Λύσεις — Κεφάλαιο IV · Το άτομο ως μονάδα ΚΑΙ μέλος (σελ. 111-164) – ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ – ΔΙΑΠΡΟΣΩΠΙΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο IV · Το άτομο ως μονάδα ΚΑΙ μέλος (σελ. 111-164)
Απαντήσεις στις 35 ερωτήσεις των ενοτήτων 4.1–4.14 (ανοιχτού τύπου — ενδεικτικές).
Προσωπικότητα ΚΑΙ κοινωνικός τρόπος
Ερώτηση: 4.1/1. Ποια η σχέση προσωπικότητας & οργανωμένου τρόπου κοινωνικής ζωής;
Απάντηση:
- Η προσωπικότητα διαμορφώνεται μέσα στο οργανωμένο κοινωνικό πλαίσιο: πηγάζει από τις προσωπικές εμπειρίες & τις σχέσεις αλληλεπίδρασης με άλλα άτομα. Ακολουθώντας το σύνολο των αξιών & κανόνων των κοινωνικών ομάδων, το άτομο διαμορφώνει & εκφράζει την προσωπικότητά του — άρα υπάρχει αμφίδρομη σχέση ατόμου-κοινωνίας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η προσωπικότητα διαμορφώνεται μέσα στο κοινωνικό πλαίσιο (εμπειρίες + αλληλεπίδραση + κανόνες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αμφίδρομη σχέση ατόμου-κοινωνίας.
Χαρακτήρας vs προσωπικότητα
Ερώτηση: 4.1/2. Ποια η διαφορά ανάμεσα στον χαρακτήρα & την προσωπικότητα;
Απάντηση:
- Είναι διαφορετικές έννοιες. Η προσωπικότητα είναι το οργανωμένο σύνολο των χαρακτηριστικών (πηγάζει από εμπειρίες + σχέσεις αλληλεπίδρασης). Ο χαρακτήρας είναι ο ιδιαίτερος & σταθερός τρόπος αντίδρασης του ατόμου — το αποτύπωμα / η εικόνα της προσωπικότητας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσωπικότητα=το οργανωμένο σύνολο· χαρακτήρας=το αποτύπωμα/εικόνα της.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση (σύνολο vs αποτύπωμα).
Προσωπικότητα ΚΑΙ ανάγκες Maslow
Ερώτηση: 4.1/3. Με βάση την πυραμίδα του Maslow, ποιων αναγκών η ικανοποίηση σχετίζεται με την ανάπτυξη της προσωπικότητας;
Απάντηση:
- Σχετίζεται κυρίως με τις ανώτερες ανάγκες: την ανάγκη εκτίμησης/υπόληψης (αναγνώριση, αυτοσεβασμός) & προπάντων την αυτοπραγμάτωση (αξιοποίηση των δυνατοτήτων, ολοκλήρωση ως προσωπικότητα) — αφού πρώτα καλυφθούν οι κατώτερες (φυσιολογικές, ασφάλειας, κοινωνικές).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κυρίως εκτίμησης & αυτοπραγμάτωσης (αφού καλυφθούν οι κατώτερες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανώτερες ανάγκες (εκτίμηση/αυτοπραγμάτωση).
Αλληλεπίδραση
Ερώτηση: 4.2/1. Πώς θα ορίζατε την έννοια της αλληλεπίδρασης;
Απάντηση:
- Αλληλεπίδραση είναι η αμοιβαία επίδραση των ατόμων μεταξύ τους: η συμπεριφορά του καθενός δεν είναι άσχετη με του άλλου — απαντάμε σε μια συγκεκριμένη συμπεριφορά (σε κάποιον που μας χαμογελά απαντάμε με χαμόγελο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αμοιβαία επίδραση των ατόμων (η συμπεριφορά μας απαντά στου άλλου).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αμοιβαιότητα της επίδρασης.
Αντίληψη των άλλων
Ερώτηση: 4.2/2. Πώς αντιλαμβανόμαστε τους άλλους σε κάθε στάδιο παρατήρησης & αντίληψης;
Απάντηση:
- Τους αντιλαμβανόμαστε σταδιακά: πρώτα από τα εξωτερικά/αισθητά στοιχεία (εμφάνιση, κινήσεις, εκφράσεις), μετά ερμηνεύουμε τη συμπεριφορά τους & τέλος σχηματίζουμε μια συνολική εικόνα/κρίση για την προσωπικότητά τους — διαδικασία που επηρεάζεται από τις δικές μας προσδοκίες, στάσεις & εμπειρίες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σταδιακά: από τα εξωτερικά στοιχεία → ερμηνεία συμπεριφοράς → συνολική εικόνα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σταδιακή αντίληψη (εξωτερικά→συμπεριφορά→κρίση).
Ρόλος μη λεκτικής
Ερώτηση: 4.2/3. Στην αντίληψη παίζει ρόλο η μη λεκτική επικοινωνία; Με ποιον τρόπο;
Απάντηση:
- Ναι, παίζει σημαντικό ρόλο: μέσα από τη μη λεκτική επικοινωνία (εκφράσεις προσώπου, βλέμμα, στάση σώματος, χειρονομίες, τόνος φωνής) σχηματίζουμε πρώτες εντυπώσεις & κρίσεις για τους άλλους — συχνά πριν ακόμη μιλήσουν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι· μέσα από εκφράσεις/βλέμμα/στάση σχηματίζουμε εντυπώσεις για τους άλλους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατάφαση + ρόλος μη λεκτικών σημάτων.
Τι είναι ομάδα
Ερώτηση: 4.3/1. Τι είναι η ομάδα; Η σχολική σας τάξη είναι μία ομάδα;
Απάντηση:
- Ομάδα = ένα σύνολο ατόμων που έρχονται σε άμεση επαφή μεταξύ τους, με κοινούς στόχους & σχέσεις, συγκροτώντας έναν κοινωνικό μικρόκοσμο.
- Ναι, η σχολική τάξη είναι ομάδα: τα μέλη της αλληλεπιδρούν άμεσα, έχουν κοινό στόχο (μάθηση), κοινούς κανόνες & σχέσεις μεταξύ τους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σύνολο ατόμων σε άμεση επαφή με κοινούς στόχους/σχέσεις· ναι, η τάξη είναι ομάδα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + αιτιολόγηση για την τάξη.
Τι χαρακτηρίζει την ομάδα
Ερώτηση: 4.3/2. Τι χαρακτηρίζει μία ομάδα;
Απάντηση:
- Η άμεση επαφή/αλληλεπίδραση των μελών, οι κοινοί στόχοι, οι κοινοί κανόνες & αξίες, οι σχέσεις & οι ρόλοι μεταξύ των μελών & η δομή/οργάνωσή της (είναι ένα δυναμικό σύνολο που εξελίσσεται).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεση αλληλεπίδραση, κοινοί στόχοι/κανόνες, σχέσεις/ρόλοι, δομή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά χαρακτηριστικών της ομάδας.
Λόγοι συγκρότησης ομάδων
Ερώτηση: 4.3/3. Ποιοι είναι οι πιθανοί λόγοι συγκρότησης ομάδων;
Απάντηση:
- Η ικανοποίηση αναγκών (κοινωνικών — να ανήκουμε κάπου, ασφάλειας), η επίτευξη κοινών στόχων που δεν μπορεί να πετύχει το άτομο μόνο του, η συνεργασία & αλληλοϋποστήριξη, η κοινή ταυτότητα/ενδιαφέροντα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ικανοποίηση αναγκών (να ανήκουμε), κοινοί στόχοι, συνεργασία/υποστήριξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά λόγων συγκρότησης.
