Λύσεις — Κεφ.3 Υλικά Εσωτερικών Ηλεκτρικών Εγκαταστάσεων (σελ. 118-122) – ΗΛΕΚΤΡΙΚΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις των ασκήσεων του σχολικού βιβλίου (σελ. 118-122).

Ομάδα Α — σελ. 118-119

Άσκηση Α.1 — σελ. 118

Εκφώνηση. Σε υγρούς χώρους οι ρευματοδότες (πρίζες) θα πρέπει να είναι στεγανοί. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Σκέψου τι κάνει το νερό σε μια πρίζα — και θυμήσου τον δείκτη IP από το Κεφ.1.

Λύση.

• Οι ρευματοδότες επιλέγονται ανάλογα με τη θέση και το περιβάλλον εγκατάστασης.
• Σε υγρούς χώρους (μπάνιο, εξωτερικοί χώροι, πλυσταριά) απαιτούνται στεγανοί ρευματοδότες, με κατάλληλο βαθμό προστασίας IP έναντι εισχώρησης υγρών.
• Η εισχώρηση νερού σε μη στεγανή πρίζα οδηγεί σε βραχυκύκλωμα και κίνδυνο ηλεκτροπληξίας.

Απάντηση. Σωστό (α).

Πρόσεξε:

• Θυμήσου τον δείκτη IPαβ: ο δεύτερος αριθμός β αφορά την προστασία από υγρά. Σε υγρό χώρο χρειάζεται υψηλό β.

Άσκηση Α.2 — σελ. 118

Εκφώνηση. Οι ρευματοδότες τύπου σούκο παρέχουν μεγαλύτερη προστασία. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Τι έχει ο σούκο που δεν έχει ο απλός διπολικός;

Λύση.

• Ο τύπος σούκο διαθέτει επαφή γείωσης (πλευρικά ελάσματα), σε αντίθεση με τον απλό διπολικό.
• Η γείωση απάγει το ρεύμα σφάλματος στη γη, προστατεύοντας τον χρήστη από ηλεκτροπληξία σε περίπτωση διαρροής προς το μεταλλικό περίβλημα της συσκευής.

Απάντηση. Σωστό (α).

Πρόσεξε:

• Ο σούκο εξασφαλίζει επιπλέον ότι η γείωση συνδέεται πρώτη κατά την εισαγωγή του φις και αποσυνδέεται τελευταία κατά την εξαγωγή.

Άσκηση Α.3 — σελ. 118

Εκφώνηση. Τους αγωγούς Ε.Η.Ε. τους τοποθετούμε μέσα σε σωλήνες, για να: α. τους προστατεύσουμε β. πετύχουμε καλύτερα αισθητικά αποτελέσματα γ. πετύχουμε καλύτερη μόνωση

Σκέψη. Ζητείται ο κύριος λόγος. Τα άλλα δύο μπορεί να είναι παρενέργειες, όχι σκοπός.

Λύση.

• Το βιβλίο ορίζει: «καλώδια… εάν δεν παρουσιάζουν κατάλληλη μηχανική αντοχή και μόνωση, προστατεύονται με σωλήνες».
• Ο κύριος στόχος των υλικών αυτών είναι «να προστατεύουν τους αγωγούς των καλωδίων και να διευκολύνουν τη σύνδεση».
• Η μόνωση παρέχεται από το ίδιο το καλώδιο, όχι από τον σωλήνα — ο σωλήνας δίνει μηχανική προστασία.

Απάντηση. Σωστό το α. τους προστατεύσουμε.

Πρόσεξε:

• Το (γ) είναι η πιο εύλογη παγίδα: οι μονωτικοί σωλήνες όντως προσθέτουν μόνωση, αλλά ο σκοπός τους παραμένει η προστασία.

Άσκηση Α.4 — σελ. 118

Εκφώνηση. Ποια από τις παρακάτω τιμές αντιστοιχεί σε τυποποιημένη εσωτερική διάμετρο σωλήνα; α. 4 mm β. 6 mm γ. 10,5 mm δ. 13,5 mm

Σκέψη. Μάθε τη σειρά των τυποποιημένων διαμέτρων — επανέρχεται σε όλες τις ασκήσεις του κεφαλαίου.

Λύση.

• Τυποποιημένες εσωτερικές διάμετροι: 9 · 11 · 13,5 · 16 · 23 · 29 · 36 · 42 mm.
• Οι τιμές 4, 6 και 10,5 mm δεν ανήκουν στη σειρά.

Απάντηση. Σωστό το δ. 13,5 mm.

Πρόσεξε:

• Το 10,5 είναι καλή παγίδα γιατί μοιάζει με το 11. Η σωστή τιμή είναι 11, όχι 10,5.
• Τα 4 και 6 mm θυμίζουν διατομές αγωγών (mm²) — μην τα μπερδέψεις με διαμέτρους σωλήνων (mm).

Άσκηση Α.5 — σελ. 118

Εκφώνηση. Ποια από τις παρακάτω τιμές δεν αντιστοιχεί σε τυποποιημένη εσωτερική διάμετρο σωλήνα; α. 11 mm β. 12 mm γ. 16 mm δ. 23 mm

Σκέψη. Ίδια σειρά, αντίστροφη ερώτηση: ζητείται αυτό που λείπει από τη σειρά.

Λύση.

• Τυποποιημένες εσωτερικές διάμετροι: 9 · 11 · 13,5 · 16 · 23 · 29 · 36 · 42 mm.
• Τα 11, 16 και 23 mm ανήκουν στη σειρά. Το 12 mm δεν υπάρχει.

Απάντηση. Σωστό το β. 12 mm.

Πρόσεξε:

• Πρόσεξε τη διατύπωση «δεν αντιστοιχεί» — είναι εύκολο να απαντήσεις ανάποδα.

Άσκηση Α.6 — σελ. 119

Εκφώνηση. Για την τοποθέτηση σε ορατή εγκατάσταση τριών αγωγών ΝΥΑ διατομής 6 mm², θα επιλέξουμε πλαστικό σωλήνα με ελάχιστη εσωτερική διάμετρο: α. 13,5 mm β. 16 mm γ. 23 mm δ. 29 mm

Σκέψη. Ανάγνωση πίνακα σε τρία βήματα: γραμμή (διατομή) → στήλη (πλήθος αγωγών) → μισό πίνακα (ορατοί ή χωνευτοί). Και μετά έλεγξε αν ισχύει η μείωση της θερμοπλαστικής.

Λύση.

• Πίνακας 3.2α, γραμμή 6 mm², στήλη 3 αγωγοί, τμήμα ορατών σωλήνων → 16 mm.
• Κανόνας Παρατήρησης 3: για θερμοπλαστική μόνωση (PVC, όπως ο ΝΥΑ) και διατομή μέχρι και 4 mm² επιτρέπεται η αμέσως μικρότερη διάμετρος από τον Πίνακα 3.2α. Για διατομές > 4 mm² ισχύει αυστηρά ο πίνακας.
• Εδώ η διατομή είναι 6 mm² > 4 mm², άρα δεν επιτρέπεται μείωση — ισχύει η τιμή του πίνακα.

Απάντηση. Σωστό το β. 16 mm.

Πρόσεξε:

• Ο ΝΥΑ έχει θερμοπλαστική μόνωση, οπότε είναι φυσικό να σκεφτείς τη μείωση — αλλά ο κανόνας κόβεται στα 4 mm². Εδώ δεν εφαρμόζεται.

Άσκηση Α.7 — σελ. 119

Εκφώνηση. Για την τοποθέτηση σε χωνευτή εγκατάσταση τριών αγωγών ΝΥΑ διατομής 6 mm², θα επιλέξουμε πλαστικό σωλήνα με ελάχιστη εσωτερική διάμετρο: α. 13,5 mm β. 16 mm γ. 23 mm δ. 29 mm

Σκέψη. Ίδια δεδομένα με την προηγούμενη, αλλά χωνευτή εγκατάσταση — άλλο μισό του πίνακα.

Λύση.

• Πίνακας 3.2α, γραμμή 6 mm², στήλη 3 αγωγοί, τμήμα χωνευτών σωλήνων → 23 mm.
• Πάλι 6 mm² > 4 mm², άρα καμία μείωση.

Απάντηση. Σωστό το γ. 23 mm.

Πρόσεξε:

• Σύγκρινε με την προηγούμενη: ίδιοι αγωγοί, μεγαλύτερος σωλήνας (16 → 23 mm) μόνο και μόνο επειδή είναι χωνευτός. Ο λόγος: η απαγωγή θερμότητας γίνεται πιο δύσκολα.

Άσκηση Α.8 — σελ. 119

Εκφώνηση. Δύο αγωγοί ΝΥΑ διατομής 2,5 mm², σε ορατή εγκατάσταση, απαιτούν πλαστικό σωλήνα με ελάχιστη εσωτερική διάμετρο: α. 11 mm β. 13,5 mm γ. 16 mm δ. 9 mm

Σκέψη. Εδώ ενεργοποιείται ο κανόνας της θερμοπλαστικής μόνωσης, γιατί 2,5 ≤ 4 mm². Δύο βήματα: πρώτα η τιμή του πίνακα, μετά η μείωση.

Λύση.

• Πίνακας 3.2α, γραμμή 2,5 mm², στήλη 2 αγωγοί, ορατοί → 13,5 mm.
• Κανόνας Παρατήρησης 3: για θερμοπλαστική μόνωση (PVC, όπως ο ΝΥΑ) και διατομή μέχρι και 4 mm² επιτρέπεται η αμέσως μικρότερη διάμετρος από τον Πίνακα 3.2α. Για διατομές > 4 mm² ισχύει αυστηρά ο πίνακας.
• Ο ΝΥΑ έχει θερμοπλαστική μόνωση και 2,5 ≤ 4 mm² → παίρνουμε την αμέσως μικρότερη διάμετρο.
• Στη σειρά 9 · 11 · 13,5 · 16 …, η αμέσως μικρότερη του 13,5 είναι το 11 mm.

Απάντηση. Σωστό το α. 11 mm.

Πρόσεξε:

• Το 13,5 (επιλογή β) είναι η τιμή του πίνακα πριν τη μείωση — τιμωρεί όποιον ξεχάσει τον κανόνα.
• Το 9 mm (επιλογή δ) θα ήταν δύο βήματα κάτω — υπερβολή. Και θυμήσου: το απόλυτο ελάχιστο για ορατή είναι 11 mm, με 9 mm μόνο ως ειδική περίπτωση θερμοπλαστικής.

Άσκηση Α.9 — σελ. 119

Εκφώνηση. Δύο αγωγοί ΝΥΑ διατομής 2,5 mm², σε χωνευτή εγκατάσταση, απαιτούν πλαστικό σωλήνα με ελάχιστη εσωτερική διάμετρο: α. 11 mm β. 13,5 mm γ. 16 mm δ. 9 mm

Σκέψη. Ίδια λογική με την προηγούμενη, στο χωνευτό μισό του πίνακα.

Λύση.

• Πίνακας 3.2α, γραμμή 2,5 mm², στήλη 2 αγωγοί, χωνευτοί → 16 mm.
• Ο ΝΥΑ είναι θερμοπλαστικός και 2,5 ≤ 4 mm² → αμέσως μικρότερη διάμετρος.
• Στη σειρά 11 · 13,5 · 16 …, η αμέσως μικρότερη του 16 είναι το 13,5 mm.

Απάντηση. Σωστό το β. 13,5 mm.

Πρόσεξε:

• Παρατήρησε τη συμμετρία με την άσκηση 8: και στις δύο περιπτώσεις κατεβαίνουμε ένα σκαλί στη σειρά των διαμέτρων.
• Το αποτέλεσμα (13,5 mm) συμπίπτει με το ελάχιστο επιτρεπτό για χωνευτή εγκατάσταση — άρα είναι και οριακά αποδεκτό.

Άσκηση Α.10 — σελ. 119

Εκφώνηση. Κατά την εισαγωγή του φις, η αποκατάσταση της επαφής γείωσης πρέπει να επιτυγχάνεται μετά από την επαφή των ενεργών αγωγών. α) Σωστό β) Λάθος

Σκέψη. Σκέψου τι θα συνέβαινε αν η συσκευή τροφοδοτούνταν πριν γειωθεί.

Λύση.

• Το βιβλίο ορίζει ρητά: «κατά την εισαγωγή τους αποκαθίσταται πρώτα η επαφή με τη γείωση και κατόπιν γίνεται η επαφή με τους ενεργούς ακροδέκτες».
• Η πρόταση λέει το αντίθετο, άρα είναι λάθος.
• Ο λόγος είναι η ασφάλεια: αν η συσκευή τροφοδοτηθεί πριν γειωθεί και υπάρχει διαρροή προς το περίβλημα, ο χρήστης κινδυνεύει με ηλεκτροπληξία.

Απάντηση. Λάθος (β).

Πρόσεξε:

• Στην αποσύνδεση ισχύει το αντίστροφο: η γείωση διακόπτεται τελευταία. Έτσι η προστασία υπάρχει σε όλη τη διάρκεια της σύνδεσης.

Ομάδα Β — σελ. 120-121

Άσκηση Β.1 — σελ. 120

Εκφώνηση. Πόση είναι η μικρότερη επιτρεπόμενη εσωτερική διάμετρος των προστατευτικών σωλήνων για ορατή εγκατάσταση;

Σκέψη. Η απάντηση έχει δύο σκέλη: τον γενικό κανόνα και την εξαίρεση για θερμοπλαστική μόνωση.

Λύση.

• Η μικρότερη επιτρεπόμενη εσωτερική διάμετρος για ορατή εγκατάσταση είναι 11 mm.
• Για αγωγούς με θερμοπλαστική μόνωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σωλήνας 9 mm.

Απάντηση. 11 mm — και 9 mm για αγωγούς με θερμοπλαστική μόνωση.

Πρόσεξε:

• Το 9 mm είναι η μικρότερη τυποποιημένη διάμετρος της σειράς και εμφανίζεται μόνο σε αυτή την ειδική περίπτωση.

Άσκηση Β.2 — σελ. 120

Εκφώνηση. Πόση είναι η μικρότερη επιτρεπόμενη εσωτερική διάμετρος των σωλήνων για χωνευτή εγκατάσταση;

Σκέψη. Ίδια δομή με την προηγούμενη — και πρόσεξε ότι όλες οι τιμές είναι ένα σκαλί πάνω.

Λύση.

• Η μικρότερη επιτρεπόμενη εσωτερική διάμετρος για χωνευτή εγκατάσταση είναι 13,5 mm.
• Για αγωγούς με θερμοπλαστική μόνωση μπορεί να χρησιμοποιηθεί σωλήνας 11 mm.

Απάντηση. 13,5 mm — και 11 mm για αγωγούς με θερμοπλαστική μόνωση.

Πρόσεξε:

• Σύγκρινε με την προηγούμενη: ορατή 11 → χωνευτή 13,5 και ορατή 9 → χωνευτή 11. Παντού ένα σκαλί πάνω, λόγω της δυσκολότερης απαγωγής θερμότητας.

Άσκηση Β.3 — σελ. 120

Εκφώνηση. Για τον φωτισμό προθηκών, επιτρέπεται να συνδεθούν περισσότερα πλακέ καλώδια, που το καθένα να έχει δικό του φις, στην ίδια πρίζα;

Σκέψη. Ο γενικός κανόνας αποθαρρύνει τις πολλαπλές συνδέσεις — αλλά υπάρχει προβλεπόμενος τρόπος.

Λύση.

• Ναι, σε μερικές περιπτώσεις (όπως ο φωτισμός προθηκών) επιτρέπεται.
• Ο τρόπος είναι η χρήση πολλαπλής λήψης (φις πολλαπλό), ώστε η σύνδεση να γίνεται ελεγχόμενα και όχι με αυτοσχεδιασμούς.

Απάντηση. Ναι, με τη χρήση πολλαπλής λήψης (φις πολλαπλό).

Πρόσεξε:

• Η άδεια δεν σημαίνει ελεύθερη σύνδεση όσων φορτίων θέλουμε: το συνολικό ρεύμα πρέπει να παραμένει εντός των ορίων της πρίζας και της γραμμής.

Άσκηση Β.4 — σελ. 120

Εκφώνηση. Το άρθρο 169 των Κανονισμών Εσωτερικών Εγκαταστάσεων ορίζει τη διάμετρο των σωλήνων σε συνάρτηση με τη διατομή των αγωγών. Μέχρι ποια διατομή αγωγών μπορούμε να παίρνουμε την αμέσως μικρότερη διάμετρο σωλήνων, όταν μέσα στους σωλήνες τοποθετούνται αγωγοί με θερμοπλαστική μόνωση;

Σκέψη. Είναι ο κανόνας που χρησιμοποιήσαμε στις ασκήσεις 8 και 9 της Ομάδας Α — εδώ διατυπώνεται ρητά.

Λύση.

• Όταν τοποθετούνται αγωγοί με θερμοπλαστική μόνωση διατομής το πολύ μέχρι 4 mm², μπορεί να γίνει χρήση της αμέσως κατώτερης διαμέτρου που ορίζεται από το άρθρο 169 των Κ.Ε.Η.Ε.

Απάντηση. Μέχρι και 4 mm².

Πρόσεξε:

• Ο λόγος: η θερμοπλαστική μόνωση (PVC) είναι λεπτότερη και πιο ολισθηρή από την ελαστική, οπότε οι αγωγοί περνούν ευκολότερα μέσα στον σωλήνα.
• Πάνω από 4 mm² ο κανόνας παύει να ισχύει — τότε μετράει περισσότερο ο όγκος των αγωγών και η απαγωγή θερμότητας.

Άσκηση Β.5 — σελ. 121

Εκφώνηση. Πού πρέπει να γίνονται οι συνδέσεις των αγωγών που είναι εγκατεστημένοι μέσα σε σωλήνες;

Σκέψη. Η απάντηση έχει μια θετική και μια απόλυτα απαγορευτική διατύπωση. Χρειάζονται και οι δύο.

Λύση.

• Οι συνδέσεις και διακλαδώσεις πρέπει να γίνονται μέσα σε κουτιά προσιτά και κατάλληλα συνδεδεμένα με τους σωλήνες.
• Καμία σύνδεση αγωγών μέσα σε σωλήνα δεν επιτρέπεται.

Απάντηση. Μέσα σε προσιτά κουτιά, κατάλληλα συνδεδεμένα με τους σωλήνες. Καμία σύνδεση μέσα στον σωλήνα δεν επιτρέπεται.

Πρόσεξε:

• Η λέξη «προσιτά» είναι ουσιώδης: το κουτί πρέπει να παραμένει προσβάσιμο μετά την ολοκλήρωση της εγκατάστασης, για έλεγχο και επισκευή.
• Μια σύνδεση μέσα σε σωλήνα είναι διπλά επικίνδυνη: δεν ελέγχεται και εμποδίζει την αντικατάσταση των αγωγών.

Άσκηση Β.6 — σελ. 121

Εκφώνηση. Οι χωνευτοί σωλήνες θεωρείται ότι υπόκεινται σε φθορά από καρφιά ή βίδες;

Σκέψη. Η απάντηση δεν είναι ένα σκέτο «ναι» — έχει μία εξαίρεση βάθους και μία εξαίρεση θέσης.

Λύση.

• Οι χωνευτοί σωλήνες στον τοίχο θεωρείται ότι υπόκεινται σε βλάβη κατά την τοποθέτηση καρφιών.
• Εξαίρεση 1 (βάθος): οι σωλήνες που βρίσκονται σε βάθος μεγαλύτερο των 8 cm κάτω από την επιφάνεια του τοίχου.
• Εξαίρεση 2 (θέση): οι χωνευτοί σωλήνες στις οροφές δεν θεωρείται ότι υπόκεινται σε φθορά από καρφιά ή βίδες.

Απάντηση. Ναι για τους σωλήνες στον τοίχο — εκτός αν βρίσκονται σε βάθος μεγαλύτερο των 8 cm. Οι σωλήνες στις οροφές δεν θεωρείται ότι κινδυνεύουν.

Πρόσεξε:

• Η λογική είναι πρακτική: καρφώνουμε σε τοίχους (κάδρα, ράφια), σπάνια σε οροφές· και τα συνήθη καρφιά δεν φτάνουν βαθύτερα από 8 cm.
• Γι' αυτό ακριβώς οι διαδρομές των σωλήνων επιλέγονται κατακόρυφες και οριζόντιες — ώστε να είναι προβλέψιμες και να αποφεύγεται το τρύπημά τους.

Άσκηση Β.7 — σελ. 121

Εκφώνηση. Η τσιμεντοκονία χρησιμοποιείται για την αύξηση της μηχανικής αντοχής των σωλήνων. Ποια σύνθεση της τσιμεντοκονίας θεωρείται ικανοποιητική για τον σκοπό αυτό;

Σκέψη. Η απάντηση έχει δύο ποσοτικά στοιχεία: την αναλογία μίγματος και το ελάχιστο πάχος.

Λύση.

• Η τσιμεντοκονία κρίνεται ως αρκετή προστασία όταν αποτελείται από ένα τουλάχιστον μέρος τσιμέντου και πέντε μέρη άμμου (αναλογία 1:5).
• Το ελάχιστο πάχος της μπροστά από τους σωλήνες πρέπει να είναι 1 cm.

Απάντηση. Αναλογία 1 μέρος τσιμέντου προς 5 μέρη άμμου και ελάχιστο πάχος 1 cm μπροστά από τους σωλήνες.

Πρόσεξε:

• Η φράση «ένα τουλάχιστον μέρος τσιμέντου» σημαίνει ότι περισσότερο τσιμέντο είναι αποδεκτό (ισχυρότερο μίγμα) — λιγότερο όχι.

Άσκηση Β.8 — σελ. 121

Εκφώνηση. Τι διάταξη πρέπει να έχει η επαφή γείωσης στις πρίζες και στα φις;

Σκέψη. Το ζητούμενο είναι η αρχή ασφαλείας: η γείωση δεν πρέπει ποτέ να γίνει ενεργός αγωγός — ούτε καν σε περίπτωση βλάβης.

Λύση.

• Η ειδική επαφή των πριζών και των φις πρέπει να έχει τέτοια διάταξη ώστε ο αγωγός γείωσης να μη μπορεί σε καμία περίπτωση να έρθει σε επαφή με στοιχεία που έχουν τάση.
• Αυτό πρέπει να ισχύει ακόμη κι αν ο αγωγός γείωσης αποσυνδεθεί από τον ακροδέκτη του μέσα στην πρίζα ή στο φις.

Απάντηση. Τέτοια ώστε ο αγωγός γείωσης να μην μπορεί σε καμία περίπτωση να έρθει σε επαφή με στοιχεία υπό τάση — ακόμη κι αν αποσυνδεθεί από τον ακροδέκτη του.

Πρόσεξε:

• Η απαίτηση καλύπτει και την κατάσταση βλάβης, όχι μόνο την κανονική λειτουργία. Αυτό είναι χαρακτηριστικό των κανόνων ασφαλείας: προβλέπουν τι γίνεται όταν κάτι πάει στραβά.
• Αν ένας χαλαρωμένος αγωγός γείωσης ακουμπούσε φάση, ολόκληρο το σύστημα γείωσης της εγκατάστασης θα βρισκόταν υπό τάση — καταστροφικό.

Ομάδα Γ — σελ. 122

Άσκηση Γ.1 — σελ. 122

Εκφώνηση. Σε ποιες περιπτώσεις οι πρίζες πρέπει να έχουν κάλυμμα ή να τοποθετούνται μέσα σε προστατευτικό κιβώτιο όταν χρησιμοποιούνται;

Σκέψη. Το κριτήριο είναι το περιβάλλον: όπου υπάρχει υγρασία, σκόνη ή μηχανική καταπόνηση, το απλό περίβλημα δεν αρκεί.

Λύση.

• Οι ρευματοδότες επιλέγονται ανάλογα με τη θέση και το περιβάλλον εγκατάστασης, με κριτήριο τον βαθμό προστασίας IP έναντι επαφής και υγρασίας.
• Κάλυμμα ή προστατευτικό κιβώτιο απαιτείται:
• • σε υγρούς χώρους (μπάνια, πλυσταριά, κουζίνες κοντά σε νεροχύτη),
• • σε υπαίθριους ή εκτεθειμένους χώρους, όπου υπάρχει βροχή ή υγρασία,
• • σε χώρους με σκόνη ή χημικές ουσίες (εργαστήρια, βιοτεχνίες, γκαράζ),
• • σε χώρους με μηχανική καταπόνηση ή κίνδυνο πρόσκρουσης,
• • σε προσβάσιμα από παιδιά σημεία, όπου απαιτείται πρόσθετη προστασία επαφής.

Ενδεικτική απάντηση. Όπου το περιβάλλον το επιβάλλει: σε υγρούς και υπαίθριους χώρους, σε χώρους με σκόνη ή χημικές ουσίες, όπου υπάρχει μηχανική καταπόνηση, και όπου απαιτείται πρόσθετη προστασία από επαφή. Το κριτήριο επιλογής είναι ο βαθμός προστασίας IP.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η απάντηση πρέπει να συνδέει τις περιπτώσεις με τον δείκτη IP, όχι απλώς να απαριθμεί χώρους.
• Θυμήσου από το Κεφ.1: πρώτος αριθμός → στερεά/επαφή, δεύτερος → υγρά.

Άσκηση Γ.2 — σελ. 122

Εκφώνηση. Τα φις των ευκίνητων συσκευών κατανάλωσης πρέπει να μη μανδαλώνονται μέσα στις πρίζες. Σε ποια περίπτωση επιτρέπεται η μανδάλωση αυτή;

Σκέψη. Ρώτα γιατί απαγορεύεται κατά κανόνα: το φις πρέπει να βγαίνει εύκολα, ώστε να αποσυνδέεται γρήγορα η συσκευή. Η εξαίρεση θα είναι εκεί όπου το ζητούμενο είναι το αντίθετο — να μην αποσυνδεθεί τυχαία.

Λύση.

• Γενικός κανόνας: τα φις των ευκίνητων (φορητών) συσκευών δεν μανδαλώνονται, ώστε να μπορούν να αποσυνδεθούν άμεσα σε περίπτωση κινδύνου και να μη φθείρεται η πρίζα από τραβήγματα.
• Επιτρέπεται η μανδάλωση όταν η τυχαία αποσύνδεση θα ήταν επικίνδυνη ή ανεπιθύμητη — δηλαδή σε συσκευές που δεν πρέπει να διακόπτεται η τροφοδοσία τους, ή όπου το φις υπόκειται σε μηχανική καταπόνηση/δονήσεις (βιομηχανικές λήψεις, μηχανήματα, εξοπλισμός συνεχούς λειτουργίας).
• Στις περιπτώσεις αυτές χρησιμοποιούνται βιομηχανικού τύπου ρευματοδότες/ρευματολήπτες με μηχανισμό ασφάλισης.

Ενδεικτική απάντηση. Η μανδάλωση επιτρέπεται όταν η τυχαία αποσύνδεση θα ήταν επικίνδυνη ή ανεπιθύμητη — π.χ. σε βιομηχανικές λήψεις, σε εξοπλισμό συνεχούς λειτουργίας ή όπου υπάρχουν δονήσεις και μηχανική καταπόνηση.

Πρόσεξε:

• ΚΡΙΤΗΡΙΟ: η απάντηση πρέπει να εξηγεί γιατί ισχύει ο γενικός κανόνας πριν δώσει την εξαίρεση.

Άσκηση Γ.3 — σελ. 122

Εκφώνηση. Πώς κατασκευάζονται οι λυχνιολαβές, ώστε να είναι αδύνατη η επαφή με στοιχεία που έχουν τάση;

Σκέψη. Το βιβλίο αναφέρει ρητά ένα κατασκευαστικό στοιχείο — βρες το και εξήγησε τη λειτουργία του.

Λύση.

• Οι λυχνιολαβές κατασκευάζονται με διεθνή πρότυπα και με τέτοιο τρόπο ώστε να συνδέονται και να αποσυνδέονται εύκολα και να αποκλείουν την επαφή του καταναλωτή με σημεία που έχουν τάση κατά την τοποθέτηση των λαμπτήρων.
• Το βασικό στοιχείο είναι ο προστατευτικός δακτύλιος, που καλύπτει τα υπό τάση μέρη ώστε το δάχτυλο να μην μπορεί να τα ακουμπήσει ενώ βιδώνεται ο λαμπτήρας.
• Το υλικό κατασκευής είναι μονωτικό — βακελίτης, πλαστική ύλη ή πορσελάνη (υπάρχουν και μεταλλικές, που τότε απαιτούν γείωση).

Ενδεικτική απάντηση. Με προστατευτικό δακτύλιο που καλύπτει τα υπό τάση μέρη, και με κατασκευή από μονωτικά υλικά (βακελίτης, πλαστικό, πορσελάνη) σύμφωνα με διεθνή πρότυπα — ώστε κατά την τοποθέτηση του λαμπτήρα να αποκλείεται η επαφή με σημεία υπό τάση.

Πρόσεξε:

• Ανάλογα με το μέγεθος διακρίνονται σε Γολιάθ, κοινές και μινιόν — κοχλιωτές ή μπαγιονέτ.

Άσκηση Γ.4 — σελ. 122

Εκφώνηση. Σε προστατευτικό σωλήνα έχουν τοποθετηθεί 5 αγωγοί ΝΥΑ διατομής 1,5 mm² (5 x 1,5 mm²). Πώς είναι χρωματισμένοι οι πέντε αγωγοί και γιατί;

Σκέψη. Πέντε αγωγοί σε τριφασικό κύκλωμα σημαίνει: 3 φάσεις + ουδέτερος + γείωση. Ο χρωματισμός δεν είναι διακοσμητικός — είναι κώδικας ασφαλείας.

Λύση.

• Οι πέντε αγωγοί αντιστοιχούν σε: τρεις φάσεις (L1, L2, L3), ουδέτερο (Ν) και προστατευτικό αγωγό γείωσης (ΡΕ).
• Χρωματισμός κατά τον σύγχρονο κώδικα:
• • Φάση L1 (R): καφέ
• • Φάση L2 (S): μαύρο
• • Φάση L3 (T): γκρι
• • Ουδέτερος (Ν): μπλε ανοικτό
• • Γείωση (ΡΕ): πράσινο/κίτρινο
• Γιατί: ο χρωματικός κώδικας επιτρέπει την άμεση και αναμφίβολη αναγνώριση κάθε αγωγού από οποιονδήποτε τεχνικό, χωρίς μετρήσεις. Είναι θέμα ασφάλειας: λάθος αναγνώριση του ουδέτερου ή της γείωσης μπορεί να στοιχίσει ζωή.

Ενδεικτική απάντηση. Τρεις φάσεις (καφέ, μαύρο, γκρι), ουδέτερος (μπλε ανοικτό) και γείωση (πράσινο/κίτρινο). Ο λόγος είναι η αναμφίβολη αναγνώριση κάθε αγωγού από κάθε τεχνικό — θέμα καθαρά ασφάλειας.

Πρόσεξε:

• Ο συνδυασμός πράσινο/κίτρινο είναι αποκλειστικός της γείωσης και απαγορεύεται για οποιαδήποτε άλλη χρήση.
• Σε παλιές εγκαταστάσεις θα συναντήσεις άλλα χρώματα (π.χ. κόκκινο για φάση) — γι' αυτό πριν από κάθε επέμβαση γίνεται έλεγχος με όργανο, ποτέ μόνο με το μάτι.

Άσκηση Γ.5 — σελ. 122

Εκφώνηση. Γιατί στις χωνευτές εγκαταστάσεις, για τους ίδιους αγωγούς, χρησιμοποιούμε σωλήνες με μεγαλύτερη διάμετρο από ό,τι στις ορατές εγκαταστάσεις;

Σκέψη. Ο λόγος είναι θερμικός, όχι γεωμετρικός. Σκέψου πού πάει η θερμότητα που παράγουν οι αγωγοί.

Λύση.

• Οι αγωγοί, καθώς διαρρέονται από ρεύμα, παράγουν θερμότητα λόγω του φαινομένου Τζάουλ (\(Q = I^2 R t\)).
• Ο ορατός σωλήνας περιβάλλεται από ελεύθερο αέρα και αποβάλλει εύκολα τη θερμότητα.
• Ο χωνευτός σωλήνας είναι εγκιβωτισμένος μέσα στον τοίχο — η απαγωγή θερμότητας γίνεται πιο δύσκολα.
• Μεγαλύτερη διάμετρος σημαίνει περισσότερος αέρας γύρω από τους αγωγούς και μικρότερη συγκέντρωση θερμότητας, άρα χαμηλότερη θερμοκρασία λειτουργίας και προστασία της μόνωσης.

Ενδεικτική απάντηση. Γιατί στους χωνευτούς σωλήνες η απαγωγή θερμότητας γίνεται πιο δύσκολα από ό,τι στους ορατούς. Η μεγαλύτερη διάμετρος αφήνει περισσότερο χώρο, μειώνει τη θερμοκρασία και προστατεύει τη μόνωση των αγωγών.

Πρόσεξε:

• Ο ίδιος λόγος εξηγεί και γιατί η μέγιστη επιτρεπόμενη ένταση είναι χαμηλότερη σε εντοιχισμένο σωλήνα από ό,τι στον αέρα ή στο έδαφος (Κεφ.2).
• Δευτερεύων λόγος: στη χωνευτή εγκατάσταση η αντικατάσταση των αγωγών είναι δυσκολότερη, οπότε χρειάζεται περισσότερος χώρος για την έλξη τους.

Άσκηση Γ.6 — σελ. 122

Εκφώνηση. Γιατί σε ορισμένες περιπτώσεις που χρησιμοποιούμε αγωγούς με μόνωση PVC μπορούμε να έχουμε και μικρότερη διάμετρο σωλήνα από ό,τι προβλέπεται για τους αγωγούς με ελαστική μόνωση;

Σκέψη. Σύγκρινε τις φυσικές ιδιότητες των δύο μονώσεων — και θυμήσου ποιος είναι ο κύριος λόγος που ορίζεται ελάχιστη διάμετρος.

Λύση.

• Ο κύριος λόγος που ορίζεται ελάχιστη διάμετρος είναι η εύκολη τοποθέτηση των καλωδίων χωρίς να φθείρεται η μόνωσή τους.
• Η θερμοπλαστική μόνωση (PVC) είναι λεπτότερη και έχει λεία, ολισθηρή επιφάνεια σε σχέση με την ελαστική (γόμα), που είναι παχύτερη και παρουσιάζει μεγαλύτερη τριβή.
• Άρα οι αγωγοί με PVC περνούν ευκολότερα μέσα στον σωλήνα και ο κίνδυνος φθοράς της μόνωσης κατά την έλξη είναι μικρότερος.
• Γι' αυτό ο Πίνακας 3.2α (που είναι διατυπωμένος για ελαστική μόνωση) επιτρέπει, με την Παρατήρηση 3, την αμέσως μικρότερη διάμετρο για θερμοπλαστική μόνωση έως 4 mm².

Ενδεικτική απάντηση. Γιατί η μόνωση PVC είναι λεπτότερη και πιο ολισθηρή από την ελαστική, οπότε οι αγωγοί περνούν ευκολότερα χωρίς κίνδυνο φθοράς. Γι' αυτό επιτρέπεται η αμέσως μικρότερη διάμετρος — αλλά μόνο για διατομές έως 4 mm².

Πρόσεξε:

• Το όριο των 4 mm² είναι ουσιώδες: σε μεγαλύτερες διατομές ο όγκος των αγωγών και η απαγωγή θερμότητας γίνονται καθοριστικοί, οπότε η ευκολία ολίσθησης δεν αρκεί.
• Ο Πίνακας 3.2α είναι διατυπωμένος για ελαστική μόνωση — γι' αυτό υπάρχει η έκπτωση για την PVC και όχι το αντίστροφο.