Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 6 (1-12) (σελ. 147-148) – ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΟΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 6 (1-12)

Πλήρεις λύσεις των 12 ερωτήσεων του κεφαλαίου 6 — το ιατρικό απόρρητο και η έκτασή του, η συγκατάθεση του ασθενούς, οι προϋποθέσεις της συνεργασίας, ο σχολιασμός του έργου άλλων επαγγελματιών, οι προσφωνήσεις, η αποφυγή άσχετων συζητήσεων, οι ασθενείς με συχνές επισκέψεις, η παρουσία του γονιού στην παιδιατρική λήψη και η ακτινοπροστασία του συνοδού.

Ερώτηση 1 — Ποιους δεσμεύει το ιατρικό απόρρητο

Ερώτηση: Το ιατρικό απόρρητο δεσμεύει:

Απάντηση:

• Οι επιλογές: α. μόνο τον ιατρό — β. τον ιατρό και τους επαγγελματίες υγείας που παρευρίσκονται στη διαδικασία απόκτησης πληροφοριών — γ. οποιονδήποτε — δ. μόνον αυτόν που ορίζει η διοίκηση του νοσοκομείου να διαχειρίζεται ιατρικές πληροφορίες.

  Σωστή απάντηση: β. τον ιατρό και τους επαγγελματίες υγείας που παρευρίσκονται στη διαδικασία απόκτησης πληροφοριών.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 126): το ιατρικό απόρρητο δεσμεύει πρώτιστα τον γιατρό που αποκτά ή που διαχειρίζεται τις πληροφορίες, αλλά, όπως είναι φανερό από τα κομμάτια της νομοθεσίας που αναφέρθηκαν, δεσμεύει και κάθε άλλο εργαζόμενο στον χώρο της υγείας· ο βοηθός ακτινολογικού εργαστηρίου ανήκει στην κατηγορία αυτή και δεσμεύεται τόσο ηθικά αλλά κυρίως νομικά με το ιατρικό απόρρητο.

  Η νομική βάση — Ποινικός Κώδικας, άρθρο 371: «γιατροί, μαίες, νοσοκόμοι, φαρμακοποιοί κι άλλοι στους οποίους κάποιοι εμπιστεύονται συνήθως λόγω της ιδιότητάς τους ιδιωτικά απόρρητα, καθώς κι οι βοηθοί των προσώπων αυτών, τιμωρούνται με χρηματική ποινή ή με φυλάκιση μέχρι ενός έτους, αν φανερώσουν ιδιωτικά απόρρητα που τους εμπιστεύθηκαν ή που τα έμαθαν λόγω του επαγγέλματός τους ή της ιδιότητάς τους…»

  Γιατί όχι οι άλλες

  • α. Μόνο ο ιατρός: ισχύει η αρχική διατύπωση του Κώδικα Ασκήσεως του Ιατρικού Επαγγέλματος (1939), αλλά η νομοθεσία επεκτείνει ρητά τη δέσμευση και στους υπόλοιπους επαγγελματίες υγείας και στους βοηθούς τους.
  • γ. Οποιονδήποτε: η δέσμευση αφορά όσους αποκτούν την πληροφορία λόγω της ιδιότητας ή του επαγγέλματός τους.
  • δ. Μόνον όποιον ορίσει η διοίκηση: το απόρρητο δεν είναι θέμα εσωτερικής ανάθεσης αλλά νομική υποχρέωση κάθε εργαζόμενου που έρχεται σε επαφή με την πληροφορία.

  Η διάρκεια: η υποχρέωση για εχεμύθεια συνεχίζεται και μετά τον θάνατο του προσώπου που αφορά η πληροφορία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) β. Τον ιατρό και τους επαγγελματίες υγείας που παρευρίσκονται στη διαδικασία απόκτησης πληροφοριών. Το ιατρικό απόρρητο δεσμεύει πρώτιστα τον γιατρό που αποκτά ή διαχειρίζεται τις πληροφορίες, αλλά και κάθε άλλο εργαζόμενο στον χώρο της υγείας, όπως τον ΒΑΕ, τόσο ηθικά όσο και κυρίως νομικά. Το άρθρο 371 του Ποινικού Κώδικα αναφέρει ρητά γιατρούς, μαίες, νοσοκόμους, φαρμακοποιούς και τους βοηθούς τους, που τιμωρούνται με χρηματική ποινή ή φυλάκιση έως ενός έτους αν φανερώσουν ιδιωτικά απόρρητα. Η υποχρέωση εχεμύθειας συνεχίζεται και μετά τον θάνατο του προσώπου που αφορά η πληροφορία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Πληροφορίες που φτάνουν στον ΒΑΕ

Ερώτηση: Πληροφορίες που προέρχονται από τον ασθενή ή τις εξετάσεις που υποβάλλεται ο ασθενής και που εμπίπτουν στην αντίληψη του ΒΑΕ:

Απάντηση:

• Οι επιλογές: α. ανήκουν στο ιατρικό απόρρητο και δεν κοινοποιούνται σε κανένα — β. δε δεσμεύουν τον ΒΑΕ για τη μη κοινοποίησή τους, αν προηγουμένως κάποιος δεν του το έχει συστήσει ή ζητήσει — γ. ο ΒΑΕ μπορεί να τις δώσει σε συγγενή ή άλλον που δείχνει ενδιαφέρον για τον ασθενή — δ. τίποτα από τα παραπάνω.

  Σωστή απάντηση: α. ανήκουν στο ιατρικό απόρρητο και δεν κοινοποιούνται σε κανένα.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 125): κάθε πληροφορία που προκύπτει από τη διαδικασία αυτή είναι, και πρέπει να είναι, απόλυτα εμπιστευτική· ο ασθενής κι οι συνοδοί του, προκειμένου να δώσουν πραγματικά κι ακριβή στοιχεία, θα πρέπει να είναι σίγουροι πως η πληροφορία αυτή θα χρησιμοποιηθεί αυστηρά και μόνον για την αντιμετώπιση του συγκεκριμένου προβλήματος υγείας και δε θα δημοσιοποιηθεί σε άλλα άτομα που δε χρειάζεται να γνωρίζουν. Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 146): οι πληροφορίες αυτές δεν πρέπει να κοινοποιούνται σε κανέναν τρίτο (πλην του ιατρού που έχει την ευθύνη του ασθενούς).

  Τι καλύπτεται (σελ. 126): η πληροφορία που προστατεύεται από το ιατρικό απόρρητο περιλαμβάνει οτιδήποτε προέρχεται από τον ασθενή, όπως προφορική μαρτυρία, προσωπικά δεδομένα (ηλικία, θρήσκευμα, σεξουαλικές προτιμήσεις, οικογενειακή κατάσταση), αλλά κι ακτινογραφικές απεικονίσεις, ιατρικές γνωματεύσεις, διάγνωση της νόσου, φωτογραφίες ασθενούς κτλ.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • β: η δέσμευση είναι αυτοδίκαιη και νομική — δεν χρειάζεται κάποιος να τη «συστήσει».
  • γ: ούτε σε συγγενή — δεν επιτρέπεται η δημοσιοποίηση «σε άλλα άτομα που δε χρειάζεται να γνωρίζουν»· άλλωστε η πληροφόρηση για τα αποτελέσματα δίνεται μόνο από το αρμόδιο ιατρικό προσωπικό (σελ. 133).

  Οι εξαιρέσεις: είναι ελάχιστες οι περιπτώσεις για τις οποίες επιτρέπεται ή κι επιβάλλεται η παραβίαση του ιατρικού απορρήτου, όπως π.χ. η περίπτωση που σε μια ακτινογράφηση πτώματος ανακαλύπτονται ίχνη εγκληματικής πράξης, οπότε το λογικό είναι να καταγγελθεί από τον ιατρό στις αρμόδιες αρχές το γεγονός.

  Η κύρωση: είναι δυνατόν να προκύψει δικαστική δίωξη για κάποιον ΒΑΕ από ασθενή ή συγγενή του, αν διαπιστωθεί ότι έγινε άσκοπη χρήση προσωπικών δεδομένων ασθενούς, είτε αυτή έχει γίνει με σκοπιμότητα είτε χωρίς.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Ανήκουν στο ιατρικό απόρρητο και δεν κοινοποιούνται σε κανένα. Κάθε πληροφορία που προκύπτει από τον ασθενή ή τις εξετάσεις του είναι απόλυτα εμπιστευτική και δεν κοινοποιείται σε κανέναν τρίτο, πλην του ιατρού που έχει την ευθύνη του ασθενούς. Καλύπτονται οι προφορικές μαρτυρίες, τα προσωπικά δεδομένα, οι ακτινογραφικές απεικονίσεις, οι γνωματεύσεις, η διάγνωση και οι φωτογραφίες. Η δέσμευση είναι νομική και δεν εξαρτάται από το αν κάποιος τη ζήτησε, ενώ άσκοπη χρήση προσωπικών δεδομένων, ακόμη και χωρίς σκοπιμότητα, μπορεί να οδηγήσει σε δικαστική δίωξη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Η συγκατάθεση πριν από κάθε εξέταση

Ερώτηση: Η συγκατάθεση του ασθενούς πριν από κάθε εξέταση:

Απάντηση:

• Οι επιλογές: α. δεν είναι απαραίτητη αν πρόκειται για συνηθισμένες εξετάσεις ρουτίνας — β. είναι πάντα απαραίτητη — γ. καλό είναι να την ζητούμε, αλλά δεν πειράζει κι αν αυτό παραλείπεται κάποιες φορές — δ. τίποτα από τα παραπάνω.

  Σωστή απάντηση: β. είναι πάντα απαραίτητη.

  Η τεκμηρίωση (Ανακεφαλαίωση, σελ. 146): ο ασθενής πριν από κάθε ακτινολογική εξέταση πρέπει να ερωτάται και να δίνει τη συγκατάθεσή του για την εξέταση στην οποία πρόκειται να υποβληθεί· ασθενείς που δυσκολεύονται να δώσουν τη συγκατάθεσή τους ή που αρνούνται την εξέταση πρέπει να αντιμετωπίζονται από τον τεχνολόγο ακτινολόγο ή τον ιατρό ακτινολόγο με σεβασμό πάντα στις επιθυμίες τους.

  Το δικαίωμα ενημέρωσης που προηγείται (σελ. 131-132): είναι δικαίωμα του ασθενούς να ζητήσει όποιες κι όσες διευκρινίσεις θεωρεί ο ίδιος απαραίτητες, πριν την εξέταση, για να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί μια εξέταση· ο ΒΑΕ θα πρέπει να μπορεί να τον πληροφορήσει για τα όσα θα συμβούν στη διάρκεια της εξέτασης, αλλά εάν πιστεύει πως δεν μπορεί να απαντήσει σε κάποιες ερωτήσεις, θα πρέπει να ζητήσει τη βοήθεια του προϊσταμένου του τεχνολόγου ακτινολόγου ή του ακτινολόγου ιατρού.

  Η έγγραφη συναίνεση (σελ. 132): σε ορισμένες περιπτώσεις, συνήθως αν υπάρχουν έστω κι ελάχιστοι κίνδυνοι για τον ασθενή από τη διενέργεια της εξέτασης ή της επεμβατικής πράξης, απαιτείται κι η έγγραφη συναίνεση του ιδίου ή, σε περίπτωση αδυναμίας του, του πλησιέστερου συγγενούς.

  Αν ο ασθενής αρνηθεί: δεν πρέπει να υπάρξει επιμονή του βοηθού ακτινολογικού εργαστηρίου για να πείσει τον ασθενή να κάνει την εξέταση· πρέπει απλά να ενημερώσει τον ιεραρχικά ανώτερό του ή τον παραπέμποντα ιατρό και να οδηγήσει τον ασθενή σε χώρο αναμονής, μέχρι να διευκρινιστεί το θέμα.

  Ο έλεγχος πριν την εξέταση: είναι απαραίτητο ο ΒΑΕ με την είσοδο του ασθενούς στον χώρο εξέτασης να ελέγξει και να επιβεβαιώσει τα στοιχεία του ασθενούς και την εξέταση για την οποία παραπέμφθηκε — αν υπάρξει έστω κάποια υπόνοια λάθους, θα πρέπει να ζητηθεί επιβεβαίωση της εξέτασης από τον παραγγέλλοντα ιατρό, με όση περισσότερη διακριτικότητα είναι δυνατό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) β. Είναι πάντα απαραίτητη. Ο ασθενής πριν από κάθε ακτινολογική εξέταση πρέπει να ερωτάται και να δίνει τη συγκατάθεσή του, ενώ έχει δικαίωμα να ζητήσει όσες διευκρινίσεις θεωρεί απαραίτητες για να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί. Όταν υπάρχουν έστω και ελάχιστοι κίνδυνοι από την εξέταση ή την επεμβατική πράξη, απαιτείται και έγγραφη συναίνεση του ίδιου ή, σε αδυναμία, του πλησιέστερου συγγενούς. Αν ο ασθενής αρνηθεί, ο ΒΑΕ δεν επιμένει: ενημερώνει τον ιεραρχικά ανώτερό του ή τον παραπέμποντα ιατρό και οδηγεί τον ασθενή στον χώρο αναμονής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Πότε επιτυγχάνεται η συνεργασία

Ερώτηση: Η συνεργασία στην καθημερινή πράξη επιτυγχάνεται όταν:

Απάντηση:

• Οι επιλογές: α. το περιβάλλον είναι οργανωμένο κι υπάρχουν ξεκάθαροι ρόλοι κι αρμοδιότητες για την κάθε ειδικότητα — β. υπάρχει καλοπροαίρετη διάθεση μεταξύ όλων — γ. ο διευθυντής του τμήματος είναι αυστηρός — δ. τίποτα από τα παραπάνω.

  Σωστή απάντηση: α. το περιβάλλον είναι οργανωμένο κι υπάρχουν ξεκάθαροι ρόλοι κι αρμοδιότητες για την κάθε ειδικότητα.

  Η τεκμηρίωση (Ανακεφαλαίωση, σελ. 146): η αντιμετώπιση του ασθενούς απαιτεί τη συνεργασία πολλών επαγγελματικών ειδικοτήτων, η καθεμία από τις οποίες διαθέτει αυτονομία και το δικό της αντικείμενο γνώσης· για να είναι αποδοτική η συνεργασία προς όφελος του ασθενούς και το εργασιακό κλίμα καλό, χρειάζεται το κάθε εργαστήριο να είναι οργανωμένο και να υπάρχουν ξεκάθαροι ρόλοι κι αρμοδιότητες για τον καθένα.

  Πώς οργανώνεται στην πράξη (σελ. 128-129)

  • Σε ένα συγκροτημένο τμήμα πρέπει να υπάρχει ένα πρόγραμμα λειτουργίας, το οποίο να γνωρίζουν και να τηρούν όλοι· το πρόγραμμα αυτό μπορεί να είναι γραπτό, αλλά συνήθως έχει τη μορφή άγραφου εσωτερικού κανονισμού λειτουργίας.
  • Την ευθύνη για τη λειτουργία του τμήματος έχει ο διευθυντής ιατρός του τμήματος, ενώ διοικητικά θέματα των τεχνολόγων ακτινολόγων και των βοηθών ακτινολογικού εργαστηρίου αντιμετωπίζονται και ρυθμίζονται από τον προϊστάμενο τεχνολόγο ακτινολόγο.
  • Ως νέος εργαζόμενος κάθε ΒΑΕ θα πρέπει να πληροφορηθεί τις πρώτες μέρες που θα αρχίσει να εργάζεται από τον προϊστάμενο τεχνολόγο ακτινολόγο ή από παλαιότερους συναδέλφους για τον τρόπο οργάνωσης της εργασίας.

  Γιατί όχι η β: η καλοπροαίρετη διάθεση είναι χρήσιμη — «η προσωπική στάση του καθενός απέναντι στους συνεργάτες είναι χαρακτηριστικό στοιχείο της αρμονικής συνεργασίας» — αλλά από μόνη της δεν αρκεί: η τήρηση του κανονισμού εργασίας δεν αρκεί από μόνη της για ομαλή εργασιακή λειτουργία, και αντίστροφα χωρίς οργάνωση και σαφείς ρόλους η καλή διάθεση δεν παράγει συνεργασία.

  Γιατί όχι η γ: η αυστηρότητα δεν αναφέρεται πουθενά ως προϋπόθεση — η ιεραρχία λειτουργεί με «τήρηση της ιεραρχικής δομής κι σεβασμό στις αποφάσεις των διοικητικά ανωτέρων», όχι με φόβο.

  Παράδειγμα από το βιβλίο (σελ. 128): το πρωί μιας συνηθισμένης ημέρας το προσωπικό καθαριότητας φροντίζει τους χώρους, ο βοηθός θαλάμου το νοσηλευτικό υλικό, ο ΒΑΕ τον ακτινοδιαγνωστικό και τον σκοτεινό θάλαμο — αν όλα γίνουν σωστά και στην ώρα τους, ο ακτινολόγος ιατρός θα έχει υψηλής ποιότητας απεικονίσεις να γνωματεύσει κι ο ασθενής θα μπορεί να προσδοκά στην επιτυχή διάγνωση του προβλήματός του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Όταν το περιβάλλον είναι οργανωμένο και υπάρχουν ξεκάθαροι ρόλοι και αρμοδιότητες για κάθε ειδικότητα. Η αντιμετώπιση του ασθενούς απαιτεί τη συνεργασία πολλών ειδικοτήτων, καθεμία με τη δική της αυτονομία και αντικείμενο, γι' αυτό χρειάζεται πρόγραμμα λειτουργίας που όλοι γνωρίζουν και τηρούν, με την ευθύνη του τμήματος στον διευθυντή ιατρό και τα διοικητικά θέματα των τεχνολόγων και των ΒΑΕ στον προϊστάμενο τεχνολόγο. Η καλοπροαίρετη διάθεση βοηθά αλλά δεν αρκεί από μόνη της, ενώ η αυστηρότητα του διευθυντή δεν αποτελεί προϋπόθεση συνεργασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Ο σχολιασμός του έργου άλλων επαγγελματιών

Ερώτηση: Το έργο άλλων επαγγελματιών υγείας:

Απάντηση:

• Οι επιλογές: α. μπορεί να σχολιάζεται δημόσια, γιατί έτσι βελτιώνονται από την ασκούμενη κριτική — β. δεν πρέπει να αποκρύπτεται από τον ασθενή, γιατί αφορά την υγεία του — γ. σχολιάζεται μόνον σε οργανωμένες συζητήσεις, παρουσία αυτού τον οποίον αφορά και μακριά από τη δυνατότητα να το ακούσει ασθενής ή συνοδός του — δ. πρέπει να σχολιάζεται «εν θερμώ» κι οπουδήποτε, γιατί έτσι ίσως προληφθούν άσχημες καταστάσεις.

  Σωστή απάντηση: γ. σχολιάζεται μόνον σε οργανωμένες συζητήσεις, παρουσία αυτού τον οποίον αφορά και μακριά από τη δυνατότητα να το ακούσει ασθενής ή συνοδός του.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 129): μια σημαντική παράμετρος της ομαλής λειτουργίας ενός τμήματος είναι η αποφυγή του σχολιασμού του έργου ή των πράξεων άλλου εργαζομένου σε τρίτους ή η έκφραση γνώμης για την ποιότητα της εργασίας του μπροστά σε ασθενείς ή σε χώρο που ενδέχεται να μπορεί να ακούσει ασθενής ή συνοδός του τις κρίσεις αυτές.

  Ο σωστός δρόμος όταν διαπιστωθεί κακή πρακτική (σελ. 129-130): σε περίπτωση που γίνει αντιληπτή μια αδόκιμη ενέργεια ή μια κακή πρακτική από άλλον εργαζόμενο, είναι συναδελφικά ορθό, με καλοπροαίρετο τρόπο, να επιδιωχθεί συζήτηση με τον συνάδελφο για το συγκεκριμένο θέμα· συχνά ο τρόπος αυτός αποδίδει κι ίσως συμβάλλει και στη βελτίωση των πρακτικών που εφαρμόζονται· αν ωστόσο ο ΒΑΕ συναντήσει άρνηση στην προσπάθεια για συζήτηση, τότε είναι ορθό κι υπεύθυνο να αναφέρει τις παρατηρήσεις του στον προϊστάμενό του, κι αν είναι δυνατόν παρουσία του συναδέλφου του.

  Γιατί όχι οι άλλες

  • α και δ: ο δημόσιος ή «εν θερμώ» σχολιασμός απαγορεύεται ρητά και πλήττει την εμπιστοσύνη του ασθενούς προς το προσωπικό και το νοσοκομείο — στην Ανακεφαλαίωση: κάθε συζήτηση για οργανωτικά θέματα πρέπει να γίνεται με τρόπους και σε χώρους τέτοιους, ώστε να μην διαταράσσεται η ηρεμία και η εμπιστοσύνη του ασθενούς.
  • β: η ενημέρωση του ασθενούς για ζητήματα της υγείας του ανήκει στο ιατρικό προσωπικό — η πληροφόρηση για τα αποτελέσματα της εξέτασης ή μιας θεραπείας σε καμία περίπτωση δε θα πρέπει να δίνεται από τον ΒΑΕ, μιας και κάτι τέτοιο θεωρείται αντιποίηση ιατρικού επαγγέλματος (σελ. 133).

  Ακόμα και τα «τεχνικά» σχόλια: σχόλια μεταξύ συναδέλφων, παρουσία του ασθενούς, για τεχνικά χαρακτηριστικά των διαφόρων ακτινογραφιών πρέπει να αποφεύγονται, μιας και μπορεί να παρεξηγηθούν από τους ασθενείς — π.χ. το «πάρα πολύ καλή ακτινογραφία» για μια λήψη που αναδεικνύει δύσκολο κάταγμα μπορεί να ερμηνευθεί από τον ασθενή πως δεν έχει τίποτε.

Σύνοψη: (ενδεικτική) γ. Σχολιάζεται μόνον σε οργανωμένες συζητήσεις, παρουσία αυτού τον οποίον αφορά και μακριά από τη δυνατότητα να το ακούσει ασθενής ή συνοδός του. Το βιβλίο ζητά ρητά την αποφυγή σχολιασμού του έργου άλλου εργαζομένου σε τρίτους ή μπροστά σε ασθενείς. Όταν διαπιστωθεί κακή πρακτική, ο σωστός δρόμος είναι η καλοπροαίρετη συζήτηση με τον ίδιο τον συνάδελφο και, αν υπάρξει άρνηση, η αναφορά στον προϊστάμενο, ει δυνατόν παρουσία του συναδέλφου. Ακόμη και τεχνικά σχόλια μπροστά στον ασθενή αποφεύγονται, γιατί μπορεί να παρεξηγηθούν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Προσφώνηση ηλικιωμένου άνδρα

Ερώτηση: Να αναφέρεις πώς μπορείς να προσφωνήσεις έναν άνδρα της τρίτης ηλικίας πολύ μεγαλύτερό σου (που ίσως βρίσκεται στην ηλικία του παππού σου).

