Λύσεις — Κεφάλαιο II · Βασικές έννοιες (σελ. 11-82) – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο II · Βασικές έννοιες (σελ. 11-82)
Απαντήσεις στις 19 ερωτήσεις των ενοτήτων 2.1–2.16 (ανοιχτού τύπου — ενδεικτικές).
Έννοια επικοινωνίας
Ερώτηση: 2.1/1. Ποια είναι η έννοια της επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Επικοινωνία είναι η βασική διαδικασία μεταξύ ατόμων & ομάδων, με την οποία μεταβιβάζουν ή ανταλλάσσουν μηνύματα (πληροφορίες, ιδέες, εντολές), για να αποκτούν, διατηρούν & βελτιώνουν σχέσεις. Σύγχρονοι ορισμοί: «πράξη που επιτρέπει σε ένα άτομο να δέχεται πληροφορίες από ένα άλλο» (Σάνον-Βίνερ) & «ο επηρεασμός του άλλου με μέσα, σύμβολα & σημεία γνωστής σημασίας».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διαδικασία μεταβίβασης/ανταλλαγής μηνυμάτων μεταξύ ατόμων/ομάδων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά στη μεταβίβαση/ανταλλαγή μηνυμάτων (+ένας ορισμός).
Ρόλος του «άλλου»
Ερώτηση: 2.1/2. Ποιος είναι ο ρόλος του άλλου ατόμου στις διαπροσωπικές μας σχέσεις;
Απάντηση:
- Ο «άλλος» (ο αποδέκτης/δέκτης) είναι απαραίτητος συντελεστής: χωρίς αυτόν δεν υπάρχει ούτε επικοινωνία ούτε σχέση. Η διαπροσωπική σχέση είναι αμοιβαία — χτίζεται με την ανταλλαγή μηνυμάτων & την αλληλεπίδραση, όπου ο καθένας δίνει & παίρνει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο «άλλος» είναι απαραίτητος αποδέκτης· η σχέση είναι αμοιβαία (δίνω-παίρνω).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναγκαιότητα του άλλου + αμοιβαιότητα.
Επικοινωνία-συναλλαγή
Ερώτηση: 2.2/1. Από τι εξαρτάται η επικοινωνία ως διαδικασία συναλλαγής;
Απάντηση:
- Εξαρτάται από την ανταλλαγή: κάθε φορά που ζητάμε κάτι με ένα μήνυμα, πρέπει να υπολογίσουμε τι θα προσφέρουμε/ανταλλάξουμε στον αποδέκτη ώστε να μας δώσει αυτό που ζητάμε. Η συναλλαγή μπορεί να είναι υλική ή συναισθηματική/ψυχολογική (αγάπη, εκτίμηση, κατανόηση) & απαιτεί αμοιβαία ικανοποίηση (αλλιώς δημιουργούνται ανισορροπίες/αδικίες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την ανταλλαγή (τι δίνει ο καθένας)· υλική ή συναισθηματική· θέλει αμοιβαιότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανταλλαγή/αμοιβαία ικανοποίηση.
Επικοινωνία εμβρύου
Ερώτηση: 2.2/2. Με ποιο τρόπο το έμβρυο επικοινωνεί με τον εξωτερικό κόσμο;
Απάντηση:
- Το έμβρυο επικοινωνεί μέσω της μητέρας κατά την ενδομήτρια ζωή: δέχεται ερεθίσματα (ήχους, κινήσεις, τη συναισθηματική κατάσταση της μητέρας) & αντιδρά σε αυτά — έτσι διαμορφώνεται η μοναδική σχέση μητέρας-παιδιού ακόμη πριν από τη γέννηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέσω της μητέρας (ενδομήτρια ζωή)· δέχεται & αντιδρά σε ερεθίσματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μέσω μητέρας + αντίδραση σε ερεθίσματα.
Μοντέλο Λάσγουελ
Ερώτηση: 2.3/1. Εφαρμόζεται το μοντέλο του Λάσγουελ στην εκπαιδευτική διαδικασία;
Απάντηση:
- Ναι. Το μοντέλο Λάσγουελ (ποιος λέει – τι – σε ποιον – με ποιο μέσο – με ποιο αποτέλεσμα) εφαρμόζεται πλήρως: ποιος = ο δάσκαλος (πομπός), τι = η διδακτέα ύλη (μήνυμα), σε ποιον = ο μαθητής (δέκτης), με ποιο μέσο = τα μέσα διδασκαλίας, με ποιο αποτέλεσμα = η μάθηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι· δάσκαλος-ύλη-μαθητής-μέσο-μάθηση (τα 5 ερωτήματα του Λάσγουελ).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντιστοίχιση των 5 στοιχείων στην τάξη.
Είδη επικοινωνίας
Ερώτηση: 2.3/2. Δώστε τους ορισμούς της ηθελημένης, αθέλητης, αμοιβαίας & συμβολικής επικοινωνίας.
Απάντηση:
- Ηθελημένη/σκόπιμη: γίνεται με πρόθεση/σκοπό (ο πομπός επιδιώκει συνειδητά ένα αποτέλεσμα).
- Αθέλητη/απροσδόκητη: γίνεται χωρίς πρόθεση (π.χ. μια αντίδραση που «προδίδει» χωρίς να το θέλουμε).
- Αμοιβαία: & τα δύο μέρη ανταλλάσσουν μηνύματα (πομπός & δέκτης εναλλάσσονται).
- Συμβολική: χρησιμοποιεί σύμβολα (σήματα τροχαίας, τελετές, παρελάσεις) με προκαθορισμένη σημασία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηθελημένη=με σκοπό· αθέλητη=χωρίς πρόθεση· αμοιβαία=ανταλλαγή· συμβολική=με σύμβολα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 ορισμοί.
Συντελεστές επικοινωνίας
Ερώτηση: 2.3/3. Ποιοι είναι οι σημαντικότεροι συντελεστές της επικοινωνιακής διαδικασίας;
Απάντηση:
- Ο αποστολέας-πομπός, ο αποδέκτης-δέκτης & το μήνυμα. (Επιπλέον: ο κώδικας — τα στοιχεία & οι κανόνες του μηνύματος — & το μέσο/κανάλι.) Η έλλειψη ή προβληματική συμμετοχή τους καθιστά την επικοινωνία αδύνατη ή ελλιπή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πομπός, δέκτης, μήνυμα (+κώδικας, μέσο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 βασικοί συντελεστές.
Σημασία της γλώσσας
Ερώτηση: 2.5/1. Ποια είναι η σημασία της γλώσσας στην επικοινωνιακή διαδικασία;
Απάντηση:
- Η γλώσσα είναι το σπουδαιότερο μέσο (κώδικας) της επικοινωνίας: επιτρέπει τη διαμόρφωση σύνθετων, λεπτομερών & σαφών μηνυμάτων, την περιγραφή & ανάλυση ιδεών — κάτι που η εξωγλωσσική επικοινωνία δεν μπορεί να πετύχει στον ίδιο βαθμό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σπουδαιότερο μέσο· επιτρέπει σύνθετα/λεπτομερή/σαφή μηνύματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κεντρικός ρόλος της γλώσσας.
Γλωσσική vs εξωγλωσσική
Ερώτηση: 2.5/2. Ποια είναι η διαφορά της γλωσσικής από την εξωγλωσσική επικοινωνία;
Απάντηση:
- Γλωσσική: γίνεται με τη γλώσσα (λέξεις, προφορικός/γραπτός λόγος). Εξωγλωσσική: γίνεται χωρίς γλώσσα (σήματα, σύμβολα, εικόνες, κινήσεις). Η εξωγλωσσική είναι λιγότερο σημαντική/ισχυρή, γιατί έχει περιορισμένες δυνατότητες σύνθεσης μηνυμάτων & δεν επιτρέπει λεπτομερείς αναλύσεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γλωσσική=με λέξεις· εξωγλωσσική=με σήματα/σύμβολα (λιγότερο ισχυρή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση + η υπεροχή της γλωσσικής.
Επίσημη ΚΑΙ ανεπίσημη γλώσσα
Ερώτηση: 2.6/1. Ποιος είναι ο ορισμός της επίσημης & της ανεπίσημης γλώσσας;
Απάντηση:
- Επίσημη γλώσσα: η τυπική, κοινή γλώσσα, κατανοητή από όλους (χρησιμοποιείται σε επίσημες περιστάσεις).
- Ανεπίσημη γλώσσα: η οικεία/καθημερινή γλώσσα (αργκό, ιδιωματισμοί), κατανοητή κυρίως από μια περιορισμένη ομάδα (φίλοι, οικείοι) — άλλοι δεν την καταλαβαίνουν πλήρως.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επίσημη=τυπική/κοινή (όλοι)· ανεπίσημη=οικεία/αργκό (περιορισμένη ομάδα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση τυπική/οικεία.
Σαφήνεια
Ερώτηση: 2.6/2. Τι εννοούμε με τον όρο σαφήνεια;
Απάντηση:
- Σαφήνεια είναι η ιδιότητα του μηνύματος να γίνεται πλήρως & σωστά κατανοητό από τον αποδέκτη, χωρίς αμφιβολίες. Είναι κρίσιμη για την αποτελεσματικότητα· χάνεται όταν υπάρχει βιασύνη, άγνοια του κώδικα (από πομπό ή δέκτη) ή των κανόνων του.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ιδιότητα του μηνύματος να γίνεται πλήρως & σωστά κατανοητό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατανοητότητα χωρίς αμφιβολία.
Τι είναι γραφή
Ερώτηση: 2.7/1. Τι είναι γραφή; Δώστε τον ορισμό της.
Απάντηση:
- Γραφή είναι η απεικόνιση, πάνω σε μια επιφάνεια, σημείων & συμβόλων με προκαθορισμένο νόημα, διαλεγμένων από μια ομάδα ανθρώπων, που μπορούν να αποδώσουν φράσεις/σκέψεις/πληροφορίες & να τις διατηρούν στον χρόνο (να διαβάζονται πολλές φορές). Είναι ο τρόπος που παγιώνει τον φευγαλέο προφορικό λόγο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απεικόνιση σημείων/συμβόλων με προκαθορισμένο νόημα, που διατηρούν φράσεις στον χρόνο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σύμβολα + διατήρηση στον χρόνο.
Περιορισμοί γραπτού/προφορικού
Ερώτηση: 2.7/2. Ποιοι είναι οι περιορισμοί & τα όρια του γραπτού & του προφορικού λόγου;
Απάντηση:
- Προφορικός λόγος: είναι φευγαλέος & στιγμιαίος (δεν διατηρείται), απαιτεί συνήθως τη σύγχρονη παρουσία πομπού-δέκτη & χάνεται αν δεν καταγραφεί.
- Γραπτός λόγος: διατηρείται αλλά απαιτεί ο αποδέκτης να ξέρει να διαβάζει, δεν επιτρέπει άμεση αλληλεπίδραση/διόρθωση & η κατανόησή του εξαρτάται από τις γνώσεις/εμπειρία του αναγνώστη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προφορικός: φευγαλέος/παρουσία· γραπτός: μόνιμος αλλά θέλει ανάγνωση, χωρίς άμεση αλληλεπίδραση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: όρια & των δύο μορφών.
Κριτική/υπερλογική/αλλοπρόσαλλη
Ερώτηση: 2.12/1. Ποια η διαφορά κριτικής–απολογητικής & υπερλογικής–αλλοπρόσαλλης επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Κριτική: κρίνει/αξιολογεί ιδέες & πράξεις. Απολογητική: ο ομιλητής υπερασπίζεται/δικαιολογεί τον εαυτό του (απολογείται).
- Υπερλογική: υπερβολική λογική εξέταση των θεμάτων που καταλήγει στην αποφυγή κάθε δράσης (μη επιλογή, για να μη διακινδυνεύσει κανείς). Αλλοπρόσαλλη: ασυνεπής/αντιφατική επικοινωνία (χωρίς σταθερή λογική).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κριτική=αξιολογεί· απολογητική=δικαιολογείται· υπερλογική=υπερβολική λογική→αδράνεια· αλλοπρόσαλλη=ασυνεπής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 4 τρόποι με τη διαφορά τους.
Συνδυασμός τρόπων
Ερώτηση: 2.12/2. Μπορεί μία επικοινωνιακή διαδικασία να συνδυάζει δύο τρόπους (π.χ. κριτικό & υπερλογικό);
Απάντηση:
- Ναι. Μια επικοινωνιακή διαδικασία μπορεί να συνδυάζει δύο (ή περισσότερους) τρόπους ταυτόχρονα — π.χ. να είναι & κριτική & υπερλογική (να αξιολογεί με υπερβολικά αυστηρά λογικά κριτήρια).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι, μπορεί να συνδυάζει δύο τρόπους ταυτόχρονα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατάφαση + παράδειγμα συνδυασμού.
Ακοή ΚΑΙ ποιότητα
Ερώτηση: 2.13/1. Πώς συμμετέχει η ακοή στην ποιότητα της επικοινωνίας ανάμεσα στα άτομα;
Απάντηση:
- Στην ακουστική επικοινωνία, ο αποδέκτης πρέπει να μπορεί να ακούει (κανονική ακοή) & να βρίσκεται σε κατάλληλη ψυχολογική διάθεση. Όταν αντιλαμβάνεται κανονικά τους ήχους, η ακοή είναι ενεργητική (καλή ποιότητα επικοινωνίας)· όταν όχι, είναι παθητική (μειωμένη ποιότητα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ενεργητική ακοή (αντίληψη ήχων + διάθεση) καθορίζει την ποιότητα· παθητική=μειωμένη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ενεργητική/παθητική ακοή + ρόλος διάθεσης.
Προβλήματα ακουστικών μηνυμάτων
Ερώτηση: 2.13/2. Ποια προβλήματα μπορούν να προκύψουν κατά τη μετάδοση των ακουστικών μηνυμάτων;
Απάντηση:
- Βλάβη/μειωμένη ακοή του αποδέκτη, θόρυβος του περιβάλλοντος, απόσπαση της προσοχής/ακατάλληλη ψυχολογική διάθεση, άγνοια του γλωσσικού κώδικα & ασάφεια του μηνύματος (βλ. & ενότητα 2.4 για τα προβλήματα μεταφοράς μηνυμάτων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βλάβη ακοής, θόρυβος, απόσπαση προσοχής, άγνοια κώδικα, ασάφεια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών προβλημάτων (ακοή/θόρυβος/κώδικας).
Προϋποθέσεις επιτυχίας
Ερώτηση: 2.16/1. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις μίας επιτυχημένης επικοινωνίας;
Απάντηση:
- Να προσδιοριστεί ο σκοπός/η ταυτότητά της & ο τρόπος πραγματοποίησής της, ο αποστολέας να είναι κατάλληλα προετοιμασμένος & να διαμορφώνει το μήνυμα με τον κατάλληλο κώδικα, να καθοριστεί ο αποδέκτης, τα κατάλληλα μέσα, ο χρόνος & ο τόπος. Επιπλέον, να είναι Ηθική (αμοιβαία ικανοποίηση, τήρηση των κανόνων της κοινωνίας). Έτσι η επικοινωνία ολοκληρώνεται με επιτυχία & ικανοποιεί & τους δύο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σαφής σκοπός/τρόπος, προετοιμασμένος αποστολέας/κώδικας, ορισμένος αποδέκτης/μέσα/χρόνος/τόπος, ηθική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρκετών προϋποθέσεων + ηθική/αμοιβαιότητα.
Σεβασμός/εμπιστοσύνη/ειλικρίνεια
Ερώτηση: 2.16/2. Χωρίς σεβασμό, εμπιστοσύνη & ειλικρίνεια μπορούμε να μιλάμε για επιτυχημένη επικοινωνία;
Απάντηση:
- Όχι. Ο σεβασμός, η εμπιστοσύνη & η ειλικρίνεια είναι θεμελιώδεις (ηθικές) προϋποθέσεις: χωρίς αυτές η επικοινωνία δεν μπορεί να είναι πραγματικά επιτυχημένη, γιατί δεν εξασφαλίζεται η αμοιβαία ικανοποίηση ούτε η ηθική διάσταση — μπορεί να ωφελεί τον έναν αλλά να ζημιώνει/εξαπατά τον άλλο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι — χωρίς αυτά λείπει η ηθική/αμοιβαιότητα, άρα δεν είναι πραγματικά επιτυχημένη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αρνητική απάντηση + αιτιολόγηση (ηθική/αμοιβαιότητα).
