Λύσεις — Κεφάλαιο V · Ομαδική επικοινωνία (σελ. 165-172) – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο V · Ομαδική επικοινωνία (σελ. 165-172)
Απαντήσεις στις 7 ερωτήσεις των ενοτήτων 5.1–5.2 (ανοιχτού τύπου — ενδεικτικές).
Πρωτογενής/δευτερογενής
Ερώτηση: 5.1/1. Τι είναι η πρωτογενής και τι η δευτερογενής ομάδα;
Απάντηση:
- Πρωτογενής είναι η πιο στοιχειώδης κοινωνική ομάδα: ένα σχετικά περιορισμένο σύνολο ατόμων με σχέσεις προσωποποιημένες και οικείες ή συγγενικές, που ασκούν βαθιά επίδραση στην προσωπικότητα (π.χ. η οικογένεια, μια ομάδα χημικών σε ένα εργαστήριο, η σχολική τάξη).
- Δευτερογενείς είναι όλες οι υπόλοιπες, πιο διευρυμένες ομάδες, στις οποίες οι σχέσεις των ατόμων είναι έμμεσες (π.χ. ένα έθνος, ένα σχολείο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρωτογενής=μικρή ομάδα με προσωπικές, οικείες σχέσεις (οικογένεια)· δευτερογενής=διευρυμένη ομάδα με έμμεσες σχέσεις (έθνος, σχολείο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση (προσωπικές vs απρόσωπες σχέσεις).
Ομάδα συμφέροντος vs ημι-ομάδα
Ερώτηση: 5.1/2. Τι διακρίνει μία ομάδα συμφέροντος από μία ημι-ομάδα;
Απάντηση:
- Οι ημι-ομάδες δεν είναι τόσο ομάδες όσο κοινωνικές κατηγορίες (οι καταναλωτές, οι έμποροι, οι μαθητές, οι φοιτητές). Ομάδα συμφέροντος είναι ένα σύνολο ατόμων με συγκεκριμένη οργάνωση, σαφές πρόγραμμα δράσης και αρκετά συγκεκριμένους σκοπούς (π.χ. ένα πολιτικό κόμμα, ένα συνδικάτο, ένα κοινωνικό κίνημα).
- Αυτό που τις διαφοροποιεί είναι η φύση των συμφερόντων των μελών τους: στις ημι-ομάδες τα συμφέροντα είναι υπολανθάνοντα — καθοδηγούν τα μέλη χωρίς να τα έχουν συνειδητοποιήσει· στις ομάδες συμφέροντος είναι εμφανή — αποτελούν συνειδητά κίνητρα, από τα οποία πηγάζει η δράση τους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φύση των συμφερόντων: υπολανθάνοντα (μη συνειδητά) στις ημι-ομάδες, εμφανή (συνειδητά κίνητρα δράσης) στις ομάδες συμφέροντος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υπολανθάνοντα έναντι εμφανών συμφερόντων + παραδείγματα.
Ομάδα εργασίας
Ερώτηση: 5.1/3. Τι είναι η ομάδα εργασίας;
Απάντηση:
- Ομάδα εργασίας είναι μια ομάδα της οποίας τα μέλη είναι επικεντρωμένα περισσότερο στην εργασία τους από ό,τι στην ίδια την ομάδα· οι δεσμοί που αναπτύσσονται ανάμεσά τους είναι περισσότερο οργανωτικοί παρά συναισθηματικοί (π.χ. μια ομάδα χημικών σε ένα εργαστήριο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ομάδα με μέλη επικεντρωμένα στην εργασία τους, με δεσμούς κυρίως οργανωτικούς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: εστίαση στην εργασία + οργανωτικοί δεσμοί.
Τυπική και άτυπη ομάδα
Ερώτηση: 5.1/4. Τι είναι η τυπική και τι η άτυπη ομάδα;
Απάντηση:
- Με κριτήριο την προΰπαρξη ή μη κανόνων: τυπική είναι η ομάδα στην οποία οι κανόνες, που τα άτομα ακολουθούν ρητά ή άρρητα, προϋπάρχουν της ομάδας (π.χ. η οικογένεια, μια ομάδα εργασίας, ένας σύλλογος).
- Άτυπη είναι η ομάδα στην οποία οι κανόνες εμφανίζονται διαδοχικά μέσα από την αλληλεπίδραση των μελών της (π.χ. η ομάδα που σχηματίζεται μπροστά στα ταμεία μιας τράπεζας, οι ομάδες συζήτησης στο διαδίκτυο). Μακροπρόθεσμα μια άτυπη ομάδα μπορεί να γίνει τυπική, όταν οι κανόνες της καθοριστούν για κάθε νέο μέλος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τυπική=οι κανόνες προϋπάρχουν της ομάδας· άτυπη=οι κανόνες διαμορφώνονται σταδιακά από την αλληλεπίδραση των μελών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: το κριτήριο της προΰπαρξης κανόνων + παραδείγματα.
Αρχηγός και ρόλος
Ερώτηση: 5.2/1. Τι είναι ο αρχηγός ομάδας και ποιος είναι ο ρόλος του μέσα στην ομάδα;
Απάντηση:
- Αρχηγός είναι το άτομο που αντιπροσωπεύει την αρχή, την εξουσία και είναι ικανό να ασκήσει εξουσία στη συμπεριφορά μιας ομάδας· εμφανίζεται ως το μέλος με τη μεγαλύτερη επιρροή στους άλλους. Ενεργεί σε ένα πλαίσιο κανόνων, αλλά οι πράξεις του καθορίζονται σε σημαντικό βαθμό από την προσωπικότητά του.
- Ρόλος: οδηγεί την ομάδα με δράση καταλύτη· βρίσκεται σε σχέση επικοινωνίας με τα μέλη, καθοδηγεί τις επιλογές και τη συμπεριφορά τους προς την υλοποίηση των στόχων, συντονίζει τις προσπάθειές τους, παίρνει αποφάσεις και ενισχύει το «ηθικό» της ομάδας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μέλος που αντιπροσωπεύει την αρχή/εξουσία και έχει τη μεγαλύτερη επιρροή· οδηγεί την ομάδα στην υλοποίηση των στόχων της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αρχή/επιρροή + καθοδήγηση προς στόχους.
Παράγοντες ηγεσίας
Ερώτηση: 5.2/2. Από ποιους παράγοντες καθορίζεται η ηγεσία;
Απάντηση:
- Η ηγεσία δεν ορίζεται με τρόπο στατικό και ατομικό, αλλά ως τρόπος καθοδήγησης με πολλές παραμέτρους. Καθορίζεται από:
- α) τους στόχους που διαμορφώνει η ομάδα· β) τις διαδικασίες που τους υλοποιούν: τη μέθοδο εργασίας (καθορισμός στόχου, πλάνο εργασίας, καθοδηγήσεις, υποδείξεις), τον συντονισμό των συνεισφορών των μελών (ρόλοι, έλεγχος της διάρθρωσής τους, στάθμιση των σταδίων) και τη λήψη αποφάσεων (αυταρχική ή δημοκρατική)· γ) το ψυχολογικό κλίμα της ομάδας, το «ηθικό» της, που εξαρτάται από τα κίνητρα και το ενδιαφέρον των μελών και από τις σχέσεις τους· δ) την προσωπικότητα και τη συμπεριφορά του αρχηγού προς τα μέλη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τους στόχους, τις διαδικασίες (μέθοδος εργασίας, συντονισμός, λήψη αποφάσεων), το ψυχολογικό κλίμα (ηθικό) της ομάδας και την προσωπικότητα του αρχηγού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ο μη στατικός χαρακτήρας της ηγεσίας + οι παράγοντες του βιβλίου.
Τύποι αρχηγού
Ερώτηση: 5.2/3. Ποιοι είναι οι διάφοροι τύποι αρχηγού ομάδας;
Απάντηση:
- Με κριτήριο τη συμπεριφορά του αρχηγού προς τα μέλη, το βιβλίο διακρίνει τέσσερις τύπους:
- Αυταρχικός: στοχεύει να επηρεάσει άμεσα τον άλλο με μέσα πίεσης (εκφοβισμό, τιμωρία), χωρίς να λαμβάνει υπόψη τις αντιδράσεις του. Συνεργάσιμος: δίνει στον άλλο το δικαίωμα να συμμετέχει, αν όχι στη λήψη αποφάσεων, τουλάχιστον στην προετοιμασία και στην εφαρμογή τους. Επεξηγηματικός: ενεργεί ως καταλύτης — αφού η ομάδα συνειδητοποιήσει τα προβλήματά της, διευκολύνει την επίλυσή τους αξιοποιώντας και την παραμικρή συνεισφορά κάθε μέλους. Αδιάφορος: παραιτείται από κάθε δραστηριότητα της ομάδας και αφήνεται να υπερκαλυφθεί από αυτήν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αυταρχικός, συνεργάσιμος, επεξηγηματικός, αδιάφορος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι τέσσερις τύποι με σύντομη περιγραφή.
- Η διάκριση αυταρχική/δημοκρατική του βιβλίου αφορά τη λήψη αποφάσεων, όχι τους τύπους αρχηγού.