Απάντηση:

• Ο κανόνας (σελ. 131): οι προσφωνήσεις θα πρέπει να είναι του τύπου: «κύριε Παπαδόπουλε… κυρία Παπαδοπούλου» κτλ.· προσφωνήσεις όπως «μαντάμ, κυρά μου» κτλ. θα πρέπει να αποφεύγονται εντελώς· ο ΒΑΕ θα πρέπει να απευθύνεται στους ασθενείς του πάντα στον πληθυντικό και επιβάλλεται να απευθύνεται πάντα με ήρεμη κι ευγενική φωνή.

  Άρα η σωστή προσφώνηση: «κύριε» + το επώνυμό του, στον πληθυντικό — π.χ. «Κύριε Παπαδόπουλε, ξαπλώστε παρακαλώ στο τραπέζι».

  Τι απαγορεύεται ρητά (σελ. 135): δεν είναι επιτρεπτό να αποκαλεί ένας ΒΑΕ έναν ηλικιωμένο π.χ. «παππού» ή «μπάρμπα» ή μια ηλικιωμένη ασθενή «κυρά» ή «θεια»…· βέβαια, ο συγκεκριμένος ασθενής πιθανότατα να είναι και παππούς και θείος, αλλά είναι μάλλον απίθανο να είναι παππούς ή θείος του συγκεκριμένου βοηθού ακτινολογικού εργαστηρίου…

  Και τα υπόλοιπα στοιχεία της συμπεριφοράς προς ηλικιωμένους (σελ. 135)

  • Απέναντι σε ηλικιωμένους η συμπεριφορά θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα υπομονετική, μιας και π.χ. συνήθως ένας ηλικιωμένος δεν μπορεί να κινηθεί τόσο εύκολα όσο ένας νεότερος.
  • Στην περίπτωση που διαπιστωθεί πως ένας ηλικιωμένος δεν ακούει καλά, θα πρέπει να ανεβαίνει η ένταση της φωνής, σταδιακά, μέχρι να διαπιστωθεί από τις αντιδράσεις του πως πλέον ακούει τις εντολές — παρά την αύξηση της έντασης της φωνής του, ο ΒΑΕ πρέπει να συνεχίσει να απευθύνεται στον ασθενή όπως θα απευθυνόταν και σε οποιονδήποτε άλλο: στον πληθυντικό, ευγενικά κτλ.
  • Δεν είναι σωστό να δείχνει ο ΒΑΕ δυσαρέσκεια με πράξεις, εκφράσεις ή ακόμα και μορφασμούς, εξαιτίας των δυσκολιών επικοινωνίας με έναν ηλικιωμένο — με μια τέτοια πράξη μειώνει την αξιοπρέπεια του ασθενούς αλλά και τον ίδιο τον δικό του επαγγελματισμό.
  • Δεν πρέπει να ξεχνάει κανείς πως οι ίδιοι άνθρωποι που είναι σήμερα νέοι μετά από χρόνια θα βρίσκονται στην ίδια θέση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σωστή προσφώνηση είναι «κύριε» με το επώνυμό του και πάντα στον πληθυντικό, με ήρεμη και ευγενική φωνή — για παράδειγμα «κύριε Παπαδόπουλε». Απαγορεύεται ρητά να αποκαλείται ένας ηλικιωμένος «παππού» ή «μπάρμπα», όπως και μια ηλικιωμένη «κυρά» ή «θεια», γιατί, όπως σημειώνει το βιβλίο, ο ασθενής μπορεί όντως να είναι παππούς, αλλά μάλλον όχι του συγκεκριμένου ΒΑΕ. Αν δεν ακούει καλά, η ένταση της φωνής ανεβαίνει σταδιακά, χωρίς όμως να αλλάζει ο ευγενικός πληθυντικός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Γιατί αποφεύγονται οι προσφωνήσεις ηλικίας ή οικειότητας

Ερώτηση: Γιατί κατά τη γνώμη σου πρέπει να αποφεύγονται προσφωνήσεις προς τους ασθενείς που δείχνουν ηλικία ή οικειότητα;

Απάντηση:

• Οι λόγοι

  1. Μειώνουν την αξιοπρέπεια του ασθενούς (σελ. 135): δεν είναι σωστό να δείχνει ο ΒΑΕ δυσαρέσκεια με πράξεις, εκφράσεις ή ακόμα και μορφασμούς — με μια τέτοια πράξη μειώνει την αξιοπρέπεια του ασθενούς αλλά και τον ίδιο τον δικό του επαγγελματισμό· η ίδια λογική ισχύει και για τις προσφωνήσεις: εκφράσεις προς τον ασθενή ή τους συνοδούς του, που μπορούν να θεωρηθούν υποτιμητικές, πρέπει να αποφεύγονται εντελώς (σελ. 131).

  2. Παραβιάζουν το δικαίωμα στην ευπρεπή αντιμετώπιση (σελ. 127): κάθε ασθενής έχει δικαίωμα στην ευπρεπή αντιμετώπισή του από το προσωπικό κατά τη διάρκεια μιας εξέτασης και, κατά τον νόμο 2071/1992, «ο ασθενής έχει το δικαίωμα της παροχής φροντίδας σε αυτόν με τον οφειλόμενο σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπειά του» — αν ο ασθενής αισθανθεί ότι δεν του φέρονται κατάλληλα, «έχει το δικαίωμα να παρουσιάσει ή να καταθέσει αρμοδίως διαμαρτυρίες κι ενστάσεις», με πιθανή συνέπεια να κληθεί ο εργαζόμενος να διευκρινίσει τη στάση του κι ακόμα να του επιβληθεί κάποιου είδους ποινή.

  3. Δεν αντιστοιχούν στην πραγματική σχέση: ο συγκεκριμένος ασθενής πιθανότατα να είναι και παππούς και θείος, αλλά είναι μάλλον απίθανο να είναι παππούς ή θείος του συγκεκριμένου βοηθού ακτινολογικού εργαστηρίου… — δηλαδή η οικειότητα είναι πλασματική και επιβάλλεται μονομερώς από τον επαγγελματία.

  4. Υπονομεύουν τη συνεργασία: ο ΒΑΕ πρέπει να δημιουργήσει, μέσα στο ελάχιστο διαθέσιμο χρονικό διάστημα, αίσθημα σιγουριάς στον άγνωστό του ασθενή και να κερδίσει την εμπιστοσύνη του (κεφ. 2, σελ. 39)· ο πληθυντικός βοηθά στον εύκολο χειρισμό του ασθενούς και η προσεκτική συμπεριφορά του ΒΑΕ συμβάλλει στην ανάπτυξη κλίματος εμπιστοσύνης από τον ασθενή και τους συνοδούς του (Ανακεφαλαίωση, σελ. 146).

  5. Δείχνουν το επίπεδο του χώρου: η προσεκτική συμπεριφορά κι η επιμελημένη εξωτερική εμφάνιση χαρακτηρίζουν και το επίπεδο του πολιτισμού στον συγκεκριμένο χώρο εργασίας.

  Ο πρακτικός κανόνας (σελ. 131): ο ΒΑΕ θα πρέπει να απευθύνεται στους ασθενείς του πάντα στον πληθυντικό· ακόμα κι αν ο λόγος απευθύνεται σε έναν ή μια έφηβο, η χρήση του πληθυντικού είναι σωστή — και η γενική αρχή είναι πως πρέπει να προσπαθεί να φέρεται στον ασθενή καλύτερα από ό,τι θα ήθελε ο ίδιος να του φερθούν, αν βρισκόταν στη θέση του.

  (Η ερώτηση ζητά προσωπική κρίση: η παραπάνω τεκμηρίωση αποτελεί ενδεικτική απάντηση με βάση το βιβλίο.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι προσφωνήσεις που δείχνουν ηλικία ή οικειότητα, όπως «παππού» ή «κυρά μου», είναι υποτιμητικές και μειώνουν την αξιοπρέπεια του ασθενούς, ενώ ταυτόχρονα μειώνουν και τον επαγγελματισμό του ίδιου του ΒΑΕ. Παραβιάζουν το δικαίωμα κάθε ασθενούς στην ευπρεπή αντιμετώπιση και στον σεβασμό της ανθρώπινης αξιοπρέπειάς του, που κατοχυρώνει ο νόμος 2071/1992 και για το οποίο ο ασθενής μπορεί να υποβάλει διαμαρτυρία με πιθανή πειθαρχική συνέπεια. Επιπλέον, η οικειότητα είναι πλασματική και επιβάλλεται μονομερώς, ενώ υπονομεύει τη σχέση εμπιστοσύνης που ο ΒΑΕ πρέπει να χτίσει σε ελάχιστο χρόνο. Γι' αυτό ο κανόνας είναι πάντα πληθυντικός και προσφώνηση με το επώνυμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Άσχετες συζητήσεις κατά την εξέταση

Ερώτηση: Να εξηγήσεις τους λόγους που επιβάλλουν τη μη διεξαγωγή συζητήσεων με συναδέλφους σου για άσχετα με την εξέταση θέματα κατά την ώρα της εξέτασης κι ιδιαίτερα όταν ο ασθενής είναι σε θέση να σας ακούει.

Απάντηση:

• Η ρητή οδηγία (σελ. 144, ενότητα 6.9.2 Επίδειξη προσοχής στον ασθενή): κάθε ασθενής θέλει κι επιζητά τη μέγιστη προσοχή κι αποκλειστικότητα από αυτόν που τον καθοδηγεί και τον προετοιμάζει για μια εξέταση ή που τον τοποθετεί στο ακτινολογικό τραπέζι — επισημαίνεται ότι:

  • οι συνομιλίες με συναδέλφους ή άλλα άτομα του προσωπικού μέσα στον χώρο στον οποίο βρίσκεται ο ασθενής θα πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο δυνατό
  • οι συνομιλίες στο τηλέφωνο θα πρέπει να αποφεύγονται μέσα στον χώρο των εξετάσεων, ακόμα κι όταν δε γίνεται η καθαυτό εξέταση, αλλά ο ασθενής προετοιμάζεται ή μόλις έχει τελειώσει κι ετοιμάζεται να φύγει
  • η χρήση κινητών τηλεφώνων στον χώρο των εξετάσεων παρουσία των ασθενών θα πρέπει να αποφεύγεται συστηματικά

  Οι λόγοι

  1. Ο ασθενής χρειάζεται αποκλειστική προσοχή: θέλει κι επιζητά τη μέγιστη προσοχή κι αποκλειστικότητα — η άσχετη συζήτηση του δείχνει ότι δεν είναι το επίκεντρο της φροντίδας.
  2. Η ασφάλεια της εξέτασης: ο ΒΑΕ πρέπει να προσέχει και να παρακολουθεί τον ασθενή συνεχώς, σε όλη τη διάρκεια της εξέτασης (κεφ. 2, σελ. 40) και σε καμία περίπτωση, κι ειδικά στις μακροχρόνιες εξετάσεις, δεν επιτρέπεται ο ασθενής να μένει χωρίς επίβλεψη (σελ. 134) — η κατάσταση του ασθενούς μπορεί να μεταβληθεί δραματικά σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
  3. Ο κίνδυνος σφάλματος: η υπευθυνότητα πηγάζει από την ενσυνείδητη συμπεριφορά και μια υπεύθυνη συμπεριφορά υπαγορεύει τον εντοπισμό από πριν των ξεχωριστών δυσκολιών κάθε ασθενούς ή κάθε λήψης (κεφ. 2, σελ. 46) — η απόσπαση προσοχής κοστίζει σε επαναλήψεις, άρα σε επιπλέον δόση.
  4. Το ιατρικό απόρρητο: δεν επιτρέπεται σε κανέναν να συζητά σε δημόσιους ή ιδιωτικούς χώρους περιστατικά που συνέβησαν στον χώρο της εργασίας του κι ιδιαίτερα να αναφέρει στοιχεία που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην αναγνώριση συγκεκριμένων ατόμων (σελ. 126).
  5. Ο κίνδυνος παρερμηνείας: ακόμα και σχόλια μεταξύ συναδέλφων, παρουσία του ασθενούς, για τεχνικά χαρακτηριστικά των διαφόρων ακτινογραφιών πρέπει να αποφεύγονται, μιας και μπορεί να παρεξηγηθούν από τους ασθενείς (σελ. 133) — με το χαρακτηριστικό παράδειγμα του «πάρα πολύ καλή ακτινογραφία» που μπορεί να ερμηνευθεί από τον ασθενή πως δεν έχει τίποτε και συνεπώς μπορεί να φύγει από το νοσοκομείο χωρίς να πάει την ακτινογραφία στον ορθοπαιδικό ιατρό.
  6. Η εμπιστοσύνη προς το τμήμα: κάθε συζήτηση για οργανωτικά θέματα πρέπει να γίνεται με τρόπους και σε χώρους τέτοιους, ώστε να μην διαταράσσεται η ηρεμία και η εμπιστοσύνη του ασθενούς προς το προσωπικό και το νοσοκομείο (Ανακεφαλαίωση, σελ. 146).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο ασθενής επιζητά τη μέγιστη προσοχή και αποκλειστικότητα από όποιον τον προετοιμάζει και τον τοποθετεί για την εξέταση, γι' αυτό οι συνομιλίες με συναδέλφους μέσα στον χώρο του πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο, ενώ οι τηλεφωνικές συνομιλίες και η χρήση κινητών αποφεύγονται συστηματικά. Πέρα από την εντύπωση αδιαφορίας, η απόσπαση προσοχής θέτει σε κίνδυνο την ασφάλεια, αφού η κατάσταση του ασθενούς μπορεί να μεταβληθεί δραματικά και δεν επιτρέπεται να μένει χωρίς επίβλεψη, ενώ αυξάνει και την πιθανότητα τεχνικού σφάλματος και επανάληψης της λήψης. Επιπλέον διακυβεύεται το ιατρικό απόρρητο, όταν αναφέρονται περιστατικά και στοιχεία ασθενών, και υπάρχει κίνδυνος παρερμηνείας ακόμη και τεχνικών σχολίων, όπως το «πάρα πολύ καλή ακτινογραφία» που μπορεί να εκληφθεί ως καθησυχαστική διάγνωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Ασθενείς με συχνές επισκέψεις

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά στοιχεία συμπεριφοράς σου σε ασθενείς που έρχονται συχνά στο τμήμα σου για εξετάσεις ή θεραπεία;

Απάντηση:

• Ποιοι είναι (σελ. 141): οι ασθενείς που υποβάλλονται σε ακτινοθεραπεία είναι ασθενείς που πάσχουν από καρκίνο — επισκέπτονται τακτικά και για αρκετό χρονικό διάστημα το ακτινοθεραπευτικό τμήμα και παραμένουν σε αυτό πολύ περισσότερο χρόνο από ό,τι ασθενείς που επισκέπτονται ένα απλό ακτινοδιαγνωστικό τμήμα, οπότε η σχέση τους με το προσωπικό είναι εντελώς διαφορετική.

