Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13ο: ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΩΝ ΑΡΤΣ ΚΑΙ ΚΡΑΦΤΣ (σελ. 197) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 13ο: ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΙΣΟ ΤΟΥ 19ου ΑΙΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΩΝ ΑΡΤΣ ΚΑΙ ΚΡΑΦΤΣ
Η 1 δραστηριότητα του κεφαλαίου (ΕΝΙΚΟΣ, χωρίς αρίθμηση), στη σελ. 197. Είναι η ΑΜΕΣΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ της δραστ. 2 του κεφ. 12 — αλλά τώρα ο μαθητής έχει το ΓΙΑΤΙ. Το κεφ. 13 ωστόσο ΔΕΝ περιγράφει τη βιομηχανική παραγωγή· περιγράφει την ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ σε αυτήν. Η ίδια η βιομηχανική παραγωγή είναι το κεφ. 16, και η λύση παραπέμπει ρητά. Η εκφώνηση ζητά ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ, όχι μόνο διαφορές.
Δραστηριότητα (σελ. 197) — Χειροποίητα και βιομηχανικά αντικείμενα
Ερώτηση: Αναζητήστε χειροποίητα αντικείμενα και σημειώστε τις ομοιότητες και διαφορές που έχουν με αντίστοιχα βιομηχανικά προϊόντα.
Απάντηση:
-
ΠΡΩΤΑ: ΑΥΤΗ Η ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΕΙΝΑΙ Η ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΤΗΣ ΔΡΑΣΤ. 2 ΤΟΥ ΚΕΦ. 12
Στο κεφ. 12 σου ζητήθηκε «οι διαφορές ανάμεσα στη διαδικασία παραγωγής ενός παραδοσιακού και ενός βιομηχανικού προϊόντος». Τότε είχες μόνο τη μία πλευρά. Τώρα έχεις κάτι που δεν είχες: ΤΟ ΓΙΑΤΙ. Το κεφ. 13 σου δίνει ολόκληρη την επιχειρηματολογία υπέρ του χειροποίητου — και, το σπουδαιότερο, ΤΗΝ ΟΜΟΛΟΓΙΑ ΤΗΣ ΑΠΟΤΥΧΙΑΣ ΤΗΣ.
ΑΛΛΑ ΠΡΟΣΟΧΗ, ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΜΑΣΤΕ ΕΙΛΙΚΡΙΝΕΙΣ: το κεφ. 13 ΔΕΝ περιγράφει τη βιομηχανική παραγωγή — περιγράφει την ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ σε αυτήν. Η ίδια η βιομηχανική παραγωγή (τυποποίηση, Βέρκμπουντ, AEG, ο ρόλος του βιομηχανικού σχεδιαστή) είναι το ΚΕΦ. 16. Αν θέλεις πλήρη εικόνα, διάβασέ το.
ΤΟ ΜΙΣΟ ΠΟΥ ΞΕΧΝΙΕΤΑΙ: Η ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΖΗΤΑ ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ
Διάβασε ξανά: «σημειώστε τις ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ». Οι περισσότεροι θα γράψουν μόνο διαφορές. Οι ομοιότητες είναι το ενδιαφέρον μισό — και υπάρχουν:
ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ ΓΙΑΤΙ ΙΣΧΥΕΙ ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΧΟΥΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ Ο Μόρις «ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕ … ΤΟΝ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟ ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΑΡΑΓΩΓΗ» — δεν είναι αυθόρμητο· και ο Μπέρενς σχεδιάζει για την AEG (κεφ. 16) ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΠΙΔΙΩΚΟΥΝ ΠΟΙΟΤΗΤΑ Τα Αρτς & Κραφτς ζητούν «ΥΨΗΛΗ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ»· η Βέρκμπουντ ζητά «χρήσιμα, φθηνά ΚΑΙ ΚΑΛΑΙΣΘΗΤΑ μαζικά προϊόντα» (κεφ. 16) ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΠΩΛΟΥΝΤΑΙ Η Morris & Co ήταν εταιρεία· τα Liberty's και Heal's πουλούσαν χειροποίητα ως εμπόρευμα ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΕΧΟΥΝ ΕΞΕΙΔΙΚΕΥΣΗ Στη Morris & Co η παραγωγή ήταν «σε ΜΙΚΡΕΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ», και στη λαϊκή τέχνη οι τεχνίτες «εξειδικεύονταν» (κεφ. 12). Η διαφορά είναι ο ΒΑΘΜΟΣ, όχι η ύπαρξη ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΕΛΙΚΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ Και οι δύο δρόμοι θέλουν καλά αντικείμενα για πολλούς ανθρώπους — απλώς διαλέγουν αντίθετο εργαλείο Αν γράψεις αυτόν τον πίνακα, ξεχωρίζεις αμέσως.
ΟΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ — ΜΕ ΤΑ ΛΟΓΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
ΑΞΟΝΑΣ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΕΡΓΑΣΙΑΣ «ΜΙΚΡΕΣ ΧΕΙΡΟΤΕΧΝΙΚΕΣ ΟΜΑΔΕΣ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΩΝ» «ΚΑΤΑΚΕΡΜΑΤΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ ΣΕ ΜΙΚΡΑ, ΑΝΩΝΥΜΑ ΚΑΙ ΑΝΟΗΤΑ ΜΕΡΗ» ΤΙ ΞΕΡΕΙ Ο ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΟΣ «ΣΦΑΙΡΙΚΗ ΕΠΟΠΤΕΙΑ ΤΗΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑΣ, ΓΝΩΡΙΖΟΝΤΑΣ ΑΚΡΙΒΩΣ ΓΙΑΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΕΙ ΚΑΘΕ ΜΕΡΟΣ» «ΧΩΡΙΣ ΑΝΑΦΟΡΑ … ΣΤΟ ΣΥΝΟΛΙΚΟ ΠΡΟΪΟΝ» — «ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΗ» ΚΟΣΤΟΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΒΑΣΗ «ΟΙ ΠΟΛΛΕΣ ΕΡΓΑΤΟΩΡΕΣ … ΑΝΕΒΑΖΕ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ» — «ΠΡΟΣΙΤΑ ΜΟΝΟ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥΣ» στόχος: «χρήσιμα, ΦΘΗΝΑ και καλαίσθητα μαζικά προϊόντα» (κεφ. 16) ΠΟΣΟΤΗΤΑ «ΠΟΣΟΤΙΚΑ ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΟΣ» μαζική — και με ΤΥΠΟΠΟΙΗΜΕΝΑ ΑΝΤΑΛΛΑΚΤΙΚΑ (κεφ. 16, Ντομπρόφσκι) ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΙΑ κάθε κομμάτι διαφορετικό τυποποίηση: «μόνο μέσω της τυποποίησης … μπορούμε να ξαναποκτήσουμε μία σίγουρη και κοινά αποδεκτή αίσθηση γούστου» (Μουτέζιους, κεφ. 16) ΠΟΙΟΣ ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ ο ίδιος ο τεχνίτης / μικρή ομάδα χωριστός ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΤΗΣ, «απαραίτητος σύμβουλος και αναπόσπαστος κρίκος στην αλυσίδα της παραγωγής» (κεφ. 16)
ΒΗΜΑ 1 — ΤΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΑ ΝΑ ΑΝΑΖΗΤΗΣΕΙΣ
Η εκφώνηση λέει «ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΑ» βιομηχανικά — άρα διάλεξε ΖΕΥΓΗ ΙΔΙΑΣ ΧΡΗΣΗΣ. Καλά ζευγάρια:
ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟ πήλινη κανάτα ή στάμνα (κεφ. 12) πλαστικό ή γυάλινο μπουκάλι νερού υφαντό στρωσίδι, βελέντζα τυπωμένο βαμβακερό κάλυμμα ξύλινη κουτάλα ή σκαφίδι μεταλλική/πλαστική κουζινική ασημένιο κόσμημα με φυλιγκράνα κόσμημα από χυτευμένο κράμα σκυριανό/κρητικό καρεκλάκι καρέκλα Τονέ ή σύγχρονη καρέκλα Το τελευταίο ζευγάρι είναι το καλύτερο, και θα καταλάβεις γιατί στο επόμενο κεφάλαιο: ο ΤΟΝΕ (κεφ. 14), «ΣΕ ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΟΝ ΙΔΕΟΛΟΓΟ ΚΑΙ ΟΡΑΜΑΤΙΣΤΗ ΓΟΥΙΛΙΑΜ ΜΟΡΙΣ, ΚΑΤΑΦΕΡΕ ΝΑ ΠΑΡΑΓΕΙ ΜΑΖΙΚΑ, ΕΛΑΦΡΑ, ΦΘΗΝΑ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΣΕΙΣ ΕΠΙΠΛΑ, ΑΓΑΠΗΤΑ Σ' ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ». Πέτυχε δηλαδή ΑΚΡΙΒΩΣ αυτό που απέτυχε ο Μόρις — με το αντίθετο μέσο.
ΒΗΜΑ 2 — ΤΙ ΚΟΙΤΑΖΕΙΣ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
Πρακτικός οδηγός παρατήρησης — δούλεψε με τα χέρια, όχι μόνο με το μάτι:
- ΙΧΝΗ ΤΟΥ ΕΡΓΑΛΕΙΟΥ. Στο χειροποίητο υπάρχουν σημάδια καλεμιού, δαχτυλιές στον πηλό, ανομοιόμορφο πάχος. Στο βιομηχανικό υπάρχουν γραμμές καλουπιού, απόλυτα ίσες ακμές.
- ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΚΑΙ ΕΠΑΝΑΛΗΨΗ. Δύο χειροποίητα ίδιου τύπου δεν ταυτίζονται ποτέ· δύο βιομηχανικά ταυτίζονται απόλυτα. Αν βρεις δύο ίδια, φωτογράφισέ τα δίπλα-δίπλα — είναι η καθαρότερη απόδειξη.
- ΥΛΙΚΟ. Το χειροποίητο συνήθως χρησιμοποιεί ένα κύριο υλικό, τοπικό· το βιομηχανικό συνδυάζει πολλά (πλαστικό, μέταλλο, ελαστικό).
- ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ. Στο χειροποίητο καρφιά, γόμφοι, κόλλα, ραφή· στο βιομηχανικό βίδες, κουμπώματα, ενιαία χύτευση.
- ΣΗΜΑΝΣΗ. Το βιομηχανικό φέρει μάρκα, κωδικό, χώρα, οδηγίες· το χειροποίητο συχνά τίποτε — ή το όνομα του τεχνίτη. Ρώτα τον εαυτό σου: ξέρω ποιος το έφτιαξε;
- ΕΠΙΣΚΕΥΗ. Το χειροποίητο επισκευάζεται· το βιομηχανικό συχνά αντικαθίσταται.
ΒΗΜΑ 3 — ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΒΓΑΛΕΙΣ
ΜΗΝ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΣΕ «ΤΟ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ». Το ίδιο το κεφάλαιο ΔΕΝ καταλήγει εκεί — καταλήγει στο αντίθετο:
«ΠΑΡΑΔΟΞΩΣ … τα οποία ήταν ΠΡΟΣΙΤΑ ΜΟΝΟ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥΣ ΚΑΙ ΟΧΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΠΟΛΙΤΕΣ, ΟΠΩΣ ΗΤΑΝ Η ΠΡΟΘΕΣΗ ΤΟΥ ΜΟΡΙΣ. Το γεγονός αυτό έκανε τελικά το κίνημα … ΑΝΕΠΙΚΑΙΡΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ.»
Η σωστή κατάληξη είναι ότι πρόκειται για ΔΥΟ ΔΡΟΜΟΥΣ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΔΙΟ ΣΤΟΧΟ: καλά αντικείμενα για όσο περισσότερους γίνεται. Ο ένας τα κάνει ωραία αλλά λίγα και ακριβά· ο άλλος πολλά και φθηνά, με το ρίσκο να γίνουν άσχημα — γι' αυτό ακριβώς εφευρέθηκε ο βιομηχανικός σχεδιαστής (κεφ. 16).
ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΒΑΡΟΣ Επιλέχθηκαν ΖΕΥΓΗ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΗΣ ΧΡΗΣΗΣ, όχι άσχετα αντικείμενα 15% Καταγράφηκαν ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ — και οι δύο ζητούνται ρητά 25% Η παρατήρηση έγινε ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ (ίχνη εργαλείου, συνδέσεις, σήμανση, ομοιομορφία) 25% Χρησιμοποιήθηκαν τα επιχειρήματα του Μόρις (αλλοτρίωση, κατακερματισμός, σφαιρική εποπτεία) 20% Το συμπέρασμα ΔΕΝ είναι απλή προτίμηση — αναγνωρίζει το κόστος και το όριο κάθε δρόμου 15%
ΤΡΕΙΣ ΠΑΓΙΔΕΣ
1. ΜΗΝ ΠΑΡΑΛΕΙΨΕΙΣ ΤΙΣ ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ. Είναι το μισό της εκφώνησης, και το μισό που ξεχνιέται.
2. ΜΗ ΣΥΓΧΕΕΙΣ «ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ» ΜΕ «ΠΑΛΙΟ». Χειροποίητα φτιάχνονται και σήμερα· και το κεφάλαιο δείχνει ότι οι Σέικερς παρέμειναν «εξαιρετικά δημοφιλείς ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΣΗΜΕΡΑ».
3. ΜΗ ΓΡΑΨΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ ΟΤΙ ΝΟΜΙΖΕΙΣ. Το κεφ. 13 δίνει μόνο την αντίδραση σε αυτήν. Τα στοιχεία (τυποποίηση, ανταλλακτικά, βιομηχανικός σχεδιαστής) είναι στο κεφ. 16 — πάρε τα από εκεί και δήλωσε την παραπομπή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμεση συνέχεια της δραστ. 2 του κεφ. 12 — τώρα όμως με το γιατί: όλη την επιχειρηματολογία του Μόρις («κατακερματισμός της εργασίας σε μικρά, ανώνυμα και ανόητα μέρη», «αλλοτρίωση του εργαζομένου») και την ομολογία της αποτυχίας της («προσιτά ΜΟΝΟ ΣΤΟΥΣ ΠΟΛΥ ΠΛΟΥΣΙΟΥΣ … όπως ήταν η πρόθεση του Μόρις»). Η εκφώνηση ζητά ΚΑΙ ομοιότητες — και υπάρχουν (σχεδιασμός, στόχος ποιότητας, εμπορική διάθεση, εξειδίκευση). Δουλεύεις με ζεύγη αντικειμένων ίδιας χρήσης και παρατήρηση πάνω στο αντικείμενο (ίχνη εργαλείου, ομοιομορφία, συνδέσεις, σήμανση, επισκευασιμότητα). Η βιομηχανική πλευρά τεκμηριώνεται από το κεφ. 16.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Η ΕΚΦΩΝΗΣΗ ΖΗΤΑ «ΟΜΟΙΟΤΗΤΕΣ ΚΑΙ ΔΙΑΦΟΡΕΣ». Οι περισσότεροι γράφουν μόνο διαφορές. Ομοιότητες: και τα δύο σχεδιάζονται, και τα δύο επιδιώκουν ποιότητα, και τα δύο πωλούνται, και τα δύο έχουν εξειδίκευση — η διαφορά είναι ο βαθμός.
- ΤΟ ΚΕΦ. 13 ΔΕΝ ΠΕΡΙΓΡΑΦΕΙ ΤΗ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΠΑΡΑΓΩΓΗ — περιγράφει την αντίδραση σε αυτήν. Τυποποίηση, ανταλλακτικά και ο ρόλος του βιομηχανικού σχεδιαστή είναι το κεφ. 16. Πάρε τα από εκεί και δήλωσέ το.
- ΜΗΝ ΚΑΤΑΛΗΞΕΙΣ ΣΕ «ΤΟ ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΛΥΤΕΡΟ». Το κεφάλαιο καταλήγει στο αντίθετο: το κίνημα έγινε «ανεπίκαιρο για την εποχή του» ακριβώς επειδή τα προϊόντα του ήταν απρόσιτα.
- ΧΕΙΡΟΠΟΙΗΤΟ ΔΕΝ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΑΛΙΟ. Χειροποίητα φτιάχνονται και σήμερα — τα έπιπλα των Σέικερς παραμένουν «εξαιρετικά δημοφιλή (μέχρι και σήμερα)».
- Το καλύτερο ζευγάρι σύγκρισης είναι η καρέκλα. Στο επόμενο κεφάλαιο θα δεις τον Τονέ, που «σε αντίθεση με τον ιδεολόγο και οραματιστή Γουίλιαμ Μόρις, κατάφερε να παράγει ΜΑΖΙΚΑ, ΕΛΑΦΡΑ, ΦΘΗΝΑ, ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΑ … έπιπλα, ΑΓΑΠΗΤΑ Σ' ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΤΑΞΕΙΣ».
