Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20ό: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΤΟΨΗ ΣΤΟ «ΕΛΕΥΘΕΡΟ» ΕΠΙΠΛΟ (σελ. 248) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 20ό: ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΤΟΨΗ ΣΤΟ «ΕΛΕΥΘΕΡΟ» ΕΠΙΠΛΟ

Η 1 δραστηριότητα του κεφαλαίου (ΕΝΙΚΟΣ, χωρίς αρίθμηση), στη σελ. 248. ΠΛΗΡΩΣ ΤΕΚΜΗΡΙΩΜΕΝΗ ΚΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΣΤΟ ΘΕΜΑ: το κεφάλαιο δείχνει βήμα-βήμα πώς το έπιπλο αντικαθιστά τον τοίχο (Ράιτ, Μάκιντος, Ρίτβελντ, Μις, Μπάουχαους), και δίνει ρητά τη ΜΙΑ εξαίρεση — στη Φάρνσγουερθ οι χώροι οργανώνονται από τα έπιπλα «ΜΕ ΠΛΗΡΗ ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΟΙΧΩΝ … ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΣΗ, ΒΕΒΑΙΑ, ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ». Θέμα ιδιωτικότητας, όπως και στο κεφ. 16: ζητείται κάτοψη του σπιτιού του μαθητή.

Δραστηριότητα (σελ. 248) — Δύο κατόψεις του σπιτιού: με τοίχους και χωρίς

Ερώτηση: Σχεδιάστε μια κάτοψη του σπιτιού σας με τοίχους, οι οποίοι να χωρίζουν τους χώρους δραστηριοτήτων, και μια κάτοψη χωρίς τοίχους. Δείξτε επίσης και τα έπιπλα στους χώρους αυτούς.

Απάντηση:

• ΑΥΤΗ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

  Σου ζητούν να κάνεις, στο δικό σου σπίτι, ό,τι έκαναν ο Ράιτ, ο Ρίτβελντ και ο Μις. Και η μέθοδος δίνεται σε μία πρόταση:

  «ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΔΗΛΑΔΗ ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΩΣ ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ.»

  ΓΙ' ΑΥΤΟ ΑΚΡΙΒΩΣ Η ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΛΕΕΙ «ΔΕΙΞΤΕ ΕΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ». Χωρίς τα έπιπλα, η δεύτερη κάτοψη είναι απλώς ένα άδειο ορθογώνιο. ΜΕ τα έπιπλα, γίνεται πρόταση. Τα έπιπλα ΕΙΝΑΙ η άσκηση.

  ---

  ΠΡΩΤΑ ΜΙΑ ΠΡΟΦΥΛΑΞΗ

  Η δραστηριότητα ζητά την κάτοψη ΤΟΥ ΔΙΚΟΥ ΣΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ, με τα έπιπλά του — δηλαδή αποτύπωση ιδιωτικού χώρου που θα δει η τάξη. Είναι η ίδια επισήμανση με το κεφ. 16:

  • Σχεδίασε ΚΑΤΟΨΗ, όχι φωτογραφίες.
  • Μη σημειώσεις διεύθυνση, όροφο ή ονόματα.
  • Αν προτιμάς, δούλεψε ΕΝΑ ΤΥΠΙΚΟ ΔΙΑΜΕΡΙΣΜΑ ή ΜΟΝΟ ΤΟΝ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟ ΧΩΡΟ. Η άσκηση δουλεύει εξίσου καλά — και το κεφάλαιο ούτως ή άλλως μιλά για «τους ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥΣ ΚΟΙΝΟΧΡΗΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ (χωλ, καθιστικό, τραπεζαρία και ενίοτε κουζίνα)».

  ---

  ΒΗΜΑ 1 — Η ΠΡΩΤΗ ΚΑΤΟΨΗ: ΜΕ ΤΟΙΧΟΥΣ (η υπάρχουσα)

  Πρακτικές οδηγίες:

  1. ΚΛΙΜΑΚΑ 1:50 (1 εκ. στο χαρτί = 50 εκ. στην πραγματικότητα). Ένα δωμάτιο 4×5 μ. γίνεται 8×10 εκ. — χωράει άνετα σε Α4.
  2. ΜΕΤΡΗΣΕ ΜΕ ΜΕΤΡΟΤΑΙΝΙΑ τα μήκη των τοίχων και τα πλάτη των ανοιγμάτων. Αν δεν έχεις, μέτρησε με βήματα και δήλωσε ότι είναι κατά προσέγγιση.
  3. ΣΥΜΒΑΣΕΙΣ ΣΧΕΔΙΑΣΗΣ: τοίχοι με χοντρή διπλή γραμμή· πόρτες με τόξο ανοίγματος· παράθυρα με λεπτή γραμμή μέσα στον τοίχο.
  4. ΟΝΟΜΑΣΕ ΚΑΘΕ ΧΩΡΟ ΜΕ ΤΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ, ΟΧΙ ΜΕ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ. Όχι «σαλόνι» αλλά «ΚΑΘΙΣΤΙΚΟ / ΤΗΛΕΟΡΑΣΗ»· όχι «δωμάτιο» αλλά «ΥΠΝΟΣ + ΔΙΑΒΑΣΜΑ». Η εκφώνηση λέει ρητά «ΧΩΡΟΥΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ».
  5. ΣΧΕΔΙΑΣΕ ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ σε κάτοψη (δηλαδή όπως τα βλέπεις από πάνω).

  ---

  ΒΗΜΑ 2 — Η ΔΕΥΤΕΡΗ ΚΑΤΟΨΗ: ΧΩΡΙΣ ΤΟΙΧΟΥΣ

  ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΠΟΥ ΘΑ ΚΑΝΟΥΝ ΟΙ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ: θα σβήσουν τους τοίχους και θα αφήσουν το ίδιο σπίτι άδειο. Αυτό ΔΕΝ είναι ελεύθερη κάτοψη — είναι αποθήκη.

  Η σωστή διαδικασία έχει ΤΕΣΣΕΡΑ βήματα:

  1. ΚΡΑΤΑ ΟΣΑ ΔΕΝ ΓΙΝΕΤΑΙ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ

  Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΤΟΙΚΙΑ ΦΑΡΝΣΓΟΥΕΡΘ: οι χώροι «ΟΡΓΑΝΩΝΟΝΤΑΙ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΜΕ ΠΛΗΡΗ ΑΠΟΥΣΙΑ ΤΟΙΧΩΝ ανάμεσα στους διάφορους χώρους, ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΣΗ, ΒΕΒΑΙΑ, ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ».

  Άρα κράτα με τοίχους:

  • ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ — το λέει ρητά το βιβλίο, με το «βέβαια».
  • ΤΟΥΣ ΦΕΡΟΝΤΕΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΚΑΙ ΤΑ ΥΠΟΣΤΥΛΩΜΑΤΑ — δεν είναι χωρίσματα, κρατούν το κτίριο. Σημείωσέ τα με διαφορετική γραφή και εξήγησέ το.
  • ΤΙΣ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΕΣ ΕΓΚΑΤΑΣΤΑΣΕΙΣ (σωλήνες, καμινάδα). Θυμήσου την οικία Σρέντερ (κεφ. 17), με τους «ΚΟΙΝΟΥΣ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥΣ ΣΩΛΗΝΕΣ ΠΟΥ ΤΡΕΧΟΥΝ ΔΙΑ ΜΕΣΟΥ ΤΟΥ ΣΠΙΤΙΟΥ».

  2. ΑΝΤΙΚΑΤΕΣΤΗΣΕ ΚΑΘΕ ΤΟΙΧΟ ΠΟΥ ΦΕΥΓΕΙ ΜΕ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΛΟ

  Αυτό είναι το κύριο σώμα της εργασίας σου. Το κεφάλαιο δίνει τέσσερα εργαλεία:

  ΕΡΓΑΛΕΙΟ	ΤΕΚΜΗΡΙΩΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ	ΠΟΥ ΤΟ ΒΑΖΕΙΣ
  ΨΗΛΗ ΠΛΑΤΗ ΚΑΘΙΣΜΑΤΟΣ / ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ	Ράιτ: «ΨΗΛΕΣ, ΣΑΝ ΘΡΟΝΟΥΣ, ΠΛΑΤΕΣ … παίζουν … ΤΟ ΡΟΛΟ ΤΟΥ ΠΡΟΣΩΡΙΝΟΥ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΥ ΧΩΡΙΣΜΑΤΟΣ»· Μάκιντος: «ΨΗΛΑ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΑ ΞΥΛΙΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΠΟΥ ΧΩΡΙΖΟΥΝ ΟΠΤΙΚΑ ΤΟΝ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΧΩΡΟ»	ανάμεσα σε καθιστικό και τραπεζαρία
  ΧΑΛΙ	«ΠΟΛΥΧΡΩΜΑ ΧΑΛΙΑ ΜΕ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ, ΟΡΙΟΘΕΤΟΥΝ ΠΕΡΙΟΧΕΣ ΧΡΗΣΗΣ»	ορίζει «περιοχή» χωρίς να σηκώνει τίποτε — το φθηνότερο εργαλείο σου
  ΣΥΡΟΜΕΝΟ ΠΑΝΟ	Σρέντερ: «ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΕΣ ΞΥΛΙΝΕΣ ΠΛΑΚΕΣ … μπορούν να ΔΙΠΛΩΣΟΥΝ ΠΑΝΩ ΣΕ ΡΑΓΕΣ ΟΛΙΣΘΗΣΗΣ»	όπου χρειάζεσαι ΚΑΠΟΤΕ απομόνωση (ύπνος, διάβασμα)
  ΕΛΑΦΡΟ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΕΠΙΠΛΟ	Μπάουχαους: «ΕΠΙΤΡΕΠΟΥΝ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΝΑ ΕΚΤΕΙΝΕΤΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΑ … δίνοντας, ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ ΟΠΤΙΚΑ, ΕΝΑΝ ΑΕΡΑ ΑΝΑΣΑΣ»	όπου θέλεις όριο ΧΩΡΙΣ οπτικό φράγμα

  ΚΑΙ ΓΡΑΨΕ ΤΟ ΡΗΤΑ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΣΧΕΔΙΟ: «εδώ ήταν ο τοίχος Α → τον αντικαθιστά η βιβλιοθήκη ύψους 1,80».

  3. ΕΛΕΓΞΕ ΤΙ ΧΑΝΕΤΑΙ

  Η ελεύθερη κάτοψη ΔΕΝ είναι δωρεάν. Έλεγξε ειλικρινά:

  • ΗΧΟΣ — το χαλί δεν σταματά τη φωνή.
  • ΜΥΡΩΔΙΕΣ — γι' αυτό το βιβλίο λέει «τραπεζαρία και ΕΝΙΟΤΕ κουζίνα»: το «ενίοτε» δεν είναι τυχαίο.
  • ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ — πού πηγαίνει κάποιος για να μείνει μόνος;
  • ΘΕΡΜΑΝΣΗ — ένας ενιαίος χώρος θερμαίνεται ακριβότερα.

  Η ΚΑΤΑΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΩΝ ΑΝΕΒΑΖΕΙ ΤΗ ΔΟΥΛΕΙΑ ΣΟΥ. Δείχνει ότι σχεδιάζεις, δεν διαφημίζεις.

  4. ΚΕΡΔΙΣΕ ΚΑΤΙ

  Δείξε τι κερδίζεις — και το βιβλίο σου δίνει τα δύο:

  • ΦΩΣ: ο Ράιτ επιδίωκε «τον φωτισμό με ΜΕΓΑΛΑ ΓΥΑΛΙΝΑ ΑΝΟΙΓΜΑΤΑ», ο Μάκιντος «φέρνοντας το φυσικό φως στον εσωτερικό χώρο». Χωρίς τοίχους, το φως ενός παραθύρου φτάνει σε ΔΥΟ περιοχές.
  • ΕΥΕΛΙΞΙΑ: στη Σρέντερ ο χώρος «ΜΠΟΡΕΙ ΑΝΑ ΠΑΣΑ ΣΤΙΓΜΗ ΝΑ ΜΕΓΑΛΩΣΕΙ». Σχεδίασε ΔΥΟ διατάξεις των ίδιων επίπλων — καθημερινή και «όταν έχουμε κόσμο». Είναι η καλύτερη δυνατή απόδειξη ότι κατάλαβες.

  ---

  ΤΙ ΠΑΡΑΔΙΝΕΙΣ

  ΤΕΜΑΧΙΟ	ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
  1	ΚΑΤΟΨΗ ΜΕ ΤΟΙΧΟΥΣ, με ΟΝΟΜΑΤΑ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ και ΟΛΑ ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ
  2	ΚΑΤΟΨΗ ΧΩΡΙΣ ΤΟΙΧΟΥΣ, με τα ίδια έπιπλα ΑΝΑΔΙΑΤΕΤΑΓΜΕΝΑ ΩΣ ΧΩΡΙΣΜΑΤΑ
  3	ΥΠΟΜΝΗΜΑ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗΣ: ποιος τοίχος έφυγε, ποιο έπιπλο τον αντικατέστησε
  4	ΜΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ: τι κερδήθηκε, τι χάθηκε, τι κρατήθηκε και γιατί

  ---

  ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

  ΚΡΙΤΗΡΙΟ	ΒΑΡΟΣ
  Και οι δύο κατόψεις σε ΚΟΙΝΗ ΚΛΙΜΑΚΑ, με σωστές συμβάσεις (τοίχοι, πόρτες, παράθυρα)	15%
  ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΣΧΕΔΙΑΣΤΗΚΑΝ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΟ — ρητή απαίτηση της εκφώνησης	20%
  Στη δεύτερη κάτοψη ΚΑΘΕ ΤΟΙΧΟΣ ΠΟΥ ΕΦΥΓΕ ΑΝΤΙΚΑΤΑΣΤΑΘΗΚΕ ΑΠΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΕΠΙΠΛΟ	30%
  ΚΡΑΤΗΘΗΚΕ ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ (και οι φέροντες τοίχοι), με αιτιολόγηση	15%
  Υπάρχει ΕΙΛΙΚΡΙΝΗΣ ΑΠΟΤΙΜΗΣΗ — τι κερδίζεται και τι χάνεται	10%
  Οι χώροι ονομάστηκαν με ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ, όχι με ονόματα δωματίων	10%

  ---

  ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΑΓΙΔΕΣ

  1. ΑΔΕΙΟΣ ΧΩΡΟΣ ΑΝΤΙ ΓΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΤΟΨΗ. Το να σβήσεις τους τοίχους δεν είναι σχεδιασμός. Η ελεύθερη κάτοψη ΟΡΙΖΕΙ περιοχές — απλώς με άλλα μέσα.

  2. ΞΕΧΑΣΜΕΝΟ ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ. Το βιβλίο κάνει τη μόνη ρητή εξαίρεση εκεί, και μάλιστα με το «ΒΕΒΑΙΑ». Αν το αφήσεις ανοιχτό, δεν διάβασες την τελευταία σελίδα.

  3. ΚΑΤΕΔΑΦΙΣΗ ΦΕΡΟΝΤΩΝ ΤΟΙΧΩΝ. Το σχέδιο είναι υποθετικό, αλλά η διάκριση φέροντος και χωρίσματος είναι πραγματική γνώση — δείξ' την. Και ποτέ, σε καμία περίπτωση, μη γίνει κάτι τέτοιο στην πράξη χωρίς μηχανικό.

  4. ΞΕΧΑΣΜΕΝΑ ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ. Η εκφώνηση τα ζητά ρητά: «ΔΕΙΞΤΕ ΕΠΙΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΣΤΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΑΥΤΟΥΣ». Χωρίς αυτά, η άσκηση δεν έχει νόημα — γιατί ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΝΕΟΙ ΤΟΙΧΟΙ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλήρως τεκμηριωμένη και ακριβώς στο θέμα του κεφαλαίου. Η μέθοδος δίνεται σε μία πρόταση: «τα έπιπλα δηλαδή ΑΝΤΙΚΑΘΙΣΤΟΥΝ ΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ, λειτουργώντας ως ΠΡΟΣΩΡΙΝΕΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΤΙΚΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ». Παραδίδεις δύο κατόψεις σε κοινή κλίμακα (1:50) με τα έπιπλα και στις δύο, υπόμνημα αντιστοίχισης (ποιος τοίχος έφυγε → ποιο έπιπλο τον αντικατέστησε) και αποτίμηση. Τα τέσσερα εργαλεία αντικατάστασης δίνονται από το βιβλίο: ψηλή πλάτη καθίσματος/βιβλιοθήκη (Ράιτ, Μάκιντος), χαλί («οριοθετούν περιοχές χρήσης»), συρόμενο πανό (Σρέντερ), ελαφρύ μεταλλικό έπιπλο (Μπάουχαους). Και η μία ρητή εξαίρεση: το λουτρό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ ΚΡΑΤΑΕΙ ΤΟΙΧΟΥΣ. Στη Φάρνσγουερθ οι χώροι «οργανώνονται από τα έπιπλα με πλήρη απουσία τοίχων … ΜΕ ΕΞΑΙΡΕΣΗ, ΒΕΒΑΙΑ, ΤΟ ΛΟΥΤΡΟ». Το «βέβαια» δείχνει ότι το θεωρεί αυτονόητο.
• ΤΟ ΝΑ ΣΒΗΣΕΙΣ ΤΟΥΣ ΤΟΙΧΟΥΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΑΤΟΨΗ. Κάθε τοίχος που φεύγει πρέπει να αντικατασταθεί από συγκεκριμένο έπιπλο — και να το γράψεις πάνω στο σχέδιο.
• ΤΑ ΕΠΙΠΛΑ ΖΗΤΟΥΝΤΑΙ ΡΗΤΑ («Δείξτε επίσης και τα έπιπλα») και στις ΔΥΟ κατόψεις. Χωρίς αυτά η άσκηση δεν έχει νόημα: τα έπιπλα είναι οι νέοι τοίχοι.
• ΙΔΙΩΤΙΚΟΤΗΤΑ: η κάτοψη αποτυπώνει τον δικό σου χώρο. Μη σημειώσεις διεύθυνση, όροφο ή ονόματα· αν προτιμάς, δούλεψε ένα τυπικό διαμέρισμα ή μόνο τους κοινόχρηστους χώρους.
• ΚΑΤΑΓΡΑΨΕ ΚΑΙ ΤΑ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ — ήχος, μυρωδιές, ιδιωτικότητα, θέρμανση. Δείχνει ότι σχεδιάζεις, δεν διαφημίζεις. Και θυμήσου ότι το ίδιο το βιβλίο γράφει «τραπεζαρία και ΕΝΙΟΤΕ κουζίνα».