  Τα βασικά στοιχεία συμπεριφοράς

  1. Ανθρώπινη επαφή και σταθερότητα: επιβάλλεται η ανάπτυξη μιας ανθρώπινης επαφής του τεχνολόγου ακτινολόγου αλλά και του ΒΑΕ με τον ασθενή — ο ασθενής νιώθει καλύτερα αν τον αντιμετωπίζει καθημερινά το ίδιο πρόσωπο κι αν δεν αντιμετωπίζεται, απλά, σαν ένα ακόμα περιστατικό· στην ψυχολογική κατάσταση που συνήθως βρίσκονται οι ασθενείς αυτοί, ακόμα κι ένα ζεστό χαμόγελο ή μια θερμή καλημέρα παίζει ουσιαστικό ρόλο.
  2. Συνέπεια στη συμπεριφορά: ένας τέτοιος ασθενής προσέχει πάρα πολύ, θυμάται και συγκρίνει κινήσεις, συμπεριφορές, ακόμα και λόγια που καθημερινά το προσωπικό χρησιμοποιεί όταν απευθύνεται σε αυτόν· κάθε παρέκκλιση από τη συνηθισμένη συμπεριφορά ίσως να επηρεάσει την πολύ εύθραυστη ψυχολογική κατάσταση του ασθενούς — γι' αυτό και στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 146): οι ασθενείς που θα έχουν μακρά παραμονή στο τμήμα ή που συχνά επισκέπτονται το τμήμα έχουν ανάγκη από ιδιαίτερα προσεκτική μεταχείριση και προσεκτική τήρηση των στερεότυπων διαδικασιών αντιμετώπισής τους.
  3. Λεπτότητα στους χειρισμούς: χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις κινήσεις του ΒΑΕ για τη σωστή τοποθέτηση του ασθενούς· είναι δυστυχώς εύκολο να υπάρξει ένας αθέλητος τραυματισμός — οι πιθανοί παράγοντες κινδύνου μπορεί να είναι πολλοί, όπως μια μετάσταση σε κάποιο οστό, ιδιαίτερα χαμηλός αριθμός αιμοπεταλίων κτλ.
  4. Καμία πληροφορία για την πορεία: δεν επιτρέπεται να δίνει πληροφορίες για την πορεία της θεραπείας στους ίδιους τους ασθενείς, αλλά θα πρέπει, διακριτικά, να τους παραπέμπει στον θεράποντα ιατρό.
  5. Επαγγελματισμός και αυτοπροστασία: χρειάζεται μεγαλύτερος επαγγελματισμός στην προσέγγιση καρκινοπαθών ασθενών, για δύο κυρίως λόγους — η καθημερινή επαφή με καρκινοπαθείς μπορεί να επηρεάσει ψυχολογικά τον ίδιο τον εργαζόμενο κι αυτός στην πάροδο του χρόνου να εμφανίσει κάποιου είδους κατάθλιψη και η συμπεριφορά του εργαζομένου μπορεί να επιδράσει αρνητικά πάνω στον ασθενή· γι' αυτό οι εργαζόμενοι δε θα πρέπει να διστάζουν να επιζητούν τη συνεργασία και την καθοδήγηση ειδικού ψυχολόγου.
  6. Άνεση κατά την παραμονή (σελ. 134): είναι καθήκον του βοηθού να φροντίσει ώστε για όλο το διάστημα της παραμονής του ο ασθενής να αισθάνεται άνετα, να μην κρυώνει, να αισθάνεται ευπρεπής κι όχι ξεχασμένος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ασθενείς που έρχονται συχνά — τυπικά οι ασθενείς της ακτινοθεραπείας, που πάσχουν από καρκίνο — χρειάζονται ανθρώπινη επαφή και όχι αντιμετώπιση σαν ένα ακόμη περιστατικό· νιώθουν καλύτερα όταν τους υποδέχεται καθημερινά το ίδιο πρόσωπο και ακόμη και ένα ζεστό χαμόγελο ή μια θερμή καλημέρα έχει ουσιαστικό ρόλο. Επειδή προσέχουν, θυμούνται και συγκρίνουν κινήσεις, συμπεριφορές και λόγια, κάθε παρέκκλιση από τη συνήθη συμπεριφορά επηρεάζει την εύθραυστη ψυχολογία τους, γι' αυτό απαιτείται προσεκτική τήρηση των καθιερωμένων διαδικασιών. Χρειάζεται επίσης εξαιρετική λεπτότητα στους χειρισμούς, λόγω κινδύνων όπως οστικές μεταστάσεις ή χαμηλά αιμοπετάλια, ενώ ο ΒΑΕ δεν δίνει ποτέ πληροφορίες για την πορεία της θεραπείας αλλά παραπέμπει διακριτικά στον θεράποντα ιατρό. Τέλος, ο ίδιος οφείλει να προστατεύει και την ψυχική του υγεία, ζητώντας όποτε χρειάζεται τη βοήθεια ειδικού ψυχολόγου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 10 — Η παρουσία συγγενικού ατόμου στο παιδί

Ερώτηση: Πιστεύεις ότι η παρουσία ενός συγγενικού ατόμου ενός παιδιού θα βοηθήσει στην καλύτερη ακτινογράφησή του; Αιτιολόγησε την απάντηση.

Απάντηση:

• Η απάντηση είναι ΝΑΙ — και τεκμηριώνεται ρητά στο βιβλίο.

  Η αλλαγή αντίληψης (σελ. 136): παλιότερα υπήρχε η άποψη πως τα παιδιά έπρεπε να μπαίνουν μόνα τους στο ακτινοδιαγνωστικό εργαστήριο, γιατί με τον τρόπο αυτό προσαρμόζονταν καλύτερα, χωρίς τη διάσπαση κι αναστάτωση που τους προκαλούσε η παρουσία των γονιών τους· στις μέρες μας, οι παιδίατροι κι οι ψυχολόγοι έχουν αλλάξει άποψη και θεωρείται προτιμότερο οι γονείς να παραμένουν μαζί με το παιδί στον θάλαμο, ιδίως όταν το παιδί ανήκει σε κάποιες συγκεκριμένες ηλικίες· γενικότερα, το προσωπικό των νοσοκομείων έχει μάθει τα τελευταία χρόνια να συμπεριλαμβάνει και τους γονείς στη φροντίδα του άρρωστου ή τραυματισμένου παιδιού, αναθέτοντάς τους ενεργό ρόλο· πολλές έρευνες δείχνουν ότι μια τέτοια αντιμετώπιση είναι απαραίτητη για τη συναισθηματική υγεία του παιδιού, ενώ παράλληλα αυξάνει την ταχύτητα της σωματικής αποκατάστασης.

  Γιατί βοηθά — η ψυχολογία του παιδιού

  • Για μερικά παιδιά ο χωρισμός από τους γονείς αποτελεί χειρότερη δοκιμασία από οποιαδήποτε εξέταση· αισθάνονται το ίδιο είδος πανικού, όπως όταν χαθούν ξαφνικά σ' ένα μεγάλο πολυκατάστημα γεμάτο κόσμο (σελ. 137).
  • Ένα δίχρονο παιδί μπορεί να αισθανθεί εγκαταλελειμμένο, παραμελημένο, ακόμα κι απειλούμενο, αν η μητέρα του το αφήσει μόνο με ξένους, γιατί η έννοια του χρόνου δεν είναι αντιληπτή παρά μόνο μετά τα πέντε του χρόνια και πριν από αυτή την ηλικία, η απουσία της μητέρας μπορεί να του φανεί ολοκληρωτική και τελεσίδικη.
  • Ένα μωρό εννέα μηνών δε θα πάει αδιαμαρτύρητα σ' έναν ξένο, ενώ ένα τεσσάρων μηνών πιθανότατα δε θα έχει κανένα πρόβλημα.

