Λύσεις — Κεφάλαιο III · Γνωρίζοντας τον εαυτό μου (σελ. 83-110) – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο III · Γνωρίζοντας τον εαυτό μου (σελ. 83-110)
Απαντήσεις στις 20 ερωτήσεις των ενοτήτων 3.1–3.7 (ανοιχτού τύπου — ενδεικτικές).
Κίνητρο και αντικίνητρο
Ερώτηση: 3.1/1. Δώστε τον ορισμό του κινήτρου - αντικινήτρου και συνδέστε τα με ένα παράδειγμα δικό σας.
Απάντηση:
- Κίνητρο = ο δυναμικός παράγοντας που διεγείρει, καθορίζει και κατευθύνει τη συμπεριφορά του ατόμου προς έναν σκοπό. Αντικίνητρο = παράγοντας που αποτρέπει/εμποδίζει τη δράση.
- Παράδειγμα: ένα βραβείο (κίνητρο) με ωθεί να διαβάσω· ο φόβος της αποτυχίας ή η τιμωρία (αντικίνητρο) με αποτρέπει από μια προσπάθεια.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κίνητρο=παράγοντας που ωθεί σε δράση· αντικίνητρο=παράγοντας που αποτρέπει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο ορισμοί + παράδειγμα.
Παράγοντες κινήτρου
Ερώτηση: 3.1/2. Ποιοι είναι οι παράγοντες που καθορίζουν ένα κίνητρο; Ποιους από αυτούς θεωρείτε σημαντικότερους;
Απάντηση:
- Τα κίνητρα εξαρτώνται από εσωτερικούς και εξωτερικούς παράγοντες.
- Εσωτερικοί (ατομικές παρορμήσεις που ωθούν σε δραστηριότητα που προκαλεί ευχαρίστηση και ικανοποίηση): η προσωπικότητα, ο σκοπός (η αποδοχή ενός σαφούς στόχου), τα πιστεύω και οι αξίες, οι ανάγκες.
- Εξωτερικοί (βρίσκονται έξω από τη δραστηριότητα και κατευθύνουν τη συμπεριφορά): το κοινωνικό περιβάλλον, η ανταμοιβή – το αποτέλεσμα (υλική, π.χ. αύξηση μισθού, ή συμβολική, π.χ. ιεραρχική αναβάθμιση), ο χρόνος (τα κίνητρα αλλάζουν με την ηλικία).
- Ποιους θεωρώ σημαντικότερους (ενδεικτικά): τον σκοπό και τις αξίες, γιατί ένας σαφής στόχος που τον αποδέχομαι με κινητοποιεί ανεξάρτητα από την ανταμοιβή· εξίσου σημαντική είναι όμως η δίκαιη αξιολόγηση και ανταμοιβή, γιατί χωρίς αυτήν το κίνητρο χάνεται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εσωτερικοί (προσωπικότητα, σκοπός, πιστεύω και αξίες, ανάγκες) και εξωτερικοί (κοινωνικό περιβάλλον, ανταμοιβή-αποτέλεσμα, χρόνος)· οι σημαντικότεροι κατά την κρίση του μαθητή, με αιτιολόγηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 εσωτερικοί και οι 3 εξωτερικοί παράγοντες του βιβλίου + τεκμηριωμένη προσωπική επιλογή για το δεύτερο ερώτημα.
Αξιολόγηση από τους άλλους
Ερώτηση: 3.1/3. Πώς μπορεί να επιδράσει η αξιολόγηση από τους άλλους του προϊόντος της εργασίας ενός ατόμου στα κίνητρά του; Δώστε παραδείγματα (π.χ. στην οικογένεια, στο σχολείο, σε μια αθλητική ομάδα, στην επιχείρηση, κτλ.).
Απάντηση:
- Η αξιολόγηση (στο σχολείο, στο πανεπιστήμιο, στην επιχείρηση) μπορεί να είναι παράγοντας αύξησης ή μείωσης των κινήτρων. Το άτομο συγκρίνει τη δική του συμβολή/ανταμοιβή με τη συνεισφορά/ανταμοιβή των άλλων: αν νιώσει ότι το μεταχειρίστηκαν άδικα ή ότι το διακρίνουν για λόγους άσχετους με την εργασία του, το κίνητρο παύει να υπάρχει, αφού χάνεται η δικαίωση της προσπάθειάς του.
