Λύσεις — Κεφάλαιο VI · Ειδικά θέματα στην επικοινωνία (σελ. 173-199) – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο VI · Ειδικά θέματα στην επικοινωνία (σελ. 173-199)
Απαντήσεις στις 18 ερωτήσεις των ενοτήτων 6.1–6.6 (ανοιχτού τύπου — ενδεικτικές).
Τεχνολογία ΚΑΙ βελτίωση
Ερώτηση: 6.1/1. Είναι η τεχνολογία ένας συντελεστής βελτίωσης της κοινωνικής επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Ναι. Η τεχνολογία (τηλέφωνο, internet, δίκτυα) βελτιώνει την επικοινωνία, γιατί αυξάνει την ταχύτητα, καταργεί τις αποστάσεις & διευρύνει τις δυνατότητες μετάδοσης μηνυμάτων — αρκεί να χρησιμοποιείται σωστά (η τεχνολογία είναι μέσο, όχι υποκατάστατο της ανθρώπινης επαφής).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι — αυξάνει ταχύτητα & καταργεί αποστάσεις (ως μέσο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατάφαση + ταχύτητα/απόσταση.
Γλωσσικό μέσο
Ερώτηση: 6.1/2. Γιατί το γλωσσικό μέσο είναι απαραίτητος παράγοντας της επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Γιατί η γλώσσα είναι ο βασικός κώδικας που επιτρέπει τη διαμόρφωση σαφών, σύνθετων & λεπτομερών μηνυμάτων & την αμοιβαία κατανόηση — χωρίς κοινή γλώσσα η επικοινωνία γίνεται ελλιπής/αδύνατη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι ο βασικός κώδικας για σαφή/σύνθετα μηνύματα & αμοιβαία κατανόηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κεντρικός ρόλος της γλώσσας.
Πέρα από τον λόγο
Ερώτηση: 6.1/3. Τι απαιτείται πέρα από τη χρήση του λόγου για τη βελτίωση της κοινωνικής επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Σεβασμός, εμπιστοσύνη, ειλικρίνεια, ενσυναίσθηση & ενεργητική ακοή, σωστή μη λεκτική επικοινωνία & διάθεση για αμοιβαία κατανόηση — στοιχεία που κάνουν την επικοινωνία ουσιαστική & αποτελεσματική πέρα από τις λέξεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σεβασμός/ειλικρίνεια, ενεργητική ακοή, μη λεκτική επικοινωνία, ενσυναίσθηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανθρώπινες δεξιότητες/στάσεις πέρα από τον λόγο.
Τέχνη ως επικοινωνία
Ερώτηση: 6.2/1. Με ποιον τρόπο μπορεί να θεωρηθεί η τέχνη μια μορφή επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Η τέχνη είναι μορφή επικοινωνίας γιατί ο δημιουργός μεταδίδει μηνύματα, ιδέες & συναισθήματα στον θεατή/ακροατή μέσα από το έργο του (πίνακα, μουσική, χορό) — υπάρχει πομπός (καλλιτέχνης), μήνυμα (έργο) & αποδέκτης (κοινό).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο δημιουργός μεταδίδει μηνύματα/συναισθήματα στο κοινό (πομπός-μήνυμα-αποδέκτης).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: το σχήμα επικοινωνίας στην τέχνη.
Τέχνη ως έκφραση
Ερώτηση: 6.2/2. Γιατί η τέχνη αποτελεί μέσο έκφρασης για τον ίδιο τον δημιουργό;
Απάντηση:
- Γιατί μέσα από την τέχνη ο δημιουργός εκφράζει τον εσωτερικό του κόσμο — τα συναισθήματα, τις ιδέες & την αντίληψή του για την πραγματικότητα — ικανοποιώντας την ανάγκη έκφρασης (μια έκφραση όχι σε αυστηρή/λογική μορφή, αλλά συναισθηματική/δημιουργική).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκφράζει τον εσωτερικό του κόσμο (συναισθήματα/ιδέες) — ανάγκη έκφρασης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: έκφραση εσωτερικού κόσμου/συναισθημάτων.
Μορφές τέχνης
Ερώτηση: 6.2/3. Ποιες μορφές τέχνης γνωρίζετε ότι υπάρχουν;
Απάντηση:
- Ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, χορός, λογοτεχνία/ποίηση, θέατρο, κινηματογράφος, αρχιτεκτονική κ.ά. — κάθε μία αποτελεί έναν τρόπο επικοινωνίας & έκφρασης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ζωγραφική, γλυπτική, μουσική, χορός, λογοτεχνία, θέατρο κ.ά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών μορφών τέχνης.
Τι είναι τα ΜΜΕ
Ερώτηση: 6.3/1. Τι είναι τα ΜΜΕ;
Απάντηση:
- ΜΜΕ (Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας) = ισχυρά μέσα πληροφόρησης, εκπαίδευσης & ψυχαγωγίας (τηλεόραση, ραδιόφωνο, τύπος, internet) που απευθύνονται σε μαζικό κοινό & μπορούν να επηρεάσουν τη νοοτροπία, τις συμπεριφορές & τα ήθη μας (η τηλεόραση έχει τη μεγαλύτερη απήχηση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ισχυρά μέσα μαζικής πληροφόρησης/εκπαίδευσης/ψυχαγωγίας που επηρεάζουν τη νοοτροπία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μαζικά μέσα + επίδραση στη νοοτροπία.
ΜΜΕ ΚΑΙ μαζική επικοινωνία
Ερώτηση: 6.3/2. Ποια η σχέση ΜΜΕ & μαζικής επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Τα ΜΜΕ είναι τα μέσα/εργαλεία, ενώ η μαζική επικοινωνία είναι η κοινωνική διαδικασία μετάδοσης μηνυμάτων σε μεγάλο/μαζικό κοινό που πραγματοποιείται μέσω των ΜΜΕ. Δηλαδή τα ΜΜΕ υλοποιούν τη μαζική επικοινωνία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ΜΜΕ=τα μέσα· η μαζική επικοινωνία=η διαδικασία που γίνεται μέσω αυτών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μέσα vs διαδικασία.
Επικοινωνία ΚΑΙ πληροφορία
Ερώτηση: 6.3/3. Ποια η σχέση επικοινωνίας & πληροφορίας;
Απάντηση:
- Η πληροφορία είναι το περιεχόμενο (το «τι» μεταδίδεται), ενώ η επικοινωνία είναι η διαδικασία μετάδοσης/ανταλλαγής του (το «πώς»). Η επικοινωνία είναι αμφίδρομη (πομπός-δέκτης), ενώ η απλή πληροφόρηση μπορεί να είναι & μονόδρομη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πληροφορία=το περιεχόμενο· επικοινωνία=η (αμφίδρομη) διαδικασία μετάδοσής του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: περιεχόμενο vs διαδικασία.
Τηλεματική
Ερώτηση: 6.4/1. Τι είναι η τηλεματική;
Απάντηση:
- Τηλεματική = η σύγκλιση (συνδυασμός) των τεχνικών της τηλεπικοινωνίας & της πληροφορικής, που επιτρέπει τη μετάδοση πληροφοριών — τόσο προσωπικών (π.χ. ηλεκτρονικό ταχυδρομείο) όσο & μαζικών (χρηματιστήριο, τηλεματική εφημερίδα) — μέσω δικτύων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σύγκλιση τηλεπικοινωνιών & πληροφορικής για μετάδοση πληροφοριών μέσω δικτύων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τηλεπικοινωνίες + πληροφορική.
Επικοινωνία μέσω δικτύων
Ερώτηση: 6.4/2. Πώς επικοινωνούμε μέσα από τα δίκτυα της πληροφορικής;
Απάντηση:
- Μέσα από δίκτυα υπολογιστών (internet) με εργαλεία όπως το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail), οι ομάδες συζήτησης, οι ιστότοποι & οι υπηρεσίες ανταλλαγής μηνυμάτων — ανταλλάσσοντας κείμενο, εικόνα, ήχο & βίντεο από απόσταση, σε πραγματικό ή διαφορετικό χρόνο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέσω δικτύων/internet (e-mail, ομάδες συζήτησης) — ανταλλαγή κειμένου/εικόνας/ήχου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: δίκτυα/internet + εργαλεία επικοινωνίας.
Ανάγκη για πληροφορία
Ερώτηση: 6.4/3. Τι σημαίνει η ανάγκη για πληροφορία;
Απάντηση:
- Σημαίνει τη σύγχρονη απαίτηση του ανθρώπου & της κοινωνίας για έγκυρη, γρήγορη & άφθονη πληροφόρηση — απαραίτητη για τη λήψη αποφάσεων, τη γνώση & τη συμμετοχή στη σύγχρονη «Κοινωνία της Πληροφορίας». Αυτή η ανάγκη οδήγησε στην ανάπτυξη της τηλεματικής & των δικτύων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σύγχρονη απαίτηση για έγκυρη/γρήγορη/άφθονη πληροφόρηση (Κοινωνία της Πληροφορίας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανάγκη σύγχρονης πληροφόρησης.
Γλώσσα κωφάλαλων
Ερώτηση: 6.5/1. Πώς ονομάζεται η γλώσσα που χρησιμοποιούν τα κωφάλαλα άτομα;
Απάντηση:
- Νοηματική γλώσσα (μαζί με το δακτυλικό αλφάβητο): μια πλήρης γλώσσα που χρησιμοποιεί νοήματα & κινήσεις των χεριών για να αποδώσει τη σκέψη σε νοηματική μορφή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η νοηματική γλώσσα (νοήματα/κινήσεις χεριών + δακτυλικό αλφάβητο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: νοηματική γλώσσα.
Γραφή τυφλών
Ερώτηση: 6.5/2. Τι γραφή χρησιμοποιούν τα τυφλά άτομα & ποια τα χαρακτηριστικά της;
Απάντηση:
- Τη γραφή Braille (Μπράιγ): μια ανάγλυφη γραφή από ανάγλυφες τελείες που το τυφλό άτομο διαβάζει με την αφή (τα δάχτυλα). Την επινόησε ο Λ. Μπράιγ (δάσκαλος τυφλών, ο ίδιος τυφλός)· χάρη σε αυτήν τα τυφλά άτομα μπορούν να διαβάζουν & να γράφουν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τη γραφή Braille — ανάγλυφες τελείες που διαβάζονται με την αφή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Braille/ανάγλυφη/απτική.
Κωδικοποιημένη επικοινωνία
Ερώτηση: 6.5/3. Τι είναι η κωδικοποιημένη επικοινωνία;
Απάντηση:
- Είναι η επικοινωνία στην οποία το μήνυμα μεταδίδεται σε μορφή κώδικα (σύμβολα/σήματα με προκαθορισμένη σημασία) — π.χ. ο κώδικας Μορς, τα σήματα της τροχαίας — & αποκωδικοποιείται από τον αποδέκτη που γνωρίζει τον κώδικα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επικοινωνία με μήνυμα σε μορφή κώδικα (Μορς, σήματα τροχαίας).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μήνυμα σε μορφή κώδικα + παράδειγμα.
Επικοινωνία ζώων
Ερώτηση: 6.6/1. Πώς επικοινωνούν τα ζώα μεταξύ τους;
Απάντηση:
- Τα ζώα επικοινωνούν με σήματα (όχι με γλώσσα/λόγο): μεταδίδουν & αντιλαμβάνονται σήματα οπτικά, ακουστικά, οσφρητικά κ.ά., για να ειδοποιήσουν για κίνδυνο, να βρουν τροφή/σύντροφο ή να οργανώσουν την ομάδα (κοπάδι, σμήνος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με σήματα (οπτικά/ακουστικά/οσφρητικά), όχι με γλώσσα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επικοινωνία με σήματα.
Είδη σημάτων ζώων
Ερώτηση: 6.6/2. Τι είδους σήματα χρησιμοποιούν τα ζώα για να επικοινωνήσουν;
Απάντηση:
- Οπτικά (χρώματα φτερών, κέρατα ελαφιών, φούσκωμα φτερών), ακουστικά (φωνές, τραγούδι πουλιών), οσφρητικά (μυρωδιές/φερομόνες) & σήματα κίνησης/στάσης του σώματος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπτικά (χρώματα), ακουστικά (φωνές), οσφρητικά (μυρωδιές) & κινήσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά ειδών σημάτων.
Σχήμα ερέθισμα-απάντηση
Ερώτηση: 6.6/3. Τι σημαίνει το σχήμα ερέθισμα–απάντηση & τι χρήση μπορεί να έχει;
Απάντηση:
- Ερέθισμα–απάντηση (ανακαλύφθηκε από τον ρώσο φυσιολόγο Παβλόφ): ένα ερέθισμα-σήμα προκαλεί μια συγκεκριμένη απάντηση/αντίδραση (π.χ. το καμπανάκι → έκκριση σάλιου στα σκυλιά — εξαρτημένο αντανακλαστικό).
- Χρήση: στην εκπαίδευση & δάμαση των ζώων (& στην ανάπτυξη επιθυμητών συμπεριφορών στον άνθρωπο), αφού κάθε σήμα δρα εκλεκτικά ως ερέθισμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα ερέθισμα-σήμα προκαλεί απάντηση (Παβλόφ)· χρήση στην εκπαίδευση/δάμαση ζώων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ερέθισμα→απάντηση + χρήση στην εκπαίδευση.