  Πώς αξιοποιείται πρακτικά ο γονιός (σελ. 140): ο ΒΑΕ φροντίζει να ενημερωθεί ο γονιός για το τι πρόκειται να γίνει και πόσο υπολογίζει στη δική του βοήθεια· του περιγράφει την επιθυμητή θέση του παιδιού και, αφού του φορέσει μολύβδινη προστατευτική ποδιά και γάντια, του λέει να τοποθετήσει το παιδί περίπου στη θέση που του περιέγραψε, γιατί με τον γονιό το παιδί νιώθει μεγαλύτερη ασφάλεια· αφού γίνει η αρχική τοποθέτηση από τον γονιό, ο ΒΑΕ παρεμβαίνει στη διαμόρφωση της σωστής προβολής· μπορεί επίσης να ζητηθεί από τον γονιό να μιλά με το παιδί και να του μεταφέρει ότι δε θα πονέσει κι ότι αν δεν κινείται θα τελειώσουν όλα πολύ γρήγορα.

  Το όφελος για την ίδια την εξέταση: χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στις παιδιατρικές λήψεις, ώστε να αποφευχθούν, κατά το δυνατό, οι επαναλήψεις λόγω του ακτινοευαίσθητου των παιδιών (σελ. 139) — η συνεργασία του παιδιού μειώνει τις επαναλήψεις, άρα και τη δόση.

  Η προϋπόθεση της ακτινοπροστασίας: οι συνοδοί, κυρίως οι μητέρες, που βρίσκονται σε αναπαραγωγική ηλικία πρέπει να ρωτηθούν αν είναι έγκυες, ανεξάρτητα αν αυτό αναγράφεται σε πινακίδα· εάν η απάντηση είναι θετική, βγαίνουν εκτός θαλάμου, αφού τους εξηγήσουμε τον λόγο, ενώ, αν έχουμε αρνητική απάντηση, η εξέταση γίνεται πάντα με τη χρήση της μολύβδινης μπλούζας προστασίας (σελ. 141).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, βοηθά. Ενώ παλιότερα θεωρούνταν καλύτερο τα παιδιά να μπαίνουν μόνα τους στον θάλαμο, σήμερα παιδίατροι και ψυχολόγοι θεωρούν προτιμότερο οι γονείς να παραμένουν μαζί τους, με ενεργό ρόλο στη φροντίδα, καθώς έρευνες δείχνουν ότι αυτό είναι απαραίτητο για τη συναισθηματική υγεία του παιδιού και επιταχύνει τη σωματική αποκατάσταση. Για πολλά παιδιά ο χωρισμός από τον γονιό είναι χειρότερη δοκιμασία από την ίδια την εξέταση, ενώ ένα δίχρονο μπορεί να αισθανθεί εγκαταλελειμμένο, αφού η έννοια του χρόνου κατακτάται μετά τα πέντε. Πρακτικά ο ΒΑΕ ενημερώνει τον γονιό, του φορά μολύβδινη ποδιά και γάντια και του ζητά να τοποθετήσει το παιδί, γιατί έτσι νιώθει ασφάλεια, και να του μιλήσει καθησυχαστικά — με αποτέλεσμα λιγότερες επαναλήψεις, κάτι κρίσιμο λόγω της ακτινοευαισθησίας των παιδιών. Προϋπόθεση είναι η συνοδός σε αναπαραγωγική ηλικία να ερωτηθεί αν είναι έγκυος, οπότε και απομακρύνεται από τον θάλαμο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 11 — Ακτινοπροστασία του συνοδού

Ερώτηση: Ποια μέτρα θα λάβεις για την προστασία ενός συνοδού που βοηθά στην εξέταση ενός ανήμπορου ατόμου σχετικά με την ακτινοπροστασία του;

Απάντηση:

• Η γενική υποχρέωση (σελ. 142): η συμπεριφορά του ΒΑΕ προς τον συνοδό πρέπει να χαρακτηρίζεται από δύο κυρίως στοιχεία: 1. από την κατανόηση της αγωνίας του… 2. από την αυξημένη φροντίδα για την ακτινοπροστασία του στην περίπτωση που του ζητηθεί να βοηθήσει στην ακτινολογική διαδικασία, συγκρατώντας τον ασθενή.

  Τα μέτρα

  1. Έλεγχος για εγκυμοσύνη: εδώ θα πρέπει να προσεχθεί ιδιαίτερα μήπως μια γυναίκα συνοδός, για παράδειγμα μια γυναίκα σε ηλικία αναπαραγωγής, είναι έγκυος, οπότε κι απαγορεύεται να χρησιμοποιηθεί για τη συγκράτηση ασθενούς· πρέπει να ρωτηθούν αν είναι έγκυες, ανεξάρτητα αν αυτό αναγράφεται σε πινακίδα που υπάρχει εκτός θαλάμου· εάν η απάντηση είναι θετική, βγαίνουν εκτός θαλάμου, αφού τους εξηγήσουμε τον λόγο (σελ. 141).
  2. Ατομική θωράκιση: η φροντίδα για τη χορήγηση ακτινοπροστατευτικής εμπροσθέλας και γαντιών στον συνοδό του ασθενούς που θα χρειαστεί να τον υποβαστάξει είναι μέσα στο πεδίο των επαγγελματικών ευθυνών και καθηκόντων του ΒΑΕ (κεφ. 2, σελ. 45)· στα παιδιά ρητά: αφού του φορέσει μολύβδινη προστατευτική ποδιά και γάντια, του λέει να τοποθετήσει το παιδί… (σελ. 140) — η εξέταση γίνεται πάντα με τη χρήση της μολύβδινης μπλούζας προστασίας.
  3. Ενημέρωση και συναίνεση: ο ΒΑΕ μπορεί να καταφύγει στην εθελοντική προσφορά άλλων ατόμων (ακόμα και συνοδών άλλων παιδιών), αφού βέβαια προηγουμένως τους εξηγήσει τι ακριβώς θέλει απ' αυτούς, ποια είναι η κατάσταση και γιατί το ζητά (σελ. 141) — άλλωστε η Οδηγία 97/43 καλύπτει ρητά την έκθεση ατόμων που συνειδητά και με τη θέλησή τους βοηθούν στην υποστήριξη κι ανακούφιση ατόμων που υποβάλλονται σε ιατρικές εκθέσεις (κεφ. 5).
  4. Περιορισμός της δέσμης και σωστές παράμετροι: η χρησιμοποίηση μικρών χρόνων έκθεσης σε συνδυασμό με τα αντίστοιχα mA και kV, ο περιορισμός των ορίων της δέσμης (κεφ. 2, σελ. 45) — και η θέση του συνοδού εκτός της πρωτογενούς δέσμης.
  5. Απομάκρυνση όσων δεν χρειάζονται: ο ΒΑΕ θα πρέπει να ελέγξει αν έχει απομακρυνθεί όλο το προσωπικό, το οποίο δε φέρει κατάλληλη ακτινοπροστατευτική ποδιά, κι αφού ελέγξει και πάλι όλες τις παραμέτρους, να εκτελέσει τη λήψη (κεφ. 4, σελ. 101).
  6. Αποφυγή επαναλήψεων: η λήψη πρέπει να είναι μια ακριβής εργασία, χωρίς την ανάγκη επαναλήψεων — κάθε επανάληψη ακτινοβολεί ξανά και τον συνοδό.

  Γιατί δεν κρατά ο ίδιος ο ΒΑΕ τον ασθενή (σελ. 141): νομικά αλλά κι επιστημονικά απαγορεύεται κάτι τέτοιο — αν οι ΒΑΕ κι οι τεχνολόγοι ακτινολόγοι κρατούσαν όλα τα παιδιά για τις ακτινολογικές λήψεις, επειδή αυτοί απασχολούνται επαγγελματικά, αυτό θα σήμαινε την έκθεσή τους αθροιστικά σε τεράστιες δόσεις ακτινοβολίας, πράγμα που θα ήταν καταστροφικό για την υγεία και τη ζωή τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρώτο μέτρο είναι ο έλεγχος για εγκυμοσύνη: κάθε γυναίκα σε αναπαραγωγική ηλικία ρωτάται ρητά, ανεξάρτητα από την πινακίδα έξω από τον θάλαμο, και αν είναι έγκυος απαγορεύεται να συγκρατήσει τον ασθενή και απομακρύνεται αφού της εξηγηθεί ο λόγος. Ο συνοδός που θα βοηθήσει φορά υποχρεωτικά ακτινοπροστατευτική εμπροσθέλα και γάντια, ενημερώνεται για το τι ακριβώς ζητείται από αυτόν και συναινεί, ενώ τοποθετείται εκτός της πρωτογενούς δέσμης. Ο ΒΑΕ περιορίζει τα όρια της δέσμης, επιλέγει σωστά τους παράγοντες έκθεσης, απομακρύνει όποιον δεν φέρει προστασία και εκτελεί ακριβή λήψη χωρίς επαναλήψεις. Ο ίδιος δεν συγκρατεί τους ασθενείς, γιατί αυτό απαγορεύεται νομικά και επιστημονικά, αφού θα σήμαινε αθροιστικά τεράστιες δόσεις για το προσωπικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 12 — Η συγκατάθεση του ασθενούς

Ερώτηση: Τι αντιλαμβάνεσαι με την έννοια «συγκατάθεση του ασθενούς» και γιατί είναι απαραίτητο αυτή να επιδιώκεται πριν από κάθε πράξη;

Απάντηση:

• Τι είναι: η συγκατάθεση είναι η συνειδητή αποδοχή της εξέτασης από τον ίδιο τον ασθενή, αφού πρώτα ενημερωθεί. Το βιβλίο τη συνδέει άρρηκτα με την πληροφόρηση (σελ. 131-132): είναι δικαίωμα του ασθενούς να ζητήσει όποιες κι όσες διευκρινίσεις θεωρεί ο ίδιος απαραίτητες, πριν την εξέταση, για να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί μια εξέταση· η πληροφόρηση πρέπει να γίνεται με απλές αλλά όχι απλοϊκές εκφράσεις — η νοημοσύνη κι η ευφυΐα του ασθενούς δεν επιτρέπεται σε καμία περίπτωση να υποτιμούνται από κανένα.

  Πότε είναι έγγραφη: σε ορισμένες περιπτώσεις, συνήθως αν υπάρχουν έστω κι ελάχιστοι κίνδυνοι για τον ασθενή από τη διενέργεια της εξέτασης ή της επεμβατικής πράξης, απαιτείται κι η έγγραφη συναίνεση του ιδίου ή, σε περίπτωση αδυναμίας του, του πλησιέστερου συγγενούς.

  Γιατί είναι απαραίτητη

  1. Είναι δικαίωμα κατοχυρωμένο: ο ασθενής πριν από κάθε ακτινολογική εξέταση πρέπει να ερωτάται και να δίνει τη συγκατάθεσή του (Ανακεφαλαίωση, σελ. 146)· ο ασθενής έχει το δικαίωμα της παροχής φροντίδας με τον οφειλόμενο σεβασμό στην ανθρώπινη αξιοπρέπειά του (ν. 2071/1992).
  2. Η απόφαση ανήκει στον ασθενή: υποχρεωτικά και σύμφωνα ακόμα και με τον νόμο, ο ίδιος ο ασθενής έχει δικαίωμα να αποφασίσει σχετικά (σελ. 145) — γι' αυτό, στο παράδειγμα της γυναίκας που για θρησκευτικούς και πολιτισμικούς λόγους αρνείται να γδυθεί, ο ΒΑΕ είναι υποχρεωμένος να δώσει προτεραιότητα στον σεβασμό της θέλησης της ασθενούς του, προσπαθώντας να πετύχει τις πλέον σωστές και κατάλληλες συνθήκες για την ακτινολογική προβολή, και να αναφέρει την άρνηση στο απαραίτητο έγγραφο που συνοδεύει την ακτινογραφία.
  3. Η έκθεση σε ακτινοβολία πρέπει να είναι αιτιολογημένη: κατά την Οδηγία 97/43 και την ICRP26, η αιτιολόγηση δείχνει ότι η έκθεση παράγει σαφές όφελος και όταν μια έκθεση δεν μπορεί να αιτιολογηθεί πρέπει να απαγορεύεται — ο ενημερωμένος ασθενής μπορεί να σταθμίσει το όφελος και τον κίνδυνο.
  4. Νομική κατοχύρωση της πράξης: πρέπει να υπάρχουν στοιχεία για το αν ο ασθενής ή οι άμεσοι συγγενείς του ενημερώθηκαν για πιθανούς κινδύνους από την εξέταση κι αν συμφώνησε να υποβληθεί σε αυτήν, όπως π.χ. στην περίπτωση μιας στεφανιογραφίας, της χρήσης σκιαγραφικών, της διενέργειας μιας Επεμβατικής Ακτινολογικής πράξης (κεφ. 3, σελ. 70).
  5. Συνεργασία και ποιότητα: το να εξηγηθεί από πριν στον ασθενή και στους συνοδούς του το τι πρόκειται να κάνει και να ζητηθεί η συνεργασία τους δεν είναι μόνον μια ηθική κι ανθρώπινη υποχρέωση, είναι κι ένα επαγγελματικό καθήκον που ο ΒΑΕ δεν έχει δικαίωμα να παραμελεί (κεφ. 5, σελ. 112).

  Τι γίνεται σε άρνηση: δεν πρέπει να υπάρξει επιμονή του βοηθού για να πείσει τον ασθενή· πρέπει απλά να ενημερώσει τον ιεραρχικά ανώτερό του ή τον παραπέμποντα ιατρό και να οδηγήσει τον ασθενή σε χώρο αναμονής, μέχρι να διευκρινιστεί το θέμα — ασθενείς που δυσκολεύονται να δώσουν τη συγκατάθεσή τους ή που αρνούνται την εξέταση πρέπει να αντιμετωπίζονται από τον τεχνολόγο ακτινολόγο ή τον ιατρό ακτινολόγο με σεβασμό πάντα στις επιθυμίες τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συγκατάθεση είναι η συνειδητή αποδοχή της εξέτασης από τον ίδιο τον ασθενή, αφού πρώτα ενημερωθεί με απλές αλλά όχι απλοϊκές εκφράσεις και αφού λάβει όσες διευκρινίσεις θεωρεί απαραίτητες για να συγκατατεθεί ή να αρνηθεί· όταν υπάρχουν κίνδυνοι, απαιτείται και έγγραφη συναίνεση του ίδιου ή του πλησιέστερου συγγενούς. Είναι απαραίτητη γιατί ο ασθενής έχει δικαίωμα φροντίδας με σεβασμό στην αξιοπρέπειά του και γιατί, σύμφωνα με τον νόμο, η απόφαση ανήκει στον ίδιο· γιατί κάθε έκθεση σε ακτινοβολία πρέπει να είναι αιτιολογημένη και ο ενημερωμένος ασθενής σταθμίζει όφελος και κίνδυνο· και γιατί κατοχυρώνει νομικά την πράξη, αφού πρέπει να αποδεικνύεται ότι ενημερώθηκε και συμφώνησε. Σε άρνηση ο ΒΑΕ δεν επιμένει, αλλά ενημερώνει τον ανώτερό του ή τον παραπέμποντα ιατρό, με σεβασμό στις επιθυμίες του ασθενούς.

Κριτήρια αξιολόγησης: