Λύσεις — Κεφ.10 Εγκαταστάσεις Ασθενών Ρευμάτων (σελ. 440-447) – ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις των ασκήσεων του σχολικού βιβλίου (σελ. 440-447).

Ομάδα Α (σελ. 440-443)

Άσκηση Α.1 (σελ. 440)

Εκφώνηση. Το διπλανό σύμβολο αντιστοιχεί σε: α. ηλεκτρικό κουδούνι β. βομβητή γ. μικρόφωνο δ. ηλεκτρική κλειδαριά

Σκέψη. Σύγκρινε το σύμβολο με τον πίνακα «Σύμβολα κατά DIN» (Σχ. 10.1α): κουδούνι και βομβητής είναι ημικύκλια, η ηλεκτρική κλειδαριά είναι ορθογώνιο με λοξή πλευρά (τρίγωνο), το μικρόφωνο είναι κύκλος με ευθεία.

Λύση.

• Το σύμβολο του σχήματος είναι ένα ορθογώνιο με ένα τρίγωνο στη δεξιά πλευρά και μια κατακόρυφη γραμμή σύνδεσης από πάνω.
• Στο Σχ. 10.1α αυτό είναι το σύμβολο της ηλεκτρικής κλειδαριάς.
• Το κουδούνι και ο βομβητής σχεδιάζονται ως ημικύκλια και το μικρόφωνο ως κύκλος με ευθεία — κανένα δεν έχει ορθογώνιο με τρίγωνο.

Απάντηση. δ. ηλεκτρική κλειδαριά

Πρόσεξε:

• Το ίδιο σύμβολο εμφανίζεται (ως στοιχείο 2) στη συνδεσμολογία κουδουνιού και ηλεκτρικής κλειδαριάς του Σχ. 10.2δ.
• Κουδούνι και βομβητής διαφέρουν μεταξύ τους στη μορφή του ημικυκλίου· γι' αυτό αξίζει να τα συγκρίνεις δίπλα-δίπλα στο Σχ. 10.1α.

Άσκηση Α.2 (σελ. 440)

Εκφώνηση. Το διπλανό σύμβολο αντιστοιχεί σε: α. ηλεκτρικό κουδούνι β. βομβητή γ. μικρόφωνο δ. ακουστικό

Σκέψη. Σύγκρινε με το Σχ. 10.1α: το μικρόφωνο είναι κύκλος με μια ευθεία γραμμή δίπλα του, ενώ το ακουστικό είναι μικρό ορθογώνιο με ευθεία.

Λύση.

• Το σύμβολο του σχήματος είναι ένας κύκλος με μια κατακόρυφη ευθεία στη δεξιά του πλευρά και μια γραμμή σύνδεσης από πάνω.
• Στο Σχ. 10.1α αυτό είναι το σύμβολο του μικροφώνου.
• Το ακουστικό σχεδιάζεται με ορθογώνιο, ενώ κουδούνι και βομβητής με ημικύκλιο.

Απάντηση. γ. μικρόφωνο

Πρόσεξε:

• Μην μπερδέψεις μικρόφωνο (κύκλος + ευθεία) με ακουστικό (ορθογώνιο + ευθεία) και μεγάφωνο (ορθογώνιο + χοάνη).
• Μικρόφωνο και ακουστικό είναι τα δύο άκρα της φωνητικής επικοινωνίας στα θυροτηλέφωνα.

Άσκηση Α.3 (σελ. 440)

Εκφώνηση. Τα κουδούνια μπορούν να λειτουργήσουν με μπαταρίες. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Τι τάση χρειάζεται ένα κουδούνι; Μπορεί να την παρέχει μια μπαταρία;

Λύση.

• Το βιβλίο: σε ειδικές περιπτώσεις που δεν υπάρχουν κοντά πηγές ηλεκτρικού ρεύματος, όπως τα υπαίθρια θέατρα, «για την τροφοδότηση των κουδουνιών χρησιμοποιούνται μπαταρίες, γιατί τα κουδούνια λειτουργούν και με εναλλασσόμενο αλλά και με συνεχές ρεύμα».
• Κανονικά τα κουδούνια λειτουργούν με χαμηλή τάση, συνήθως 8 ή 12 V, από μετασχηματιστή — τάση που μπορεί να δώσει και μια μπαταρία.

Απάντηση. Σωστό (α)

Πρόσεξε:

• Το κρίσιμο σημείο της αιτιολόγησης: το κουδούνι λειτουργεί και με συνεχές ρεύμα, άρα η μπαταρία (πηγή συνεχούς) είναι κατάλληλη.
• Η συνήθης τροφοδότηση είναι από ιδιαίτερη γραμμή του πίνακα διανομής μέσω μετασχηματιστή· η μπαταρία είναι λύση για χώρους χωρίς ηλεκτρική παροχή.

Άσκηση Α.4 (σελ. 440)

Εκφώνηση. Στο παρακάτω σχήμα η ηλεκτρική κλειδαριά ανοίγει, όταν πατηθεί το μπουτόν Μ1. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Το σχήμα είναι το Σχ. 10.2δ. Ακολούθησε από κάθε μπουτόν τον αγωγό μέχρι το φορτίο: σε ποιο στοιχείο (1 κουδούνι ή 2 κλειδαριά) καταλήγει το Μ1;

Λύση.

• Στο σχήμα το στοιχείο 1 είναι το κουδούνι και το 2 η ηλεκτρική κλειδαριά.
• Το Μ1 συνδέεται στη μία γραμμή των 12 V~ και η άλλη του επαφή οδηγεί στο κουδούνι (1). Το Μ2 οδηγεί στην κλειδαριά (2).
• Το βιβλίο το λέει ρητά: «Με το πάτημα του Μ1 χτυπάει το κουδούνι. Με το πάτημα του M2 έλκεται ο οπλισμός του ηλεκτρομαγνήτη της κλειδαριάς και ξεμανδαλώνεται η εξώπορτα.»
• Άρα με το Μ1 δεν ανοίγει η κλειδαριά.

Απάντηση. Λάθος (β) — το Μ1 (στην εξώπορτα) χτυπά το κουδούνι· την κλειδαριά την ανοίγει το Μ2 (μέσα στο σπίτι).

Πρόσεξε:

• Λογική της εγκατάστασης: το Μ1 και η κλειδαριά βρίσκονται στην εξώπορτα, το Μ2 και το κουδούνι μέσα στο σπίτι. Ο επισκέπτης καλεί με το Μ1 και ο ένοικος ανοίγει με το Μ2.
• Αν το Μ1 άνοιγε την κλειδαριά, οποιοσδήποτε απ' έξω θα άνοιγε την πόρτα.
• Μέθοδος ανάγνωσης: ακολούθησε από τον πόλο των 12 V μέσα από κάθε μπουτόν μέχρι το φορτίο στο οποίο καταλήγει.

Άσκηση Α.5 (σελ. 441)

Εκφώνηση. Στο παρακάτω σχήμα το κουδούνι Β καλεί, όταν πατηθεί το μπουτόν M2. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Ακολούθησε το κύκλωμα: από τη φάση L, μέσα από κάθε μπουτόν, μέχρι το κουδούνι στο οποίο καταλήγει, και από εκεί στον ουδέτερο N.

Λύση.

• Η φάση L (μέσω ασφάλειας) φτάνει στο Μ1 και στον έναν ακροδέκτη του κουδουνιού Α. Ο ουδέτερος N φτάνει στο Μ2 και στον έναν ακροδέκτη του κουδουνιού Β.
• Από την άλλη επαφή του Μ1 ένας αγωγός πηγαίνει στον δεύτερο ακροδέκτη του Β: με το πάτημα του Μ1 κλείνει το κύκλωμα L → Μ1 → Β → N και χτυπά το Β.
• Από την άλλη επαφή του Μ2 ένας αγωγός πηγαίνει στον δεύτερο ακροδέκτη του Α: με το πάτημα του Μ2 κλείνει το κύκλωμα L → Α → Μ2 → N και χτυπά το Α.
• Άρα το Μ2 δεν καλεί το Β.

Απάντηση. Λάθος (β) — με το Μ2 χτυπά το κουδούνι Α· το κουδούνι Β χτυπά με το Μ1.

Πρόσεξε:

• Είναι συνδεσμολογία αμοιβαίας κλήσης: από τη θέση του Α (όπου είναι το Μ1) καλούμε το Β, και από τη θέση του Β (όπου είναι το Μ2) καλούμε το Α.
• Η εγγύτητα μπουτόν και κουδουνιού στο σχήμα παραπλανά· μόνο η παρακολούθηση των αγωγών δίνει τη σωστή απάντηση.

Άσκηση Α.6 (σελ. 441)

Εκφώνηση. Όλες οι εταιρείες κατασκευής θυροτηλεφώνων χρησιμοποιούν το ίδιο τροφοδοτικό. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Υπάρχει ενιαίο πρότυπο τροφοδοτικού θυροτηλεφώνου, όπως π.χ. στις πρίζες;

Λύση.

• Όχι. Κάθε κατασκευαστής σχεδιάζει το τροφοδοτικό του με δικές του προδιαγραφές — τάση εξόδου, ισχύ, αριθμό και διάταξη ακροδεκτών.
• Τα θυροτηλέφωνα διαφορετικών εταιρειών δεν είναι κατ' ανάγκη συμβατά μεταξύ τους.

Απάντηση. Λάθος (β)

Πρόσεξε:

• Πρακτική συνέπεια: σε επισκευή ή αντικατάσταση, το τροφοδοτικό πρέπει να είναι συμβατό με τα υπόλοιπα στοιχεία (εξωτερικό, εσωτερικά) — συνήθως του ίδιου κατασκευαστή.
• Γι' αυτό, πριν από κάθε επέμβαση, ελέγχουμε τα τεχνικά χαρακτηριστικά και τη συνδεσμολογία ακροδεκτών του συγκεκριμένου μοντέλου.

Άσκηση Α.7 (σελ. 441)

Εκφώνηση. Το τροφοδοτικό πρέπει να αερίζεται καλά, γιατί αναπτύσσεται σε αυτό υψηλή θερμότητα. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Τι περιέχει το τροφοδοτικό; Παράγουν θερμότητα ο μετασχηματιστής και τα ηλεκτρονικά;

Λύση.

• Το τροφοδοτικό περιέχει μετασχηματιστή (30–40 VA) και ηλεκτρονικά κυκλώματα ανόρθωσης. Και τα δύο παράγουν θερμότητα κατά τη λειτουργία (απώλειες στο σίδηρο/χαλκό του μετασχηματιστή, στα ημιαγωγικά στοιχεία).
• Γι' αυτό «το τροφοδοτικό τοποθετείται οριζόντια, για να διευκολύνεται η κυκλοφορία του αέρα».
• Η καλή απαγωγή θερμότητας είναι αναγκαία για τη διάρκεια ζωής και την ασφαλή λειτουργία.

Απάντηση. Σωστό (α)

Πρόσεξε:

• Ο λόγος που η οριζόντια τοποθέτηση βοηθά: ο θερμός αέρας ανεβαίνει (φυσική μεταφορά). Η οριζόντια διάταξη με ανοίγματα εξαερισμού επιτρέπει στο ρεύμα αέρα να διαπερνά τη συσκευή και να απομακρύνει τη θερμότητα.
• Είναι το ίδιο σκεπτικό «απαγωγής θερμότητας» που συναντήσαμε στους σωλήνες (Κεφ.3) και στην επιτρεπόμενη ένταση (Κεφ.2): η θερμότητα πρέπει να έχει διαδρομή διαφυγής.
• Υπερθέρμανση χωρίς αερισμό → γήρανση μόνωσης → βλάβη ή και κίνδυνος.

Άσκηση Α.8 (σελ. 441)

Εκφώνηση. Όσο περισσότερα λαμπάκια έχει η μπουτονιέρα του θυροτηλεφώνου, τόσο μεγαλύτερος πρέπει να είναι ο μετασχηματιστής του τροφοδοτικού. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Τα λαμπάκια είναι φορτίο. Πόσα λαμπάκια σημαίνει πόση κατανάλωση από το τροφοδοτικό;

Λύση.

• Τα λαμπάκια φωτισμού της μπουτονιέρας (που φωτίζουν τα ονόματα) καταναλώνουν ισχύ από το τροφοδοτικό.
• Περισσότερα λαμπάκια → μεγαλύτερη συνολική κατανάλωση → απαιτείται μετασχηματιστής μεγαλύτερης ισχύος (VA).
• Το βιβλίο δίνει σχετικό παράδειγμα: μετασχηματιστής 60 VA μπορεί να τροφοδοτήσει μέχρι 6 λαμπτήρες 24 V.

Απάντηση. Σωστό (α)

Πρόσεξε:

• Είναι θέμα ισοζυγίου ισχύος: ο μετασχηματιστής πρέπει να καλύπτει το άθροισμα όλων των φορτίων — λαμπάκια, ηχητικά κυκλώματα, ηλεκτρική κλειδαριά.
• Σε πολυκατοικία με πολλά διαμερίσματα (άρα πολλά κουμπιά/λαμπάκια), η ισχύς του τροφοδοτικού επιλέγεται ανάλογα.
• Ίδια λογική διαστασιολόγησης με τις γραμμές παροχής (Κεφ.6): το τροφοδοτικό υπολογίζεται για το πραγματικό φορτίο που εξυπηρετεί.

Άσκηση Α.9 (σελ. 441)

Εκφώνηση. Στα θυροτηλέφωνα, τα καλώδια ηχητικού σήματος έχουν μεγαλύτερες διατομές από τα καλώδια τροφοδοσίας. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Ποια καλώδια μεταφέρουν περισσότερο ρεύμα: αυτά του σήματος (ασθενές) ή αυτά της τροφοδοσίας;

Λύση.

• Τα καλώδια ηχητικού σήματος μεταφέρουν πολύ ασθενές ρεύμα (μικροφώνου/μεγαφώνου) — μικρές διατομές αρκούν.
• Τα καλώδια τροφοδοσίας (και ιδίως της ηλεκτρικής κλειδαριάς) μεταφέρουν μεγαλύτερο ρεύμα, άρα απαιτούν μεγαλύτερη διατομή.
• Άρα ισχύει το αντίθετο από την πρόταση: τα καλώδια τροφοδοσίας έχουν μεγαλύτερες διατομές από τα καλώδια σήματος.

Απάντηση. Λάθος (β)

Πρόσεξε:

• Ο κανόνας είναι γενικός (Κεφ.2): η διατομή καθορίζεται από το ρεύμα που μεταφέρει ο αγωγός. Μεγαλύτερο ρεύμα → μεγαλύτερη διατομή, ώστε να μην υπερθερμαίνεται.
• Η ηλεκτρική κλειδαριά είναι το «βαρύτερο» φορτίο του θυροτηλεφώνου — γι' αυτό η γραμμή της είναι η παχύτερη.
• Το σήμα, αντίθετα, μεταφέρει πληροφορία με ελάχιστη ισχύ — η ποιότητά του κρίνεται από τη θωράκιση, όχι από τη διατομή.

Άσκηση Α.10 (σελ. 441)

Εκφώνηση. Απέναντι από την κάμερα της θυροτηλεόρασης τοποθετούμε προβολέα 200W, για να φαίνονται καθαρότερα τα πρόσωπα των επισκεπτών. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Τι κάνει ένα δυνατό φως που πέφτει κατευθείαν στον φακό μιας κάμερας;

Λύση.

• Όχι. Ισχυρό φως (200 W) κατευθυνόμενο προς την κάμερα προκαλεί υπερέκθεση/θάμπωμα: ο φακός «τυφλώνεται» και τα πρόσωπα εμφανίζονται ως σκοτεινές σιλουέτες μπροστά σε λαμπερό φόντο (κόντρα φως).
• Η κάμερα της θυροτηλεόρασης διαθέτει δική της διάταξη φωτισμού (συνήθως LED γύρω από τον φακό), προσαρμοσμένη στην απόσταση και τη γωνία λήψης.
• Άρα ο προβολέας δεν βελτιώνει — χειροτερεύει την εικόνα.

Απάντηση. Λάθος (β)

Πρόσεξε:

• Είναι σφάλμα βασικής φωτογραφικής/οπτικής αρχής: το φως πρέπει να πέφτει στο θέμα, όχι στον φακό.
• Ένας διακριτικός, έμμεσος φωτισμός του χώρου (όχι απευθείας στην κάμερα) όντως βοηθά — αλλά 200 W απέναντι από την κάμερα είναι ακριβώς η λάθος τοποθέτηση.
• Επιπλέον, ένας προβολέας 200 W είναι φορτίο ισχυρών ρευμάτων — δεν έχει θέση στην εγκατάσταση ασθενών ρευμάτων της θυροτηλεόρασης.

Άσκηση Α.11 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Η κάμερα της θυροτηλεόρασης τοποθετείται σε απόσταση από το έδαφος: α. 0,70 μέτρων β. 1,20 μέτρων γ. 1,70 μέτρων δ. 2,20 μέτρων

Σκέψη. Σε τι ύψος βρίσκεται το πρόσωπο ενός όρθιου ενήλικα; Εκεί πρέπει να στοχεύει η κάμερα.

Λύση.

• Το βιβλίο: «Συνιστάται η τοποθέτηση της κάμερας σε απόσταση 160–170 cm από το έδαφος».
• Η πλησιέστερη επιλογή στα 160–170 cm είναι τα 1,70 m.
• Το ύψος αυτό αντιστοιχεί περίπου στο πρόσωπο ενός όρθιου ενήλικα, ώστε η εικόνα να πλαισιώνει σωστά το κεφάλι του επισκέπτη.

Απάντηση. Σωστό το γ. 1,70 μέτρων (το βιβλίο συνιστά 160–170 cm).

Πρόσεξε:

• Πολύ χαμηλά (0,70 m) η κάμερα θα έδειχνε τη μέση του επισκέπτη· πολύ ψηλά (2,20 m) θα τον έδειχνε από ψηλά, δυσκολεύοντας την αναγνώριση.
• Το ύψος 1,70 m είναι εργονομική επιλογή — ίδια λογική με το ύψος των διακοπτών (Κεφ.4) και του πίνακα (Κεφ.6): προσαρμογή στο ανθρώπινο σώμα.

Άσκηση Α.12 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Τι είναι το φαινόμενο Larsen, πού συναντάται και πώς διορθώνεται;

Σκέψη. Σκέψου τι συμβαίνει όταν κρατάς ένα μικρόφωνο κοντά στο ηχείο που το αναπαράγει.

Λύση.

• Τι είναι: το φαινόμενο Larsen (ή μικροφωνισμός ή ακουστική ανάδραση) εμφανίζεται όταν ο ήχος που βγαίνει από το μεγάφωνο επιστρέφει στο μικρόφωνο, ενισχύεται ξανά, ξαναβγαίνει, και ο κύκλος αυτοτροφοδοτείται.
• Το αποτέλεσμα είναι ένα δυνατό, διαρκές σφύριγμα ή βουητό.
• Πού συναντάται: σε κάθε σύστημα με μικρόφωνο και μεγάφωνο στον ίδιο χώρο — εδώ, στα θυροτηλέφωνα και τις θυροτηλεοράσεις (ανοικτής ακρόασης), όπου το μικρόφωνο και το μεγάφωνο είναι κοντά.
• Πώς διορθώνεται: το βιβλίο ορίζει: «κάνουμε με το κατσαβίδι τις σχετικές ρυθμίσεις στα ποτενσιόμετρα, μέχρι να φθάσουμε σε αποδεκτό επίπεδο έντασης και καθαρότητας ήχου».
• Οι ηχητικές μονάδες διαθέτουν δύο ποτενσιόμετρα: ένα για την ένταση του μικροφώνου και ένα για την ένταση του μεγαφώνου. Μειώνοντάς τα κατάλληλα, σπάει ο κύκλος της ανάδρασης.

Ενδεικτική απάντηση. Το φαινόμενο Larsen (μικροφωνισμός) είναι η ακουστική ανάδραση: ο ήχος του μεγαφώνου επιστρέφει στο μικρόφωνο και αυτοενισχύεται, δημιουργώντας δυνατό σφύριγμα. Συναντάται σε συστήματα με μικρόφωνο και μεγάφωνο κοντά — εδώ στα θυροτηλέφωνα/θυροτηλεοράσεις. Διορθώνεται ρυθμίζοντας τα ποτενσιόμετρα έντασης μικροφώνου και μεγαφώνου με κατσαβίδι, μέχρι να σταματήσει η ανάδραση.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η απάντηση πρέπει να περιγράφει τον μηχανισμό ανάδρασης (μεγάφωνο → μικρόφωνο → ενίσχυση), όχι απλώς «θόρυβος».
• Το ίδιο φαινόμενο ακούγεται όταν ένας ομιλητής πλησιάζει το μικρόφωνο στο ηχείο σε μια αίθουσα — οικείο παράδειγμα για την εξήγηση.
• Πρακτική συμβουλή: πέρα από τα ποτενσιόμετρα, βοηθά και η απομάκρυνση ή αναπροσανατολισμός μικροφώνου–μεγαφώνου, ώστε ο ήχος να μην επιστρέφει.

Άσκηση Α.13 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Ένας συνδρομητής μπορεί να έχει πρόσβαση στο δίκτυο ISDN μέσω της απλής δισύρματης τηλεφωνικής γραμμής του. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Ποιο είναι το βασικό πλεονέκτημα του ISDN ως προς την υποδομή που απαιτεί;

Λύση.

• Το βιβλίο: «Με τη βασική πρόσβαση, ο συνδρομητής ISDN μπορεί μέσω μιας μόνο σύνδεσης, της απλής δισύρματης τηλεφωνικής γραμμής του, να έχει τρεις διαφορετικές διοδεύσεις-κανάλια».
• Άρα δεν απαιτείται νέα, ειδική καλωδίωση — αξιοποιείται η υπάρχουσα τηλεφωνική γραμμή.

Απάντηση. Σωστό (α)

Πρόσεξε:

• Αυτό ακριβώς ήταν το εμπορικό πλεονέκτημα του ISDN: ψηφιακές υπηρεσίες χωρίς αντικατάσταση του δικτύου χαλκού μέχρι το σπίτι.
• Η «μαγεία» είναι στην ψηφιακή κωδικοποίηση: πάνω από το ίδιο ζεύγος συρμάτων πολυπλέκονται πολλά κανάλια.
• Είναι η βάση για τις ασκήσεις 14 και 15 (ταυτόχρονες υπηρεσίες) και τη Β1 (ταχύτητες).

Άσκηση Α.14 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Ένας συνδρομητής ISDN μπορεί παράλληλα, μέσω μιας απλής δισύρματης τηλεφωνικής γραμμής, να μιλάει στο τηλέφωνο, να στέλνει fax και να είναι συνδεδεμένος στο Internet. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Πόσα ανεξάρτητα κανάλια δίνει η βασική πρόσβαση; Αρκούν για τρεις ταυτόχρονες υπηρεσίες;

Λύση.

• Η βασική πρόσβαση έχει 2 κανάλια τύπου Β (64 kb/s το καθένα) + 1 κανάλι D (16 kb/s).
• Τα δύο κανάλια Β είναι ανεξάρτητα — μπορούν να μεταφέρουν ταυτόχρονα διαφορετικές υπηρεσίες.
• Έτσι, π.χ., η ομιλία σε ένα κανάλι Β και το Internet στο άλλο, με το κανάλι D για σηματοδοσία/δεδομένα χαμηλής ταχύτητας.
• Άρα η ταυτόχρονη χρήση διαφορετικών υπηρεσιών είναι εφικτή.

Απάντηση. Σωστό (α)

Πρόσεξε:

• Προσοχή στον περιορισμό των δύο καναλιών: η βασική πρόσβαση επιτρέπει δύο ταυτόχρονες συνδέσεις στα κανάλια Β. Η διατύπωση «τηλέφωνο + fax + Internet» υπονοεί πως αυτές οι υπηρεσίες δεν χρειάζονται τρία ξεχωριστά κανάλια Β ταυτόχρονα — π.χ. το fax και η ομιλία δεν στέλνονται συνήθως την ίδια στιγμή.
• Αυτό είναι το θεμελιώδες πλεονέκτημα έναντι της αναλογικής γραμμής, όπου μιλώντας στο τηλέφωνο δεν μπορούσες ταυτόχρονα να συνδεθείς στο Internet.
• Συνδέεται με την άσκηση 15, που εξετάζει το ίδιο (δύο κανάλια Β) από άλλη οπτική.

Άσκηση Α.15 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Ένας συνδρομητής ISDN μπορεί, μέσω μιας απλής δισύρματης τηλεφωνικής γραμμής, να μιλάει παράλληλα με δύο συσκευές σε δύο διαφορετικά άτομα. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Πόσα κανάλια Β (φωνής) έχει η βασική πρόσβαση; Αρκούν για δύο ταυτόχρονες συνομιλίες;

Λύση.

• Η βασική πρόσβαση διαθέτει δύο ανεξάρτητα κανάλια Β, το καθένα ικανό να μεταφέρει μία φωνητική κλήση (64 kb/s).
• Άρα ο συνδρομητής μπορεί να έχει δύο ταυτόχρονες συνομιλίες — π.χ. δύο μέλη της οικογένειας σε δύο τηλέφωνα, μιλώντας σε δύο διαφορετικά άτομα.

Απάντηση. Σωστό (α)

Πρόσεξε:

• Είναι η άμεση συνέπεια των δύο καναλιών Β — και ήταν από τα δημοφιλέστερα χαρακτηριστικά του ISDN για οικογένειες/μικρά γραφεία.
• Οι ασκήσεις 13, 14, 15 εξετάζουν το ίδιο θεμέλιο (2 ανεξάρτητα κανάλια Β σε μία γραμμή) από τρεις οπτικές: πρόσβαση, διαφορετικές υπηρεσίες, δύο κλήσεις.
• Όριο: η βασική πρόσβαση δεν φτάνει για τρεις ταυτόχρονες φωνητικές κλήσεις — μόνο δύο (τόσα είναι τα κανάλια Β).

Άσκηση Α.16 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Για περιπτώσεις ατόμων με προβλήματα ακοής ή ομιλίας, οι τηλεφωνικές συσκευές που θα προτείνατε, ποιες ιδιαίτερες τεχνικές προδιαγραφές πρέπει να πληρούν;

Σκέψη. Σκέψου ξεχωριστά τις δύο ανάγκες: ακοή (πρόβλημα στη λήψη ήχου) και ομιλία (πρόβλημα στην εκπομπή). Κάθε μία θέλει διαφορετική τεχνική λύση — και υπάρχει και η εναλλακτική της οπτικής/γραπτής επικοινωνίας.

Λύση.

• Για προβλήματα ακοής:
  • Ρυθμιζόμενη ενίσχυση ήχου: μεγαλύτερη ένταση ακουστικού, με ρύθμιση από τον χρήστη.
  • Οπτική ένδειξη κλήσης: αναβοσβήνον φως αντί ή μαζί με τον ήχο κουδουνίσματος.
  • Ρύθμιση τόνου/συχνότητας του ήχου, για προσαρμογή στο είδος της απώλειας ακοής.
  • Συμβατότητα με ακουστικά βαρηκοΐας (θέση T / τηλεπηνίο).
• Για προβλήματα ομιλίας:
  • Οθόνη και πληκτρολόγιο για γραπτή επικοινωνία (τηλέφωνα κειμένου).
  • Προεγγεγραμμένα μηνύματα ή σύνθεση φωνής από κείμενο.
• Γενικές προδιαγραφές προσβασιμότητας:
  • Μεγάλα, ανάγλυφα πλήκτρα και υψηλή αντίθεση, για συνδυασμένες δυσκολίες.
  • Δονητική ειδοποίηση.
  • Συμβατότητα με υπηρεσίες αναμετάδοσης που μεσολαβούν ανάμεσα σε γραπτό και φωνητικό μήνυμα.
• Οι ψηφιακές γραμμές (π.χ. ISDN) επιτρέπουν και βιντεοκλήση — που επιτρέπει επικοινωνία στη νοηματική γλώσσα, καλύπτοντας ταυτόχρονα ακοή και ομιλία.

Ενδεικτική απάντηση. Για ακοή: ενισχυμένο ακουστικό με ρύθμιση έντασης/τόνου, οπτική ειδοποίηση κλήσης (αναβοσβήνον φως), δονητή και συμβατότητα με ακουστικά βαρηκοΐας. Για ομιλία: συσκευές γραπτής επικοινωνίας (οθόνη/πληκτρολόγιο, τηλέφωνο κειμένου) ή σύνθεση φωνής. Γενικά: προσβασιμότητα (μεγάλα πλήκτρα, αντίθεση) και βιντεοκλήση (μέσω ISDN) για νοηματική.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η απάντηση πρέπει να διακρίνει τις ανάγκες ακοής από ομιλίας και να δίνει συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές, όχι γενικότητες.
• Η οπτική ειδοποίηση κλήσης (φως αντί ήχου) είναι η πιο χαρακτηριστική προδιαγραφή για προβλήματα ακοής — αξίζει να αναφερθεί ρητά.
• Η άσκηση συνδέει την τεχνολογία με την κοινωνική διάσταση της προσβασιμότητας — σύγχρονο και σημαντικό θέμα.

Άσκηση Α.17 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Ο ΟΤΕ τροφοδοτεί τα δίκτυά του με 50V AC (εναλλασσόμενο). α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Το βιβλίο δίνει την τιμή και το είδος της τάσης. Πρόσεξε το είδος.

Λύση.

• Το βιβλίο: «Η τροφοδότηση της τηλεφωνικής γραμμής γίνεται από τον ΟΤΕ με συνεχή τάση περίπου 50 V».
• Η τιμή (50 V) είναι σωστή, αλλά το είδος είναι συνεχές (DC), όχι εναλλασσόμενο (AC).
• Άρα η πρόταση είναι λάθος ως προς το είδος της τάσης.

Απάντηση. Λάθος (β)

Πρόσεξε:

• Είναι αριθμητικά σωστή αλλά τεχνικά λάθος πρόταση — παγίδα που ελέγχει αν προσέχεις το AC/DC.
• Γιατί DC: το τηλεφωνικό δίκτυο χρησιμοποιεί συνεχή τάση για την τροφοδοσία των συσκευών και τη σηματοδοσία (π.χ. ανίχνευση σηκωμένου ακουστικού). Η κλήση (κουδούνισμα) γίνεται με εναλλασσόμενη τάση υψηλότερης τιμής — αλλά η βασική τροφοδοσία είναι 50 V DC.
• Θυμήσου το Κεφ.5: το όριο κινδύνου του συνεχούς ρεύματος είναι 120 V — τα 50 V DC είναι ασφαλή για επαφή, κατάλληλα για εγκατάσταση ασθενών ρευμάτων.

Άσκηση Α.18 (σελ. 442)

Εκφώνηση. Η σωλήνωση των τηλεφωνικών γραμμών μπορεί να διέρχεται από χώρους στους οποίους είναι εγκατεστημένοι υποσταθμοί της ΔΕΗ. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Τι υπάρχει σε έναν υποσταθμό ΔΕΗ που θα κατέστρεφε ένα ασθενές σήμα;

Λύση.

• Το βιβλίο ορίζει ρητά ότι η σωλήνωση των τηλεφωνικών γραμμών «δεν πρέπει να διέρχεται από χώρους στους οποίους είναι εγκατεστημένοι υποσταθμοί της ΔΕΗ».
• Άρα η πρόταση είναι λάθος.

Απάντηση. Λάθος (β)

Πρόσεξε:

• Ο λόγος είναι διπλός:
• 1. Ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές: οι υποσταθμοί έχουν ισχυρά ηλεκτρομαγνητικά πεδία (μετασχηματιστές, μεγάλα ρεύματα) που επάγουν θόρυβο στα ασθενή τηλεφωνικά σήματα, καταστρέφοντας την ποιότητα επικοινωνίας.
• 2. Κίνδυνος ασφαλείας: σε βλάβη, υψηλή τάση θα μπορούσε να μεταφερθεί στο τηλεφωνικό δίκτυο — επικίνδυνο για χρήστες και τεχνικούς.
• Είναι η ίδια λογική με τις αποστάσεις των ασκήσεων 19–20: τα ασθενή ρεύματα κρατιούνται μακριά από τα ισχυρά.

Άσκηση Α.19 (σελ. 443)

Εκφώνηση. Τα χωνευτά τμήματα των σωληνώσεων των τηλεφωνικών γραμμών μέσα στις οικοδομές πρέπει να απέχουν από γραμμές τάσης μεγαλύτερες των 1000V περισσότερο από: α. 1 εκατοστό β. 15 εκατοστά γ. 30 εκατοστά δ. 1 μέτρο

Σκέψη. Όσο υψηλότερη η τάση της ισχυρής γραμμής, τόσο μεγαλύτερη η απαιτούμενη απόσταση. Εδώ πρόκειται για υψηλή τάση.

Λύση.

• Το βιβλίο ορίζει τις ελάχιστες αποστάσεις των χωνευτών τηλεφωνικών από γραμμές ισχυρών ρευμάτων:
  • από γραμμές τάσης άνω των 1000 V: μεγαλύτερες από 30 cm,
  • από γραμμές τάσης μέχρι 380 V: μεγαλύτερες από 1 cm.
• Για γραμμές >1000 V η απάντηση είναι 30 cm.

Απάντηση. Σωστό το γ. 30 εκατοστά.

Πρόσεξε:

• Η λογική είναι κλιμακωτή: υψηλότερη τάση → ισχυρότερο πεδίο → μεγαλύτερη απόσταση ασφαλείας (και έναντι παρεμβολών και έναντι κινδύνου).
• Η άσκηση 20 ζητά το ίδιο για ≤380 V (απάντηση 1 cm) — οι δύο ασκήσεις ελέγχονται μαζί και δεν πρέπει να μπερδευτούν οι τιμές.
• Θυμήσου: 30 cm είναι και η απόσταση από γραμμές >1000 V όταν οι σωλήνες οδεύουν στο έδαφος χωρίς προστασία.

Άσκηση Α.20 (σελ. 443)

Εκφώνηση. Τα χωνευτά τμήματα των σωληνώσεων των τηλεφωνικών γραμμών μέσα στις οικοδομές πρέπει να απέχουν από γραμμές τάσης μέχρι 380V περισσότερο από: α. 1 εκατοστό β. 15 εκατοστά γ. 30 εκατοστά δ. 1 μέτρο

Σκέψη. Ίδιος κανόνας με την άσκηση 19, στην άλλη κατηγορία τάσης — τη χαμηλή.

Λύση.

• Από τον ίδιο κανόνα: για γραμμές τάσης μέχρι 380 V, η απόσταση πρέπει να είναι μεγαλύτερη από 1 cm.

Απάντηση. Σωστό το α. 1 εκατοστό.

Πρόσεξε:

• Η μεγάλη διαφορά από τα 30 cm των >1000 V (άσκηση 19) δείχνει πόσο καθοριστική είναι η τάση: χαμηλότερη τάση → πολύ ασθενέστερο πεδίο → πολύ μικρότερη απαιτούμενη απόσταση.
• Τα 380 V είναι η πολική τάση του τριφασικού δικτύου χαμηλής τάσης (230/400 V) — δηλαδή οι συνήθεις γραμμές ισχυρών ρευμάτων μιας οικοδομής.
• Πρακτικά, μέσα σε μια κατοικία τα τηλεφωνικά και τα ηλεκτρικά καλώδια απλώς δεν ακουμπούν και οδεύουν σε ξεχωριστούς σωλήνες.

Άσκηση Α.21 (σελ. 443)

Εκφώνηση. Η γείωση λειτουργίας στο τηλεπικοινωνιακό δίκτυο μας προστατεύει από διαρροές του ηλεκτρικού ρεύματος. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Το όνομα το λέει: γείωση λειτουργίας. Είναι η ίδια με τη γείωση προστασίας;

Λύση.

• Το βιβλίο διακρίνει δύο είδη: γείωση λειτουργίας και γείωση προστασίας.
• Η γείωση λειτουργίας χρησιμοποιείται όταν την απαιτεί η κανονική λειτουργία της συσκευής — είναι μέρος του λειτουργικού κυκλώματος (π.χ. αγωγός επιστροφής ή αναφορά σήματος).
• Η προστασία από διαρροές είναι έργο της γείωσης προστασίας — άλλο είδος, άλλος σκοπός.
• Άρα η πρόταση συγχέει τα δύο είδη και είναι λάθος.

Απάντηση. Λάθος (β)

Πρόσεξε:

• Είναι ακριβώς η ίδια διάκριση με το Κεφ.5, όπου η γείωση λειτουργίας (ουδέτερος μετασχηματιστών) διαφέρει από τη γείωση προστασίας (περιβλήματα συσκευών).
• Μνημονικός κανόνας: λειτουργίας = χρειάζεται για να ΔΟΥΛΕΨΕΙ η συσκευή· προστασίας = χρειάζεται για να ΜΗΝ κινδυνέψει ο άνθρωπος.
• Η σύγχυση των δύο είναι από τα πιο συχνά λάθη — γι' αυτό ελέγχεται και εδώ και στην άσκηση 22.

Άσκηση Α.22 (σελ. 443)

Εκφώνηση. Η γείωση προστασίας του τηλεπικοινωνιακού δικτύου δε χρειάζεται, εάν τα μεταλλικά μέρη του δεν ακουμπούν στα σίδερα της οικοδομής. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Το βιβλίο διακρίνει στις γειώσεις προστασίας την ηλεκτρολογική (για συσκευές που παίρνουν ρεύμα από τη ΔΕΗ) και την τηλεπικοινωνιακή. Πότε κατασκευάζεται η τηλεπικοινωνιακή;

Λύση.

• Κατά το βιβλίο, η τηλεπικοινωνιακή γείωση προστασίας «κατασκευάζεται μόνο εάν τα μεταλλικά μέρη της τηλεπικοινωνιακής εγκατάστασης (μεταλλικοί σωλήνες, καλωδιαγωγοί κ.λπ.) βρίσκονται σε άμεση επαφή με δομικά μεταλλικά στοιχεία της οικοδομής».
• Σε αυτή την περίπτωση τα μεταλλικά μέρη γειώνονται με ανεξάρτητο αγωγό 2,5 mm² που οδηγείται στον πλησιέστερο κόμβο γείωσης της ηλεκτρικής εγκατάστασης.
• Άρα, αν τα μεταλλικά μέρη δεν ακουμπούν στα σίδερα της οικοδομής, η τηλεπικοινωνιακή γείωση προστασίας δεν χρειάζεται — η πρόταση είναι σωστή.

Απάντηση. Σωστό (α) — η τηλεπικοινωνιακή γείωση προστασίας κατασκευάζεται μόνο όταν τα μεταλλικά μέρη της εγκατάστασης έρχονται σε άμεση επαφή με δομικά μεταλλικά στοιχεία της οικοδομής.

Πρόσεξε:

• Μην τη συγχέεις με την ηλεκτρολογική γείωση προστασίας: οι τηλεπικοινωνιακές συσκευές που παίρνουν ρεύμα από τη ΔΕΗ γειώνονται πάντα (γειώνονται τα πλαίσιά τους) κατά τον Κανονισμό Εσωτερικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων.
• Ανεξάρτητα από αυτό, στις οικοδομές τοποθετείται αγωγός γείωσης 2,5 mm² από τον κύριο κατανεμητή μέχρι το ηλεκτρόδιο της γείωσης προστασίας της ηλεκτρικής εγκατάστασης.
• Η άσκηση 21 εξετάζει τη γείωση λειτουργίας, που είναι άλλο είδος γείωσης.

Ομάδα Β (σελ. 444-445)

Άσκηση Β.1 (σελ. 444)

Εκφώνηση. Εάν ένας συνδρομητής Χ διαθέτει πρωτεύουσα πρόσβαση στο ISDN (συνολική ταχύτητα 2 Mb/s), αυτό σημαίνει ότι η ταχύτητα πρόσβασης, π.χ. στο Internet, είναι 12 φορές μεγαλύτερη από αυτήν ενός συνδρομητή Ψ που διαθέτει βασική πρόσβαση (συνολική ταχύτητα 160 kb/s);

Σκέψη. Πρόσεξε τη διαφορά ανάμεσα σε συνολική ταχύτητα (άθροισμα καναλιών) και ταχύτητα ανά κανάλι. Ποιο από τα δύο μετράει για μία σύνδεση στο Internet;

Λύση.

• Όχι.
• Ο συνδρομητής Χ (πρωτεύουσα) διαθέτει 30 κανάλια τύπου Β, με ταχύτητα 64 kb/s το καθένα.
• Ο συνδρομητής Ψ (βασική) διαθέτει 2 κανάλια τύπου Β, επίσης 64 kb/s το καθένα.
• Και οι δύο διαθέτουν επιπλέον ένα κανάλι τύπου D χαμηλής ταχύτητας 16 kb/s.
• Η διαφορά είναι στο πλήθος των καναλιών (30 έναντι 2), όχι στην ταχύτητα του καθενός. Μία σύνδεση στο Internet χρησιμοποιεί ένα κανάλι Β — άρα τρέχει με 64 kb/s και στους δύο.
• Το «2 Mb/s» και το «160 kb/s» είναι αθροίσματα όλων των καναλιών, όχι η ταχύτητα μιας σύνδεσης.

Απάντηση. Όχι. Και οι δύο έχουν κανάλια Β των 64 kb/s — ίδια ταχύτητα ανά σύνδεση. Ο Χ έχει 30 κανάλια Β, ο Ψ 2· η διαφορά είναι στο πλήθος ταυτόχρονων συνδέσεων, όχι στην ταχύτητα της καθεμιάς. Τα 2 Mb/s και 160 kb/s είναι τα αθροίσματα των καναλιών.

Πρόσεξε:

• Το κρίσιμο σφάλμα της παρανόησης: σύγχυση συνολικής χωρητικότητας της γραμμής με ταχύτητα ανά σύνδεση. Η πρωτεύουσα εξυπηρετεί περισσότερους χρήστες/κλήσεις ταυτόχρονα, δεν κάνει έναν χρήστη 12 φορές ταχύτερο.
• Έλεγχος αριθμών: \(30 \times 64 + 16 = 1936\ \mathrm{kb/s}\) (περίπου 2 Mb/s)· \(2 \times 64 + 16 = 144\ \mathrm{kb/s}\) — τα 160 kb/s που δίνει το βιβλίο περιλαμβάνουν και τα δεδομένα ελέγχου της γραμμής. Η αναλογία 30/2 = 15 αφορά τα κανάλια, όχι την ατομική ταχύτητα.
• Σύγχρονη αναλογία: μια «γραμμή 100 συνδρομητών» δεν κάνει τον καθένα 100 φορές ταχύτερο — απλώς χωρά 100 ταυτόχρονους.

Άσκηση Β.2 (σελ. 444)

Εκφώνηση. Όταν ένα οικόπεδο είναι γωνιακό ή έχει μεγάλη πρόσοψη, σε ποιο σημείο θα καταλήγει η σωλήνωση του καλωδίου εισαγωγής;

Σκέψη. Όταν υπάρχουν πολλές πιθανές θέσεις εισαγωγής, ποιος αποφασίζει τη βέλτιστη;

Λύση.

• Για γωνιακά οικόπεδα ή με πρόσοψη μεγαλύτερη των 15 μέτρων, θα ζητούνται οδηγίες από την αρμόδια υπηρεσία του ΟΤΕ.
• Σκοπός: να επιτευχθεί η κατά το δυνατόν καλύτερη όδευση του καλωδίου εισαγωγής, σε συνδυασμό με τη θέση των εφεδρειών του δικτύου του ΟΤΕ.

Απάντηση. Το σημείο καθορίζεται από την αρμόδια υπηρεσία του ΟΤΕ (για γωνιακά ή με πρόσοψη >15 m), ώστε η όδευση να είναι η βέλτιστη σε συνδυασμό με τη θέση των εφεδρειών του δικτύου.

Πρόσεξε:

• Ο λόγος: το δίκτυο του ΟΤΕ (φρεάτια, καμπίνες, εφεδρικά ζεύγη) είναι δεδομένο — η εσωτερική εγκατάσταση πρέπει να συνδεθεί σε αυτό με τον οικονομικότερο και ασφαλέστερο τρόπο. Μόνο ο ΟΤΕ γνωρίζει πού βρίσκονται οι εφεδρείες.
• Το όριο των 15 m πρόσοψης είναι το κατώφλι πάνω από το οποίο η επιλογή θέσης παύει να είναι προφανής — υπάρχουν πολλές εναλλακτικές, και η λάθος επιλογή σημαίνει μεγαλύτερο μήκος και δυσκολότερη σύνδεση.

Άσκηση Β.3 (σελ. 444)

Εκφώνηση. Η σωλήνωση του καλωδίου εισαγωγής είναι απαραίτητο να φέρει οδηγό από σύρμα;

Σκέψη. Πώς θα περάσει το συνεργείο του ΟΤΕ το καλώδιο μέσα σε έναν ήδη τοποθετημένο (συχνά χωνευτό) σωλήνα, χωρίς προετοιμασία;

Λύση.

• Ναι. Η σωλήνωση θα φέρει υποχρεωτικά οδηγό από γαλβανισμένο σύρμα, διατομής τουλάχιστον 6 mm².
• Σκοπός: το τράβηγμα του καλωδίου εισαγωγής από το συνεργείο του ΟΤΕ.

Απάντηση. Ναι, υποχρεωτικά — οδηγός από γαλβανισμένο σύρμα διατομής τουλάχιστον 6 mm², για το τράβηγμα του καλωδίου εισαγωγής από το συνεργείο του ΟΤΕ.

Πρόσεξε:

• Είναι η ίδια αρχή με την ατσαλίνα της συρμάτωσης (Κεφ.3): ο οδηγός προϋπάρχει μέσα στον σωλήνα, ώστε ο αγωγός/καλώδιο να έλκεται χωρίς να χρειάζεται πρόσβαση σε όλη τη διαδρομή.
• Γιατί γαλβανισμένο: για αντοχή στη διάβρωση — ο οδηγός μένει μέσα στον σωλήνα μόνιμα, ίσως για χρόνια, μέχρι να χρειαστεί.
• Γιατί 6 mm²: πρέπει να έχει επαρκή μηχανική αντοχή για να αντέξει την ελκτική δύναμη του τραβήγματος χωρίς να σπάσει.
• Ο ΟΤΕ περνά το καλώδιο αργότερα — γι' αυτό ο εγκαταστάτης αφήνει έτοιμη την υποδομή.

Άσκηση Β.4 (σελ. 445)

Εκφώνηση. Πού χρησιμοποιούνται οι καλωδιαγωγοί (κανάλια);

Σκέψη. Πότε είναι ασύμφορο να τραβήξεις πολλούς ξεχωριστούς σωλήνες;

Λύση.

• Οι καλωδιαγωγοί χρησιμοποιούνται κυρίως σε τμήματα διαδρομής όπου οδεύουν μεγάλες δέσμες καλωδίων, για να αποφεύγονται οι πολλοί σωλήνες.
• Έχουν συνήθως ορθογωνική διατομή.
• Τοποθετούνται στους τοίχους, σε κατακόρυφες ή οριζόντιες διαδρομές (χωνευτοί ή όχι), ή και μέσα στο δάπεδο, εφόσον εξασφαλίζεται η στεγανότητά τους.

Απάντηση. Σε τμήματα με μεγάλες δέσμες καλωδίων, ώστε να αποφεύγονται οι πολλοί σωλήνες. Έχουν ορθογωνική διατομή και τοποθετούνται σε τοίχους (κατακόρυφα/οριζόντια, χωνευτά ή όχι) ή μέσα στο δάπεδο (με εξασφαλισμένη στεγανότητα).

Πρόσεξε:

• Το πλεονέκτημα: ένας καλωδιαγωγός αντικαθιστά πολλούς σωλήνες — ευκολότερη εγκατάσταση, ευκολότερη προσθήκη/αφαίρεση καλωδίων αργότερα (συχνά με αφαιρούμενο καπάκι).
• Τυπική χρήση: κατακόρυφες στήλες πολυκατοικιών, όπου ανεβαίνουν οι δέσμες όλων των διαμερισμάτων (βλ. ανερχόμενη στήλη, Γ.3).
• Η απαίτηση στεγανότητας στο δάπεδο είναι κρίσιμη — υγρασία στα ασθενή ρεύματα σημαίνει παρεμβολές και βλάβες.

Άσκηση Β.5 (σελ. 445)

Εκφώνηση. Σε ποιες περιπτώσεις αλλαγής κατεύθυνσης της σωλήνωσης των συνδρομητικών γραμμών κατασκευάζουμε φρεάτια;

Σκέψη. Σε μια απότομη στροφή, το καλώδιο δεν μπορεί να τραβηχτεί. Πότε θεωρείται «απότομη»;

Λύση.

• Κατασκευάζουμε φρεάτια στα σημεία αλλαγής κατεύθυνσης όπου η ακτίνα καμπυλότητας είναι μικρότερη από το εικοσαπλάσιο (20×) της διαμέτρου του σωλήνα.

Απάντηση. Όταν η ακτίνα καμπυλότητας της στροφής είναι μικρότερη από το 20πλάσιο της διαμέτρου του σωλήνα.

Πρόσεξε:

• Ο λόγος είναι μηχανικός: σε απότομη καμπύλη, το καλώδιο δεν μπορεί να τραβηχτεί χωρίς να τσακίσει ή να φθαρεί ο μανδύας του. Το φρεάτιο δίνει σημείο ενδιάμεσης πρόσβασης για να περάσει σταδιακά.
• Ο κανόνας «20× η διάμετρος» είναι η ελάχιστη ακτίνα κάμψης που ανέχεται το καλώδιο — κάτω από αυτήν, το τράβηγμα γίνεται επικίνδυνο.
• Οι επόμενες ασκήσεις (6, 7) δίνουν άλλες περιπτώσεις φρεατίων: αλλαγή υλικού/διατομής και μακριά ευθύγραμμα τμήματα.

Άσκηση Β.6 (σελ. 445)

Εκφώνηση. Όταν αλλάζει το είδος των σωλήνων, κατασκευάζουμε φρεάτιο;

Σκέψη. Στο σημείο ένωσης δύο διαφορετικών σωλήνων, τι μπορεί να δυσκολέψει το πέρασμα του καλωδίου;

Λύση.

• Ναι. Στο σημείο που αλλάζει το υλικό ή η διατομή των σωλήνων κατασκευάζουμε φρεάτιο.

Απάντηση. Ναι — στο σημείο που αλλάζει το υλικό ή η διατομή των σωλήνων.

Πρόσεξε:

• Ο λόγος: στο σημείο ένωσης δύο διαφορετικών σωλήνων υπάρχει ασυνέχεια — διαφορετική εσωτερική επιφάνεια, πιθανή προεξοχή ή βαθμίδα, όπου το καλώδιο μπορεί να σκαλώσει κατά το τράβηγμα.
• Το φρεάτιο επιτρέπει να γίνει η σύνδεση ελεγχόμενα και δίνει σημείο πρόσβασης για το πέρασμα.
• Μαζί με τις ασκήσεις 5 και 7, συνθέτουν τον πλήρη κατάλογο των περιπτώσεων φρεατίων: απότομη στροφή, αλλαγή σωλήνα, μακρύ ευθύγραμμο.

Άσκηση Β.7 (σελ. 445)

Εκφώνηση. Στις μακριές σωληνώσεις εδάφους και δαπέδου (ισογείου ή υπογείου) που είναι ευθύγραμμες συνεχείς κατασκευάζουμε φρεάτια;

Σκέψη. Ακόμη και σε ίσιο σωλήνα, γιατί δυσκολεύει το τράβημα ενός καλωδίου σε μεγάλο μήκος;

Λύση.

• Ναι. Κατασκευάζουμε φρεάτια ώστε να μην υπάρχουν ευθύγραμμα τμήματα μήκους μεγαλύτερου των 30 μέτρων.
• Εξαίρεση: όταν χρησιμοποιούνται σωλήνες με διάμετρο μεγαλύτερη κατά 50% τουλάχιστον από αυτή που προβλέπει ο Κανονισμός ΕΤΔΟ, το μήκος μπορεί να φτάσει τα 50 μέτρα.

Απάντηση. Ναι — ώστε τα ευθύγραμμα τμήματα να μην ξεπερνούν τα 30 m (ή 50 m αν ο σωλήνας έχει διάμετρο +50% τουλάχιστον από την προβλεπόμενη).

Πρόσεξε:

• Ο λόγος: σε μεγάλο ευθύγραμμο μήκος, η τριβή του καλωδίου με τα τοιχώματα του σωλήνα αθροίζεται. Πάνω από ένα όριο, η ελκτική δύναμη που απαιτείται θα τεντώσει ή σπάσει το καλώδιο. Το φρεάτιο «σπάει» τη διαδρομή σε τραβήγματα ≤30 m.
• Η εξαίρεση των 50 m εξηγείται φυσικά: μεγαλύτερη διάμετρος → λιγότερη τριβή (περισσότερος χώρος γύρω από το καλώδιο) → επιτρέπεται μεγαλύτερο μήκος.
• Ο Κανονισμός ΕΤΔΟ (Εσωτερικές Τηλεπικοινωνιακές Δικτυώσεις Οικοδομών) είναι το θεσμικό πλαίσιο των τηλεφωνικών εγκαταστάσεων κτιρίων.

Ομάδα Γ (σελ. 446-447)

Άσκηση Γ.1 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να ανάβει ο αυτόματος κλιμακοστασίου πολυκατοικίας από το θυροτηλέφωνο;

Σκέψη. Το θυροτηλέφωνο και ο αυτόματος κλιμακοστασίου είναι δύο διαφορετικά κυκλώματα. Για να «μιλήσει» το ένα στο άλλο, τι χρειάζεται ανάμεσά τους;

Λύση.

• Για να ανάβει ο αυτόματος κλιμακοστασίου από το θυροτηλέφωνο απαιτούνται:
• 1. Κατάλληλος αυτόματος κλιμακοστασίου που δέχεται παράλληλη ενεργοποίηση από πολλά σημεία (μπουτόν στους ορόφους και από τα θυροτηλέφωνα).
• 2. Ηλεκτρική σύνδεση ανάμεσα στο θυροτηλέφωνο και το κύκλωμα ενεργοποίησης του αυτόματου — συνήθως μέσω επιπλέον επαφής/μπουτόν στο εσωτερικό στοιχείο.
• 3. Ηλεκτρική απομόνωση των δύο κυκλωμάτων: το θυροτηλέφωνο λειτουργεί σε ασθενή ρεύματα (χαμηλή τάση), ενώ ο αυτόματος κλιμακοστασίου ελέγχει ισχυρά ρεύματα (φωτισμός 230 V). Η σύνδεση γίνεται μέσω ηλεκτρονόμου (ρελέ), ώστε το ασθενές κύκλωμα να εντέλλεται το ισχυρό χωρίς να έρχονται σε άμεση επαφή.
• 4. Συμβατότητα τάσεων — η επαφή του θυροτηλεφώνου πρέπει να ταιριάζει με την είσοδο ενεργοποίησης του αυτόματου.
• Έτσι, όταν ο ένοικος πατά το σχετικό μπουτόν στο θυροτηλέφωνο, ενεργοποιείται ο ηλεκτρονόμος, που με τη σειρά του δίνει την εντολή στον αυτόματο κλιμακοστασίου να ανάψει τα φώτα για τον προκαθορισμένο χρόνο.

Ενδεικτική απάντηση. Χρειάζονται: αυτόματος κλιμακοστασίου με δυνατότητα παράλληλης ενεργοποίησης, ηλεκτρική σύνδεση από το εσωτερικό στοιχείο, και — το κρισιμότερο — ηλεκτρονόμος (ρελέ) που απομονώνει το ασθενές κύκλωμα του θυροτηλεφώνου από το ισχυρό κύκλωμα φωτισμού 230 V. Έτσι το μπουτόν του θυροτηλεφώνου εντέλλεται τον αυτόματο χωρίς άμεση επαφή των δύο κυκλωμάτων.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: το ουσιώδες είναι η απομόνωση ασθενών–ισχυρών ρευμάτων μέσω ηλεκτρονόμου. Απάντηση χωρίς αυτό είναι ελλιπής και τεχνικά επικίνδυνη.
• Η λογική «ασθενές κύκλωμα εντέλλεται ισχυρό μέσω ρελέ» επαναλαμβάνεται σε όλα τα σημεία διεπαφής ασθενών/ισχυρών ρευμάτων — και στην άσκηση Γ.2 (γκαραζόπορτα).
• Πρακτικά, ο αυτόματος κλιμακοστασίου του Κεφ.4 «συνδέεται με 3 ή 4 καλώδια» — ένα από αυτά είναι η γραμμή ενεργοποίησης όπου συνδέεται και το θυροτηλέφωνο.

Άσκηση Γ.2 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Ποιες είναι οι προϋποθέσεις για να ανοίγει η αυτόματη γκαραζόπορτα μονοκατοικίας από τη θυροτηλεόραση;

Σκέψη. Ίδια λογική με τη Γ.1: η θυροτηλεόραση (ασθενή) πρέπει να εντείλει τον κινητήρα της γκαραζόπορτας (ισχυρά). Τι μεσολαβεί;

Λύση.

• Για να ανοίγει η αυτόματη γκαραζόπορτα από τη θυροτηλεόραση απαιτούνται:
• 1. Μοτέρ γκαραζόπορτας με είσοδο εξωτερικής εντολής — οι περισσότεροι αυτοματισμοί διαθέτουν ακροδέκτες για μπουτόν/επαφή ανοίγματος.
• 2. Επαφή εντολής στη θυροτηλεόραση — επιπλέον μπουτόν στο εσωτερικό στοιχείο, όπως υπάρχει για την ηλεκτρική κλειδαριά.
• 3. Ηλεκτρονόμος (ρελέ) απομόνωσης ανάμεσα στο ασθενές κύκλωμα της θυροτηλεόρασης και το ισχυρό κύκλωμα του κινητήρα (230 V). Το μπουτόν ενεργοποιεί το ρελέ, το ρελέ δίνει την εντολή στο μοτέρ — χωρίς άμεση επαφή των δύο κυκλωμάτων.
• 4. Συμβατότητα σημάτων/τάσεων ανάμεσα στην έξοδο της θυροτηλεόρασης και την είσοδο εντολής του αυτοματισμού.
• 5. Διατάξεις ασφαλείας του αυτοματισμού (φωτοκύτταρα, προστασία σύνθλιψης) που παραμένουν ενεργές — το άνοιγμα από τη θυροτηλεόραση δεν τις παρακάμπτει.

Ενδεικτική απάντηση. Απαιτούνται: μοτέρ γκαραζόπορτας με είσοδο εξωτερικής εντολής, επαφή/μπουτόν στη θυροτηλεόραση, και ηλεκτρονόμος (ρελέ) που απομονώνει το ασθενές κύκλωμα της θυροτηλεόρασης από το ισχυρό κύκλωμα του κινητήρα 230 V. Οι διατάξεις ασφαλείας του αυτοματισμού (φωτοκύτταρα) παραμένουν ενεργές.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: όπως στη Γ.1, το κλειδί είναι ο ηλεκτρονόμος απομόνωσης ασθενών–ισχυρών.
• Η αναφορά στις διατάξεις ασφαλείας (φωτοκύτταρα) δείχνει πλήρη κατανόηση: μια κινούμενη πόρτα είναι μηχανικός κίνδυνος, ανεξάρτητα από το πώς δίνεται η εντολή.
• Οι Γ.1 και Γ.2 είναι δίδυμες: ίδια αρχή (ασθενές εντέλλεται ισχυρό μέσω ρελέ), διαφορετικό φορτίο (φωτισμός / κινητήρας).

Άσκηση Γ.3 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Η ανερχόμενη στήλη θυροτηλεόρασης, με τις ίδιες δυνατότητες σε όλα τα διαμερίσματα, έχει περισσότερα καλώδια στον πρώτο ή στον τέταρτο όροφο και γιατί; Από τι εξαρτάται αυτή η διαφορά;

Σκέψη. Σκέψου ποια καλώδια περνούν από κάθε όροφο. Στον πρώτο όροφο, τα καλώδια ποιων διαμερισμάτων πρέπει να διέλθουν για να φτάσουν στα πάνω;

Λύση.

• Περισσότερα καλώδια στον πρώτο (κάτω) όροφο.
• Γιατί: κάθε διαμέρισμα χρειάζεται κοινά καλώδια (παραλληλισμένα) και ένα ανεξάρτητο καλώδιο για τον βομβητή/κλήση του — ώστε, όταν καλείται, να χτυπάει μόνο ο δικός του.
• Τα ανεξάρτητα καλώδια όλων των διαμερισμάτων πρέπει να ανέβουν από τον πρώτο όροφο.
• Στον πρώτο όροφο διέρχονται τα ανεξάρτητα καλώδια και των τεσσάρων ορόφων → περισσότερα.
• Στον τέταρτο (τελευταίο) όροφο έχει «απομείνει» μόνο το ανεξάρτητο καλώδιο του ίδιου → λιγότερα.
• Παράδειγμα από το βιβλίο (3 διαμερίσματα): 4 κοινά + 3 ανεξάρτητα = 7 στο κάτω τμήμα· όσο ανεβαίνουμε, τα ανεξάρτητα μειώνονται κατά ένα σε κάθε όροφο.
• Από τι εξαρτάται η διαφορά: από το πλήθος των διαμερισμάτων (ορόφων) που βρίσκονται πάνω από το εξεταζόμενο σημείο — δηλαδή πόσα ανεξάρτητα καλώδια πρέπει ακόμη να διέλθουν.

Ενδεικτική απάντηση. Περισσότερα στον πρώτο (κάτω) όροφο. Κάθε διαμέρισμα έχει κοινά καλώδια + ένα ανεξάρτητο για τον βομβητή του. Τα ανεξάρτητα όλων των διαμερισμάτων ανεβαίνουν από κάτω, οπότε στον πρώτο όροφο διέρχονται τα ανεξάρτητα και των τεσσάρων ορόφων· στον τέταρτο μένει μόνο του ιδίου. Η διαφορά εξαρτάται από το πλήθος των διαμερισμάτων που βρίσκονται πάνω από το κάθε σημείο.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: πρέπει να εξηγηθεί ο ρόλος των ανεξάρτητων καλωδίων (ένα ανά βομβητή) και να συνδεθεί με το πλήθος των παραπάνω ορόφων.
• Είναι ακριβώς η ίδια λογική με τη γραμμή μετρητή–πίνακα που «μαζεύει» φορτία, ή με τον κορμό του μονογραμμικού (Κεφ.8): όσο πλησιάζουμε στην πηγή, τόσο περισσότεροι αγωγοί.
• Γι' αυτό οι καλωδιαγωγοί (Β.4) είναι χρήσιμοι στην ανερχόμενη στήλη: χωρούν τη μεγάλη δέσμη των κάτω ορόφων.

Άσκηση Γ.4 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Στην περίπτωση θυροτηλεόρασης που το οπτικοακουστικό σήμα μεταδίδεται με ομοαξονικό καλώδιο, γιατί το καλώδιο αυτό φέρει οπλισμό;

Σκέψη. Το οπτικοακουστικό σήμα (εικόνα) είναι υψηλής συχνότητας και ευαίσθητο. Τι το απειλεί και τι το προστατεύει ο οπλισμός;

Λύση.

• Το ομοαξονικό καλώδιο μεταφέρει το σήμα εικόνας (video), που είναι υψηλής συχνότητας και ευαίσθητο σε παρεμβολές.
• Ο ρόλος του οπλισμού (θωράκισης):
• 1. Προστασία από ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές: ο μεταλλικός οπλισμός/πλέγμα περικλείει τον κεντρικό αγωγό και απομονώνει το σήμα από εξωτερικά ηλεκτρομαγνητικά πεδία (γραμμές ισχύος, κινητήρες, ασύρματα). Χωρίς αυτόν, η εικόνα θα είχε θόρυβο, γραμμές, χιόνι.
• Είναι η ίδια «ηλεκτρική θωράκιση» του Κεφ.2, που «στα καλώδια δεδομένων προστατεύει το μεταφερόμενο σήμα».
• 2. Μηχανική προστασία: ο οπλισμός προστατεύει τον λεπτό κεντρικό αγωγό και το μονωτικό από μηχανικές καταπονήσεις κατά την εγκατάσταση (τράβηγμα σε σωλήνες, κάμψεις) και τη χρήση.
• 3. Διατήρηση της χαρακτηριστικής αντίστασης: το ομοαξονικό έχει σταθερή χαρακτηριστική αντίσταση (π.χ. 75 Ω). Ο σταθερός οπλισμός/θωράκιση διατηρεί τη γεωμετρία του καλωδίου, ώστε το σήμα να μην ανακλάται και να μη χάνει ποιότητα.
• Ο οπλισμός συνήθως γειώνεται, ώστε να διοχετεύει τις παρεμβολές στη γη.

Ενδεικτική απάντηση. Γιατί το ομοαξονικό μεταφέρει το ευαίσθητο σήμα εικόνας (υψηλής συχνότητας). Ο οπλισμός/θωράκιση το προστατεύει από ηλεκτρομαγνητικές παρεμβολές (που θα χαλούσαν την εικόνα — η «θωράκιση σήματος» του Κεφ.2), παρέχει μηχανική προστασία στον λεπτό κεντρικό αγωγό, και διατηρεί τη χαρακτηριστική αντίσταση ώστε να μην ανακλάται το σήμα. Ο οπλισμός συνήθως γειώνεται.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: ο κύριος λόγος είναι η θωράκιση από παρεμβολές — πρέπει να αναφερθεί ρητά και να συνδεθεί με την ποιότητα της εικόνας.
• Άμεση σύνδεση με το Κεφ.2: «στα τηλεφωνικά και μεταφοράς δεδομένων η θωράκιση προστατεύει το μεταφερόμενο σήμα». Εδώ το «σήμα» είναι το βίντεο.
• Πρόσεξε τη διαφορά από τα καλώδια ενέργειας, όπου η θωράκιση «εξομαλύνει το ηλεκτρικό πεδίο» (Κεφ.2) — ίδιο εξάρτημα, διαφορετικός ρόλος ανά χρήση.

Άσκηση Γ.5 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Στην παρακάτω πρόταση, δώστε τεχνική ερμηνεία (δηλαδή, γιατί συμβαίνει αυτό) στη φράση έπειτα από μερικά δευτερόλεπτα. «Όταν ο επισκέπτης από την εξώπορτα πατήσει το μπουτόν, αποστέλλει το ηλεκτρονικό σήμα κλήσης στο αντίστοιχο εσωτερικό στοιχείο που βρίσκεται μέσα στο διαμέρισμα και η εικόνα του εμφανίζεται στην οθόνη του δέκτη έπειτα από μερικά δευτερόλεπτα.»

Σκέψη. Γιατί η εικόνα δεν εμφανίζεται ακαριαία; Τι πρέπει να γίνει στο ενδιάμεσο, από τη στιγμή του πατήματος μέχρι την εικόνα;

Λύση.

• Η καθυστέρηση των «μερικών δευτερολέπτων» οφείλεται στην ακολουθία ενεργειών που πρέπει να ολοκληρωθούν:
• 1. Ενεργοποίηση της κάμερας: σε κατάσταση αναμονής η κάμερα και ο φωτισμός της είναι σβηστά (εξοικονόμηση ενέργειας, διάρκεια ζωής). Το πάτημα του μπουτόν τα ενεργοποιεί — και χρειάζονται λίγο χρόνο για να σταθεροποιηθούν.
• 2. Προσαρμογή του αισθητήρα: η κάμερα χρειάζεται χρόνο για αυτόματη ρύθμιση έκθεσης, ισορροπίας λευκού και εστίασης στις συνθήκες φωτισμού της στιγμής.
• 3. Ενεργοποίηση της οθόνης του δέκτη: και η οθόνη είναι σε αναμονή· χρειάζεται χρόνο να ανάψει και να συγχρονιστεί.
• 4. Αποκατάσταση του καναλιού σήματος: το σύστημα πρέπει να δρομολογήσει το σήμα εικόνας από τη συγκεκριμένη κάμερα προς το αντίστοιχο εσωτερικό στοιχείο — ιδίως σε πολυκατοικία με πολλά διαμερίσματα.
• 5. Σταθεροποίηση του σήματος: τα ηλεκτρονικά κυκλώματα χρειάζονται χρόνο για να παράγουν καθαρή, σταθερή εικόνα.
• Το άθροισμα αυτών των βημάτων είναι τα «μερικά δευτερόλεπτα».

Ενδεικτική απάντηση. Γιατί η εικόνα δεν είναι διαρκώς ενεργή: με το πάτημα του μπουτόν πρέπει να ενεργοποιηθεί η κάμερα (και ο φωτισμός της), να γίνει αυτόματη ρύθμιση (έκθεση/εστίαση), να ανάψει η οθόνη του δέκτη, να δρομολογηθεί το σήμα στο σωστό διαμέρισμα και να σταθεροποιηθεί. Το άθροισμα αυτών των βημάτων δίνει την καθυστέρηση των «μερικών δευτερολέπτων».

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η ερμηνεία πρέπει να εντοπίζει ότι τα στοιχεία είναι σε αναμονή και ενεργοποιούνται με το μπουτόν — όχι απλώς «αργεί το σήμα».
• Η λογική «σβηστό μέχρι να χρειαστεί» εξηγεί και γιατί (άσκηση 10) η κάμερα έχει δικό της φωτισμό αντί για μόνιμο προβολέα: ανάβει μόνο όταν καλείται.
• Είναι η ίδια αρχή εξοικονόμησης με τον αυτόματο κλιμακοστασίου (Κεφ.4): ενεργοποίηση κατ' απαίτηση, όχι μόνιμη λειτουργία.

Άσκηση Γ.6 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Στην παρακάτω πρόταση, δώστε τεχνική ερμηνεία (δηλαδή, γιατί πρέπει να συμβαίνει αυτό) στη φράση που διαρκεί, με τη βοήθεια χρονικού ηλεκτρονόμου, 60 περίπου δευτερόλεπτα. «Όταν ο επισκέπτης από την εξώπορτα πατήσει το μπουτόν, αποστέλλει το ηλεκτρονικό σήμα κλήσης στο αντίστοιχο εσωτερικό στοιχείο που βρίσκεται μέσα στο διαμέρισμα και η εικόνα του εμφανίζεται στην οθόνη του δέκτη έπειτα από μερικά δευτερόλεπτα. Ο ένοικος του σπιτιού, αν το επιθυμεί, μπορεί να σηκώσει το ακουστικό και να αρχίσει τη συνομιλία, που διαρκεί με τη βοήθεια χρονικού ηλεκτρονόμου, 60 περίπου δευτερόλεπτα.»

Σκέψη. Γιατί να τερματίζεται αυτόματα η συνομιλία μετά από ορισμένο χρόνο, αντί να μένει ανοιχτή; Σκέψου ενέργεια, φθορά και ασφάλεια.

Λύση.

• Ο χρονικός ηλεκτρονόμος τερματίζει αυτόματα τη λειτουργία μετά από ~60 sec. Οι λόγοι:
• 1. Εξοικονόμηση ενέργειας: η κάμερα, η οθόνη, ο φωτισμός και τα ηχητικά κυκλώματα καταναλώνουν ρεύμα. Ο αυτόματος τερματισμός τα σβήνει, αντί να μένουν ενεργά επ' αόριστον αν κάποιος ξεχάσει να κλείσει.
• 2. Προστασία από υπερθέρμανση/φθορά: η παρατεταμένη λειτουργία θερμαίνει το τροφοδοτικό (άσκηση 7) και γερνάει τα ηλεκτρονικά. Ο περιορισμός χρόνου επιμηκύνει τη ζωή του συστήματος.
• 3. Αποδέσμευση του συστήματος: σε πολυκατοικία, όσο μια συνομιλία είναι ενεργή, το σύστημα (ή το κοινό κανάλι εικόνας) μπορεί να είναι κατειλημμένο. Ο τερματισμός το ελευθερώνει για τον επόμενο επισκέπτη/διαμέρισμα.
• 4. Επάρκεια χρόνου: τα 60 sec είναι αρκετά για μια συνήθη συνεννόηση (ποιος είναι, άνοιγμα πόρτας) — ούτε τόσο λίγα ώστε να κόβεται η επικοινωνία, ούτε τόσο πολλά ώστε να σπαταλιούνται πόροι.
• 5. Ασφάλεια/ιδιωτικότητα: αποτρέπεται η ακούσια παραμονή ανοιχτού μικροφώνου/κάμερας (π.χ. αν δεν κλείσει σωστά το ακουστικό).

Ενδεικτική απάντηση. Ο χρονικός ηλεκτρονόμος τερματίζει τη συνομιλία στα ~60 sec για εξοικονόμηση ενέργειας, προστασία από υπερθέρμανση/φθορά των ηλεκτρονικών, αποδέσμευση του (κοινού) συστήματος για τον επόμενο χρήστη, και ασφάλεια/ιδιωτικότητα (να μη μένει ανοιχτή κάμερα/μικρόφωνο). Τα 60 sec είναι αρκετά για μια συνήθη συνεννόηση.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: πλήρης απάντηση δίνει τουλάχιστον δύο-τρεις διακριτούς λόγους (ενέργεια, φθορά, αποδέσμευση/ιδιωτικότητα).
• Ο χρονικός ηλεκτρονόμος είναι ο ίδιος μηχανισμός με τον αυτόματο κλιμακοστασίου (Κεφ.4): ενεργοποίηση για προκαθορισμένο χρόνο και αυτόματη διακοπή.
• Σύνδεση με το «γιατί αργεί» (Γ.5): το σύστημα ανάβει κατ' απαίτηση (Γ.5) και σβήνει αυτόματα (Γ.6) — δύο όψεις της ίδιας λογικής λειτουργίας μόνο όταν χρειάζεται.

Άσκηση Γ.7 (σελ. 446)

Εκφώνηση. Στην παρακάτω πρόταση, δώστε τεχνική ερμηνεία (δηλαδή, γιατί πρέπει να συμβαίνει αυτό) στη φράση Το τροφοδοτικό τοποθετείται οριζόντια, για να διευκολύνεται η κυκλοφορία του αέρα. «Η τροφοδοσία του θυροτηλεφώνου γίνεται από το δίκτυο της ΔΕΗ με την παρεμβολή τροφοδοτικού. Το τροφοδοτικό αποτελείται από μετασχηματιστή ισχύος συνήθως 30-40VA, ηλεκτρονικά κυκλώματα για ανόρθωση του ρεύματος και ακροδέκτες σύνδεσης. Το τροφοδοτικό τοποθετείται οριζόντια, για να διευκολύνεται η κυκλοφορία του αέρα. Στερεώνεται με βίδες στον τοίχο ή στηρίζεται σε ράγα.»

Σκέψη. Πώς κινείται ο θερμός αέρας; Και πώς η οριζόντια τοποθέτηση εκμεταλλεύεται αυτή την κίνηση;

Λύση.

• Το πρόβλημα: το τροφοδοτικό περιέχει μετασχηματιστή (30–40 VA) και ηλεκτρονικά ανόρθωσης, που παράγουν θερμότητα κατά τη λειτουργία (απώλειες σιδήρου/χαλκού και στα ημιαγωγικά στοιχεία). Η θερμότητα πρέπει να απάγεται, αλλιώς το τροφοδοτικό υπερθερμαίνεται.
• Η αρχή — φυσική μεταφορά θερμότητας: ο θερμός αέρας ανεβαίνει (μικρότερη πυκνότητα), τραβώντας ψυχρό αέρα από κάτω. Δημιουργείται φυσικό ρεύμα αέρα που απομακρύνει τη θερμότητα.
• Γιατί οριζόντια: στην οριζόντια τοποθέτηση, τα ανοίγματα εξαερισμού του περιβλήματος είναι σε θέση ώστε ο ψυχρός αέρας να μπαίνει από κάτω και ο θερμός να βγαίνει από πάνω, ανεμπόδιστα. Έτσι το ρεύμα αέρα διαπερνά όλα τα θερμά στοιχεία.
• Σε λάθος (π.χ. κατακόρυφη ή ανάποδη) τοποθέτηση, τα ανοίγματα μπορεί να φράσσονται ή να μη συμπίπτουν με τη φυσική ροή, οπότε η θερμότητα εγκλωβίζεται.
• Η συνέπεια της κακής ψύξης: υπερθέρμανση → γήρανση της μόνωσης των τυλιγμάτων και των εξαρτημάτων → μειωμένη διάρκεια ζωής, βλάβες και κίνδυνος.

Ενδεικτική απάντηση. Το τροφοδοτικό (μετασχηματιστής + ηλεκτρονικά) παράγει θερμότητα, που πρέπει να απαχθεί. Ο θερμός αέρας ανεβαίνει (φυσική μεταφορά), δημιουργώντας ρεύμα αέρα. Η οριζόντια τοποθέτηση φέρνει τα ανοίγματα εξαερισμού στη σωστή θέση ώστε ο ψυχρός αέρας να μπαίνει από κάτω και ο θερμός να βγαίνει από πάνω ανεμπόδιστα — διαφορετικά η θερμότητα εγκλωβίζεται και γερνάει τη μόνωση.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η ερμηνεία πρέπει να επικαλείται τη φυσική μεταφορά (θερμός αέρας ανεβαίνει) και να τη συνδέει με τη θέση των ανοιγμάτων εξαερισμού.
• Είναι η ρητή απάντηση στην άσκηση 7 της Ομάδας Α — εδώ ζητείται η αιτιολόγηση σε βάθος.
• Ίδια αρχή «απαγωγής θερμότητας» με: τους σωλήνες (Κεφ.3), την επιτρεπόμενη ένταση (Κεφ.2) και τις μπαταρίες UPS (Κεφ.8). Η θερμότητα πρέπει πάντα να έχει διαδρομή διαφυγής.

Άσκηση Γ.8 (σελ. 447)

Εκφώνηση. Στην παρακάτω περίπτωση, πώς πρέπει να τοποθετηθεί ο πρόσθετος μετασχηματιστής; «Η απαιτούμενη ισχύς του μετασχηματιστή προσδιορίζεται, κυρίως, από τον αριθμό και την ισχύ που έχουν τα λαμπάκια του φωτισμού της μπουτονιέρας (π.χ. 3W το κάθε λαμπάκι). Εάν η πολυκατοικία είναι μεγάλη, τοποθετείται και πρόσθετος μετασχηματιστής ανάλογης ισχύος.»

Σκέψη. Ο πρόσθετος μετασχηματιστής χρειάζεται επειδή ο ένας δεν επαρκεί για όλα τα λαμπάκια. Άρα πρέπει να αναλάβει μέρος του φορτίου και να τοποθετηθεί με τους ίδιους κανόνες με τον κύριο.

Λύση.

• Ο μετασχηματιστής ισχύος του βιβλίου (60 VA) «μπορεί να τροφοδοτήσει μέχρι 6 λαμπτήρες 24V 3W για το φωτισμό των μπουτόν». Σε μεγάλη πολυκατοικία τα λαμπάκια είναι περισσότερα, οπότε χρειάζεται δεύτερος μετασχηματιστής.
• Σύνδεση: το πρωτεύον του πρόσθετου μετασχηματιστή τροφοδοτείται από τα 230 V του πίνακα κοινοχρήστων, όπως του κύριου· το δευτερεύον του τροφοδοτεί μια ξεχωριστή ομάδα λαμπακιών της μπουτονιέρας, ώστε κάθε μετασχηματιστής να φορτίζεται μέχρι την ισχύ του.
• Θέση: τοποθετείται δίπλα στο τροφοδοτικό, στερεωμένος στον τοίχο ή σε ράγα, μακριά από πηγές θερμότητας και σε θέση που αερίζεται, όπως ορίζει το βιβλίο για το τροφοδοτικό ισχύος.
• Η ισχύς του επιλέγεται «ανάλογη» με τα λαμπάκια που θα τροφοδοτήσει (π.χ. για 6 λαμπάκια των 3 W: \(6 \times 3 = 18\) W).

Ενδεικτική απάντηση. Ο πρόσθετος μετασχηματιστής συνδέεται με το πρωτεύον του στα 230 V του πίνακα κοινοχρήστων και με το δευτερεύον του τροφοδοτεί ξεχωριστή ομάδα λαμπακιών της μπουτονιέρας, ώστε να μοιράζεται το φορτίο. Τοποθετείται κοντά στο τροφοδοτικό, στον τοίχο ή σε ράγα, μακριά από πηγές θερμότητας και με καλό αερισμό· η ισχύς του επιλέγεται ανάλογα με τον αριθμό και την ισχύ των λαμπακιών που θα τροφοδοτήσει.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: να φαίνεται ότι ο πρόσθετος μετασχηματιστής μοιράζεται το φορτίο των λαμπακιών και ότι τηρούνται οι κανόνες τοποθέτησης (στερέωση, αερισμός, μακριά από θερμότητα).
• Τα δευτερεύοντα δύο μετασχηματιστών δεν ενώνονται απλώς μεταξύ τους· κάθε μετασχηματιστής τροφοδοτεί το δικό του τμήμα.

Άσκηση Γ.9 (σελ. 447)

Εκφώνηση. Γιατί οι κατανεμητές και οι σωληνώσεις του τηλεπικοινωνιακού δικτύου στις πολυκατοικίες τοποθετούνται στους κοινόχρηστους χώρους;

Σκέψη. Το βιβλίο αναφέρει δύο απαιτήσεις του δικτύου που εξυπηρετούνται από την τοποθέτηση σε κοινόχρηστους χώρους: το απόρρητο και την ευχέρεια επεμβάσεων.

Λύση.

• Απόρρητο τηλεπικοινωνιακής ανταπόκρισης: η προστασία από υποκλοπές και παράνομες συνδιαλέξεις «επιτυγχάνεται με την τοποθέτηση των κατανεμητών και την όδευση της σωλήνωσης του όλου δικτύου σε κοινόχρηστους χώρους» — κανένας ένοικος δεν έχει μέσα στο διαμέρισμά του πρόσβαση στις γραμμές των άλλων.
• Ευχέρεια επεμβάσεων: η άρση των βλαβών γίνεται εύκολα με την τοποθέτηση των κατανεμητών και των κουτιών διέλευσης «σε προσιτά κοινόχρηστα σημεία» — ο τεχνικός δεν χρειάζεται να μπει σε ιδιωτικό χώρο.
• Επιπλέον, η σωλήνωση πρέπει «να οδεύει μέσα από κοινόχρηστους επισκέψιμους χώρους, που να μην είναι επικίνδυνοι για εργασία».

Ενδεικτική απάντηση. Για δύο λόγους: για το απόρρητο της επικοινωνίας (κανένας ένοικος δεν έχει πρόσβαση στις γραμμές των άλλων, προστασία από υποκλοπές) και για την ευχέρεια επεμβάσεων (ο τεχνικός έχει εύκολη πρόσβαση για την άρση βλαβών χωρίς να μπει σε ιδιωτικό χώρο).

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: να αναφερθούν και οι δύο λόγοι (απόρρητο, ευκολία επέμβασης).

Άσκηση Γ.10 (σελ. 447)

Εκφώνηση. Να κατατάξετε τα παρακάτω τρία υλικά ως προς τη δυνατότητα καλύτερης ηλεκτρικής μόνωσης και να αιτιολογήσετε την απάντησή σας (δηλαδή, πώς οδηγηθήκατε σ' αυτό το συμπέρασμα): πλινθοδομή, σκυρόδεμα, συμπιεσμένο χώμα

Σκέψη. Το βιβλίο δίνει, για υπόγειες τηλεφωνικές σωληνώσεις κοντά σε γραμμές 1000 V και άνω, πόσο πάχος από κάθε υλικό χρειάζεται για να μειωθεί η απόσταση ασφαλείας. Όσο λιγότερο πάχος χρειάζεται, τόσο καλύτερο μονωτικό είναι το υλικό.

Λύση.

• Το βιβλίο: αποστάσεις «μεγαλύτερες των 45 εκατοστών ... ή μεγαλύτερες των 30 εκατοστών, με παρεμβολή συμπιεσμένου χώματος. Η απόσταση αυτή μπορεί να μικρύνει, όταν παρεμβληθεί τοίχωμα από σκυρόδεμα πάχους 7,5 εκατοστών τουλάχιστον ή πλινθοδομή πάχους 10 εκατοστών».
• Για την ίδια προστασία αρκούν 7,5 cm σκυροδέματος, ενώ πλινθοδομής χρειάζονται 10 cm και συμπιεσμένου χώματος πολύ περισσότερο.
• Άρα κατάταξη από την καλύτερη στη χειρότερη μόνωση: 1. σκυρόδεμα, 2. πλινθοδομή, 3. συμπιεσμένο χώμα.

Ενδεικτική απάντηση. Σκυρόδεμα > πλινθοδομή > συμπιεσμένο χώμα. Αιτιολόγηση από το βιβλίο: για τη μείωση της απόστασης ασφαλείας αρκεί τοίχωμα σκυροδέματος 7,5 cm, ενώ πλινθοδομής χρειάζονται 10 cm· το συμπιεσμένο χώμα δίνει την ίδια προστασία μόνο με απόσταση 30 cm. Όσο μικρότερο πάχος απαιτείται, τόσο καλύτερη η μόνωση.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η κατάταξη να προκύπτει από τη σύγκριση των πάχών που δίνει ο κανονισμός, όχι από εικασία.

Άσκηση Γ.12 (σελ. 447)

Εκφώνηση. Όταν οι διπλαγωγοί (π.χ. μπλε, κόκκινοι αγωγοί) των εσωτερικών συνδρομητικών γραμμών είναι συνεστραμμένοι (στριμμένοι), αποφεύγονται οι συνακροάσεις. Γιατί;

Σκέψη. Συνακρόαση είναι να ακούγεται σε μια γραμμή η συνομιλία μιας γειτονικής. Προκαλείται από τα μεταβαλλόμενα πεδία του ενός ζεύγους που επάγουν τάσεις στο άλλο. Τι αλλάζει όταν οι δύο αγωγοί ενός ζεύγους είναι στριμμένοι;

Λύση.

• Τα ρεύματα φωνής ενός ζεύγους δημιουργούν μεταβαλλόμενο πεδίο, που επάγει τάσεις στους αγωγούς των γειτονικών ζευγών.
• Όταν οι δύο αγωγοί του ζεύγους είναι στριμμένοι, σε κάθε συστροφή αλλάζουν θέση: σε ένα τμήμα πιο κοντά στην πηγή της παρεμβολής βρίσκεται ο ένας αγωγός, στο επόμενο ο άλλος.
• Έτσι, κατά μήκος της γραμμής, οι δύο αγωγοί δέχονται περίπου την ίδια επαγόμενη τάση. Επειδή το σήμα της γραμμής είναι η διαφορά τάσης ανάμεσα στους δύο αγωγούς, οι επαγόμενες τάσεις αλληλοαναιρούνται.
• Παράλληλα, οι συστροφές μειώνουν και το πεδίο που το ίδιο το ζεύγος εκπέμπει προς τα γειτονικά. Γι' αυτό αποφεύγεται η συνακρόαση.

Ενδεικτική απάντηση. Γιατί με τη συστροφή οι δύο αγωγοί του ζεύγους αλλάζουν συνεχώς θέση, οπότε οι τάσεις που επάγουν τα γειτονικά ζεύγη είναι ίδιες και στους δύο αγωγούς και αλληλοαναιρούνται (το σήμα είναι η διαφορά τάσης μεταξύ τους). Ταυτόχρονα μειώνεται και η παρεμβολή που το ίδιο το ζεύγος προκαλεί στα άλλα. Έτσι δεν περνά η συνομιλία της μιας γραμμής στην άλλη.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: να εξηγηθεί ότι οι επαγόμενες τάσεις γίνονται ίσες στους δύο αγωγούς και εξουδετερώνονται.
• Οι διπλαγωγοί του βιβλίου είναι χάλκινοι μονόκλωνοι με πλαστική μόνωση, μπλε–κόκκινο (0,8 mm) ή πορτοκαλί–γκρι (0,6 mm).