Λύσεις — Κεφάλαιο II · Βασικές έννοιες (σελ. 11-82) – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο II · Βασικές έννοιες (σελ. 11-82)
Απαντήσεις στις 19 ερωτήσεις των ενοτήτων 2.1–2.16 (ανοιχτού τύπου — ενδεικτικές).
Έννοια επικοινωνίας
Ερώτηση: 2.1/1. Ποια είναι η έννοια της επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Επικοινωνία είναι η βασική διαδικασία μεταξύ ατόμων και ομάδων, με την οποία μεταβιβάζουν ή ανταλλάσσουν μηνύματα (πληροφορίες, ιδέες, εντολές), για να αποκτούν, διατηρούν και βελτιώνουν σχέσεις. Σύγχρονοι ορισμοί: «πράξη που επιτρέπει σε ένα άτομο να δέχεται πληροφορίες από ένα άλλο» (Σάνον-Βίνερ) και «ο επηρεασμός του άλλου με μέσα, σύμβολα και σημεία γνωστής σημασίας».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαδικασία μεταβίβασης/ανταλλαγής μηνυμάτων μεταξύ ατόμων/ομάδων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά στη μεταβίβαση/ανταλλαγή μηνυμάτων (+ένας ορισμός).
Ρόλος του «άλλου»
Ερώτηση: 2.1/2. Ποιος είναι ο ρόλος του άλλου ατόμου στις διαπροσωπικές μας σχέσεις;
Απάντηση:
- Ο «άλλος» συμμετέχει στη διαμόρφωση του ίδιου μας του εαυτού: η αντίληψη που έχει κάθε άτομο για το ΕΓΩ του, ενώ φαίνεται ότι τη διαμορφώνει μόνο του, στην πραγματικότητα διαμορφώνεται και συντηρείται από την αντίληψη, την κρίση και τη συμπεριφορά των ΑΛΛΩΝ (π.χ. ο Κώστας πείθεται ότι είναι έξυπνος, όταν η γνώμη του ενισχύεται από τη γνώμη των άλλων).
- Με τους άλλους το άτομο επηρεάζεται και επηρεάζει, εξαρτάται και εξαρτά, αγαπά και αγαπιέται· οι σχέσεις αυτές το βοηθούν ή το δυσκολεύουν να ζήσει, καλύτερα ή χειρότερα, ευτυχισμένο ή δυστυχισμένο.
- Διαπροσωπικές σχέσεις είναι ακριβώς οι σχέσεις που αναπτύσσει το άτομο με όλους αυτούς τους άλλους — με τον καθένα ξεχωριστά («πρόσωπο με πρόσωπο») και με ομάδες. Χωρίς τον άλλο και χωρίς επικοινωνία μαζί του δεν γεννιέται και δεν ζει καμιά σχέση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο «άλλος» συμμετέχει στη διαμόρφωση του ΕΓΩ μας και μαζί του αναπτύσσουμε σχέσεις αμοιβαίας επίδρασης, που μας βοηθούν ή μας δυσκολεύουν να ζήσουμε.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ο ρόλος του άλλου στη διαμόρφωση του ΕΓΩ + η αμοιβαία επίδραση στις σχέσεις.
Επικοινωνία-συναλλαγή
Ερώτηση: 2.2/1. Από τι εξαρτάται η επικοινωνία ως διαδικασία συναλλαγής;
Απάντηση:
- Σύμφωνα με το βιβλίο, η Επικοινωνία συναλλαγής, όπως κάθε είδος Επικοινωνίας, εξαρτάται: από τον σκοπό για τον οποίο επικοινωνούμε· από τον αποδέκτη του μηνύματός μας· από τα μέσα που έχουμε στη διάθεσή μας· από τα μέσα που γνωρίζει ο αποδέκτης· από τον χώρο και από τον τόπο όπου θα πραγματοποιηθεί η Επικοινωνία.
- Γι' αυτό πρέπει πρώτα να προσδιορίσουμε τι ακριβώς ζητάμε (ποια ανάγκη θέλουμε να ικανοποιήσουμε), από ποιον, με ποιο τρόπο, με ποιο μέσο και πώς θα το διατυπώσουμε στο «μήνυμά» μας. Παράλληλα υπολογίζουμε τι θα προσφέρουμε ως αντάλλαγμα στον αποδέκτη (χρήματα ή ένα «ευχαριστώ», ένα χαμόγελο, την αγάπη μας), ώστε να ικανοποιηθεί και εκείνος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τον σκοπό, τον αποδέκτη, τα μέσα που έχουμε, τα μέσα που γνωρίζει ο αποδέκτης, τον χώρο και τον τόπο της Επικοινωνίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των παραγόντων του βιβλίου (σκοπός, αποδέκτης, μέσα, χώρος, τόπος).
- Η ανταλλαγή (τι προσφέρει ο καθένας) είναι το χαρακτηριστικό της συναλλαγής· οι παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται είναι αυτοί που απαριθμεί το βιβλίο.
Επικοινωνία εμβρύου
Ερώτηση: 2.2/2. Με ποιο τρόπο το έμβρυο επικοινωνεί με τον εξωτερικό κόσμο;
Απάντηση:
- Οι έρευνες της Μαιευτικής (υπερηχογραφήματα, ηλεκτρονικές καταγραφές της καρδιακής λειτουργίας και των κινήσεων) έδειξαν ότι το έμβρυο, μέσα στο σώμα της μητέρας του: α) δέχεται «μηνύματα» πρώτα από αυτήν αλλά και από το περιβάλλον όπου εκείνη ζει και β) στέλνει «μηνύματα» προς τη μητέρα του, με την οποία και μόνο συνδέεται.
- Στις πρώτες εβδομάδες δεν αντιλαμβάνεται τα μηνύματα, προοδευτικά όμως η αντίδρασή του γίνεται σαφέστερη: εντονότερες κινήσεις και αύξηση της καρδιακής λειτουργίας. Π.χ. όταν η μητέρα έχει άγχος, αγωνία ή φόβο, η κατάστασή της μεταδίδεται ως «δυσάρεστο μήνυμα» και το έμβρυο αντιδρά με κινήσεις ανησυχίας, ταχυκαρδία και αύξηση της πίεσης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέσω της μητέρας: δέχεται μηνύματα από αυτήν και από το περιβάλλον της και στέλνει μηνύματα με τις κινήσεις και την καρδιακή του λειτουργία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: διπλή κατεύθυνση (δέχεται/στέλνει) μέσω της μητέρας + παράδειγμα αντίδρασης.
Μοντέλο Λάσγουελ
Ερώτηση: 2.3/1. Εφαρμόζεται το μοντέλο του Λάσγουελ στην εκπαιδευτική διαδικασία;
Απάντηση:
- Ναι. Το μοντέλο του Λάσγουελ περιγράφει μια επικοινωνιακή πράξη με τα ερωτήματα: Ποιος; Λέει τι; Από ποιο κανάλι; Σε ποιον; Με ποια αποτελέσματα; Στην εκπαιδευτική διαδικασία: ποιος = ο εκπαιδευτικός (αποστολέας), λέει τι = η ύλη του μαθήματος (μήνυμα), από ποιο κανάλι = ο προφορικός λόγος, το βιβλίο, ο πίνακας, τα εποπτικά μέσα (μέσο), σε ποιον = οι μαθητές (αποδέκτες), με ποια αποτελέσματα = η μάθηση (αποτέλεσμα-επίδραση).
- Όπως σημειώνει όμως το βιβλίο, το μοντέλο παραλείπει τον σκοπό, τις συνθήκες της επικοινωνίας και την ανάδραση του αποδέκτη — στοιχεία πολύ σημαντικά στην τάξη (π.χ. οι ερωτήσεις και οι απαντήσεις των μαθητών).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι· εκπαιδευτικός–ύλη–μέσα διδασκαλίας–μαθητές–μάθηση, με την επιφύλαξη ότι λείπουν ο σκοπός, οι συνθήκες και η ανάδραση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντιστοίχιση των 5 στοιχείων στην τάξη.
Είδη επικοινωνίας
Ερώτηση: 2.3/2. Δώστε τους ορισμούς της ηθελημένης ή σκόπιμης επικοινωνίας, της αθέλητης ή απροσδόκητης επικοινωνίας, της αμοιβαίας επικοινωνίας, της συμβολικής επικοινωνίας.
Απάντηση:
- Ηθελημένη ή σκόπιμη: χαρακτηρίζεται από τη θέληση του αρχικού επικοινωνητή (αποστολέα-πομπού) να επιτύχει με αυτήν τον επηρεασμό του αποδέκτη και, μέσω των ενεργειών ή της συμπεριφοράς του, κάποιο συγκεκριμένο αποτέλεσμα, κάποιο σκοπό.
- Αθέλητη ή απροσδόκητη: η επικοινωνιακή διαδικασία που επιβάλλεται σε άτομα που δεν επιθυμούν να συμμετάσχουν σε αυτήν ή που δέχονται μηνύματα «τυχαία» ή απροσδόκητα (π.χ. διαφημιστικά μηνύματα σε διακοπή ταινίας, μια αφίσα στη στροφή του δρόμου). Αθέλητο μπορεί να είναι και ένα παράλληλο μήνυμα που στέλνει ο πομπός χωρίς να το έχει σκεφτεί (ο νεαρός με το σπρέι «στέλνει» ένα μήνυμα και στον ιδιοκτήτη του τοίχου).
- Αμοιβαία ή αμφίπλευρη: συμμετέχουν στη διαδικασία και οι δύο επικοινωνητές (αποστολέας και αποδέκτης) με τον ίδιο αμοιβαίο τρόπο — με τη θέλησή τους και με συγκεκριμένο σκοπό, ο οποίος, αν πραγματοποιηθεί, ικανοποιεί και τους δύο.
- Συμβολική: η Επικοινωνία που χαρακτηρίζεται από τη χρήση συμβόλων για τη διαμόρφωση των μηνυμάτων της (σημαίες, θρησκευτικά σύμβολα, σήματα της τροχαίας), αλλά και εκείνη που πραγματοποιείται για να αποτελέσει η ίδια μια συμβολική διαδικασία ή πράξη (παρελάσεις, τελετές ορκωμοσίας, προσευχή).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηθελημένη=με θέληση/σκοπό του πομπού· αθέλητη=επιβάλλεται ή φτάνει τυχαία σε όσους δεν τη θέλουν· αμοιβαία=συμμετοχή και των δύο με τον ίδιο τρόπο και κοινή ικανοποίηση· συμβολική=με σύμβολα ή ως συμβολική πράξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 ορισμοί όπως τους δίνει το βιβλίο.
- Η αθέλητη επικοινωνία στο βιβλίο αφορά κυρίως τον αποδέκτη που δεν επιθυμεί να συμμετάσχει, όχι απλώς μια αντίδραση που μας «προδίδει».
Συντελεστές επικοινωνίας
Ερώτηση: 2.3/3. Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι συντελεστές της επικοινωνιακής διαδικασίας;
Απάντηση:
- Οι σημαντικότεροι συντελεστές είναι ο αποστολέας-πομπός, ο αποδέκτης-δέκτης και το μεταδιδόμενο μήνυμα. Η έλλειψή τους δεν επιτρέπει την πραγματοποίηση της Επικοινωνίας και η μειωμένη ή προβληματική συμμετοχή τους προκαλεί μειωμένη ή προβληματική αποτελεσματικότητα.
- Στο «Απλό Σχήμα της Επικοινωνίας» περιλαμβάνονται επίσης ο κώδικας, το μέσο (κανάλι ή αγωγός) και το θέμα, ενώ ρόλο παίζουν και ο χρόνος, ο τόπος και οι συνθήκες της διαδικασίας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο πομπός-αποστολέας, ο δέκτης-αποδέκτης και το μήνυμα (και επιπλέον ο κώδικας, το μέσο και το θέμα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 βασικοί συντελεστές.
Σημασία της γλώσσας
Ερώτηση: 2.5/1. Ποια είναι η σημασία της γλώσσας στην επικοινωνιακή διαδικασία;
Απάντηση:
- Η γλώσσα είναι το σπουδαιότερο μέσο (κώδικας) της επικοινωνίας: επιτρέπει τη διαμόρφωση σύνθετων, λεπτομερών και σαφών μηνυμάτων, την περιγραφή και ανάλυση ιδεών — κάτι που η εξωγλωσσική επικοινωνία δεν μπορεί να πετύχει στον ίδιο βαθμό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σπουδαιότερο μέσο· επιτρέπει σύνθετα/λεπτομερή/σαφή μηνύματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κεντρικός ρόλος της γλώσσας.
Γλωσσική vs εξωγλωσσική
Ερώτηση: 2.5/2. Ποια είναι η διαφορά της γλωσσικής από την εξωγλωσσική επικοινωνία;
Απάντηση:
- Γλωσσική: το μήνυμα συντίθεται με τον γλωσσικό κώδικα, δηλαδή με λέξεις και τους γραμματικούς-συντακτικούς και κοινωνικούς κανόνες τους. Εξωγλωσσική (μη γλωσσική ή «μιμόγλωσσα»): γίνεται χωρίς γλωσσικά στοιχεία ή με υποκατάστατα των λέξεων — κινήσεις του σώματος, ηχητικά και φωτεινά σήματα, σήματα Μορς κ.ά.
- Η εξωγλωσσική είναι λιγότερο σημαντική, γιατί: α) είναι ασαφής (μεταδίδει γενικές έννοιες, όχι λεπτομερείς περιγραφές και αναλύσεις), β) έχει περιορισμένες δυνατότητες σύνθεσης μηνυμάτων και γ) ένα μη λεκτικό μήνυμα αλλοιώνεται πολύ εύκολα (μια γραμμή που σβήνει, φωτιές που σβήνουν).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γλωσσική=με λέξεις· εξωγλωσσική=χωρίς γλωσσικά στοιχεία (σήματα, κινήσεις)· η εξωγλωσσική είναι ασαφής, περιορισμένη και αλλοιώνεται εύκολα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση + οι τρεις λόγοι υπεροχής της γλωσσικής επικοινωνίας.
Επίσημη και ανεπίσημη γλώσσα
Ερώτηση: 2.6/1. Ποιος είναι ο ορισμός της επίσημης και της ανεπίσημης γλώσσας;
Απάντηση:
- Επίσημη γλώσσα είναι η γλώσσα που προέρχεται από δημόσια αρχή, π.χ. η γλώσσα ενός κράτους, αυτή που περιέχεται στις ιδρυτικές του πράξεις ή καθορίζεται και επιβάλλεται ως επίσημη με ιδιαίτερο νόμο (η Ελληνική για το ελληνικό κράτος· περισσότερες επίσημες γλώσσες στην Ελβετία, στο Βέλγιο, στον ΟΗΕ, στην Ενωμένη Ευρώπη). Επίσημη χαρακτηρίζεται συχνά και η γλώσσα με πομπώδες «επίσημο ύφος» σε τελετές και εκδηλώσεις.