Δυναμική της ομάδας
Ερώτηση: 4.4/1. Τι είναι η δυναμική της ομάδας;
Απάντηση:
- Δυναμική της ομάδας είναι ο τρόπος με τον οποίο η ομάδα, μέσα από την αλληλεπίδραση των μελών της, οργανώνεται, δομείται, διαρθρώνεται & εξελίσσεται. Περιλαμβάνει τις εντάσεις, τις διαπραγματεύσεις & την αναζήτηση ισορροπίας (π.χ. στην απόφαση για μια εκδρομή).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο τρόπος που η ομάδα οργανώνεται & εξελίσσεται μέσα από τις αλληλεπιδράσεις των μελών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οργάνωση/εξέλιξη μέσα από αλληλεπίδραση.
Αλλαγή ΚΑΙ αντίσταση
Ερώτηση: 4.4/2. Τι είναι τα φαινόμενα αλλαγής ή αντίστασης στην αλλαγή μέσα σε μια ομάδα;
Απάντηση:
- Καθώς η ομάδα είναι δυναμικό σύνολο, αλλάζει (νέα μέλη, νέοι στόχοι, νέες συνθήκες). Ορισμένα μέλη δέχονται την αλλαγή & άλλα αντιστέκονται σε αυτήν (φόβος του νέου, προσκόλληση στα παλιά)· η αντίσταση στην αλλαγή δημιουργεί εντάσεις που η ομάδα καλείται να διαχειριστεί για να αποκαταστήσει την ισορροπία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ομάδα αλλάζει· κάποια μέλη αποδέχονται & άλλα αντιστέκονται στην αλλαγή (εντάσεις).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αλλαγή vs αντίσταση + διαχείριση.
Έκφραση ταυτότητας μέλους
Ερώτηση: 4.5/1. Με ποιους τρόπους μπορεί να εκφραστεί η ταυτότητα μέλους της ομάδας;
Απάντηση:
- Με την αποδοχή των κανόνων & αξιών της ομάδας, την ανάληψη ρόλων, τη συμμετοχή στις δραστηριότητες, τη χρήση κοινών συμβόλων (γλώσσα, ένδυση, σήματα) & το αίσθημα του «ανήκειν» — έτσι το άτομο δηλώνει & αναγνωρίζεται ως μέλος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με αποδοχή κανόνων, ρόλους, συμμετοχή, κοινά σύμβολα & αίσθημα του «ανήκειν».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τρόποι έκφρασης της ένταξης/ταυτότητας.
Υποστήριξη ταυτότητας
Ερώτηση: 4.5/2. Πώς μπορούμε να υποστηρίξουμε/ενισχύσουμε την ταυτότητα ενός μέλους της ομάδας;
Απάντηση:
- Με αποδοχή & αναγνώριση της συμβολής του, ενθάρρυνση της συμμετοχής, ανάθεση ρόλων & ευθυνών, σεβασμό της διαφορετικότητάς του & δημιουργία κλίματος εμπιστοσύνης & ασφάλειας μέσα στην ομάδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με αποδοχή/αναγνώριση, ενθάρρυνση συμμετοχής, ρόλους & σεβασμό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τρόποι ενίσχυσης της ένταξης.
Κοινωνικοποίηση
Ερώτηση: 4.6/1. Τι είναι η κοινωνικοποίηση;
Απάντηση:
- Κοινωνικοποίηση = η διαδικασία αλληλεπίδρασης, δια βίου & αργή, κατά την οποία το άτομο μαθαίνει τους κανόνες, τις αξίες & τους ρόλους της κοινωνίας & εντάσσεται σε αυτήν (η πρώτη ομάδα κοινωνικοποίησης είναι η οικογένεια).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δια βίου διαδικασία μάθησης κανόνων/αξιών & ένταξης στην κοινωνία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μάθηση κανόνων + ένταξη + δια βίου.
