διασπορά των μικροβίων στον αέρα.

7. Μέσω σταγονιδίων (σελ. 104): όλοι εκπέμπουν σταγονίδια όταν μιλούν ή όταν αναπνέουν και τα σταγονίδια αυτά χρησιμοποιούνται σαν οχήματα από τα μικρόβια — γι' αυτό η μάσκα.

Ο γενικός κανόνας (σελ. 96-97): ο χώρος ενός εργαστηρίου πρέπει να θεωρείται «εν δυνάμει» μολυσμένος — εξ ου και η απαγόρευση φαγητού και ροφημάτων και η φύλαξη των προσωπικών αντικειμένων σε χωριστό χώρο.

(Η απάντηση συνθέτει τα σχετικά σημεία του κεφαλαίου, καθώς το βιβλίο δεν δίνει ενιαίο κατάλογο για το ερώτημα αυτό.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μολυσματικά υγρά διασπείρονται κυρίως μέσω των χεριών και των γαντιών, όταν ο ΒΑΕ αγγίζει χειριστήρια, αντικείμενα ή πόμολα με μολυσμένα γάντια, μεταφέροντας τη μόλυνση στον επόμενο χρήστη. Διασπείρονται επίσης μέσω της ενδυμασίας, όταν η μπλούζα είναι ξεκούμπωτη και «σαρώνει» επιφάνειες και ασθενείς, μέσω των μαλλιών που αγγίζουν τον ασθενή και μέσω ακάλυπτων ποδιών με σανδάλια. Άλλες οδοί είναι το χαρτί κάλυψης και τα σεντόνια λερωμένα με αίμα, η απόσπαση καθετήρων και παροχετεύσεων, τα αιχμηρά αντικείμενα και η ανατροπή των κουτιών απόρριψης, καθώς και το ίδιο το υγρό καθαρισμού, που μολύνεται στη λεκάνη και μεταφέρει τα μικρόβια στην επόμενη επιφάνεια. Τέλος, τα σταγονίδια της ομιλίας και της αναπνοής λειτουργούν ως οχήματα μικροβίων, γι' αυτό ο χώρος του εργαστηρίου θεωρείται εν δυνάμει μολυσμένος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Παρασκευή φαρμάκων και διαλυμάτων

Ερώτηση: Τι πρέπει να προσέχει ο ΒΑΕ στο χώρο παρασκευής φαρμάκων ή διαλυμάτων για ακτινολογική χρήση;

Απάντηση:

Γιατί έχει σημασία (σελ. 93): κατά την εργασία του ο ΒΑΕ θα προετοιμάσει πολλές φορές φάρμακα με σκοπό να χορηγηθούν σε ασθενείς· είτε πρόκειται να γίνει ενδοφλέβια χορήγησή τους είτε από το στόμα, εάν δε γίνει σωστή προετοιμασία τους, είναι ιδιαίτερα εύκολο να αποτελέσουν παράγοντα μόλυνσης του ασθενούς, με άγνωστα, δυσμενή πολλές φορές, αποτελέσματα.