- Ανεπίσημη γλώσσα είναι η γλώσσα που δεν ανήκει στις επίσημες: μπορεί να χρησιμοποιείται αντίθετα προς μια επίσημη γλώσσα (π.χ. η Ελληνική στα χρόνια της τουρκικής κατοχής) ή από περιορισμένες ομάδες για λόγους τοπικούς, καταγωγής, ασχολίας, μόρφωσης (διάλεκτοι, συνθηματικές γλώσσες όπως η αργκό, τα «γλωσσάρια» των μαστόρων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επίσημη=η γλώσσα που προέρχεται από δημόσια αρχή/κράτος (και επιβάλλεται με νόμο)· ανεπίσημη=όση δεν είναι επίσημη (διάλεκτοι, συνθηματικές γλώσσες, γλώσσες περιορισμένων ομάδων).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η επίσημη ως γλώσσα δημόσιας αρχής/κράτους και η ανεπίσημη ως μη επίσημη, με παραδείγματα.
- Η διάκριση δεν είναι «τυπική γλώσσα για όλους» έναντι «οικείας γλώσσας»· κριτήριο είναι η προέλευση από δημόσια αρχή.
Σαφήνεια
Ερώτηση: 2.6/2. Τι εννοούμε με τον όρο σαφήνεια;
Απάντηση:
- Σαφήνεια είναι η καθαρή διατύπωση, η απλή και κατανοητή οργάνωση των λέξεων και των φράσεων και η διαύγεια και καθαρότητα των εννοιών και των νοημάτων του μηνύματος. Αν λείπει, το μήνυμα κινδυνεύει να μη γίνει αντιληπτό ή κατανοητό και να ματαιωθεί όλη η επικοινωνιακή διαδικασία.
- Αιτίες έλλειψης σαφήνειας: η βιασύνη, η άγνοια του κώδικα από τον αποστολέα, η άγνοια του κώδικα από τον αποδέκτη και η άγνοια των κανόνων του κώδικα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καθαρή διατύπωση, η απλή και κατανοητή οργάνωση λέξεων και φράσεων και η διαύγεια των εννοιών του μηνύματος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατανοητότητα χωρίς αμφιβολία.
Τι είναι γραφή
Ερώτηση: 2.7/1. Τι είναι γραφή; Δώστε τον ορισμό της.
Απάντηση:
- Γραφή είναι η απεικόνιση, πάνω σε μια επιφάνεια, σημείων και συμβόλων με προκαθορισμένο νόημα, διαλεγμένων από μια ομάδα ανθρώπων, που μπορούν να αποδώσουν φράσεις/σκέψεις/πληροφορίες και να τις διατηρούν στον χρόνο (να διαβάζονται πολλές φορές). Είναι ο τρόπος που παγιώνει τον φευγαλέο προφορικό λόγο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απεικόνιση σημείων/συμβόλων με προκαθορισμένο νόημα, που διατηρούν φράσεις στον χρόνο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σύμβολα + διατήρηση στον χρόνο.
Περιορισμοί γραπτού/προφορικού
Ερώτηση: 2.7/2. Ποιοι είναι οι περιορισμοί και τα όρια του γραπτού και του προφορικού λόγου;
Απάντηση:
- Προφορικός λόγος — περιορισμοί: α) απευθύνεται σε λίγα άτομα, όσα μπορούν να ακούσουν τη φωνή σε μικρή απόσταση· β) η διάρκειά του περιορίζεται στον χρόνο της εκφώνησης· γ) η σύλληψη του περιεχομένου είναι αμφίβολη (εξαρτάται από την ικανότητα, την εμπειρία, τις γνώσεις και την κατάσταση του ακροατή, από την απόστασή του και από συνθήκες όπως θόρυβος ή άνεμος)· δ) η αναμετάδοσή του είναι ακόμη πιο αμφίβολη· ε) απαιτεί την ταυτόχρονη παρουσία ομιλητή και ακροατή.
- Γραπτός λόγος — όρια: ξεπερνά τους περισσότερους από αυτούς τους περιορισμούς (διαρκεί απεριόριστα, δεν απαιτεί την παρουσία του γραφέα), όμως η κατανόησή του εξαρτάται από την πνευματική ικανότητα, την εμπειρία και τις γνώσεις του αναγνώστη και η μετάδοσή του είναι σίγουρη μόνο εφόσον φτάσει σε αναγνώστη που ξέρει να διαβάζει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προφορικός: λίγοι ακροατές, σύντομη διάρκεια, αμφίβολη σύλληψη και αναμετάδοση, ταυτόχρονη παρουσία· γραπτός: εξαρτάται από τις ικανότητες του αναγνώστη και προϋποθέτει ότι ξέρει να διαβάζει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: όρια και των δύο μορφών.
Κριτική/υπερλογική/αλλοπρόσαλλη
Ερώτηση: 2.12/1. Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα στην κριτική και απολογητική επικοινωνία καθώς και ανάμεσα στην υπερλογική και αλλοπρόσαλλη επικοινωνία;
Απάντηση:
- Κριτική (-επικριτική): ξεκινά από την πρόθεση να αξιολογηθεί μια πράξη ή ένα αποτέλεσμα με ορισμένα κριτήρια· μπορεί να καταλήξει σε θετική (επαινετική) ή αρνητική (επικριτική) κρίση και επιδιώκει ένα αποτέλεσμα στον αποδέκτη. Απολογητική: έχει σκοπό να ικανοποιήσει την ανάγκη του ίδιου του αποστολέα να απολογηθεί — να αποκρούσει κατηγορίες, να «δώσει λόγο» για μια πράξη ή παράλειψή του (π.χ. η «Απολογία του Σωκράτη»).
- Υπερλογική: κρίνει ιδέες και πράξεις με λογικά κριτήρια, αλλά με σχολαστική, υπερβολική εφαρμογή τους καταλήγει στην αποφυγή κάθε δραστηριότητας (π.χ. «μη διαλέγεις καμιά λύση, για να μη διακινδυνεύσεις»). Αλλοπρόσαλλη: το περιεχόμενό της δεν μπορεί να χαρακτηριστεί με λογικό κριτήριο· μπερδεύει τον αποδέκτη και τον φέρνει σε αμηχανία (π.χ. οι αντιφατικές οδηγίες χιλιάδων φιλάθλων προς τον προπονητή).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κριτική=αξιολογεί με κριτήρια και επιδιώκει αποτέλεσμα στον αποδέκτη· απολογητική=ικανοποιεί την ανάγκη του αποστολέα να απολογηθεί· υπερλογική=υπερβολική λογική που οδηγεί σε αδράνεια· αλλοπρόσαλλη=χωρίς λογικό κριτήριο, μπερδεύει τον αποδέκτη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 τρόποι με τη διαφορά τους.
Συνδυασμός τρόπων
Ερώτηση: 2.12/2. Μπορεί μία επικοινωνιακή διαδικασία να συνδυάζει δυο τρόπους επικοινωνίας, όπως κριτικό και υπερλογικό;
Απάντηση:
- Ναι. Μια επικοινωνιακή διαδικασία μπορεί να συνδυάζει δύο (ή περισσότερους) τρόπους ταυτόχρονα — π.χ. να είναι και κριτική και υπερλογική (να αξιολογεί με υπερβολικά αυστηρά λογικά κριτήρια).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, μπορεί να συνδυάζει δύο τρόπους ταυτόχρονα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατάφαση + παράδειγμα συνδυασμού.
Ακοή και ποιότητα
Ερώτηση: 2.13/1. Πώς συμμετέχει η ακοή στην ποιότητα της επικοινωνίας ανάμεσα στα άτομα;
Απάντηση:
- Στην ακουστική επικοινωνία, ο αποδέκτης πρέπει να μπορεί να ακούει (κανονική ακοή) και να βρίσκεται σε κατάλληλη ψυχολογική διάθεση. Όταν αντιλαμβάνεται κανονικά τους ήχους, η ακοή είναι ενεργητική (καλή ποιότητα επικοινωνίας)· όταν όχι, είναι παθητική (μειωμένη ποιότητα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ενεργητική ακοή (αντίληψη ήχων + διάθεση) καθορίζει την ποιότητα· παθητική=μειωμένη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ενεργητική/παθητική ακοή + ρόλος διάθεσης.
Προβλήματα ακουστικών μηνυμάτων
Ερώτηση: 2.13/2. Ποια είναι τα προβλήματα που μπορούν να προκύψουν κατά την μετάδοση των ακουστικών μηνυμάτων; (Συμβουλευτείτε και το υποκεφάλαιο 2.4).
Απάντηση:
- Σύμφωνα με την ενότητα 2.4, τα ακουστικά μηνύματα αντιμετωπίζουν προβλήματα όταν: α) τα αυτιά και το ακουστικό νευρικό σύστημα δεν λειτουργούν κανονικά· β) οι συνθήκες ακρόασης δεν είναι κατάλληλες (ο ακροατής είναι μακριά, το μήνυμα είναι ασθενικό)· γ) παρεμβάλλονται ακουστικά παράσιτα (άλλες ομιλίες, μουσικές, θόρυβοι)· δ) υπάρχει κακή κατάσταση, κακή λειτουργία ή κακή χρήση των μέσων (χαλασμένος τηλεβόας ή ραδιόφωνο, λάθος συντονισμός του σταθμού).
- Από την ενότητα 2.13 προστίθενται η ακατάλληλη ψυχολογική διάθεση του ακροατή (δεν στρέφει την προσοχή του στο μήνυμα) και η άγνοια του γλωσσικού κώδικα, οπότε ακούει τις λέξεις αλλά δεν καταλαβαίνει το νόημα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προβλήματα ακοής, ακατάλληλες συνθήκες ακρόασης, ακουστικά παράσιτα, προβλήματα των μέσων, ακατάλληλη διάθεση και άγνοια του κώδικα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών προβλημάτων (ακοή/θόρυβος/κώδικας).
Προϋποθέσεις επιτυχίας
Ερώτηση: 2.16/1. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις μίας επιτυχημένης επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Να προσδιοριστεί ο σκοπός/η ταυτότητά της και ο τρόπος πραγματοποίησής της, ο αποστολέας να είναι κατάλληλα προετοιμασμένος και να διαμορφώνει το μήνυμα με τον κατάλληλο κώδικα, να καθοριστεί ο αποδέκτης, τα κατάλληλα μέσα, ο χρόνος και ο τόπος. Επιπλέον, να είναι Ηθική (αμοιβαία ικανοποίηση, τήρηση των κανόνων της κοινωνίας). Έτσι η επικοινωνία ολοκληρώνεται με επιτυχία και ικανοποιεί και τους δύο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σαφής σκοπός/τρόπος, προετοιμασμένος αποστολέας/κώδικας, ορισμένος αποδέκτης/μέσα/χρόνος/τόπος, ηθική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών προϋποθέσεων + ηθική/αμοιβαιότητα.
Σεβασμός/εμπιστοσύνη/ειλικρίνεια
Ερώτηση: 2.16/2. Εάν δεν υπάρχει σεβασμός, εμπιστοσύνη και ειλικρίνεια ανάμεσα στους επικοινωνούντες μπορούμε να μιλάμε για επιτυχημένη επικοινωνία;
Απάντηση:
- Όχι. Ο σεβασμός, η εμπιστοσύνη και η ειλικρίνεια είναι θεμελιώδεις (ηθικές) προϋποθέσεις: χωρίς αυτές η επικοινωνία δεν μπορεί να είναι πραγματικά επιτυχημένη, γιατί δεν εξασφαλίζεται η αμοιβαία ικανοποίηση ούτε η ηθική διάσταση — μπορεί να ωφελεί τον έναν αλλά να ζημιώνει/εξαπατά τον άλλο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι — χωρίς αυτά λείπει η ηθική/αμοιβαιότητα, άρα δεν είναι πραγματικά επιτυχημένη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αρνητική απάντηση + αιτιολόγηση (ηθική/αμοιβαιότητα).
