Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 11 (1-5) (σελ. 152-153) – ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 11 (1-5)

Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 11 — η επιλογή σωστής απάντησης για την MED, τις αντιηλιακές ουσίες και τον SPF, οι προτάσεις Σωστού/Λάθους για την ακτινοβολία και τα αντηλιακά, η συμπλήρωση των κενών για τις επιδράσεις του ήλιου, το ηλιακό έγκαυμα και την UVC, η αντιστοίχιση των φίλτρων και των μηχανισμών και οι προτάσεις Σωστού/Λάθους για τον SPF.

Ερώτηση 1 — Επιλογή σωστής απάντησης — MED, αντιηλιακές ουσίες, SPF

Ερώτηση: Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Α. Η MED είναι: → β. η ελάχιστη δόση ακτινοβολίας που μπορεί να προκαλέσει ένα ερύθημα (σελ. 143): MED (Minimum Erythema Dose: Ελάχιστη Ερυθηματογόνος Δόση).

  Β. Οι αντιηλιακές ουσίες είναι: → δ. οτιδήποτε από τα παραπάνω — δηλαδή ουσίες που ανακλούν τη UV ακτινοβολία, ουσίες που σκεδάζουν τη UV ακτινοβολία και ουσίες αρωματικής φύσης που απορροφούν τη UV ακτινοβολία· το βιβλίο (σελ. 141) αναφέρει και τους τρεις μηχανισμούς: οι μηχανισμοί με τους οποίους η ακτινοβολία Ιπ μειώνεται σε Ιδ είναι: 1. Η απορρόφηση από μόρια του αντιηλιακού φίλτρου 2. Η ανάκλαση 3. Η σκέδαση που εξαρτάται από τον τύπο του αντιηλιακού παράγοντα· τα φίλτρα UVB και τα φίλτρα ευρύτερου φάσματος είναι χημικές ουσίες κυρίως αρωματικής φύσης που απορροφούν, ενώ τα φράγματα (UV blockers)… δρουν κυρίως με ανάκλαση ή σκέδαση.

  Γ. Ο SPF εκφράζει: → γ. την αποτελεσματικότητα του αντιηλιακού προϊόντος (σελ. 143): ο συντελεστής ή δείκτης ηλιακής προστασίας (Sun Protection Factor, SPF) εκφράζει την αποτελεσματικότητα των αντιηλιακών προϊόντων στην προστασία του δέρματος από τον ήλιο· ορίζεται ως ο λόγος της UV ενέργειας που απαιτείται για την πρόκληση ερυθήματος MED προστατευμένου δέρματος… προς την MED απροστάτευτου δέρματος.

  Το παράδειγμα του βιβλίου: αν ένα άτομο αναπτύσσει ερύθημα μετά από 15 λεπτά από την έκθεση στον ήλιο, το άτομο αυτό χρησιμοποιώντας ένα αντιηλιακό με δείκτη προστασίας 4 θα μπορέσει να παραμείνει στον ήλιο 4 x 15 = 60 λεπτά αναπτύσσοντας ερύθημα ίδιας έντασης όπως θα ανέπτυσσε χωρίς το προϊόν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο Α σωστή είναι η επιλογή β: η MED (Minimum Erythema Dose) είναι η ελάχιστη δόση ακτινοβολίας που μπορεί να προκαλέσει ένα ερύθημα. Στο Β σωστή είναι η επιλογή δ, οτιδήποτε από τα παραπάνω, γιατί οι αντιηλιακές ουσίες μειώνουν την ακτινοβολία με τρεις μηχανισμούς: την απορρόφηση από μόρια του φίλτρου, την ανάκλαση και τη σκέδαση. Στο Γ σωστή είναι η επιλογή γ: ο SPF εκφράζει την αποτελεσματικότητα του αντιηλιακού προϊόντος στην προστασία του δέρματος από τον ήλιο, ως λόγος της MED προστατευμένου προς την MED απροστάτευτου δέρματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Σωστό ή λάθος — ακτινοβολία και αντηλιακά

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λάθος (Λ):

Απάντηση:

• Οι προτάσεις και οι απαντήσεις | Πρόταση | Σ/Λ | |---|---| | α. η μέτρια έκθεση ενός ατόμου στο ηλιακό φως έχει ωφέλιμες επιδράσεις | Σ | | β. οι πιο σπουδαίες μορφές αντιηλιακών προϊόντων είναι τα λάδια | Λ | | γ. η UVB ακτινοβολία διεισδύει στο δέρμα πιο βαθιά από τη UVA | Λ | | δ. η UVA έχει μικρότερη ενέργεια από τη UVB περιοχή | Σ | | ε. η αποτελεσματικότητα ενός αντιηλιακού προϊόντος δεν εξαρτάται από τη συγκέντρωση του αντιηλιακού | Λ | | στ. ένα κανονικό δέρμα καίγεται ελάχιστα και μαυρίζει καλά | Σ |

  Η τεκμηρίωση

  • α (σελ. 137): η μέτρια έκθεση του ανθρώπινου σώματος στην ηλιακή ακτινοβολία έχει… ωφέλιμες επιδράσεις στην υγεία και τη διάθεση του ανθρώπου — ενεργοποίηση της βιταμίνης D3, ευεργετική δράση σε ψωρίαση και ακμή, διέγερση της κυκλοφορίας, ευεξία.
  • β (σελ. 147-148): τα Γαλακτώματα τύπου Λάδι σε Νερό (o/w emulsion) είναι τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα· τα λάδια αντίθετα παρέχουν μικρότερη αντιηλιακή προστασία απ' ό,τι τα γαλακτώματα· γι' αυτό χρησιμοποιούνται περισσότερο ως βάση για προϊόντα χαμηλού δείκτη προστασίας.
  • γ (Πίνακας 11.1, σελ. 134): UVA — Διείσδυση στο δέρμα: Μεγάλη-Υπόδερμα· UVB — Μέτρια-Δέρμα — άρα ισχύει το αντίθετο: η UVA διεισδύει βαθύτερα.
  • δ (Πίνακας 11.1): UVA: Ενέργεια Χαμηλή· UVB: Μέτρια — η ενέργεια είναι αντίστροφα ανάλογη του μήκους κύματος (E = hc/λ).
  • ε (σελ. 146): εξαρτάται όμως και από τους παρακάτω παράγοντες… 2. τη συγκέντρωση του δραστικού συστατικού που χρησιμοποιείται.
  • στ (Πίνακας 11.3, σελ. 145): ο φωτότυπος IV (μετρίως καστανό, μεσογειακός τύπος) — Καίγεται ελάχιστα. Μαυρίζει εύκολα. Κανονικό δέρμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι προτάσεις α, δ και στ: η μέτρια έκθεση στο ηλιακό φως έχει ωφέλιμες επιδράσεις· η UVA έχει μικρότερη ενέργεια από τη UVB, αφού η ενέργεια είναι αντίστροφα ανάλογη του μήκους κύματος· και το κανονικό δέρμα, δηλαδή ο φωτότυπος IV, καίγεται ελάχιστα και μαυρίζει εύκολα. Λανθασμένες είναι οι β, γ και ε: οι πιο σπουδαίες μορφές αντιηλιακών είναι τα γαλακτώματα o/w και όχι τα λάδια, που παρέχουν μικρότερη προστασία· η UVA και όχι η UVB διεισδύει βαθύτερα, φτάνοντας μέχρι το υπόδερμα· και η αποτελεσματικότητα εξαρτάται σαφώς από τη συγκέντρωση του δραστικού συστατικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Συμπλήρωση κενών — ήλιος, έγκαυμα, UVC

Ερώτηση: Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις

Απάντηση:

• α. Ο ήλιος έχει ____ επιδράσεις σε ορισμένες δερματικές ασθένειες, όπως η ____ → ωφέλιμες (θεραπευτικές) επιδράσεις· όπως η ψωρίαση (και η ακμή) — σελ. 137: βοηθά στη θεραπεία ορισμένων μορφών φυματίωσης… και στη θεραπεία ορισμένων μορφών δερματικών παθήσεων, όπως η ψωρίαση και η ακμή.

  β. Αν το ερύθημα είναι περισσότερο _ και συνοδεύεται από __, κνησμό σχηματισμό _____ ή και σε πιο οξείες καταστάσεις από ρίγη, ____ και ____ ονομάζεται ____ . → έντονο· πόνο· φλυκταινών ή οιδήματος· πυρετό και ναυτία· ονομάζεται ηλιακό έγκαυμα (sunburn) — σελ. 138.

  γ. Η χρόνια έκθεση του ανθρώπινου δέρματος στο ηλιακό φως προκαλεί και άλλες βλάβες που είναι και ____ → μακροπρόθεσμες / μόνιμες — σελ. 139: οι βλάβες από την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας εκδηλώνονται με πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, απώλεια της ελαστικότητας του δέρματος, ξηρότητα, απολέπιση, εμφάνιση ρυτίδων και φαγεσώρων γήρανσης και μερικές φορές με εμφάνιση μελαχρωματικών κηλίδων, με αποτέλεσμα την πρόωρη γήρανση του δέρματος· η χρόνια έκθεση… είναι ένας από τους παράγοντες ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος.

  δ. Η _ περιοχή περιλαμβάνει μήκη κύματος από 185 έως 290 nm. Η περιοχή αυτή προκαλεί ___ που όμως δεν ακολουθείται από _____ . → UVC· προκαλεί σοβαρά εγκαύματα (ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, ικανή να προκαλέσει χημικές και γενετικές αλλαγές στους ζωντανούς οργανισμούς)· που όμως δεν ακολουθείται από μαύρισμα (σχηματισμό μελανίνης) — σελ. 134: η ακτινοβολία αυτή δε συμμετέχει στον σχηματισμό της μελανίνης και συγκρατείται από το στρώμα του όζοντος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Ο ήλιος έχει ωφέλιμες, δηλαδή θεραπευτικές, επιδράσεις σε ορισμένες δερματικές ασθένειες, όπως η ψωρίαση και η ακμή. β. Αν το ερύθημα είναι περισσότερο έντονο και συνοδεύεται από πόνο, κνησμό, σχηματισμό φλυκταινών ή οιδήματος και, σε πιο οξείες καταστάσεις, από ρίγη, πυρετό και ναυτία, ονομάζεται ηλιακό έγκαυμα (sunburn). γ. Προκαλεί και άλλες βλάβες που είναι μακροπρόθεσμες και μόνιμες, δηλαδή πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, απώλεια ελαστικότητας, ξηρότητα, απολέπιση, ρυτίδες και μελαχρωματικές κηλίδες, με αποτέλεσμα την πρόωρη γήρανση, ενώ αποτελεί και παράγοντα ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος. δ. Η UVC περιοχή περιλαμβάνει μήκη κύματος από 185 έως 290 nm και προκαλεί σοβαρά εγκαύματα, που όμως δεν ακολουθούνται από μαύρισμα, αφού η ακτινοβολία αυτή δεν συμμετέχει στον σχηματισμό της μελανίνης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Αντιστοίχιση — ακτινοβολία και μηχανισμοί

Ερώτηση: Αντιστοιχίστε τα στοιχεία της 1ης στήλης με τα στοιχεία της 2ης στήλης

Απάντηση:

• Η αντιστοίχιση | 1η στήλη | 2η στήλη | |---|---| | 1. UVB φίλτρα | α. παράγωγα σαλικυλικού οξέος | | 2. βενζοφαινόνη | ε. UVA φίλτρα | | 3. μελανίνη | η. χρωστική του δέρματος | | 4. διοξείδιο του τιτανίου | γ. ανάκλαση σκέδαση | | 5. ουροκανικό οξύ | θ. ιδρώτας | | 6. ηλιακό έγκαυμα | στ. επιβλαβείς επιδράσεις UV ακτινοβολίας | | 7. γήρανση | δ. χρόνια έκθεση στη UV ακτινοβολία | | 8. UVB | ζ. ερυθηματογόνος περιοχή | | 9. ηλιακό μαύρισμα | ι. 3 είδη | | 10. πάχυνση κεράτινης στιβάδας | β. προστατευτικός μηχανισμός του δέρματος |

  Η τεκμηρίωση

  • 1 (σελ. 141): τα φίλτρα υπεριωδών ακτίνων UVB ταξινομούνται σε το π-άμινοβενζοϊκό οξύ (ΡΑΒΑ)… τα παράγωγα του κινναμωμικού οξέος… τα παράγωγα του σαλικυκλικού οξέος… τα διάφορα αντιηλιακά φίλτρα UVB.
  • 2 (σελ. 141): οι ουσίες που απορροφούν τόσο την υπεριώδη UVB… όσο και την υπεριώδη UVA… είναι οι βενζοφαινόνες, το διβενζουλμεθάνιο, η ανθραλινάτη.
  • 3 (σελ. 135): η μελανίνη είναι ο καθοριστικότερος παράγοντας για το χρώμα του ανθρώπινου δέρματος· είναι η χρωστική ουσία μελανίνη.
  • 4 (σελ. 141): οι αντιηλιακές ουσίες που δρουν κυρίως με ανάκλαση ή σκέδαση… ονομάζονται φράγματα (UV blockers) και είναι… το διοξείδιο του τιτανίου (TiO2) και το οξείδιο του ψευδαργύρου (ΖnΟ).
  • 5 (σελ. 136): το ουροκανικό οξύ, που είναι συστατικό του ιδρώτα και με την εφίδρωση μεταφέρεται στην κεράτινη στιβάδα.
  • 6 (σελ. 138): το ηλιακό έγκαυμα ανήκει στα βλαβερά αποτελέσματα της επίδρασης της ηλιακής ακτινοβολίας στο δέρμα.
  • 7 (σελ. 139): η χρόνια έκθεση… εκδηλώνεται με… εμφάνιση ρυτίδων και φαγεσώρων γήρανσης… με αποτέλεσμα την πρόωρη γήρανση του δέρματος.
  • 8 (σελ. 138): η ακτινοβολία UVB στην περιοχή των 308 nm έχει την πιο σημαντική ερυθηματώδη δράση· UVB — Προκαλεί ερύθημα (ηλιακά εγκαύματα).
  • 9 (σελ. 136): το μαύρισμα του δέρματος διακρίνεται σε τρεις τύπους ανάλογα με τον τρόπο που αναπτύσσεται — άμεσο, επιβραδυνόμενο, πραγματικό.
  • 10 (σελ. 135): οι παράγοντες που προστατεύουν το δέρμα… είναι η πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, το μαύρισμα του δέρματος και το ουροκανικό οξύ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αντιστοίχιση είναι: 1-α, τα UVB φίλτρα περιλαμβάνουν τα παράγωγα του σαλικυλικού οξέος· 2-ε, η βενζοφαινόνη ανήκει στα φίλτρα που απορροφούν και την UVA· 3-η, η μελανίνη είναι η χρωστική του δέρματος· 4-γ, το διοξείδιο του τιτανίου δρα με ανάκλαση και σκέδαση· 5-θ, το ουροκανικό οξύ είναι συστατικό του ιδρώτα· 6-στ, το ηλιακό έγκαυμα ανήκει στις επιβλαβείς επιδράσεις της UV ακτινοβολίας· 7-δ, η γήρανση οφείλεται στη χρόνια έκθεση στη UV ακτινοβολία· 8-ζ, η UVB είναι η ερυθηματογόνος περιοχή· 9-ι, το ηλιακό μαύρισμα διακρίνεται σε 3 είδη, το άμεσο, το επιβραδυνόμενο και το πραγματικό· και 10-β, η πάχυνση της κεράτινης στιβάδας είναι προστατευτικός μηχανισμός του δέρματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Σωστό ή λάθος — SPF και αντηλιακά

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λάθος (Λ):

Απάντηση:

• Οι προτάσεις και οι απαντήσεις | Πρόταση | Σ/Λ | |---|---| | α. ο SPF έχει πρακτική σημασία στον υπολογισμό του χρόνου που μπορεί να εκτεθεί το άτομο στην ηλιακή ακτινοβολία | Σ | | β. τα παράγωγα του κιναμμωμικού οξέος ανήκουν στα UVA φίλτρα | Λ | | γ. ένα αντιηλιακό προϊόν πρέπει να είναι πτητικό για να μπορεί να στεγνώνει εύκολα | Λ | | δ. το χιόνι ανακλά πολύ τη UV ακτινοβολία | Σ | | ε. το απόγευμα μετά τις 3.00 μμ ο ήλιος είναι πιο επικίνδυνος απ' ότι το πρωί πριν τις 10.00 πμ | Λ | | στ. το μαύρισμα δεν προστατεύει από τη περαιτέρω έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία | Λ |

  Η τεκμηρίωση

  • α (σελ. 143-144): ο δείκτης που αναγράφεται πάνω στα αντιηλιακά προϊόντα δείχνει ότι το άτομο που χρησιμοποιεί το προϊόν μπορεί να εκτίθεται στον ήλιο τόσο περισσότερο χρονικό διάστημα όσο είναι ο δείκτης SPF — π.χ. 4 x 15 = 60 λεπτά. (Με τη ρητή επιφύλαξη του βιβλίου: τα αντιηλιακά προϊόντα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να παρατείνουν τον χρόνο έκθεσης στον ήλιο.)
  • β (σελ. 141): τα παράγωγα του κινναμωμικού οξέος ανήκουν στα φίλτρα υπεριωδών ακτίνων UVB, όχι στα UVA· UVA απορροφούν οι βενζοφαινόνες, το διβενζουλμεθάνιο, η ανθραλινάτη.
  • γ (σελ. 147): μεταξύ των απαραίτητων ιδιοτήτων: 4. Να μην είναι πτητικό.
  • δ (σελ. 133): στους παράγοντες που επηρεάζουν την ηλιακή ακτινοβολία περιλαμβάνεται η 5. Αντανάκλαση (άμμος, χιόνι, νερό).
  • ε (σελ. 134): η ακτινοβολία αυτής της περιοχής [UVB] αυξάνεται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και φτάνει στο μέγιστό της τις μεσημεριανές ώρες — ο ήλιος είναι επικινδυνότερος γύρω στο μεσημέρι, όχι μετά τις 3 μ.μ. σε σχέση με πριν τις 10 π.μ.
  • στ (σελ. 137): ενεργοποιεί τον μηχανισμό σχηματισμού της μελανίνης και προκαλεί την πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, με αποτέλεσμα να θεωρείται ο πιο σημαντικός φυσικός προστατευτικός μηχανισμός του σώματος έναντι στα εγκαύματα — άρα το μαύρισμα προστατεύει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι προτάσεις α και δ: ο SPF έχει πρακτική σημασία στον υπολογισμό του χρόνου έκθεσης, αφού δείχνει πόσες φορές περισσότερο μπορεί να εκτεθεί κανείς με το ίδιο αποτέλεσμα — με τη ρητή όμως επιφύλαξη του βιβλίου ότι τα αντηλιακά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να παρατείνουν τον χρόνο έκθεσης· και το χιόνι ανακλά πολύ τη UV ακτινοβολία, αφού η αντανάκλαση από άμμο, χιόνι και νερό είναι παράγοντας που επηρεάζει την ηλιακή ακτινοβολία. Λανθασμένες είναι οι β, γ, ε και στ: τα παράγωγα του κινναμωμικού οξέος ανήκουν στα UVB και όχι στα UVA φίλτρα· ένα αντηλιακό πρέπει να μην είναι πτητικό· η UVB φτάνει στο μέγιστό της τις μεσημεριανές ώρες, οπότε ο ήλιος είναι επικινδυνότερος γύρω στο μεσημέρι· και το μαύρισμα, μαζί με την πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, θεωρείται ο πιο σημαντικός φυσικός προστατευτικός μηχανισμός του σώματος έναντι στα εγκαύματα.

Κριτήρια αξιολόγησης: