Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23ο: ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ (σελ. 268) – ΙΣΤΟΡΙΑ ΔΙΑΚΟΣΜΗΤΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — ΚΕΦΑΛΑΙΟ 23ο: ΣΥΓΧΡΟΝΟΙ ΣΧΕΔΙΑΣΤΕΣ

Η 1 δραστηριότητα του κεφαλαίου (ΕΝΙΚΟΣ, χωρίς αρίθμηση), στη σελ. 268. Έχει άγκυρα μέσα στο κεφάλαιο και είναι ακριβώς η ίδια πρακτική: ο Ρον Άραντ προβάλλει «ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΟΛΑΖ ΤΥΧΑΙΩΝ ΚΑΤΑΛΟΙΠΩΝ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ», και οι Γερμανοί «χρησιμοποιούν ΕΥΤΕΛΗ Η ΑΚΑΤΕΡΓΑΣΤΑ ΥΛΙΚΑ … δημιουργώντας ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΕΣ ΜΟΡΦΕΣ». ΘΕΜΑ ΑΣΦΑΛΕΙΑΣ που η εκφώνηση δεν θίγει: τα κομμένα κουτιά αλουμινίου έχουν εξαιρετικά κοφτερές ακμές.

Δραστηριότητα (σελ. 268) — Αντικείμενο από άδεια κουτιά αναψυκτικών

Ερώτηση: Χρησιμοποιήστε ως πρώτη ύλη, άδεια κουτιά αναψυκτικών, για να κατασκευάσετε ένα αντικείμενο της επιλογής σας.

Απάντηση:

• ΠΡΩΤΑ Η ΑΣΦΑΛΕΙΑ — ΚΑΙ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΥΠΙΚΟΤΗΤΑ

  Η εκφώνηση δεν λέει τίποτε για ασφάλεια, αλλά ΤΟ ΚΟΜΜΕΝΟ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ ΚΟΒΕΙ ΣΑΝ ΞΥΡΑΦΙ. Πριν κάνεις οτιδήποτε:

  • ΓΑΝΤΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑΣ σε κάθε φάση κοπής και συναρμολόγησης.
  • ΓΥΑΛΙΑ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ — τα κομμάτια αλουμινίου εκτινάσσονται.
  • ΛΙΜΑΡΕ Η ΔΙΠΛΩΣΕ ΚΑΘΕ ΚΟΜΜΕΝΗ ΑΚΜΗ πριν προχωρήσεις. Μια διπλωμένη ακμή δεν κόβει — και ταυτόχρονα δυναμώνει το κομμάτι.
  • ΠΛΥΝΕ ΤΑ ΚΟΥΤΙΑ πριν τα δουλέψεις.
  • ΨΑΛΙΔΙ ΛΑΜΑΡΙΝΑΣ, όχι κοινό ψαλίδι· και κοπή πάνω σε σταθερή επιφάνεια.
  • ΤΟ ΤΕΛΙΚΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΟΒΕΙ ΟΠΟΙΟΝ ΤΟ ΠΙΑΣΕΙ. Αυτό είναι και κριτήριο αξιολόγησης, όχι μόνο ασφάλειας.

  ---

  Η ΑΓΚΥΡΑ: ΑΥΤΟ ΑΚΡΙΒΩΣ ΚΑΝΕΙ Ο ΡΟΝ ΑΡΑΝΤ

  Η δραστηριότητα δεν είναι χειροτεχνία ανακύκλωσης — είναι ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΘΕΣΗ, και το κεφάλαιο τη διατυπώνει:

  Το κατάστημα «One Off» του ΡΟΝ ΑΡΑΝΤ (Λονδίνο, 1981) «προβάλλει ΤΗΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗ ΚΟΛΑΖ ΤΥΧΑΙΩΝ ΚΑΤΑΛΟΙΠΩΝ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: ΠΑΛΙΑ ΚΑΘΙΣΜΑΤΑ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΩΝ ΠΟΥ ΑΝΑΚΥΚΛΩΝΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΛΥΘΡΟΝΕΣ, ΠΙΚ-ΑΠ ΑΠΟ ΜΠΕΤΟΝ ΑΡΜΕ, ΕΠΙΠΛΑ ΑΠΟ ΛΑΜΑΡΙΝΕΣ κ.τλ.»

  Και οι Γερμανοί του «Νέου Ντιζάιν»: «χρησιμοποιούν ΕΥΤΕΛΗ Η ΑΚΑΤΕΡΓΑΣΤΑ ΥΛΙΚΑ, ΜΑΖΙ ΜΕ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΑ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΑ Η ΣΥΝΘΕΤΙΚΑ ΥΛΙΚΑ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΩΝΤΑΣ ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΕΣ ΜΟΡΦΕΣ.»

  ΤΟ ΚΟΥΤΙ ΑΝΑΨΥΚΤΙΚΟΥ ΕΙΝΑΙ ΑΚΡΙΒΩΣ «ΚΑΤΑΛΟΙΠΟ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ». Και μάλιστα το τελειότερο δείγμα του: τυποποιημένο, πανομοιότυπο, μαζικό, με σχεδιασμένη ετικέτα — δηλαδή ΟΛΑ όσα διάβασες από το κεφ. 16 και μετά, σε ένα αντικείμενο που πετάς σε δέκα λεπτά.

  ---

  ΒΗΜΑ 1 — ΔΙΑΛΕΞΕ ΘΕΣΗ ΠΡΙΝ ΔΙΑΛΕΞΕΙΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ

  Το κεφάλαιο σού δίνει ΤΡΕΙΣ διαφορετικές στάσεις. Διάλεξε ΜΙΑ και δούλεψε συνεπώς:

  ΣΤΑΣΗ	ΤΙ ΣΗΜΑΙΝΕΙ	ΤΙ ΦΤΙΑΧΝΕΙΣ
  Α. ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΦΑΙΝΕΤΑΙ (Άραντ)	Το αντικείμενο ΔΗΛΩΝΕΙ από τι είναι — «αισθητική κολάζ», ορατά τα σήματα και τα χρώματα των κουτιών	φωτιστικό, δοχείο, ρολόι, κορνίζα, μικρό κάθισμα
  Β. ΤΟ ΥΛΙΚΟ ΕΞΑΦΑΝΙΖΕΤΑΙ	Λιώνεις οπτικά την προέλευση — λωρίδες πλεγμένες, επιφάνεια ενιαία, «απροσδόκητες μορφές»	μπολ, βάζο, καπέλο φωτιστικού
  Γ. ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΜΙΛΑΕΙ (Σότσας)	Δίνεις ΣΥΜΒΟΛΙΚΟ περιεχόμενο: «ένα οποιοδήποτε αντικείμενο ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΜΟΝΟ ΧΡΗΣΤΙΚΗ ΑΞΙΑ, ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ»	αντικείμενο για το ίδιο το θέμα της κατανάλωσης

  ΓΡΑΨΕ ΤΗ ΘΕΣΗ ΣΟΥ ΣΕ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΡΙΝ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙΣ. Χωρίς αυτήν, θα φτιάξεις απλώς «κάτι από κουτάκια».

  ---

  ΒΗΜΑ 2 — ΤΙ ΣΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΥΛΙΚΟ (και τι όχι)

  Μελέτησε το κουτί ΠΡΙΝ το κόψεις. Έχει τέσσερα εντελώς διαφορετικά μέρη:

  ΜΕΡΟΣ	ΙΔΙΟΤΗΤΕΣ	ΓΙΑ ΤΙ ΚΑΝΕΙ
  ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΟ ΣΩΜΑ	λεπτό, εύκαμπτο, τυπωμένο — ανοίγει σε ορθογώνιο φύλλο	λωρίδες, πλέξη, επιφάνειες, κολάζ
  ΒΑΣΗ	κοίλη, ανθεκτική, ΗΔΗ ΣΤΡΟΓΓΥΛΕΜΕΝΗ	ποδαράκια, δίσκοι, στοιχεία που πατούν
  ΚΑΠΑΚΙ ΜΕ ΤΟ ΑΝΟΙΓΜΑ	πιο σκληρό, με στεφάνη	δακτύλιοι, στόμια, στεφάνες
  ΓΛΩΤΤΙΔΑ	μικρή, με οπή	κρίκοι, σύνδεσμοι, αλυσίδες

  ΤΡΕΙΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΧΩΡΙΣ ΚΟΛΛΑ ΚΑΙ ΧΩΡΙΣ ΘΕΡΜΟΤΗΤΑ:

  1. ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΗ ΑΚΜΗΣ — διπλώνεις 3-4 χιλ. προς τα μέσα· ασφάλεια ΚΑΙ αντοχή.
  2. ΠΛΕΞΗ ΛΩΡΙΔΩΝ — κόβεις ίσες λωρίδες και τις πλέκεις όπως ένα καλάθι. Θυμήσου το κεφ. 6: το «πλεκτό καλάμι» υπήρχε ήδη στα καθίσματα.
  3. ΡΑΦΗ ΜΕ ΣΥΡΜΑ Η ΚΡΙΚΟΥΣ — τρυπάς με σουβλί (σε ξύλινη βάση) και δένεις.

  ΜΗ ΘΕΡΜΑΝΕΙΣ ΚΑΙ ΜΗΝ ΚΑΨΕΙΣ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟ. Ούτε για να αφαιρέσεις τη βαφή. Οι αναθυμιάσεις είναι επικίνδυνες, και δεν το χρειάζεσαι.

  ---

  ΒΗΜΑ 3 — ΠΩΣ ΤΟ ΚΡΙΝΕΙΣ

  Πριν παραδώσεις, απάντησε στις τέσσερις ερωτήσεις:

  1. ΛΕΙΤΟΥΡΓΕΙ; Αν είναι δοχείο, κρατά· αν είναι φωτιστικό, φωτίζει· αν είναι κάθισμα, σηκώνει βάρος. Και αν επίτηδες ΔΕΝ λειτουργεί, πες το: «σχεδόν ΠΡΟΚΛΗΤΙΚΑ ΑΝΤΙΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ» είναι θεμιτή επιλογή — αρκεί να είναι ΕΠΙΛΟΓΗ.
  2. ΕΙΝΑΙ ΑΣΦΑΛΕΣ; Πέρνα το χέρι σου παντού. Καμία ακμή δεν πρέπει να κόβει.
  3. ΦΑΙΝΕΤΑΙ Η ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ — ΚΑΙ ΤΟ ΘΕΛΕΙΣ; Και οι δύο απαντήσεις είναι σωστές, αλλά πρέπει να είναι συνειδητές.
  4. ΠΟΣΑ ΚΟΥΤΙΑ ΧΡΕΙΑΣΤΗΚΑΝ; Μέτρησέ τα και γράψ' το. Είναι από μόνο του σχόλιο.

  ---

  ΤΙ ΠΑΡΑΔΙΝΕΙΣ

  ΤΕΜΑΧΙΟ	ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ
  1	ΤΟ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ
  2	ΣΚΙΤΣΑ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ — πώς κόπηκε, πώς ενώθηκε
  3	ΜΙΑ ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ: Η ΘΕΣΗ ΣΟΥ — ποια από τις τρεις στάσεις διάλεξες και γιατί, με αναφορά στον Άραντ ή στον Σότσας
  4	ΑΡΙΘΜΟΣ ΚΟΥΤΙΩΝ ΚΑΙ ΧΡΟΝΟΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

  ΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΣΤΟΙΧΕΙΟ ΣΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΚΑΛΥΤΕΡΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ. Θυμήσου γιατί απέτυχε ο Μόρις (κεφ. 13): «ΟΙ ΠΟΛΛΕΣ ΕΡΓΑΤΟΩΡΕΣ που απαιτούσε η χειροτεχνική δημιουργία ΑΝΕΒΑΖΕ ΥΠΕΡΒΟΛΙΚΑ ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ». Μέτρησε πόσες ώρες σου πήρε το δικό σου και υπολόγισε τι θα κόστιζε αν πληρωνόσουν. Θα καταλάβεις γιατί ο Άραντ πουλούσε σε κατάστημα που λεγόταν «ONE OFF» — δηλαδή «μοναδικό κομμάτι».

  ---

  ΚΡΙΤΗΡΙΑ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ

  ΚΡΙΤΗΡΙΟ	ΒΑΡΟΣ
  ΑΣΦΑΛΕΙΑ: καμία κοφτερή ακμή στο τελικό αντικείμενο	20%
  Δηλώθηκε ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΘΕΣΗ και τεκμηριώθηκε με αναφορά στο κεφάλαιο	25%
  Το αντικείμενο ΕΧΕΙ ΣΑΦΗ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑ — ξέρεις τι είναι και τι κάνει	20%
  Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΕΙΝΑΙ ΕΠΙΜΕΛΗΜΕΝΗ — καθαρές κοπές, σταθερές ενώσεις	20%
  Παραδόθηκαν σκίτσα διαδικασίας και ο απολογισμός (κουτιά, χρόνος)	15%

  ---

  ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΑΓΙΔΕΣ

  1. «ΚΑΤΙ ΑΠΟ ΚΟΥΤΑΚΙΑ». Χωρίς δηλωμένη θέση, η εργασία είναι χειροτεχνία. Το κεφάλαιο μιλά για ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΕΣ ΘΕΣΕΙΣ — διάλεξε μία.

  2. ΚΟΦΤΕΡΕΣ ΑΚΜΕΣ. Δεν είναι μόνο θέμα ασφάλειας — είναι κακή κατασκευή. Ο Άραντ φτιάχνει ΠΟΛΥΘΡΟΝΕΣ από παλιά καθίσματα, όχι επικίνδυνα γλυπτά.

  3. ΑΝΤΙΓΡΑΦΗ ΥΠΑΡΧΟΝΤΟΣ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟΥ ΣΕ ΑΛΛΟ ΥΛΙΚΟ. Ένα «βάζο από κουτάκια» που μοιάζει με κανονικό βάζο δεν αξιοποιεί τίποτε. Ζητούνται «ΑΠΡΟΣΔΟΚΗΤΕΣ ΜΟΡΦΕΣ» — άφησε το υλικό να προτείνει σχήμα.

  4. ΘΕΡΜΑΝΣΗ Η ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΑΛΟΥΜΙΝΙΟΥ. Ποτέ. Ούτε για αφαίρεση βαφής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δραστηριότητα έχει άγκυρα μέσα στο κεφάλαιο: ο Ρον Άραντ («One Off», Λονδίνο 1981) προβάλλει «την αισθητική ΚΟΛΑΖ ΤΥΧΑΙΩΝ ΚΑΤΑΛΟΙΠΩΝ ΤΟΥ ΒΙΟΜΗΧΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ: παλιά καθίσματα αυτοκινήτων που ανακυκλώνονται σε πολυθρόνες, πικ-απ από μπετόν αρμέ, έπιπλα από λαμαρίνες», και οι Γερμανοί «χρησιμοποιούν ευτελή ή ακατέργαστα υλικά … δημιουργώντας απροσδόκητες μορφές». Διαλέγεις πρώτα ΘΕΣΗ (το υλικό φαίνεται / εξαφανίζεται / το αντικείμενο μιλάει συμβολικά κατά τον Σότσας), μελετάς τα τέσσερα μέρη του κουτιού, δουλεύεις με αναδίπλωση ακμής, πλέξη λωρίδων, ραφή με σύρμα — και παραδίδεις αντικείμενο, σκίτσα, την παράγραφο της θέσης σου και τον απολογισμό (πόσα κουτιά, πόσες ώρες). Το κομμένο αλουμίνιο κόβει σαν ξυράφι — γάντια, γυαλιά, και κάθε ακμή διπλωμένη ή λιμαρισμένη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΠΡΩΤΑ. Το κομμένο αλουμίνιο κόβει σαν ξυράφι: γάντια εργασίας, γυαλιά, ψαλίδι λαμαρίνας, και κάθε κομμένη ακμή διπλωμένη ή λιμαρισμένη. Ποτέ θέρμανση ή κάψιμο — ούτε για αφαίρεση βαφής.
• ΔΗΛΩΣΕ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ ΘΕΣΗ ΠΡΙΝ ΞΕΚΙΝΗΣΕΙΣ. Χωρίς αυτήν φτιάχνεις «κάτι από κουτάκια». Το κεφάλαιο δίνει τρεις: το υλικό φαίνεται (Άραντ), το υλικό εξαφανίζεται, ή το αντικείμενο μιλάει συμβολικά (Σότσας).
• ΜΗΝ ΑΝΤΙΓΡΑΨΕΙΣ ΥΠΑΡΧΟΝ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΟ ΣΕ ΑΛΛΟ ΥΛΙΚΟ. Ζητούνται «απροσδόκητες μορφές» — άφησε τα τέσσερα μέρη του κουτιού (σώμα, βάση, καπάκι, γλωττίδα) να προτείνουν σχήμα.
• ΤΟ ΑΝΤΙΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ — ΑΛΛΑ ΩΣ ΕΠΙΛΟΓΗ. Το κεφάλαιο περιγράφει αντικείμενα «σχεδόν προκλητικά αντιλειτουργικά», που «αναβαθμίζουν … το συμβολικό τους περιεχόμενο». Αν το κάνεις, δήλωσέ το.
• ΜΕΤΡΗΣΕ ΚΟΥΤΙΑ ΚΑΙ ΩΡΕΣ. Είναι το καλύτερο συμπέρασμα: θυμήσου γιατί απέτυχε ο Μόρις — «οι πολλές ΕΡΓΑΤΟΩΡΕΣ … ανέβαζε υπερβολικά το κόστος» — και γιατί το κατάστημα του Άραντ λεγόταν «One Off», δηλαδή μοναδικό κομμάτι.