Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14ο: Η ΑΡ ΝΟΥΒΩ (σελ. 206) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 14ο: Η ΑΡ ΝΟΥΒΩ

Η 1 δραστηριότητα του κεφαλαίου (ΕΝΙΚΟΣ, χωρίς αρίθμηση), στη σελ. 206. Κατασκευαστική και πλήρως τεκμηριωμένη: το κεφάλαιο δίνει τέσσερα ονομαστά υποδείγματα φυτικής μορφής (Χορτά, Γκιμάρ, Γκαουντί, Μάκιντος), την παλέτα του Χιλ Χάουζ και το κριτήριο του Βιολέ λε Ντυκ. Η κρίσιμη παγίδα: «να αντιγράψετε» ΔΕΝ σημαίνει βοτανική αντιγραφή — και η υπερβολή είναι ακριβώς αυτό που σκότωσε το κίνημα.

Δραστηριότητα (σελ. 206) — Κορνίζα με πέταλα και μίσχους λουλουδιών

Ερώτηση: Να αντιγράψετε πέταλα και μίσχους λουλουδιών για να κατασκευάσετε το πλαίσιο για μια επιτραπέζια κορνίζα για φωτογραφίες.

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑ Η ΠΑΓΙΔΑ, ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΕΓΑΛΗ

  Η λέξη «ΑΝΤΙΓΡΑΨΕΤΕ» παραπλανά. Αν κάνεις βοτανική αντιγραφή — ένα ρεαλιστικό λουλούδι γύρω από τη φωτογραφία — ΔΕΝ έκανες Αρ Νουβώ. Έκανες ζωγραφική φυσικής ιστορίας.

  ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΟ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΚΕΦΑΛΑΙΟ, ΣΤΟΝ ΠΡΟΔΡΟΜΟ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ: ο Βιολέ λε Ντυκ έκανε «ΣΥΓΚΡΙΣΕΙΣ … ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΗ ΔΟΜΗ ΤΩΝ ΜΟΡΦΩΝ ΚΑΙ ΣΤΟΥΣ ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ ΤΟΥ ΖΩΙΚΟΥ ΚΑΙ ΦΥΤΙΚΟΥ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΥ».

  Η ΑΡ ΝΟΥΒΩ ΔΕΝ ΑΝΤΙΓΡΑΦΕΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΤΟΥ ΛΟΥΛΟΥΔΙΟΥ — ΜΕΤΑΦΡΑΖΕΙ ΤΗ ΔΟΜΗ ΤΟΥ ΣΕ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ. Ο μίσχος γίνεται ΣΤΗΡΙΓΜΑ. Το πέταλο γίνεται ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ. Το κλαδί γίνεται ΓΡΑΜΜΗ που ενώνει. Αυτό είναι το ζητούμενο — και είναι πολύ πιο ενδιαφέρον από την αντιγραφή.

  ---

  ΒΗΜΑ 1 — ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΥΠΟΔΕΙΓΜΑΤΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

  Πριν σχεδιάσεις, δες πώς το έκαναν οι τέσσερις του κεφαλαίου. Κάθε ένας δίνει ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ λύση στο ίδιο πρόβλημα:

  ΠΟΙΟΣ	ΤΙ ΚΑΝΕΙ ΜΕ ΤΟ ΦΥΤΙΚΟ	ΤΙ ΠΑΙΡΝΕΙΣ ΕΣΥ
  ΧΟΡΤΑ	«ΜΑΚΡΙΕΣ ΕΛΙΚΟΕΙΔΕΙΣ ΚΑΜΠΥΛΕΣ» που «ΕΝΟΠΟΙΗΣΑΝ ΟΡΟΦΕΣ, ΤΟΙΧΟΥΣ ΚΑΙ ΠΑΤΩΜΑΤΑ»· το σίδερο «ΚΑΤΑΣΚΕΥΑΣΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ ΚΑΙ ΕΙΚΑΣΤΙΚΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ»	Η ΓΡΑΜΜΗ ΣΟΥ ΝΑ ΜΗ ΣΤΑΜΑΤΑΕΙ ΣΤΙΣ ΓΩΝΙΕΣ — να τρέχει γύρω από όλη την κορνίζα
  ΓΚΙΜΑΡ	Είσοδοι μετρό «από ΣΙΔΕΡΟ ΚΑΙ ΓΥΑΛΙ», «ΕΜΠΝΕΥΣΜΕΝΕΣ ΑΠΟ ΤΑ ΑΝΘΗ»	Το φυτικό ΣΗΚΩΝΕΙ ΒΑΡΟΣ — ο μίσχος σου να είναι ΣΤΗΡΙΓΜΑ, όχι στολίδι
  ΓΚΑΟΥΝΤΙ	Όψεις που «θυμίζουν ΤΗΝ ΚΥΤΤΑΡΙΚΗ ΔΙΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΦΥΤΩΝ», κολόνες «σε ΦΟΡΜΑ ΟΣΤΩΝ», τοίχοι που «δεν δημιουργούν καμία ορθή γωνία»	Η οργανική λογική μπορεί να αλλάξει και το ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ της κορνίζας, όχι μόνο τη διακόσμηση
  ΜΑΚΙΝΤΟΣ	«ΔΙΑΚΡΙΤΙΚΑ φυτικά μοτίβα» σε «ΑΝΑΛΑΦΡΗ ΑΝΤΙΘΕΣΗ» με «ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΟ ΔΙΑΚΟΣΜΟ»	ΤΟ ΜΕΤΡΟ — και η παλέτα: «ΖΩΗΡΑ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΕΝΤΟΝΑ»

  ΑΝ ΕΙΣΑΙ ΑΡΧΑΡΙΟΣ, ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΕ ΤΟΝ ΜΑΚΙΝΤΟΣ. Είναι ο μόνος που δίνει και μέθοδο και χρώματα, και ο μόνος που προστατεύει από την υπερβολή.

  ---

  ΒΗΜΑ 2 — ΠΩΣ ΓΙΝΕΤΑΙ Η ΜΕΤΑΤΡΟΠΗ: ΑΠΟ ΤΟ ΛΟΥΛΟΥΔΙ ΣΤΟ ΜΟΤΙΒΟ

  Τέσσερα σχέδια, με αυτή τη σειρά. ΜΗΝ πηδήξεις κανένα — και ΠΑΡΑΔΩΣΕ ΤΑ ΟΛΑ, γιατί δείχνουν τη σκέψη σου:

  1. ΣΧΕΔΙΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ. Ένα αληθινό λουλούδι, από κοντά. Κοίτα πού φαρδαίνει ο μίσχος, πώς φύεται το φύλλο, πώς γυρίζει το πέταλο. Αυτό είναι το «αντιγράψετε» της εκφώνησης.
  2. ΣΧΕΔΙΟ ΑΠΛΟΠΟΙΗΣΗΣ. Κράτα μόνο τη γραμμή. Πέτα τη σκίαση, τις νευρώσεις, τις λεπτομέρειες. Μείνε με 5-8 γραμμές το πολύ.
  3. ΣΧΕΔΙΟ ΕΛΙΚΟΕΙΔΟΥΣ ΚΑΜΠΥΛΗΣ. Τέντωσε τον μίσχο σε μακριά καμπύλη που γυρίζει. Εδώ γεννιέται η Αρ Νουβώ: η γραμμή σταματά να περιγράφει φυτό και αρχίζει να κινείται μόνη της.
  4. ΣΧΕΔΙΟ ΕΦΑΡΜΟΓΗΣ. Η καμπύλη γύρω από το πλαίσιο — και εδώ κρίνεται η δουλειά σου.

  ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΠΛΑΙΣΙΟΥ

  ΚΑΝΟΝΑΣ	ΓΙΑΤΙ
  ΚΑΜΙΑ ΓΩΝΙΑ ΔΕΝ ΜΕΝΕΙ ΚΟΦΤΗ	Ο Χορτά ενοποίησε οροφές, τοίχους και πατώματα· ο Γκαουντί δεν αφήνει «καμία ορθή γωνία»
  ΑΣΥΜΜΕΤΡΙΑ, ΟΧΙ ΚΑΘΡΕΦΤΙΣΜΑ	Το φυτό δεν είναι συμμετρικό. Άφησε τη μία πλευρά πιο πυκνή, την άλλη να αναπνέει
  Η ΓΡΑΜΜΗ ΝΑ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ	Ένας μίσχος που ξεκινά κάτω αριστερά και γυρίζει όλο το πλαίσιο δίνει το χαρακτηριστικό της Αρ Νουβώ
  ΑΦΗΣΕ ΚΕΝΟ	Η ΚΡΙΣΗ ΤΟΥ ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ ΗΡΘΕ ΑΠΟ ΤΗ «ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ ΤΟΥ ΥΠΕΡΒΟΛΗ». Μη γεμίσεις κάθε χιλιοστό

  ΚΑΙ ΜΗ ΞΕΧΝΑΣ ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ: κορνίζα. Η φωτογραφία είναι το θέμα· το πλαίσιο ΤΗ ΣΥΝΟΔΕΥΕΙ. Αν το μοτίβο τραβάει το μάτι περισσότερο από τη φωτογραφία, απέτυχες λειτουργικά — και μάλιστα με τον ίδιο τρόπο που απέτυχε το κίνημα.

  ---

  ΒΗΜΑ 3 — ΥΛΙΚΑ ΚΑΙ ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ

  Το κεφάλαιο ονομάζει τα υλικά της Αρ Νουβώ: ΣΙΔΕΡΟ, ΓΥΑΛΙ, ΚΕΡΑΜΙΚΑ ΠΛΑΚΙΔΙΑ, ΞΥΛΟ, ΣΜΑΛΤΟ. Διάλεξε ό,τι μπορείς να δουλέψεις με ασφάλεια:

  ΥΛΙΚΟ	ΤΕΧΝΙΚΗ	ΑΝΑΦΟΡΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
  ΣΥΡΜΑ (αλουμινίου ή χαλκού)	λύγισμα σε ελικοειδείς μίσχους, κολλημένους σε ξύλινο ή χαρτονένιο πλαίσιο	Η ΠΙΟ ΠΙΣΤΗ ΛΥΣΗ — ο Χορτά και ο Γκιμάρ δουλεύουν σφυρήλατο σίδερο
  ΧΑΡΤΟΝΙ / ΞΥΛΟ	κοπή περιγράμματος και ζωγραφική	Ο Μάκιντος: σταμπωτά μοτίβα σε λευκό φόντο
  ΠΗΛΟΣ (αυτοσκληρυνόμενος)	ανάγλυφα πέταλα πάνω στο πλαίσιο	Ο Γκαουντί: «πολύχρωμα κεραμικά»
  ΨΗΦΙΔΕΣ / ΚΟΜΜΑΤΙΑ ΠΛΑΚΙΔΙΩΝ	μωσαϊκό σε πλατύ πλαίσιο	Ο Χορτά χρησιμοποιεί κεραμικά πλακίδια για αντανάκλαση φωτός

  ΤΟ ΓΥΑΛΙ ΝΑ ΜΠΕΙ ΜΟΝΟ ΩΣ ΕΤΟΙΜΟ ΤΖΑΜΙ ΚΟΡΝΙΖΑΣ ή ως χάντρες — μη δουλέψεις κομμένο γυαλί στην τάξη.

  Η ΠΑΛΕΤΑ — ΤΗ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

  «χρώματα ΖΩΗΡΑ ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΕΝΤΟΝΑ, όπως ΤΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΠΡΑΣΙΝΟ, ΤΟ ΡΟΖ, ΤΟ ΑΝΟΙΧΤΟ ΡΟΖ - ΜΟΒ» (Χιλ Χάουζ), πάνω σε λευκό.

  Εναλλακτικά, η γραμμή χωρίς χρώμα: σίδερο ή σκούρο μέταλλο σε φυσική απόχρωση, όπως στις πύλες του Γκιμάρ και του Χορτά. Και τα υλικά του Λαλίκ, αν θέλεις πολυτέλεια: «ΧΡΥΣΟ, ΣΜΑΛΤΟ ΚΑΙ ΔΙΑΜΑΝΤΙΑ» (εικ. 14.1).

  ---

  ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

  ΚΡΙΤΗΡΙΟ	ΒΑΡΟΣ
  Παραδόθηκαν ΚΑΙ ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΣΤΑΔΙΑ (παρατήρηση → απλοποίηση → ελικοειδής καμπύλη → εφαρμογή)	25%
  Το μοτίβο είναι ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ, όχι βοτανική αντιγραφή — υπάρχει η συνεχής ελικοειδής γραμμή	25%
  Τηρήθηκαν οι κανόνες του πλαισίου (καμία κοφτή γωνία, ασυμμετρία, συνέχεια, κενό)	20%
  Η ΚΟΡΝΙΖΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ — στέκεται όρθια, η φωτογραφία μπαίνει και φαίνεται	20%
  Η παλέτα και τα υλικά τεκμηριώνονται με αναφορά στο κεφάλαιο	10%

  ---

  ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΑΓΙΔΕΣ

  1. ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ. Ένα φωτορεαλιστικό τριαντάφυλλο δεν είναι Αρ Νουβώ. Το ζητούμενο είναι η γραμμή, όχι το είδος του φυτού.

  2. ΥΠΕΡΒΟΛΗ. Το ίδιο το κεφάλαιο λέει ότι η κρίση ήρθε από «ΤΗ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗ ΤΗΣ ΥΠΕΡΒΟΛΗ». Αν το πλαίσιο πνίγει τη φωτογραφία, επανέλαβες το λάθος του κινήματος.

  3. ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΚΑΘΡΕΦΤΗ. Το ίδιο μοτίβο τέσσερις φορές, μία σε κάθε πλευρά, δίνει νεοκλασικό πλαίσιο, όχι Αρ Νουβώ. Η φύση δεν επαναλαμβάνεται πανομοιότυπα.

  4. ΞΕΧΑΣΜΕΝΗ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ. Είναι επιτραπέζια κορνίζα: χρειάζεται στήριγμα πίσω, σταθερή βάση και άνοιγμα για να μπει η φωτογραφία. Θυμήσου τον Μάκιντος, που σχεδίαζε «ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ … ΜΕΧΡΙ ΚΑΙ ΤΙΣ ΣΙΔΕΡΕΝΙΕΣ ΠΟΡΤΕΣ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ» — ο ολικός σχεδιασμός σημαίνει ότι ΤΙΠΟΤΑ δεν αφήνεται στην τύχη, ούτε το πίσω μέρος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η λέξη «αντιγράψετε» παραπλανά. Η Αρ Νουβώ δεν αντιγράφει το σχήμα του λουλουδιού — μεταφράζει τη δομή του σε κατασκευή· το κριτήριο το δίνει ο πρόδρομος Βιολέ λε Ντυκ, με «συγκρίσεις ανάμεσα στη ΔΟΜΗ των μορφών και στους ΜΗΧΑΝΙΣΜΟΥΣ ΚΑΙ ΤΟΥΣ ΝΟΜΟΥΣ του ζωικού και φυτικού οργανισμού». Δουλεύεις σε τέσσερα στάδια (παρατήρηση → απλοποίηση → ελικοειδής καμπύλη → εφαρμογή) και τηρείς τέσσερις κανόνες: καμία κοφτή γωνία, ασυμμετρία, συνεχή γραμμή, κενό. Υποδείγματα: Χορτά (η καμπύλη ενοποιεί), Γκιμάρ (το φυτικό σηκώνει βάρος), Γκαουντί (οργανική δομή), Μάκιντος (το μέτρο και η παλέτα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΜΗΝ ΚΑΝΕΙΣ ΒΟΤΑΝΙΚΗ ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ. Ένα φωτορεαλιστικό λουλούδι δεν είναι Αρ Νουβώ. Ζητείται η μακριά ελικοειδής γραμμή που, στον Χορτά, «ενοποίησε οροφές, τοίχους και πατώματα».
• ΑΦΗΣΕ ΚΕΝΟ. Η κρίση του κινήματος ήρθε ως «αποτέλεσμα … ΤΗΣ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΗΣ ΤΗΣ ΥΠΕΡΒΟΛΗΣ». Αν το πλαίσιο πνίγει τη φωτογραφία, επαναλαμβάνεις το λάθος του.
• ΟΧΙ ΣΥΜΜΕΤΡΙΑ ΚΑΘΡΕΦΤΗ. Το ίδιο μοτίβο σε κάθε πλευρά δίνει νεοκλασικό πλαίσιο. Η φυτική μορφή είναι ασύμμετρη — άφησε τη μία πλευρά πυκνότερη.
• ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΤΡΑΠΕΖΙΑ ΚΟΡΝΙΖΑ. Χρειάζεται στήριγμα, σταθερή βάση και άνοιγμα για τη φωτογραφία. Ο ολικός σχεδιασμός του Μάκιντος περιλάμβανε ακόμη και «τις σιδερένιες πόρτες της αυλής».
• Η παλέτα δίνεται από το βιβλίο: «χρώματα ζωηρά ΑΛΛΑ ΟΧΙ ΕΝΤΟΝΑ, όπως το ανοιχτό πράσινο, το ροζ, το ανοιχτό ροζ - μοβ» πάνω σε λευκό — ή η γυμνή γραμμή του σφυρήλατου μετάλλου, όπως στις πύλες του Γκιμάρ.