- Παραδείγματα: οικογένεια — ο έπαινος των γονιών για μια δουλειά στο σπίτι ενθαρρύνει το παιδί να συνεχίσει· σχολείο — ένας δίκαιος βαθμός με σχόλια ενισχύει τη διάθεση για διάβασμα, ενώ ένας βαθμός που θεωρείται άδικος οδηγεί σε αδιαφορία· αθλητική ομάδα — ο προπονητής που αναγνωρίζει την προσπάθεια ενός παίκτη τον κινητοποιεί, ενώ η συνεχής παράβλεψή του τον απογοητεύει· επιχείρηση — μια αύξηση ή προαγωγή (υλική ή συμβολική ανταμοιβή) αυξάνει την απόδοση, ενώ η άδικη μεταχείριση λειτουργεί ως αντικίνητρο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θετική και δίκαιη αξιολόγηση αυξάνει τα κίνητρα· η αρνητική ή άδικη τα μειώνει ή τα εξαφανίζει (με παραδείγματα από οικογένεια, σχολείο, ομάδα, επιχείρηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αύξηση/μείωση κινήτρων από την αξιολόγηση + ο ρόλος της δίκαιης μεταχείρισης + παραδείγματα από τα πεδία που δίνει η εκφώνηση.
Ορισμός ανάγκης (Maslow)
Ερώτηση: 3.2/1. Πώς ορίζει την έννοια της ανάγκης ο Maslow;
Απάντηση:
- Ως ανάγκη ο Maslow ορίζει αυτό που είναι απαραίτητο για τη ζωή ενός ανθρώπινου όντος. Οι ανάγκες είναι έμφυτες (δημιουργούνται κατά τη γέννηση) και η καταγωγή τους είναι τόσο ενστικτώδης ή φυσιολογική όσο και πολιτισμική και ψυχοκοινωνική.
- Κατά τον Maslow ο άνθρωπος είναι «ένα ζώο σε κατάσταση στέρησης», του οποίου μόνο οι ανικανοποίητες ανάγκες δημιουργούν κίνητρα, δηλαδή τον παροτρύνουν να δράσει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάγκη είναι αυτό που είναι απαραίτητο για τη ζωή ενός ανθρώπινου όντος (έμφυτη, με φυσιολογική αλλά και πολιτισμική-ψυχοκοινωνική καταγωγή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ο ορισμός «απαραίτητο για τη ζωή» + ο έμφυτος χαρακτήρας των αναγκών.
- Η «κατάσταση στέρησης» περιγράφει τον άνθρωπο κατά τον Maslow· δεν είναι ο ορισμός της ανάγκης.
Ταξινόμηση αναγκών
Ερώτηση: 3.2/2. Πώς ταξινομεί ο Maslow τις ανάγκες και ποιος είναι ο ρόλος αυτής της ταξινόμησης για τη ζωή του ανθρώπου;
Απάντηση:
- Ο Maslow ταξινομεί τις ανάγκες σε πέντε κατηγορίες, που αποδίδονται σχηματικά με την πυραμίδα των αναγκών (από τη χαμηλότερη στην ανώτερη): 1) φυσιολογικές ή οργανικές (τροφή, νερό, ύπνος…), 2) ασφάλειας (υγεία, σιγουριά, απαλλαγή από τον φόβο), 3) συμμετοχής σε ομάδα (να ανήκουμε κάπου, να έχουμε φίλους), 4) υπόληψης ή εκτίμησης (σεβασμός, κύρος, αναγνώριση, αυτοεκτίμηση), 5) αυτοπραγμάτωσης (αξιοποίηση των πραγματικών μας δυνατοτήτων).
- Ρόλος της ταξινόμησης: η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι συνάρτηση των ιεραρχημένων αναγκών — όσο οι ανάγκες της βάσης μένουν ανικανοποίητες, οι υπόλοιπες δεν εμφανίζονται· το άτομο ικανοποιεί πρώτα την κατώτερη ανάγκη για να περάσει στην αμέσως επόμενη. Επίσης ορισμένες ανάγκες γεννούν περισσότερα κίνητρα από άλλες, ενώ δυσκολίες της ζωής (ανεργία, μονότονη εργασία) μπορούν να επικεντρώσουν το άτομο στις «κατώτερες» ανάγκες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυραμίδα 5 κατηγοριών (φυσιολογικές → ασφάλειας → συμμετοχής → εκτίμησης → αυτοπραγμάτωσης)· η συμπεριφορά καθορίζεται από την ιεράρχηση: πρώτα ικανοποιούνται οι κατώτερες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 5 επίπεδα + η αρχή της ιεράρχησης.
Ανάγκη και κίνητρο
Ερώτηση: 3.2/3. Ποια είναι η σχέση ανάγκης και κινήτρου;
Απάντηση:
- Η ανάγκη είναι μια κατάσταση ανισορροπίας στον οργανισμό· όταν δημιουργηθεί, μπαίνει σε ενέργεια μια έντονη επιθυμία που λέγεται παρόρμηση ή κίνητρο. Όταν η ανάγκη ικανοποιηθεί, έχουμε κορεσμό, μέχρι να ξαναδημιουργηθεί.
- Σύμφωνα με τον Maslow, μόνο οι ανικανοποίητες ανάγκες δημιουργούν κίνητρα· το κίνητρο είναι ο δυναμικός παράγοντας που διεγείρει και κατευθύνει τη συμπεριφορά προς την ικανοποίηση της ανάγκης. Άρα η ανάγκη γεννά το κίνητρο και το κίνητρο οδηγεί στη δράση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανικανοποίητη ανάγκη (ανισορροπία) γεννά το κίνητρο, που ωθεί σε δράση μέχρι την ικανοποίησή της (κορεσμός).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανάγκη→κίνητρο→δράση.
Αυτοπραγμάτωση και ρόλος
Ερώτηση: 3.3/1. Τι είναι αυτοπραγμάτωση και ποιος είναι ο ρόλος της στην ανάπτυξη του ατόμου;
Απάντηση:
- Αυτοπραγμάτωση είναι η κατάσταση κατά την οποία το άτομο, μέσα από τις καθημερινές του επιλογές και μέσω του ανοιχτού και δυναμικού διαλόγου με τον εαυτό του, καταφέρνει να νιώσει πλήρες και ικανοποιημένο. Είναι η υψηλότερη ανάγκη στην πυραμίδα του Maslow: η ανάγκη να αξιοποιήσουμε τις πραγματικές μας δυνατότητες.
- Ρόλος στην ανάπτυξη: οδηγεί το άτομο να ολοκληρωθεί πλήρως ως προσωπικότητα και ως δημιουργικό ον, αφοσιωμένο σε έναν σκοπό έξω από τον εαυτό του και σε αξίες (αλήθεια, καλοσύνη, απλότητα, κατανόηση) που γίνονται γι' αυτό «μετα-ανάγκες» (π.χ. η Μητέρα Τερέζα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η κατάσταση όπου το άτομο, με τις επιλογές του και τον διάλογο με τον εαυτό του, νιώθει πλήρες και ικανοποιημένο· οδηγεί στην ολοκλήρωσή του ως προσωπικότητα και δημιουργικό ον.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αξιοποίηση δυνατοτήτων + ρόλος στην ολοκλήρωση.
Πώς φτάνει κανείς στην αυτοπραγμάτωση
Ερώτηση: 3.3/2. Πώς μπορεί να φτάσει ένα άτομο στην κατάσταση της αυτοπραγμάτωσης;
Απάντηση:
- Ο Maslow περιγράφει οκτώ τρόπους που οδηγούν στην αυτοπραγμάτωση:
-
- Μια στιγμή δοκιμασίας πλήρους, ζωντανής και ανιδιοτελούς, όπου το άτομο απορροφάται εντελώς σε κάτι, χωρίς αυτοαντίληψη και αυτοσυνείδηση. 2) Η επιλογή της ανάπτυξης αντί για την επιλογή του φόβου (π.χ. ειλικρίνεια αντί για ψέμα). 3) Το άτομο ακούει τις φωνές των ορμών του (δεν είναι «άγραφος χάρτης»). 4) Σε στιγμές αμφιβολίας αναλαμβάνει την ευθύνη.
-
- Ακούει τον εαυτό του και κάνει ειλικρινείς δηλώσεις, ακόμη κι αν κινδυνεύει να φανεί διαφορετικό, μη κομφορμιστής ή μη δημοφιλής. 6) Περνά μια περίοδο προετοιμασίας, χρησιμοποιώντας τη νοημοσύνη του, για να αξιοποιήσει στο μέγιστο τις δυνατότητές του. 7) Βιώνει μέγιστες εμπειρίες (παροδικές στιγμές ευφορίας). 8) Εντοπίζει τους μηχανισμούς άμυνάς του και τολμά να τους αποβάλει.
- Προϋπόθεση, σύμφωνα με την πυραμίδα, είναι να έχουν ήδη ικανοποιηθεί οι κατώτερες ανάγκες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με τους οκτώ τρόπους του Maslow: πλήρης απορρόφηση, επιλογή ανάπτυξης αντί φόβου, άκουσμα των ορμών, ανάληψη ευθύνης, ειλικρίνεια, προετοιμασία, μέγιστες εμπειρίες, αποβολή των μηχανισμών άμυνας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά των τρόπων του βιβλίου (όχι μόνο της ικανοποίησης των κατώτερων αναγκών).
- Στον πρώτο τρόπο το άτομο απορροφάται «χωρίς αυτοαντίληψη και αυτοσυνείδηση».
Ερέθισμα και είδη
Ερώτηση: 3.4/1. Τι είναι το ερέθισμα και ποια είναι τα είδη του; Αναφέρετε σχετικά παραδείγματα.
Απάντηση:
- Ερέθισμα είναι ένα στοιχείο που βρίσκεται εκτός του οργανισμού μας και έχει τη δυνατότητα να διεγείρει τουλάχιστον ένα αισθητήριο όργανο. Είδη: οπτικό, ακουστικό, οσφρητικό, θερμικό, γευστικό κ.λπ. (και απτικό).
- Παραδείγματα: οπτικό — το κόκκινο φανάρι ή κάποιος που περνά μπροστά μας· ακουστικό — το κουδούνι του σχολείου, μια σφυρίχτρα· οσφρητικό — η μυρωδιά του καμένου φαγητού· θερμικό — το κρύο νερό της θάλασσας, η αλλαγή της θερμοκρασίας του χώρου· γευστικό — η πικρή γεύση ενός φαρμάκου· απτικό — το σπίρτο που καίει το χέρι του παιδιού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στοιχείο εκτός του οργανισμού που διεγείρει τουλάχιστον ένα αισθητήριο όργανο· οπτικό, ακουστικό, οσφρητικό, θερμικό, γευστικό (με παραδείγματα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + είδη + ένα παράδειγμα για κάθε είδος.
Αναγκαιότητα αντίληψης
Ερώτηση: 3.4/2. Γιατί κατά τη γνώμη σας είναι απαραίτητη η αντίληψη;
Απάντηση:
- Γιατί αντίληψη είναι ο τρόπος με τον οποίο ερμηνεύουμε, κατανοούμε και επεξεργαζόμαστε τις πληροφορίες των αισθητηρίων μας οργάνων· η συλλογή πληροφοριών είναι ανάγκη για την προσαρμογή και την επιβίωση κάθε οργανισμού.
- Η αντίληψη λειτουργεί ως φίλτρο της πραγματικότητας: χωρίς αυτό το φιλτράρισμα κάθε πραγματικότητα θα ήταν «μια τεράστια βάση δεδομένων χωρίς σειρά και δίχως συνάφεια». Επιλέγουμε τι θα κρατήσουμε ανάλογα με τον σκοπό μας και βάζουμε σειρά στη σκέψη και τη δράση μας· οι αντιληπτικοί μηχανισμοί μάς προστατεύουν ακόμη από την εισβολή ενοχλητικών ερεθισμάτων (π.χ. κλείνουμε τα μάτια σε μια σκηνή βίας).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μας επιτρέπει να ερμηνεύουμε τα ερεθίσματα, να προσαρμοζόμαστε και να επιβιώνουμε, και φιλτράρει την πραγματικότητα ώστε να βάζουμε σειρά στη σκέψη και τη δράση μας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επεξεργασία ερεθισμάτων + προσαρμογή/επιβίωση.
Παράγοντες αντίληψης
Ερώτηση: 3.4/3. Ποιοι παράγοντες μπορεί να επηρεάζουν την αντίληψή μας;
Απάντηση:
- Ενδογενείς παράγοντες (μέσα στον οργανισμό μας): τα ενδιαφέροντα (εστιάζουν την προσοχή σε διαφορετικά σημεία), οι προσδοκίες (διαβάζουμε «τελείωσαν» αντί για «αρχίζουν οι εξετάσεις»), τα κίνητρα (το παιδί που κάηκε αποφεύγει τα σπίρτα), τα συναισθήματα (ο φόβος στο αεροπλάνο).
- Εξωγενείς παράγοντες (προσελκύουν την προσοχή μας): η αλλαγή στον εξωτερικό χώρο, η κίνηση, το μέγεθος, η ένταση και οι αυξομειώσεις της, οι εικόνες που έχουμε για τον κόσμο.
- Επιπλέον, η αντίληψη εξαρτάται από τους νόμους της ψυχολογίας της μορφής (γειτνίασης, ομοιότητας, συμμετρίας, περίφραξης) και από τις προηγούμενες εμπειρίες μας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδογενείς (ενδιαφέροντα, προσδοκίες, κίνητρα, συναισθήματα) και εξωγενείς (αλλαγή, κίνηση, μέγεθος, ένταση, εικόνες για τον κόσμο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο κατηγορίες με τους παράγοντες του βιβλίου.
Ορισμός αυτογνωσίας
Ερώτηση: 3.5/1. Δώστε τον ορισμό της αυτογνωσίας.
Απάντηση:
- Αυτογνωσία είναι η συνεχής, ενεργητική και δυναμικά εξελισσόμενη προσπάθεια του ατόμου να γνωρίσει τον εαυτό του, όλες τις πτυχές του χαρακτήρα του. Είναι προϋπόθεση για υγιή ζωή (εσωτερική ισορροπία και ένταξη στην ομάδα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η συνεχής, ενεργητική προσπάθεια να γνωρίσουμε τον εαυτό μας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: συνεχής προσπάθεια γνώσης του εαυτού.
Ορισμός αυτοκριτικής
Ερώτηση: 3.5/2. Δώστε τον ορισμό της αυτοκριτικής.
Απάντηση:
- Η αυτοκριτική σημαίνει ότι έχω το θάρρος να θέσω σε αμφισβήτηση κάποιες πράξεις και πτυχές της προσωπικότητάς μου, κρίνοντας τον εαυτό μου με βάση τις ανάγκες μου και την ιεράρχησή τους (με στόχο την αυτοπραγμάτωση), την αυτοαντίληψη μου και την εικόνα που έχουν οι άλλοι για μένα. Λειτουργεί άλλοτε επιδοκιμαστικά και άλλοτε αποδοκιμαστικά (διακρίνω, κατακρίνω, συγκρίνω, προκρίνω, εγκρίνω).
- Είναι σημαντική προϋπόθεση για το κτίσιμο της αυτογνωσίας, και η αυτογνωσία απαραίτητη συνθήκη της αυτοκριτικής — οι δύο έννοιες διαπλέκονται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το θάρρος να θέτουμε σε αμφισβήτηση πράξεις και πτυχές της προσωπικότητάς μας, κρίνοντας τον εαυτό μας επιδοκιμαστικά ή αποδοκιμαστικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κριτική του εαυτού + σχέση με αυτογνωσία.
Αυτοαντίληψη-αυτογνωσία-αυτοκριτική
Ερώτηση: 3.5/3. Ποια είναι η σχέση ανάμεσα στην αυτοαντίληψη, στην αυτογνωσία και στην αυτοκριτική;
Απάντηση:
- Είναι αλληλένδετες: η αυτοαντίληψη (η εικόνα που έχουμε για εμάς) αποτελεί τη νοητική διάσταση της αυτογνωσίας· με βάση αυτή την εικόνα (και την εικόνα που έχουν οι άλλοι για εμάς) ασκούμε αυτοκριτική· η αυτοκριτική είναι προϋπόθεση για το κτίσιμο της αυτογνωσίας και η αυτογνωσία απαραίτητη συνθήκη της αυτοκριτικής. Έτσι οι τρεις έννοιες αλληλοτροφοδοτούνται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αλληλένδετες: η αυτοαντίληψη είναι η νοητική διάσταση της αυτογνωσίας· αυτοκριτική και αυτογνωσία διαπλέκονται (η μία προϋποθέτει την άλλη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αλληλεξάρτηση των τριών εννοιών.
Αυτοεκτίμηση
Ερώτηση: 3.6/1. Τι είναι η αυτοεκτίμηση; Δώστε τον ορισμό.
Απάντηση:
- Η αυτοεκτίμηση καθορίζεται σε μεγάλο βαθμό από τη γνώση που έχουμε για τον εαυτό μας, το σύνολο των αντιλήψεων, των πεποιθήσεων, των συναισθημάτων και την κρίση στην οποία τον υποβάλλουμε. Είναι το αποτέλεσμα της στάσης του ατόμου, της ικανότητάς του να αναλύει ό,τι του συμβαίνει και να αντιλαμβάνεται την εσωτερική του ζωή και τη μοναδικότητά του.
- Εξαρτάται από τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες μας και από τη διαφοροποίησή μας από τους άλλους· ενώ η αυτοαντίληψη είναι η νοητική διάσταση της αυτογνωσίας, η αυτοεκτίμηση αναφέρεται στη συναισθηματική μας διάθεση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η εκτίμηση του εαυτού που προκύπτει από τη γνώση και την κρίση μας γι' αυτόν· αναφέρεται στη συναισθηματική μας διάθεση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: συναισθηματική αξιολόγηση του εαυτού.
Αυτοπεποίθηση
Ερώτηση: 3.6/2. Τι είναι η αυτοπεποίθηση; Δώστε τον ορισμό.
Απάντηση:
- Αυτοπεποίθηση είναι το θετικό συναίσθημα που απορρέει από την αξιολόγηση της αυτο-εικόνας μας — η πεποίθηση και εμπιστοσύνη που έχουμε στον εαυτό μας και στις ικανότητές μας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το θετικό συναίσθημα και η εμπιστοσύνη στον εαυτό μας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εμπιστοσύνη/πεποίθηση στον εαυτό.
Σχέση των εννοιών του εαυτού
Ερώτηση: 3.6/3. Δείξτε τη σχέση που υπάρχει ανάμεσα στην αυτοαντίληψη, την αυτογνωσία, την αυτοκριτική, την αυτοεκτίμηση και την αυτοπεποίθηση προσπαθώντας να φτιάξετε ένα σχήμα που να δείχνει τη σχέση αυτή.
Απάντηση:
- Οι πέντε έννοιες οικοδομούνται η μία πάνω στην άλλη και αλληλοτροφοδοτούνται:
- Αυτοαντίληψη (η εικόνα που έχω για τον εαυτό μου — νοητική διάσταση) → αυτογνωσία (η συνεχής προσπάθεια να γνωρίσω όλες τις πτυχές μου) ↔ αυτοκριτική (το θάρρος να κρίνω και να αμφισβητήσω πράξεις και πτυχές μου) → αυτοεκτίμηση (η συναισθηματική αξιολόγηση του εαυτού, που καθορίζεται από τη γνώση και την κρίση μου γι' αυτόν) → αυτοπεποίθηση (το θετικό συναίσθημα που απορρέει από την αξιολόγηση της αυτο-εικόνας μου).
- Σχήμα (ενδεικτικό): ΑΥΤΟΑΝΤΙΛΗΨΗ → ΑΥΤΟΓΝΩΣΙΑ ↔ ΑΥΤΟΚΡΙΤΙΚΗ → ΑΥΤΟΕΚΤΙΜΗΣΗ → ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ. Όσο πληρέστερη είναι η γνώση και η ρεαλιστική κρίση του εαυτού, τόσο πιο υγιής είναι η αυτοεκτίμηση και η αυτοπεποίθηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυτοαντίληψη → αυτογνωσία ↔ αυτοκριτική → αυτοεκτίμηση → αυτοπεποίθηση (αλυσιδωτή, αλληλοτροφοδοτούμενη σχέση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: και οι πέντε έννοιες (μαζί με την αυτοκριτική) + ένα σχήμα που δείχνει τη σχέση τους.
Ενθάρρυνση
Ερώτηση: 3.7/1. Πώς ορίζεται η ενθάρρυνση; Δώστε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Ενθάρρυνση είναι η κατάσταση κατά την οποία οι άλλοι προτρέπουν ένα άτομο να δράσει, δημιουργώντας ένα κλίμα εμπιστοσύνης και ασφάλειας που τονίζει τις ικανότητες και τις ιδιαιτερότητές του· το άτομο παράλληλα χρειάζεται να έχει υψηλό βαθμό αυτοπεποίθησης και εμπιστοσύνης στον εαυτό του.
- Παραδείγματα: ο καθηγητής μουσικής που τονίζει τις ικανότητες του μαθητή πριν από τις εξετάσεις, οι γονείς που επαινούν μια προσπάθεια, ένας φίλος που μας στηρίζει πριν από μια δοκιμασία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προτροπή/στήριξη από τους άλλους που ωθεί το άτομο να δράσει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προτροπή/κλίμα εμπιστοσύνης + παράδειγμα.
Αποθάρρυνση
Ερώτηση: 3.7/2. Πώς ορίζεται η αποθάρρυνση; Δώστε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Αποθάρρυνση είναι η κατάσταση κατά την οποία το άτομο αισθάνεται ανίκανο να δράσει, κάτι που του δημιουργεί αγχώδη διάθεση· η διάθεση αυτή είτε είναι αποτέλεσμα της αρνητικής αξιολόγησης των άλλων για τις ικανότητές του ή για τα αποτελέσματα των πράξεών του, είτε παροξύνεται από τα αρνητικά σχόλια των άλλων, από τη μη συμβουλευτική στάση τους.
- Παραδείγματα: συνεχής κριτική ή κοροϊδία, φράσεις όπως «δεν θα τα καταφέρεις ποτέ», η απόρριψη μιας προσπάθειας, ένας στόχος πάνω από τις δυνατότητές μας που μας κάνει να χάνουμε την εμπιστοσύνη στον εαυτό μας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το αίσθημα ανικανότητας για δράση, από αρνητική αξιολόγηση των άλλων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αίσθημα ανικανότητας + αρνητική αξιολόγηση + παράδειγμα.
Ευθύνες ατόμου και άλλων
Ερώτηση: 3.7/3. Ποιες είναι οι ευθύνες τόσο του ίδιου του ατόμου όσο και των άλλων για την ύπαρξη μιας κατάστασης η οποία αποτρέπει αυτό το άτομο από το να δράσει; Μπορεί αυτή η κατάσταση αποθάρρυνσης να μετασχηματιστεί σε ενθάρρυνση για το άτομο; Με ποιο τρόπο; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.
Απάντηση:
- Ευθύνες του ίδιου του ατόμου: αν δεν προσπαθήσει να ξεπεράσει τον φόβο του, οι προτροπές των άλλων έχουν μηδαμινό αποτέλεσμα· συχνά η αποθάρρυνση ξεκινά από υψηλές ή αρνητικές προσδοκίες — στόχους που δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα ή στις ικανότητές του.
- Ευθύνες των άλλων: με την αρνητική αξιολόγηση, τα αρνητικά σχόλια και τη μη συμβουλευτική στάση τους μπορούν να δημιουργήσουν ή να ενισχύσουν το αίσθημα κατωτερότητας και να αποτρέψουν το άτομο από κάθε νέα προσπάθεια.
- Μπορεί να μετασχηματιστεί; Ναι. Ακόμη και από το οριακό σημείο αποθάρρυνσης το άτομο μπορεί να μπει σε διαδικασία ενθάρρυνσης: α) προσδιορίζοντας το πρόβλημα και την προέλευσή του, β) φέρνοντας τις προσδοκίες του από την ιδεατή στην πραγματική τους μορφή. Οι άλλοι βοηθούν όταν το αποδέχονται πλήρως, δεν τονίζουν συνεχώς τις ατέλειές του, αναγνωρίζουν τη συνεχή προσπάθειά του, του δίνουν αίσθημα ασφάλειας και νέα κίνητρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ευθύνη έχουν και το άτομο (φόβος, μη ρεαλιστικές προσδοκίες) και οι άλλοι (αρνητική αξιολόγηση)· η αποθάρρυνση μετασχηματίζεται σε ενθάρρυνση με εντοπισμό του προβλήματος, ρεαλιστικές προσδοκίες και αποδοχή-αναγνώριση από τους άλλους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ευθύνες και των δύο πλευρών + απάντηση στο αν και πώς μετασχηματίζεται η αποθάρρυνση, με αιτιολόγηση.