Κοινωνικοποίηση ως ταύτιση
Ερώτηση: 4.6/2. Τι είναι η κοινωνικοποίηση ως διαδικασία ταύτισης;
Απάντηση:
- Είναι η πλευρά της κοινωνικοποίησης κατά την οποία το άτομο ταυτίζεται με πρόσωπα & ομάδες (γονείς, φίλους, πρότυπα) — υιοθετεί τις αξίες, τις στάσεις & τους ρόλους τους, & έτσι διαμορφώνει την προσωπικότητά του (η προσωπικότητα είναι αποτέλεσμα μιας σειράς ταυτίσεων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το άτομο ταυτίζεται με πρόσωπα/ομάδες & υιοθετεί αξίες/ρόλους (διαμορφώνει προσωπικότητα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ταύτιση με πρότυπα + υιοθέτηση αξιών.
Συστατικά κοινωνικοποίησης
Ερώτηση: 4.6/3. Ποια είναι τα συστατικά στοιχεία ενός κοινωνικοποιημένου ατόμου/διαδικασίας;
Απάντηση:
- Η αφομοίωση των κανόνων & αξιών της κοινωνίας, η ανάληψη κοινωνικών ρόλων, η ένταξη σε ομάδες συμμετοχής (οικογένεια, σχολείο), η αλληλεπίδραση & ταύτιση με τους άλλους & η ικανότητα προσαρμογής στο κοινωνικό σύνολο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφομοίωση κανόνων/αξιών, ρόλοι, ένταξη σε ομάδες, ταύτιση, προσαρμογή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά συστατικών στοιχείων.
Μορφές οικογένειας
Ερώτηση: 4.7/1. Ποιες μορφές οικογένειας υπάρχουν; Ποιες οι ομοιότητες & διαφορές τους;
Απάντηση:
- Πυρηνική (γονείς + παιδιά), εκτεταμένη (& άλλοι συγγενείς — παππούδες κ.λπ.), μονογονεϊκή κ.ά. Ομοιότητες: επιτελούν τον ίδιο κοινωνικό ρόλο (αναπαραγωγή, ανατροφή, κοινωνικοποίηση). Διαφορές: στη δομή/σύνθεση (ποια & πόσα μέλη περιλαμβάνουν).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πυρηνική, εκτεταμένη, μονογονεϊκή· ίδιος ρόλος, διαφορετική δομή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μορφές + ομοιότητα (ρόλος)/διαφορά (δομή).
Κυρίαρχη σύγχρονη οικογένεια
Ερώτηση: 4.7/2. Ποια είναι η κυρίαρχη μορφή της σύγχρονης οικογένειας;
Απάντηση:
- Η πυρηνική οικογένεια — η σύγχρονη (ελληνική) οικογένεια είναι κατά βάση πυρηνική (αποτελείται από τους γονείς & τα παιδιά).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πυρηνική οικογένεια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πυρηνική.
Μελλοντική οικογένεια
Ερώτηση: 4.7/3. Ποια προβλέπετε να είναι η μορφή της οικογένειας αύριο;
Απάντηση:
- (Ανοιχτού τύπου / ελεύθερη άποψη.) Ενδεικτικά: η οικογένεια αντικατοπτρίζει τις κοινωνικές αλλαγές, οπότε αναμένεται μεγαλύτερη ποικιλομορφία (περισσότερες μονογονεϊκές, μικρότερες, διαφορετικές μορφές συμβίωσης), με σταθερό όμως τον βασικό κοινωνικό ρόλο (φροντίδα & κοινωνικοποίηση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελεύθερη άποψη· αναμένεται μεγαλύτερη ποικιλομορφία, ίδιος βασικός ρόλος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τεκμηριωμένη προσωπική άποψη με βάση τις κοινωνικές αλλαγές.
Χάσμα γενεών
Ερώτηση: 4.8/1. Τι είναι το «χάσμα των γενεών»;
Απάντηση:
- Το χάσμα των γενεών είναι η έλλειψη επικοινωνίας & κατανόησης ανάμεσα στις διαφορετικές γενιές (π.χ. γονείς-παιδιά), λόγω διαφορετικών αντιλήψεων, αξιών & τρόπου ζωής. Όταν δεν υπάρχει επικοινωνία & κατανόηση, το χάσμα μεγαλώνει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η έλλειψη επικοινωνίας/κατανόησης μεταξύ των γενεών (γονείς-παιδιά).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: έλλειψη επικοινωνίας/κατανόησης μεταξύ γενεών.
Ρόλοι στην οικογένεια
Ερώτηση: 4.8/2. Υπάρχουν ρόλοι στην οικογένεια που θα μπορούσατε να χαρακτηρίσετε;
Απάντηση:
- Ναι. Κάθε μέλος αναλαμβάνει ρόλους: ο γονέας (φροντίδα, προστασία, διαπαιδαγώγηση, οικονομική στήριξη), το παιδί (μαθαίνει, συμμετέχει, εκπληρώνει υποχρεώσεις), ρόλοι συζυγικοί & αδελφικοί. Οι ρόλοι αυτοί καθορίζουν τις σχέσεις & τη λειτουργία της οικογένειας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ναι — γονείς (φροντίδα/διαπαιδαγώγηση), παιδιά, συζυγικοί/αδελφικοί ρόλοι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά οικογενειακών ρόλων.
Θετικά συναισθήματα ομάδας
Ερώτηση: 4.10/1. Ποια μπορεί να είναι τα θετικά συναισθήματα κάποιου από τη συμμετοχή του σε ομάδα;
Απάντηση:
- Αποδοχή, ασφάλεια, χαρά, αίσθημα του «ανήκειν», αυτοεκτίμηση, στήριξη, συντροφικότητα & ικανοποίηση από την επίτευξη κοινών στόχων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αποδοχή, ασφάλεια, χαρά, αίσθημα του «ανήκειν», στήριξη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά θετικών συναισθημάτων.
Αρνητικά συναισθήματα ομάδας
Ερώτηση: 4.10/2. Ποια μπορεί να είναι τα αρνητικά συναισθήματα κάποιου από τη συμμετοχή του σε ομάδα;
Απάντηση:
- Απόρριψη, πίεση/άγχος, φόβος, ένταση από συγκρούσεις, αίσθημα περιθωριοποίησης ή απώλειας της ατομικότητας, δυσαρέσκεια όταν δεν εισακούγεται η άποψή του.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απόρριψη, πίεση, φόβος, ένταση/σύγκρουση, περιθωριοποίηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά αρνητικών συναισθημάτων.
Διαφορετική άποψη ΚΑΙ ένταση
Ερώτηση: 4.10/3. Η διαφορετική άποψη είναι απαραίτητο να φέρνει πάντα ένταση & σύγκρουση;
Απάντηση:
- Όχι. Η διαφορετική άποψη δεν οδηγεί απαραίτητα σε σύγκρουση: αν υπάρχει σεβασμός, διάλογος & ενεργητική ακοή, η διαφορετικότητα μπορεί να είναι δημιουργική (νέες ιδέες, εμπλουτισμός) & να λύνεται με διαπραγμάτευση/συμβιβασμό. Η ένταση προκύπτει όταν λείπει η επικοινωνία & η κατανόηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι — με σεβασμό & διάλογο η διαφορετικότητα γίνεται δημιουργική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αρνητική απάντηση + ρόλος του διαλόγου/σεβασμού.
Άγχος
Ερώτηση: 4.11/1. Τι είναι το άγχος;
Απάντηση:
- Άγχος είναι το συναίσθημα που νιώθει το άτομο απέναντι σε έναν κίνδυνο ή μια απειλή — οι αντιδράσεις του σε αυτήν. Είναι δυσάρεστο, ασαφές & προσωπικό (δισταγμός, νευρικότητα, ένταση, τρόμος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το συναίσθημα απέναντι σε κίνδυνο/απειλή (δυσάρεστο/ασαφές/προσωπικό).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: συναίσθημα απέναντι σε απειλή.
Stress
Ερώτηση: 4.11/2. Τι είναι το stress;
Απάντηση:
- Stress είναι η κατάσταση υπερφόρτισης & υπέρβασης των ορίων αντοχής του ατόμου, στην οποία οδηγείται ύστερα από συνεχές & έντονο άγχος. Αν είναι μακροχρόνιο, οδηγεί σε ψυχοσωματικές ασθένειες (σωματικά συμπτώματα χωρίς οργανικά αίτια). (Ο όρος προέρχεται από τη Μηχανική — αντοχή υλικών.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η υπερφόρτιση/υπέρβαση των ορίων αντοχής, από συνεχές & έντονο άγχος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υπερφόρτιση/υπέρβαση ορίων.
Διαφορά άγχους-stress
Ερώτηση: 4.11/3. Ποια η διαφορά ανάμεσά τους; Δώστε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Το άγχος είναι το συναίσθημα απέναντι σε μια απειλή (στιγμιαία αντίδραση), ενώ το stress είναι η κατάσταση υπερφόρτισης/εξάντλησης που προκύπτει από παρατεταμένο & έντονο άγχος.
- Παραδείγματα: άγχος = το τρακ πριν από μια εξέταση· stress = η χρόνια εξάντληση από πολλές υποχρεώσεις/πίεση επί μεγάλο διάστημα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άγχος=στιγμιαίο συναίσθημα απειλής· stress=κατάσταση υπερφόρτισης από παρατεταμένο άγχος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διαφορά + παραδείγματα.
Μηχανισμοί άμυνας - ορισμός
Ερώτηση: 4.12/1. Τι είναι & τι εξυπηρετούν οι μηχανισμοί άμυνας;
Απάντηση:
- Είναι (συνήθως ασυνείδητοι) τρόποι/διαδικασίες με τους οποίους το άτομο προστατεύεται από το άγχος & τις δυσάρεστες καταστάσεις, διατηρώντας την ψυχική του ισορροπία. Εξυπηρετούν τη μείωση της έντασης & την προσαρμογή στις απειλητικές καταστάσεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασυνείδητοι τρόποι που προστατεύουν το άτομο από το άγχος (ψυχική ισορροπία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προστασία από το άγχος.
Βασικοί μηχανισμοί άμυνας
Ερώτηση: 4.12/2. Ποιοι είναι οι βασικότεροι μηχανισμοί άμυνας; Περιγράψτε τους.
Απάντηση:
- Απώθηση: διώχνουμε από τη συνείδηση δυσάρεστες επιθυμίες/αναμνήσεις. Μετουσίωση/υπεραναπλήρωση: μετατρέπουμε μια απαράδεκτη παρόρμηση σε κοινωνικά αποδεκτή δραστηριότητα. Μετάθεση/μετατόπιση: στρέφουμε το συναίσθημα σε άλλο (ακίνδυνο) αντικείμενο. Εκλογίκευση: βρίσκουμε δικαιολογίες για μια αποτυχία/πράξη. Προβολή: αποδίδουμε στους άλλους τα δικά μας (απαράδεκτα) συναισθήματα. Άρνηση/αποποίηση: αρνούμαστε μια δυσάρεστη πραγματικότητα. Ταύτιση: αφομοιώνουμε πτυχές της προσωπικότητας άλλου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απώθηση, μετουσίωση, μετάθεση, εκλογίκευση, προβολή, άρνηση, ταύτιση (με σύντομη περιγραφή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αναφορά & περιγραφή αρκετών μηχανισμών.
Νοοτροπία
Ερώτηση: 4.13/1. Τι είναι η νοοτροπία;
Απάντηση:
- Νοοτροπία = τα νοητικά/ιδεατά σχήματα που εκφράζονται στις γνώμες, στα πιστεύω & στις κοινωνικές αναπαραστάσεις ενός ατόμου ή ομάδας (π.χ. «η νοοτροπία του Δημοσίου» = μια χαλαρή/τυπολατρική στάση απέναντι στην εργασία). Αντανακλά μια ορισμένη αντίληψη του κόσμου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα νοητικά σχήματα (γνώμες/πιστεύω) που αντανακλούν μια αντίληψη του κόσμου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: γνώμες/πιστεύω/αντίληψη + παράδειγμα.
Στάση
Ερώτηση: 4.13/2. Ποια είναι η έννοια της στάσης; Δώστε παραδείγματα.
Απάντηση:
- Στάση = μια ψυχική κατάσταση που διαμορφώνεται από την καθημερινή πείρα & κατευθύνει/επηρεάζει τη συμπεριφορά του ατόμου. Δηλώνει το πώς τοποθετείται ένα άτομο/ομάδα απέναντι σε ένα άλλο άτομο, κατάσταση ή αξία.
- Παραδείγματα: θετική στάση απέναντι στην ανακύκλωση· αρνητική στάση απέναντι στο κάπνισμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ψυχική κατάσταση (από την πείρα) που κατευθύνει τη συμπεριφορά + παραδείγματα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + παραδείγματα.
Στερεότυπο
Ερώτηση: 4.13/3. Τι είναι το στερεότυπο;
Απάντηση:
- Στερεότυπο = ένα απλοϊκό σχήμα που εμφανίζεται πάντα με την ίδια μορφή & αποδίδει ορισμένα χαρακτηριστικά (φυσικά, φυλετικά, εθνικά, ιδεολογικά) σε άτομα ή ομάδες, κατατάσσοντάς τα (γενίκευση χωρίς εξέταση της πραγματικότητας).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλοϊκό/σταθερό σχήμα που αποδίδει γενικευμένα χαρακτηριστικά σε άτομα/ομάδες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: γενίκευση/σταθερό σχήμα.
Αλλοτρίωση
Ερώτηση: 4.14/1. Τι είναι η αλλοτρίωση; Δώστε τον ορισμό.
Απάντηση:
- Αλλοτρίωση (αρχικά συνδεδεμένη με την εργασία) = ο διαχωρισμός/η αποξένωση του ατόμου — από το προϊόν & το νόημα της εργασίας του. Σήμερα σημαίνει & την αποξένωση/αποκοπή του ατόμου από τα κοινωνικά δρώμενα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο διαχωρισμός/αποξένωση του ατόμου (από την εργασία & τα κοινωνικά δρώμενα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αποξένωση/διαχωρισμός.
Ανομία
Ερώτηση: 4.14/2. Τι είναι η ανομία;
Απάντηση:
- Ανομία = η απουσία σαφών κανόνων & αξιών στην κοινωνία. Εμφανίζεται σε μεταβατικές περιόδους (όταν συγκρούονται παλιές & νέες αξίες) & οφείλεται σε κοινωνικά αίτια (οικονομική ανισότητα, κοινωνική αδικία, αυταρχισμός)· διαρκεί όσο η σύγκρουση, μέχρι να επικρατήσουν οι νέες αξίες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η απουσία σαφών κανόνων/αξιών (σε μεταβατικές περιόδους, από κοινωνικά αίτια).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απουσία κανόνων + κοινωνικά αίτια.
Ανομία ΚΑΙ αποκλίνουσα συμπεριφορά
Ερώτηση: 4.14/3. Ποια η σχέση ανομίας & αποκλίνουσας συμπεριφοράς;
Απάντηση:
- Η ανομία (απουσία σαφών κανόνων) ευνοεί/οδηγεί σε αποκλίνουσα συμπεριφορά — δηλαδή σε συμπεριφορά εκτός των κοινωνικών κανόνων. Η αποκλίνουσα συμπεριφορά είναι μια κατάσταση αλληλεπίδρασης ατόμου-ομάδας: η ομάδα ασκεί πίεση για να επαναφέρει το άτομο στα όριά της, αλλά αυτό δεν πετυχαίνει πάντα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανομία ευνοεί την αποκλίνουσα συμπεριφορά (εκτός κανόνων)· η ομάδα πιέζει για επαναφορά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σχέση ανομίας→απόκλισης + πίεση ομάδας.