Οι κανόνες (σελ. 93-94)
- Ο χώρος παρασκευής των φαρμάκων να είναι άνετος κι ιδιαίτερα καθαρός.
- Πριν αρχίσει η προετοιμασία των φαρμάκων, θα πρέπει να γίνεται έλεγχος της ακεραιότητας της συσκευασίας κι αν διαπιστωθεί οποιαδήποτε αλλοίωση το σκεύασμα να μην χρησιμοποιείται.
- Πριν αρχίσει η προετοιμασία των φαρμάκων, θα πρέπει να γίνεται έλεγχος της ημερομηνίας λήξης του σκευάσματος, η οποία αναγράφεται υποχρεωτικά σε κάθε συσκευασία· αν διαπιστωθεί οποιαδήποτε υπέρβαση της ημερομηνίας λήξης, το σκεύασμα να μην χρησιμοποιείται.
- Πριν αρχίσει η προετοιμασία των φαρμάκων, θα πρέπει να γίνεται οπτικός έλεγχος του σκευάσματος· αν διαπιστωθεί οποιαδήποτε αλλαγή, όπως θόλωμα του διαλύματος, ίζημα, αλλαγή χρώματος κτλ., το σκεύασμα να μην χρησιμοποιείται.
- Να μη διαλύονται τα φάρμακα νωρίς, ενώ πρόκειται να χορηγηθούν μετά από κάποια ώρα, γιατί μπορεί να αλλοιωθούν.
- Το πώμα κάθε συσκευασίας που θα τρυπηθεί για να αναρροφηθεί το σκεύασμα ή το διάλυμα πρέπει να καθαρίζεται πρώτα με κάποιο αλκοολούχο διάλυμα, εφόσον ήταν άμεσα εκτεθειμένο στο περιβάλλον.
- Το άνοιγμα αποστειρωμένων υλικών π.χ. μιας σύριγγας, πρέπει να γίνεται ανοίγοντας τη συσκευασία κι όχι σκίζοντάς την· στην περίπτωση του σκισίματος της συσκευασίας, η αποστείρωση καταστρέφεται.
Το γενικό πλαίσιο: η παρεντερική οδός (ενδοφλέβια ή ενδαρτηριακή χορήγηση μολυσμένων διαλυμάτων) είναι ένας από τους συνηθέστερους τρόπους μετάδοσης μικροβίων και ιών (σελ. 79) — γι' αυτό στην Ανακεφαλαίωση σημειώνεται ότι κατά την παρασκευή φαρμάκων πρέπει να λαμβάνονται σχολαστικά μέτρα αποτροπής της μετάδοσης μόλυνσης στον ασθενή (σελ. 106).

Και η βοηθητική υποδομή (σελ. 93): οι συσκευές με αντισηπτικό διάλυμα στους χώρους του εργαστηρίου πρέπει να είναι πάντα γεμάτες με φάρμακο κι οι τρόμπες (αντλίες) να διατηρούνται καθαρές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο χώρος παρασκευής πρέπει να είναι άνετος και ιδιαίτερα καθαρός. Πριν την προετοιμασία ελέγχεται η ακεραιότητα της συσκευασίας, η ημερομηνία λήξης που αναγράφεται υποχρεωτικά και η οπτική εικόνα του σκευάσματος· σε οποιαδήποτε αλλοίωση, υπέρβαση λήξης, θόλωμα, ίζημα ή αλλαγή χρώματος το σκεύασμα δεν χρησιμοποιείται. Τα φάρμακα δεν πρέπει να διαλύονται νωρίς αν θα χορηγηθούν αργότερα, γιατί αλλοιώνονται, ενώ το πώμα κάθε συσκευασίας που θα τρυπηθεί καθαρίζεται πρώτα με αλκοολούχο διάλυμα. Τέλος, τα αποστειρωμένα υλικά, όπως οι σύριγγες, ανοίγονται από τη συσκευασία τους και δεν σκίζονται, γιατί έτσι καταστρέφεται η αποστείρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 13 — Συλλογή ακάθαρτου ιματισμού

Ερώτηση: Πώς συλλέγεται ο ακάθαρτος ιματισμός;

Απάντηση:

Το χαρτί κάλυψης (σελ. 94): το χαρτί κάλυψης του ακτινολογικού τραπεζιού πρέπει να ανανεώνεται αμέσως μετά την αποχώρηση κάθε ασθενούς που ξαπλώνει στο τραπέζι· αφού κοπεί από το ρολό το ήδη χρησιμοποιημένο, θα πρέπει να μαζεύεται με ήρεμες κινήσεις από τις άκρες προς το κέντρο, αγγίζοντάς το από την κάτω του πλευρά ή χρησιμοποιώντας απλά γάντια προστασίας· αφού μαζευτεί το χαρτί, θα πρέπει να πετιέται σε ειδικό κάδο.

Τα σεντόνια: αν υπάρχουν χρησιμοποιημένα σεντόνια, και μάλιστα λερωμένα με αίμα ή άλλα σωματικά υγρά του ασθενούς, η χρήση γαντιών είναι απαραίτητη!

Η σειρά των ενεργειών
1. Πριν μαζευτούν τα χρησιμοποιημένα σεντόνια ή τα χαρτιά κάλυψης, πρέπει πρώτα να πεταχτούν στους αντίστοιχους κάδους ή δοχεία τα διάφορα αντικείμενα που μπορεί να υπάρχουν πάνω στα σεντόνια (βαμβάκι, χαρτοβάμβακα, πάνες, βελόνες κτλ.).
2. Αφού μαζευτεί το κάθε σεντόνι με τον ίδιο τρόπο που προαναφέρθηκε (με ήρεμες κινήσεις από τις άκρες προς το κέντρο), θα πρέπει να τοποθετείται άμεσα σε ειδικό διαφανή αυτο-διαλυόμενο σάκο που φέρει την ένδειξη «Προσοχή ακάθαρτος ιματισμός».
3. Όταν ο σάκος γεμίσει κατά τα 3/4, πρέπει να κόβεται το κορδελάκι που υπάρχει στο κάτω μέρος του σάκου και να δένεται, αφού πρώτα βγάλουμε τον αέρα που υπάρχει μέσα, και στη συνέχεια πρέπει να οδηγείται στον χώρο των πλυντηρίων.
Ειδικές περιπτώσεις (σελ. 95): σε περίπτωση που ο συγκεκριμένος ιματισμός προέρχεται από ασθενείς που είναι γνωστό ότι πάσχουν από Aids, ηπατίτιδα (Β, C κ.ά.), καθώς κι οποιοδήποτε νόσημα για το οποίο έχουν δοθεί ειδικές οδηγίες για προφύλαξη, π.χ. Σοβαρό Οξύ Αναπνευστικό Σύνδρομο (SARS) που είναι ιδιαίτερα μεταδοτικό, τότε τοποθετείται σε ειδικές θερμοάντοχες σακούλες· οι σακούλες στέλνονται πρώτα για αποστείρωση σε ειδικούς κλιβάνους και στη συνέχεια ακολουθούν την πορεία του υπόλοιπου ιματισμού.

Το κλείσιμο της διαδικασίας: μετά το τέλος αυτών των εργασιών και την αφαίρεση των γαντιών, πρέπει να πλένονται υποχρεωτικά τα χέρια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το χαρτί κάλυψης του ακτινολογικού τραπεζιού ανανεώνεται αμέσως μετά την αποχώρηση κάθε ασθενούς: κόβεται από το ρολό, μαζεύεται με ήρεμες κινήσεις από τις άκρες προς το κέντρο, αγγίζοντάς το από την κάτω πλευρά ή με απλά γάντια, και πετιέται σε ειδικό κάδο. Για σεντόνια λερωμένα με αίμα ή σωματικά υγρά η χρήση γαντιών είναι απαραίτητη. Πριν μαζευτούν τα σεντόνια πετιούνται στους αντίστοιχους κάδους τα αντικείμενα που βρίσκονται πάνω τους, όπως βαμβάκι, πάνες ή βελόνες, και στη συνέχεια ο ιματισμός τοποθετείται σε ειδικό διαφανή αυτο-διαλυόμενο σάκο με την ένδειξη «Προσοχή ακάθαρτος ιματισμός», ο οποίος όταν γεμίσει κατά τα 3/4 δένεται αφού βγει ο αέρας και οδηγείται στα πλυντήρια. Ιματισμός από ασθενείς με Aids, ηπατίτιδα ή SARS μπαίνει σε θερμοάντοχες σακούλες και αποστειρώνεται πρώτα σε κλιβάνους, ενώ μετά το τέλος της εργασίας πλένονται υποχρεωτικά τα χέρια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 14 — Χειρισμός αιχμηρών αντικειμένων

Ερώτηση: Πώς μεταχειριζόμαστε τα αιχμηρά αντικείμενα;

Απάντηση:

Η αφετηρία (σελ. 95): παρά την όποια προσοχή κι εφαρμογή κανόνων προφύλαξης μπορεί να επιδείξει ένας ΒΑΕ, ο κίνδυνος ενός τραυματισμού με αιχμηρό μολυσμένο αντικείμενο είναι πάντα υπαρκτός· κάθε ασθενής πρέπει να θεωρείται πάντοτε ύποπτος για μολυσματική νόσο και δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με ελαφρότητα μια πιθανότητα τραυματισμού με αιχμηρά αντικείμενα, όπως είναι βελόνες, καθετήρες, νυστέρια κτλ.

Οι οδηγίες για την αποφυγή τραυματισμών (σελ. 95-96)
1. Να μην επανατοποθετείται σε καμία περίπτωση το κάλυμμα στη βελόνα ή στον καθετήρα (φλεβοκαθετήρας, «πεταλούδα» κτλ.), αλλά να απορρίπτεται η βελόνα στο ειδικό κουτί ασφαλείας.
2. Τα κουτιά ασφαλείας να αλλάζονται έγκαιρα και να σφραγίζονται με τον σωστό τρόπο, ανάλογα με τον τύπο τους — συστήνεται να ελέγχεται σε τακτικές ημερομηνίες το αν χρειάζεται να τοποθετηθούν καινούργια κουτιά, π.χ. να ελέγχονται μετά από το Σαββατοκύριακο.
3. Να μην γίνεται οποιοσδήποτε χειρισμός της βελόνας με το χέρι.
4. Μετά τη χρήση όλες οι βελόνες, νυστέρια και γενικά όλα τα αιχμηρά να τοποθετούνται σε ειδικά κουτιά ασφαλείας με την ένδειξη «μολυσμένα αιχμηρά» — προσοχή: στα ειδικά κουτιά ασφαλείας πρέπει να τοποθετούνται μόνο τα αιχμηρά αντικείμενα, για παράδειγμα η βελόνα κι όχι ολόκληρη η σύριγγα ή χαρτιά συσκευασίας· οι σύριγγες μιας χρήσης πρέπει να πετάγονται σε κάδους για μολυσμένα υλικά, αλλά όχι στα ειδικά κουτιά ασφαλείας.
5. Τα κουτιά αυτά θα πρέπει να είναι κοντά στον χώρο στον οποίο διενεργείται η εργασία, π.χ. στον χώρο στον οποίο γίνονται οι ενδοφλέβιες εγχύσεις σκιαγραφικών, στο ακτινολογικό τραπέζι κτλ.
6. Θα πρέπει να έχει προβλεφθεί η σωστή τοποθέτηση των κουτιών απόρριψης αιχμηρών αντικειμένων, ώστε να μην υπάρχει κίνδυνος ανατροπής τους και σκορπίσματος του μολυσμένου περιεχομένου στο δάπεδο — σε μια τέτοια περίπτωση θα πρέπει να γίνει περισυλλογή αντικείμενο προς αντικείμενο, αφού χρησιμοποιηθεί κάποια λαβίδα, έργο που δεν είναι εύκολο κι οπωσδήποτε επικίνδυνο.
7. Τα κουτιά απόρριψης αιχμηρών πρέπει να μην γεμίζουν υπερβολικά, πρέπει να κλείνουν με ασφάλεια και να μεταφέρονται με προσοχή στον χώρο απολύμανσής τους πριν την τελική διάθεση.
Θυμήσου (σελ. 90): τα γάντια δεν παρέχουν καμία προστασία από τραυματισμούς που προκαλούν οι βελόνες ή τα άλλα αιχμηρά αντικείμενα.

Αν συμβεί τραυματισμός (σελ. 98): σε περίπτωση που υπάρξει τραυματισμός ή οποιουδήποτε είδους μόλυνση με αίμα ή βιολογικά υλικά, εντός 2 ωρών θα πρέπει να του χορηγηθούν συγκεκριμένα φάρμακα — αν ο ΒΑΕ εργάζεται σε νοσηλευτικό ίδρυμα θα πρέπει να αποταθεί αμέσως στο σχετικό γραφείο λοιμώξεων· αν δουλεύει σε απλό εργαστήριο, θα πρέπει να αποταθεί αμέσως σε ιατρό λοιμωξιολόγο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ποτέ δεν επανατοποθετείται το κάλυμμα στη βελόνα ή στον καθετήρα, ούτε γίνεται οποιοσδήποτε χειρισμός της βελόνας με το χέρι· η βελόνα απορρίπτεται στο ειδικό κουτί ασφαλείας με την ένδειξη «μολυσμένα αιχμηρά», όπου μπαίνουν μόνο τα αιχμηρά και όχι ολόκληρες σύριγγες ή χαρτιά συσκευασίας. Τα κουτιά τοποθετούνται κοντά στον χώρο εργασίας, σταθερά ώστε να μην ανατρέπονται, δεν γεμίζουν υπερβολικά, αλλάζονται έγκαιρα, σφραγίζονται σωστά και μεταφέρονται με προσοχή για απολύμανση πριν την τελική διάθεση. Τα γάντια δεν προστατεύουν από τρύπημα, ενώ σε τραυματισμό ή μόλυνση με αίμα πρέπει μέσα σε δύο ώρες να χορηγηθούν φάρμακα, με άμεση προσφυγή στο γραφείο λοιμώξεων ή σε λοιμωξιολόγο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 15 — Κατηγορίες απορριμμάτων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κατηγορίες των απορριμμάτων των νοσηλευτικών μονάδων;

Απάντηση:

Οι κατηγορίες (σελ. 96): τα απορρίμματα τόσο των νοσηλευτικών μονάδων όσο και των μικρότερων εργαστηρίων διαχωρίζονται σε κατηγορίες:

1. Οικιακού τύπου: π.χ. υλικά συσκευασίας, υπολείμματα τροφών κτλ.

2. Μολυσματικά: περιέχουν αίμα, σωματικά υγρά κτλ. ασθενών· πριν απορριφθούν στο περιβάλλον, θα πρέπει να διαχωριστούν, να γίνει η συλλογή τους, η προσωρινή αποθήκευση, η μεταφορά τους, η απενεργοποίησή τους κι η τελική απόρριψή τους, με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι αβλαβή για το περιβάλλον και τη δημόσια Υγεία.

3. Αιχμηρά αντικείμενα: π.χ. βελόνες αιμοληψίας, σπασμένα γυαλιά κτλ.· πριν απορριφθούν στο περιβάλλον, θα πρέπει να γίνει η ειδική συσκευασία τους (κουτιά ασφαλείας), η προσωρινή αποθήκευση, η μεταφορά τους, η απενεργοποίησή τους κι η τελική απόρριψή τους με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι αβλαβή για το περιβάλλον και τη δημόσια Υγεία.

4. Ραδιενεργά: π.χ. υπολείμματα ισοτοπικών εξετάσεων, γεννήτριες κτλ.· θα πρέπει να φυλάσσονται σε ειδική «κρύπτη», κατασκευασμένη με ειδικές προδιαγραφές· ο χρόνος φύλαξης κι οι συνθήκες εξαρτώνται από τη φύση των ισοτόπων αλλά και από τα όσα σχετικά ορίζει ο εκάστοτε νόμος «περί ακτινοπροστασίας»· ορισμένα απορρίμματα, αφού τηρηθούν οι προδιαγραφές, μπορούν να απορριφθούν στο περιβάλλον, ενώ άλλα παραδίδονται στην Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας, για παραπέρα επεξεργασία.

Η πρακτική συνέπεια για τον ΒΑΕ: ο διαχωρισμός γίνεται στην πηγή — οι σύριγγες μιας χρήσης πρέπει να πετάγονται σε κάδους για μολυσμένα υλικά, αλλά όχι στα ειδικά κουτιά ασφαλείας (σελ. 96), το χρησιμοποιημένο χαρτί κάλυψης πετιέται σε ειδικό κάδο και ο ακάθαρτος ιματισμός σε ειδικό διαφανή αυτο-διαλυόμενο σάκο· στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 106) τονίζεται ότι τα αιχμηρά αντικείμενα πρέπει να απορρίπτονται μόνον στο ειδικό κίτρινο πλαστικό κουτί που υπάρχει για τον σκοπό αυτό.

Και ο έλεγχος του προσωπικού καθαριότητας (σελ. 93): το προσωπικό συλλογής των σκουπιδιών παντός τύπου πρέπει να ελέγχεται για τον τρόπο συλλογής, καθώς και για τη χρήση των γαντιών κατά την εκτέλεση της εργασίας του, τα οποία πρέπει να βγάζει σε οποιαδήποτε άλλη δραστηριότητά του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα απορρίμματα των νοσηλευτικών μονάδων και των εργαστηρίων διαχωρίζονται σε τέσσερις κατηγορίες: οικιακού τύπου, όπως υλικά συσκευασίας και υπολείμματα τροφών· μολυσματικά, που περιέχουν αίμα και σωματικά υγρά και απαιτούν διαχωρισμό, συλλογή, προσωρινή αποθήκευση, μεταφορά, απενεργοποίηση και τελική απόρριψη ώστε να είναι αβλαβή· αιχμηρά αντικείμενα, όπως βελόνες και σπασμένα γυαλιά, που απαιτούν ειδική συσκευασία σε κουτιά ασφαλείας και αντίστοιχη διαδικασία· και ραδιενεργά, όπως υπολείμματα ισοτοπικών εξετάσεων και γεννήτριες, που φυλάσσονται σε ειδική κρύπτη με προδιαγραφές, για χρόνο που εξαρτάται από τη φύση των ισοτόπων και τον νόμο περί ακτινοπροστασίας, και είτε απορρίπτονται τελικά είτε παραδίδονται στην Ελληνική Επιτροπή Ατομικής Ενέργειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 16 — Ποιοι είναι άσηπτοι χώροι

Ερώτηση: Ποιοι θεωρούνται άσηπτοι χώροι;

Απάντηση:

Ο ορισμός με παραδείγματα (σελ. 99): οι άσηπτοι χώροι π.χ. ενός χειρουργείου, μιας μονάδας μεταμόσχευσης κτλ. διαχωρίζονται από τους άλλους χώρους κι ιδιαίτερα από τους χώρους διέλευσης και στάθμευσης προσωπικού κι υλικών.

Οι μονάδες θεραπείας (σελ. 101-102): σημαντικό κομμάτι της εργασίας του ΒΑΕ γίνεται στον χώρο των μονάδων θεραπείας, όπως είναι: η μονάδα εντατικής θεραπείας· η αναπνευστική μονάδα· η μονάδα εγκαυμάτων· η μονάδα εμφραγμάτων· η καρδιοχειρουργική μονάδα· η μονάδα μεταμόσχευσης· η μονάδα νεογνών· η μονάδα τεχνητού νεφρού — οι μονάδες θεραπείας είναι άσηπτοι χώροι, σε διαφορετικούς βαθμούς η κάθε μια.

Και μέσα στο ίδιο το εργαστήριο (σελ. 99): άσηπτους χώρους μπορεί να συναντήσει ο ΒΑΕ όλο και πιο συχνά και μέσα στους χώρους των εργαστηρίων ιατρικής απεικόνισης, σε αίθουσες στις οποίες διενεργούνται επεμβατικές εξετάσεις και για τους οποίους πρέπει να ισχύουν οι κανόνες που αναφέρθηκαν ήδη.

Πώς οργανώνονται: η πρόσβαση στους άσηπτους χώρους πρέπει να γίνεται μέσω μη μολυσμένων χώρων· για τον λόγο αυτό διατίθενται χώροι, οι οποίοι λειτουργούν ως προθάλαμοι· πέρα από τους προθαλάμους, κανείς δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς την κατάλληλη ένδυση κι υπόδηση στην άσηπτη, «καθαρή» περιοχή· ανάμεσα στους προθαλάμους και τους καθαρούς χώρους τοποθετούνται οι λεγόμενοι «αντιμικροβιακοί τάπητες» και οι «καθαροί» χώροι πρέπει να έχουν αντίστοιχη σήμανση.

Πού χρειάζεται η μεγαλύτερη προσοχή (σελ. 102): ιδιαίτερα μεγάλη προσοχή χρειάζεται στην αναπνευστική μονάδα και στη μονάδα εγκαυμάτων· οι λοιμώξεις στην αναπνευστική μονάδα αντιπροσωπεύουν το 1/3 των νοσοκομειακών λοιμώξεων στις ΗΠΑ· στις μονάδες εγκαυμάτων, όταν τα εγκαύματα έχουν έκταση άνω του 30%, η συχνότητα των λοιμώξεων αυξάνει προοδευτικά κι ένας από τους κύριους τρόπους μετάδοσης είναι τα χέρια του προσωπικού.

Η υποχρέωση του ΒΑΕ: αμέσως μόλις αναλάβει εργασία για πρώτη φορά σε νοσηλευτικό ίδρυμα, θα πρέπει να ζητά και να μαθαίνει τα συγκεκριμένα μέτρα που ισχύουν στην κάθε μονάδα που υπάρχει και να τα ακολουθεί πιστά· και ειδική μέριμνα θα πρέπει να λαμβάνεται για τη διενέργεια επεμβατικών εξετάσεων σε ασθενείς με μεταδοτικά νοσήματα ή πολυανθεκτικά μικρόβια — οι εξετάσεις αυτές θα πρέπει να προγραμματίζονται προς το τέλος της εργάσιμης ημέρας, ώστε να υπάρχει η χρονική δυνατότητα της σωστής απολύμανσης του χώρου.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Άσηπτοι χώροι είναι το χειρουργείο, η μονάδα μεταμόσχευσης και γενικά οι μονάδες θεραπείας — μονάδα εντατικής θεραπείας, αναπνευστική μονάδα, μονάδα εγκαυμάτων, εμφραγμάτων, καρδιοχειρουργική, μεταμόσχευσης, νεογνών και τεχνητού νεφρού — που είναι άσηπτοι σε διαφορετικό βαθμό η καθεμία. Άσηπτους χώρους συναντά ο ΒΑΕ όλο και συχνότερα και μέσα στα ίδια τα εργαστήρια ιατρικής απεικόνισης, στις αίθουσες επεμβατικών εξετάσεων. Διαχωρίζονται από τους υπόλοιπους χώρους και η πρόσβαση γίνεται μέσω προθαλάμων, με αντιμικροβιακούς τάπητες ανάμεσα και υποχρεωτική κατάλληλη ένδυση και υπόδηση, ενώ ιδιαίτερη προσοχή απαιτούν η αναπνευστική μονάδα, όπου εμφανίζεται το ένα τρίτο των νοσοκομειακών λοιμώξεων στις ΗΠΑ, και η μονάδα εγκαυμάτων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 17 — Ασηψία σε χειρουργείο και ΜΕΘ

Ερώτηση: Τι θα πρέπει να προσέξει από πλευράς ασηψίας χώρου αν κληθεί ένας ΒΑΕ για ακτινογράφηση στο χειρουργείο ή στη μονάδα εντατικής θεραπείας;

Απάντηση:

Η είσοδος (σελ. 100, 102): ο ΒΑΕ, όταν φθάνει στον προθάλαμο, θα πατήσει πρώτα στους λεγόμενους «αντιμικροβιακούς τάπητες», οι οποίοι υπάρχουν πριν τις εισόδους του χειρουργείου· στη συνέχεια, θα πρέπει να αλλάξει ενδυμασία, να βάλει ειδικά καθαρά παπούτσια ή ποδονάρια, καθώς και να καλύψει το κεφάλι του με ειδικό σκούφο· αυτά αρκούν, εφόσον πρόκειται να εργαστεί εκτός χειρουργικής αίθουσας, π.χ. για μια μετεγχειρητική ακτινογραφία ελέγχου θέσης. Εάν πρόκειται να εργαστεί εντός χειρουργικής αίθουσας, θα πρέπει να βάλει αποστειρωμένη μπλούζα και μάσκα, ανάλογα με την εργασία που πρέπει να εκτελέσει, ενώ μπορεί πιθανόν να απαιτηθεί να φορέσει αποστειρωμένα γάντια, π.χ. σε μια διεγχειρητική αγγειογραφία. Η ακτινοπροστατευτική ποδιά φοριέται από τον ΒΑΕ κάτω από τα αποστειρωμένα ρούχα, μιας και δεν είναι εύκολο να αποστειρώνεται. Στη ΜΕΘ αντίστοιχα: όταν ο ΒΑΕ μπαίνει στον προθάλαμο του χώρου των μονάδων θεραπείας, πρέπει να αλλάζει και να ενδύεται τα κατάλληλα ρούχα που θα του χορηγεί το προσωπικό των μονάδων· η χρήση ποδονάριων ή ειδικών παπουτσιών είναι υποχρεωτική.

Η κίνηση μέσα στον χώρο (σελ. 100-101): με μεγάλη προσοχή πρέπει να κινείται ο ΒΑΕ μέσα στη χειρουργική αίθουσα — εκεί υπάρχουν το αποστειρωμένο καρότσι της εργαλειοδοσίας, άλλα μηχανήματα (αναισθησιολογικός εξοπλισμός, διαθερμίες), κρεμασμένοι οροί, σωλήνες οξυγόνου ή άλλων αερίων και διάφορα καλώδια, ανάμεσα στα οποία θα πρέπει να σπρώξει το ακτινολογικό μηχάνημα και να το τοποθετήσει στην κατάλληλη θέση και γωνία· δεν επιτρέπεται να έρθει σε επαφή με οποιοδήποτε αποστειρωμένο κάλυμμα, χωρίς να φορά αποστειρωμένα γάντια.

Η κασέτα: θα πρέπει να τοποθετείται σε ειδική αποστειρωμένη θήκη, η οποία να κλείνει με ασφάλεια, ώστε να μην υπάρχει περίπτωση να ανοίξει με τους χειρισμούς της τοποθέτησής της και να μολύνει την αποστειρωμένη περιοχή· αν δεν υπάρχει τέτοια θήκη, τότε με τη βοήθεια του προσωπικού του χειρουργείου χρησιμοποιείται αποστειρωμένο μικρό σεντόνι (τετράγωνο), το οποίο κι ασφαλίζεται ώστε να μην ανοίξει· βοήθεια από το προσωπικό και χρήση γαντιών χρειάζεται συνήθως και για την απομάκρυνση της ήδη εκτεθειμένης κασέτας.

Το μηχάνημα: αν για τις ανάγκες της ζητούμενης λήψης το ακτινολογικό μηχάνημα πρέπει να έρθει σε επαφή με αποστειρωμένο πεδίο, τότε ο ΒΑΕ πρέπει να καλύπτει το μηχάνημα με ειδικά αποστειρωμένα καλύμματα — πάνινα (πολλών χρήσεων) ή πλαστικά (μιας χρήσης), που υπάρχουν στον εξοπλισμό του χειρουργείου.

Η συμπεριφορά (σελ. 101): λόγω της έντασης που συνήθως επικρατεί σε αυτόν τον χώρο αλλά και της φύσης της εργασίας, καλό είναι ο ΒΑΕ να μιλάει χαμηλόφωνα, μόνο όταν είναι απαραίτητο, να περιμένει υπομονετικά, αν χρειαστεί· η λήψη ακτινογραφίας στο χειρουργείο πρέπει να είναι μια ακριβής εργασία, χωρίς την ανάγκη επαναλήψεων.

Πριν τη λήψη: ο ΒΑΕ θα πρέπει να ελέγξει αν έχει απομακρυνθεί όλο το προσωπικό, το οποίο δε φέρει κατάλληλη ακτινοπροστατευτική ποδιά, κι αφού ελέγξει και πάλι όλες τις παραμέτρους, να εκτελέσει τη λήψη· εάν απαιτείται εμφάνιση της ακτινογραφίας, πρέπει να γίνεται κάθε προσπάθεια η ακτινογραφία να φτάνει στον χειρούργο στο συντομότερο δυνατό χρονικό διάστημα.

Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 106): η κασέτα πρέπει να τυλίγεται σε ειδική θήκη πριν την είσοδό της στον χώρο αυτό και να βγαίνει από τη θήκη της στον προθάλαμο του χώρου, ώστε να μην αποτελεί όχημα μεταφοράς μικροβίων από και προς το ακτινολογικό εργαστήριο και τον άσηπτο χώρο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ΒΑΕ πατά πρώτα στους αντιμικροβιακούς τάπητες του προθαλάμου, αλλάζει ενδυμασία, φορά ειδικά παπούτσια ή ποδονάρια και σκούφο· αν εργαστεί μέσα στη χειρουργική αίθουσα προσθέτει αποστειρωμένη μπλούζα και μάσκα και, όπου χρειάζεται, αποστειρωμένα γάντια, με την ακτινοπροστατευτική ποδιά να φοριέται κάτω από τα αποστειρωμένα ρούχα. Κινείται με μεγάλη προσοχή ανάμεσα στο καρότσι εργαλειοδοσίας, τα μηχανήματα, τους ορούς και τα καλώδια και δεν αγγίζει κανένα αποστειρωμένο κάλυμμα χωρίς αποστειρωμένα γάντια. Η κασέτα τοποθετείται σε ειδική αποστειρωμένη θήκη που κλείνει με ασφάλεια ή, ελλείψει αυτής, σε αποστειρωμένο μικρό σεντόνι, ενώ αν το μηχάνημα πρέπει να έρθει σε επαφή με αποστειρωμένο πεδίο καλύπτεται με ειδικά καλύμματα. Τέλος μιλά χαμηλόφωνα και μόνο όταν χρειάζεται, εκτελεί ακριβή λήψη χωρίς επαναλήψεις, αφού βεβαιωθεί ότι έχει απομακρυνθεί όποιος δεν φέρει ακτινοπροστατευτική ποδιά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο