Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 11 (1-9) (σελ. 152-154) – ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 11 (1-9)

Πλήρεις λύσεις των 9 ερωτήσεων του κεφαλαίου 11 — η επιλογή σωστής απάντησης για την MED, τις αντιηλιακές ουσίες και τον SPF, οι προτάσεις Σωστού/Λάθους για την ακτινοβολία και τα αντηλιακά, η συμπλήρωση των κενών για τις επιδράσεις του ήλιου, το ηλιακό έγκαυμα και την UVC, η αντιστοίχιση των φίλτρων και των μηχανισμών, οι προτάσεις Σωστού/Λάθους για τον SPF, οι επιταχυντές μαυρίσματος, οι μορφές των αντιηλιακών προϊόντων, τα κριτήρια επιλογής αντιηλιακού και η πρόταση αντιηλιακού ανάλογα με τον φωτότυπο.

Ερώτηση 1 — Επιλογή σωστής απάντησης — MED, αντιηλιακές ουσίες, SPF

Ερώτηση: Να επιλέξεις τη σωστή απάντηση

Απάντηση:

• Α. Η MED είναι: → β. η ελάχιστη δόση ακτινοβολίας που μπορεί να προκαλέσει ένα ερύθημα (σελ. 143): MED (Minimum Erythema Dose: Ελάχιστη Ερυθηματογόνος Δόση).

  Β. Οι αντιηλιακές ουσίες είναι: → δ. οτιδήποτε από τα παραπάνω — δηλαδή ουσίες που ανακλούν τη UV ακτινοβολία, ουσίες που σκεδάζουν τη UV ακτινοβολία και ουσίες αρωματικής φύσης που απορροφούν τη UV ακτινοβολία· το βιβλίο (σελ. 141) αναφέρει και τους τρεις μηχανισμούς: οι μηχανισμοί με τους οποίους η ακτινοβολία Ιπ μειώνεται σε Ιδ είναι: 1. Η απορρόφηση από μόρια του αντιηλιακού φίλτρου 2. Η ανάκλαση 3. Η σκέδαση που εξαρτάται από τον τύπο του αντιηλιακού παράγοντα· τα φίλτρα UVB και τα φίλτρα ευρύτερου φάσματος είναι χημικές ουσίες κυρίως αρωματικής φύσης που απορροφούν, ενώ τα φράγματα (UV blockers)… δρουν κυρίως με ανάκλαση ή σκέδαση.

  Γ. Ο SPF εκφράζει: → γ. την αποτελεσματικότητα του αντιηλιακού προϊόντος (σελ. 143): ο συντελεστής ή δείκτης ηλιακής προστασίας (Sun Protection Factor, SPF) εκφράζει την αποτελεσματικότητα των αντιηλιακών προϊόντων στην προστασία του δέρματος από τον ήλιο· ορίζεται ως ο λόγος της UV ενέργειας που απαιτείται για την πρόκληση ερυθήματος MED προστατευμένου δέρματος… προς την MED απροστάτευτου δέρματος.

  Το παράδειγμα του βιβλίου: αν ένα άτομο αναπτύσσει ερύθημα μετά από 15 λεπτά από την έκθεση στον ήλιο, το άτομο αυτό χρησιμοποιώντας ένα αντιηλιακό με δείκτη προστασίας 4 θα μπορέσει να παραμείνει στον ήλιο 4 x 15 = 60 λεπτά αναπτύσσοντας ερύθημα ίδιας έντασης όπως θα ανέπτυσσε χωρίς το προϊόν.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο Α σωστή είναι η επιλογή β: η MED (Minimum Erythema Dose) είναι η ελάχιστη δόση ακτινοβολίας που μπορεί να προκαλέσει ένα ερύθημα. Στο Β σωστή είναι η επιλογή δ, οτιδήποτε από τα παραπάνω, γιατί οι αντιηλιακές ουσίες μειώνουν την ακτινοβολία με τρεις μηχανισμούς: την απορρόφηση από μόρια του φίλτρου, την ανάκλαση και τη σκέδαση. Στο Γ σωστή είναι η επιλογή γ: ο SPF εκφράζει την αποτελεσματικότητα του αντιηλιακού προϊόντος στην προστασία του δέρματος από τον ήλιο, ως λόγος της MED προστατευμένου προς την MED απροστάτευτου δέρματος.

Ερώτηση 2 — Σωστό ή λάθος — ακτινοβολία και αντηλιακά

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λάθος (Λ):

Απάντηση:

• Οι προτάσεις και οι απαντήσεις

  Πρόταση	Σ/Λ
  α. η μέτρια έκθεση ενός ατόμου στο ηλιακό φως έχει ωφέλιμες επιδράσεις	Σ
  β. οι πιο σπουδαίες μορφές αντιηλιακών προϊόντων είναι τα λάδια	Λ
  γ. η UVB ακτινοβολία διεισδύει στο δέρμα πιο βαθιά από τη UVA	Λ
  δ. η UVA έχει μικρότερη ενέργεια από τη UVB περιοχή	Σ
  ε. η αποτελεσματικότητα ενός αντιηλιακού προϊόντος δεν εξαρτάται από τη συγκέντρωση του αντιηλιακού	Λ
  στ. ένα κανονικό δέρμα καίγεται ελάχιστα και μαυρίζει καλά	Σ

  Η τεκμηρίωση

  • α (σελ. 137): η μέτρια έκθεση του ανθρώπινου σώματος στην ηλιακή ακτινοβολία έχει… ωφέλιμες επιδράσεις στην υγεία και τη διάθεση του ανθρώπου — ενεργοποίηση της βιταμίνης D3, ευεργετική δράση σε ψωρίαση και ακμή, διέγερση της κυκλοφορίας, ευεξία.
  • β (σελ. 147-148): τα Γαλακτώματα τύπου Λάδι σε Νερό (o/w emulsion) είναι τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα· τα λάδια αντίθετα παρέχουν μικρότερη αντιηλιακή προστασία απ' ό,τι τα γαλακτώματα· γι' αυτό χρησιμοποιούνται περισσότερο ως βάση για προϊόντα χαμηλού δείκτη προστασίας.
  • γ (Πίνακας 11.1, σελ. 134): UVA — Διείσδυση στο δέρμα: Μεγάλη-Υπόδερμα· UVB — Μέτρια-Δέρμα — άρα ισχύει το αντίθετο: η UVA διεισδύει βαθύτερα.
  • δ (Πίνακας 11.1): UVA: Ενέργεια Χαμηλή· UVB: Μέτρια — η ενέργεια είναι αντίστροφα ανάλογη του μήκους κύματος (E = hc/λ).
  • ε (σελ. 146): εξαρτάται όμως και από τους παρακάτω παράγοντες… 2. τη συγκέντρωση του δραστικού συστατικού που χρησιμοποιείται.
  • στ (Πίνακας 11.3, σελ. 145): ο φωτότυπος IV (μετρίως καστανό, μεσογειακός τύπος) — Καίγεται ελάχιστα. Μαυρίζει εύκολα. Κανονικό δέρμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι προτάσεις α, δ και στ: η μέτρια έκθεση στο ηλιακό φως έχει ωφέλιμες επιδράσεις· η UVA έχει μικρότερη ενέργεια από τη UVB, αφού η ενέργεια είναι αντίστροφα ανάλογη του μήκους κύματος· και το κανονικό δέρμα, δηλαδή ο φωτότυπος IV, καίγεται ελάχιστα και μαυρίζει εύκολα. Λανθασμένες είναι οι β, γ και ε: οι πιο σπουδαίες μορφές αντιηλιακών είναι τα γαλακτώματα o/w και όχι τα λάδια, που παρέχουν μικρότερη προστασία· η UVA και όχι η UVB διεισδύει βαθύτερα, φτάνοντας μέχρι το υπόδερμα· και η αποτελεσματικότητα εξαρτάται σαφώς από τη συγκέντρωση του δραστικού συστατικού.

Ερώτηση 3 — Συμπλήρωση κενών — ήλιος, έγκαυμα, UVC

Ερώτηση: Να συμπληρώσετε τα κενά στις παρακάτω προτάσεις

Απάντηση:

• α. Ο ήλιος έχει ____ επιδράσεις σε ορισμένες δερματικές ασθένειες, όπως η ____ → ωφέλιμες (θεραπευτικές) επιδράσεις· όπως η ψωρίαση (και η ακμή) — σελ. 137: βοηθά στη θεραπεία ορισμένων μορφών φυματίωσης… και στη θεραπεία ορισμένων μορφών δερματικών παθήσεων, όπως η ψωρίαση και η ακμή.

  β. Αν το ερύθημα είναι περισσότερο _ και συνοδεύεται από __, κνησμό σχηματισμό _____ ή και σε πιο οξείες καταστάσεις από ρίγη, ____ και ____ ονομάζεται ____ . → έντονο· πόνο· φλυκταινών ή οιδήματος· πυρετό και ναυτία· ονομάζεται ηλιακό έγκαυμα (sunburn) — σελ. 138.

  γ. Η χρόνια έκθεση του ανθρώπινου δέρματος στο ηλιακό φως προκαλεί και άλλες βλάβες που είναι και ____ → μακροπρόθεσμες / μόνιμες — σελ. 139: οι βλάβες από την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας εκδηλώνονται με πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, απώλεια της ελαστικότητας του δέρματος, ξηρότητα, απολέπιση, εμφάνιση ρυτίδων και φαγεσώρων γήρανσης και μερικές φορές με εμφάνιση μελαχρωματικών κηλίδων, με αποτέλεσμα την πρόωρη γήρανση του δέρματος· η χρόνια έκθεση… είναι ένας από τους παράγοντες ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος.

  δ. Η _ περιοχή περιλαμβάνει μήκη κύματος από 185 έως 290 nm. Η περιοχή αυτή προκαλεί ___ που όμως δεν ακολουθείται από _____ . → UVC· προκαλεί σοβαρά εγκαύματα (ακτινοβολία υψηλής ενέργειας, ικανή να προκαλέσει χημικές και γενετικές αλλαγές στους ζωντανούς οργανισμούς)· που όμως δεν ακολουθείται από μαύρισμα (σχηματισμό μελανίνης) — σελ. 134: η ακτινοβολία αυτή δε συμμετέχει στον σχηματισμό της μελανίνης και συγκρατείται από το στρώμα του όζοντος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Ο ήλιος έχει ωφέλιμες, δηλαδή θεραπευτικές, επιδράσεις σε ορισμένες δερματικές ασθένειες, όπως η ψωρίαση και η ακμή. β. Αν το ερύθημα είναι περισσότερο έντονο και συνοδεύεται από πόνο, κνησμό, σχηματισμό φλυκταινών ή οιδήματος και, σε πιο οξείες καταστάσεις, από ρίγη, πυρετό και ναυτία, ονομάζεται ηλιακό έγκαυμα (sunburn). γ. Προκαλεί και άλλες βλάβες που είναι μακροπρόθεσμες και μόνιμες, δηλαδή πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, απώλεια ελαστικότητας, ξηρότητα, απολέπιση, ρυτίδες και μελαχρωματικές κηλίδες, με αποτέλεσμα την πρόωρη γήρανση, ενώ αποτελεί και παράγοντα ανάπτυξης καρκίνου του δέρματος. δ. Η UVC περιοχή περιλαμβάνει μήκη κύματος από 185 έως 290 nm και προκαλεί σοβαρά εγκαύματα, που όμως δεν ακολουθούνται από μαύρισμα, αφού η ακτινοβολία αυτή δεν συμμετέχει στον σχηματισμό της μελανίνης.

Ερώτηση 4 — Αντιστοίχιση — ακτινοβολία και μηχανισμοί

Ερώτηση: Αντιστοιχίστε τα στοιχεία της 1ης στήλης με τα στοιχεία της 2ης στήλης

Απάντηση:

• Η αντιστοίχιση

  1η στήλη	2η στήλη
  1. UVB φίλτρα	α. παράγωγα σαλικυλικού οξέος
  2. βενζοφαινόνη	ε. UVA φίλτρα
  3. μελανίνη	η. χρωστική του δέρματος
  4. διοξείδιο του τιτανίου	γ. ανάκλαση σκέδαση
  5. ουροκανικό οξύ	θ. ιδρώτας
  6. ηλιακό έγκαυμα	στ. επιβλαβείς επιδράσεις UV ακτινοβολίας
  7. γήρανση	δ. χρόνια έκθεση στη UV ακτινοβολία
  8. UVB	ζ. ερυθηματογόνος περιοχή
  9. ηλιακό μαύρισμα	ι. 3 είδη
  10. πάχυνση κεράτινης στιβάδας	β. προστατευτικός μηχανισμός του δέρματος

  Η τεκμηρίωση

  • 1 (σελ. 141): τα φίλτρα υπεριωδών ακτίνων UVB ταξινομούνται σε το π-άμινοβενζοϊκό οξύ (ΡΑΒΑ)… τα παράγωγα του κινναμωμικού οξέος… τα παράγωγα του σαλικυκλικού οξέος… τα διάφορα αντιηλιακά φίλτρα UVB.
  • 2 (σελ. 141): οι ουσίες που απορροφούν τόσο την υπεριώδη UVB… όσο και την υπεριώδη UVA… είναι οι βενζοφαινόνες, το διβενζουλμεθάνιο, η ανθραλινάτη.
  • 3 (σελ. 135): η μελανίνη είναι ο καθοριστικότερος παράγοντας για το χρώμα του ανθρώπινου δέρματος· είναι η χρωστική ουσία μελανίνη.
  • 4 (σελ. 141): οι αντιηλιακές ουσίες που δρουν κυρίως με ανάκλαση ή σκέδαση… ονομάζονται φράγματα (UV blockers) και είναι… το διοξείδιο του τιτανίου (TiO2) και το οξείδιο του ψευδαργύρου (ΖnΟ).
  • 5 (σελ. 136): το ουροκανικό οξύ, που είναι συστατικό του ιδρώτα και με την εφίδρωση μεταφέρεται στην κεράτινη στιβάδα.
  • 6 (σελ. 138): το ηλιακό έγκαυμα ανήκει στα βλαβερά αποτελέσματα της επίδρασης της ηλιακής ακτινοβολίας στο δέρμα.
  • 7 (σελ. 139): η χρόνια έκθεση… εκδηλώνεται με… εμφάνιση ρυτίδων και φαγεσώρων γήρανσης… με αποτέλεσμα την πρόωρη γήρανση του δέρματος.
  • 8 (σελ. 138): η ακτινοβολία UVB στην περιοχή των 308 nm έχει την πιο σημαντική ερυθηματώδη δράση· UVB — Προκαλεί ερύθημα (ηλιακά εγκαύματα).
  • 9 (σελ. 136): το μαύρισμα του δέρματος διακρίνεται σε τρεις τύπους ανάλογα με τον τρόπο που αναπτύσσεται — άμεσο, επιβραδυνόμενο, πραγματικό.
  • 10 (σελ. 135): οι παράγοντες που προστατεύουν το δέρμα… είναι η πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, το μαύρισμα του δέρματος και το ουροκανικό οξύ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αντιστοίχιση είναι: 1-α, τα UVB φίλτρα περιλαμβάνουν τα παράγωγα του σαλικυλικού οξέος· 2-ε, η βενζοφαινόνη ανήκει στα φίλτρα που απορροφούν και την UVA· 3-η, η μελανίνη είναι η χρωστική του δέρματος· 4-γ, το διοξείδιο του τιτανίου δρα με ανάκλαση και σκέδαση· 5-θ, το ουροκανικό οξύ είναι συστατικό του ιδρώτα· 6-στ, το ηλιακό έγκαυμα ανήκει στις επιβλαβείς επιδράσεις της UV ακτινοβολίας· 7-δ, η γήρανση οφείλεται στη χρόνια έκθεση στη UV ακτινοβολία· 8-ζ, η UVB είναι η ερυθηματογόνος περιοχή· 9-ι, το ηλιακό μαύρισμα διακρίνεται σε 3 είδη, το άμεσο, το επιβραδυνόμενο και το πραγματικό· και 10-β, η πάχυνση της κεράτινης στιβάδας είναι προστατευτικός μηχανισμός του δέρματος.

Ερώτηση 5 — Σωστό ή λάθος — SPF και αντηλιακά

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λάθος (Λ):

Απάντηση:

• Οι προτάσεις και οι απαντήσεις

  Πρόταση	Σ/Λ
  α. ο SPF έχει πρακτική σημασία στον υπολογισμό του χρόνου που μπορεί να εκτεθεί το άτομο στην ηλιακή ακτινοβολία	Σ
  β. τα παράγωγα του κιναμμωμικού οξέος ανήκουν στα UVA φίλτρα	Λ
  γ. ένα αντιηλιακό προϊόν πρέπει να είναι πτητικό για να μπορεί να στεγνώνει εύκολα	Λ
  δ. το χιόνι ανακλά πολύ τη UV ακτινοβολία	Σ
  ε. το απόγευμα μετά τις 3.00 μμ ο ήλιος είναι πιο επικίνδυνος απ' ότι το πρωί πριν τις 10.00 πμ	Λ
  στ. το μαύρισμα δεν προστατεύει από τη περαιτέρω έκθεση στην ηλιακή ακτινοβολία	Λ

  Η τεκμηρίωση

  • α (σελ. 143-144): ο δείκτης που αναγράφεται πάνω στα αντιηλιακά προϊόντα δείχνει ότι το άτομο που χρησιμοποιεί το προϊόν μπορεί να εκτίθεται στον ήλιο τόσο περισσότερο χρονικό διάστημα όσο είναι ο δείκτης SPF — π.χ. 4 x 15 = 60 λεπτά. (Με τη ρητή επιφύλαξη του βιβλίου: τα αντιηλιακά προϊόντα δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να παρατείνουν τον χρόνο έκθεσης στον ήλιο.)
  • β (σελ. 141): τα παράγωγα του κινναμωμικού οξέος ανήκουν στα φίλτρα υπεριωδών ακτίνων UVB, όχι στα UVA· UVA απορροφούν οι βενζοφαινόνες, το διβενζουλμεθάνιο, η ανθραλινάτη.
  • γ (σελ. 147): μεταξύ των απαραίτητων ιδιοτήτων: 4. Να μην είναι πτητικό.
  • δ (σελ. 133): στους παράγοντες που επηρεάζουν την ηλιακή ακτινοβολία περιλαμβάνεται η 5. Αντανάκλαση (άμμος, χιόνι, νερό).
  • ε (σελ. 134): η ακτινοβολία αυτής της περιοχής [UVB] αυξάνεται κατά τους καλοκαιρινούς μήνες και φτάνει στο μέγιστό της τις μεσημεριανές ώρες — ο ήλιος είναι επικινδυνότερος γύρω στο μεσημέρι, όχι μετά τις 3 μ.μ. σε σχέση με πριν τις 10 π.μ.
  • στ (σελ. 137): ενεργοποιεί τον μηχανισμό σχηματισμού της μελανίνης και προκαλεί την πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, με αποτέλεσμα να θεωρείται ο πιο σημαντικός φυσικός προστατευτικός μηχανισμός του σώματος έναντι στα εγκαύματα — άρα το μαύρισμα προστατεύει.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι προτάσεις α και δ: ο SPF έχει πρακτική σημασία στον υπολογισμό του χρόνου έκθεσης, αφού δείχνει πόσες φορές περισσότερο μπορεί να εκτεθεί κανείς με το ίδιο αποτέλεσμα — με τη ρητή όμως επιφύλαξη του βιβλίου ότι τα αντηλιακά δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται για να παρατείνουν τον χρόνο έκθεσης· και το χιόνι ανακλά πολύ τη UV ακτινοβολία, αφού η αντανάκλαση από άμμο, χιόνι και νερό είναι παράγοντας που επηρεάζει την ηλιακή ακτινοβολία. Λανθασμένες είναι οι β, γ, ε και στ: τα παράγωγα του κινναμωμικού οξέος ανήκουν στα UVB και όχι στα UVA φίλτρα· ένα αντηλιακό πρέπει να μην είναι πτητικό· η UVB φτάνει στο μέγιστό της τις μεσημεριανές ώρες, οπότε ο ήλιος είναι επικινδυνότερος γύρω στο μεσημέρι· και το μαύρισμα, μαζί με την πάχυνση της κεράτινης στιβάδας, θεωρείται ο πιο σημαντικός φυσικός προστατευτικός μηχανισμός του σώματος έναντι στα εγκαύματα.

Ερώτηση 6 — Επιταχυντές μαυρίσματος

Ερώτηση: Οι επιταχυντές μαυρίσματος προστατεύουν από την ηλιακή ακτινοβολία ;

Απάντηση:

• Τι είναι (σελ. 147): η μεγάλη επιθυμία των καταναλωτών για γρήγορο και βαθύ μαύρισμα, έφερε στην αγορά προϊόντα τα οποία ισχυρίζονται ότι επιταχύνουν ή προάγουν το μαύρισμα.

  Η διύδροξυ-ακετόνη (DHA): αντιδρά με πρωτεΐνες του δέρματος και σχηματίζει τα μελανοεϊδή, με αποτέλεσμα το δέρμα να αποκτά μια καφεκίτρινη απόχρωση… Η DHA δεν προκαλεί ερεθισμό ή ευαισθητοποίηση, χρησιμοποιείται για τεχνητό μαύρισμα και δεν παρέχει καμία προστασία εναντίον της UV ακτινοβολίας.

  Τα ψωραλένια: μαυρίζουν γρήγορα και εύκολα και παρέχουν αντιηλιακή προστασία, αλλά είναι φωτοτοξικά και καρκινογόνα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όχι, οι επιταχυντές μαυρίσματος δεν αποτελούν ασφαλή προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία. Η διύδροξυ-ακετόνη (DHA) δίνει στο δέρμα μια καφεκίτρινη απόχρωση, χρησιμοποιείται για τεχνητό μαύρισμα και δεν παρέχει καμία προστασία εναντίον της UV ακτινοβολίας. Τα ψωραλένια μαυρίζουν γρήγορα και παρέχουν αντιηλιακή προστασία, είναι όμως φωτοτοξικά και καρκινογόνα.

Ερώτηση 7 — Μορφές αντιηλιακών προϊόντων

Ερώτηση: Ποιες είναι οι μορφές ενός αντιηλιακού προϊόντος και ποιες οι πιο συχνά απαντώμενες;

Απάντηση:

• Οι μορφές (σελ. 147): τα αντιηλιακά προϊόντα κυκλοφορούν σε πολλές καλλυντικοτεχνικές μορφές όπως είναι: τα γαλακτώματα (κρέμα), οι λοσιόν, τα λάδια, τα ελαιώδη και υδατικά πηκτώματα (ζελέδες), τα αεροζόλ και τα ραβδία.

  Οι πιο συχνές: τα Γαλακτώματα τύπου Λάδι σε Νερό (o/w emulsion) είναι τα πιο συχνά χρησιμοποιούμενα γιατί είναι εύκολο να σταθεροποιηθούν και να ενσωματώσουν τα αντιηλιακά φίλτρα. Επίσης, επειδή η εξωτερική φάση είναι το νερό, δίνουν καλή αίσθηση κατά την εφαρμογή και μπορούν να έχουν ευρείας κλίμακας δείκτη προστασίας, SPF.

  Τα χαρακτηριστικά των υπόλοιπων (σελ. 147-148)

  Μορφή	Χαρακτηριστικά
  Γαλακτώματα w/o	δεν έχουν τόσο ευχάριστη αίσθηση στο δέρμα εξαιτίας της λιπαρής εξωτερικής φάσης, αλλά παρουσιάζουν πολύ καλή αντοχή στο νερό και μεγάλη αντιηλιακή προστασία
  Λοσιόν	ευχάριστη αίσθηση, αλλά δεν μπορούν να ενσωματώσουν τις απαραίτητες ποσότητες αντιηλιακών φίλτρων και δεν έχουν υψηλή αντοχή στο νερό
  Λάδια	καλή αντοχή στο νερό, αλλά μικρότερη αντιηλιακή προστασία απ' ό,τι τα γαλακτώματα
  Υδατικά πηκτώματα	ίδιας φύσης με τις λοσιόν, αλλά εφαρμόζονται πιο εύκολα εξαιτίας του μεγαλύτερου ιξώδους
  Λιπαρά πηκτώματα	δεν προτιμούνται λόγω της μεγάλης λιπαρότητας αλλά έχουν μεγάλη αντοχή στο νερό
  Αεροζόλ	κίνδυνος έκρηξης εξαιτίας της υψηλής καλοκαιρινής θερμοκρασίας· τελευταία χρησιμοποιούνται αεροζόλ χωρίς προωθητικό αέριο
  Ραβδία (stick-type)	για μικρές περιοχές που καίγονται εύκολα, όπως η μύτη και τα χείλη· προσδίδουν πολύ καλό δείκτη προστασίας

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα αντιηλιακά προϊόντα κυκλοφορούν ως γαλακτώματα (κρέμες), λοσιόν, λάδια, ελαιώδη και υδατικά πηκτώματα (ζελέδες), αεροζόλ και ραβδία. Πιο συχνά χρησιμοποιούνται τα γαλακτώματα τύπου λάδι σε νερό (o/w), γιατί σταθεροποιούνται εύκολα, ενσωματώνουν εύκολα τα αντιηλιακά φίλτρα, δίνουν καλή αίσθηση κατά την εφαρμογή και μπορούν να έχουν ευρείας κλίμακας δείκτη προστασίας SPF. Τα γαλακτώματα w/o έχουν πολύ καλή αντοχή στο νερό, οι λοσιόν και τα λάδια δίνουν μικρότερη προστασία, ενώ τα ραβδία προορίζονται για μικρές περιοχές, όπως η μύτη και τα χείλη.

Ερώτηση 8 — Κριτήρια επιλογής αντιηλιακού

Ερώτηση: Σύμφωνα με ποιο κριτήριο θα επιλέξετε αντιηλιακό αυτή τη χρονιά;

Απάντηση:

• Το βασικό κριτήριο: ο φωτότυπος (σελ. 144): για τη διευκόλυνση των καταναλωτών στην επιλογή και χρησιμοποίηση του σωστού προϊόντος τα άτομα κατατάσσονται σε έξι ομάδες ανάλογα με την προδιάθεση που έχουν για μαύρισμα. Σε κάθε ομάδα συστήνεται ο SPF του προϊόντος που πρέπει να χρησιμοποιηθεί για να περιοριστούν στο ελάχιστο τα ηλιακά εγκαύματα (Πίνακας 11.3, σελ. 145).

  Τα κριτήρια επιλογής αντιηλιακής κρέμας προσώπου (σελ. 146)

  1. Ο τύπος του δέρματος. Για τα λιπαρά δέρματα είναι προτιμότερη η χρήση αντιηλιακών με ελαφρά υφή ή αντιηλιακών σε σπρέι, ενώ τα ξηρά έχουν ανάγκη από αντιηλιακά σε πλούσια μορφή κρέμας.
  2. Η διάρκεια έκθεσης του προσώπου στον ήλιο.
  3. Η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας, που εξαρτάται από την περιοχή, την ώρα της ημέρας και την εποχή του έτους.
  4. Το χρώμα του δέρματος. Τα ανοιχτόχρωμα δέρματα χρειάζονται μεγαλύτερο δείκτη προστασίας, ενώ τα σκουρόχρωμα μικρότερο.
  5. Η ενυδάτωση που πρέπει να προσφέρει στο δέρμα.

  Ο δείκτης προστασίας: εφόσον δεν αντιμετωπίζετε κάποιο συγκεκριμένο δερματικό πρόβλημα το αντιηλιακό σας είναι καλό να έχει δείκτη προστασίας τουλάχιστον SPF 15 (σελ. 146), ενώ το FDA προτείνει σαν ανώτερο όριο δείκτη προστασίας SPF: 30 (σελ. 149).

  Προστασία και από την UVA: για πολλά χρόνια κυκλοφορούσαν αντιηλιακά που προστάτευαν αποκλειστικά από τις υπεριώδεις ακτίνες UVB… και όχι από τις UVA, που τελικά αποδείχτηκε επιστημονικά ότι δρουν συνεργιστικά στη δημιουργία καρκινωμάτων (σελ. 140) — γι' αυτό προτιμάται προϊόν με φίλτρα ευρύτερου ηλιακού φάσματος ή φράγματα (σελ. 141).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδεικτικά, το βασικό κριτήριο για την επιλογή αντιηλιακού είναι ο φωτότυπος του ατόμου, δηλαδή η προδιάθεσή του για έγκαυμα και μαύρισμα, σύμφωνα με τον οποίο συστήνεται ο κατάλληλος δείκτης προστασίας SPF. Λαμβάνονται επίσης υπόψη ο τύπος του δέρματος (ελαφριά υφή ή σπρέι για λιπαρά, πλούσια κρέμα για ξηρά), η διάρκεια της έκθεσης, η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας ανάλογα με την περιοχή, την ώρα και την εποχή, το χρώμα του δέρματος και η ενυδάτωση που χρειάζεται. Καλό είναι το προϊόν να έχει δείκτη τουλάχιστον SPF 15, με ανώτερο όριο κατά το FDA το SPF 30, και να προστατεύει τόσο από την UVB όσο και από την UVA ακτινοβολία.

Ερώτηση 9 — Πρόταση αντιηλιακού ανάλογα με τον φωτότυπο

Ερώτηση: Προτείνετε αντιηλιακό προϊόν σε φίλους και συγγενείς σας, σύμφωνα με το φωτότυπο τους και τον τρόπο έκθεσής τους στον ήλιο.

Απάντηση:

• Ο οδηγός του βιβλίου: ο Πίνακας 11.3 (σελ. 145) — Ανισότητα μπροστά στον ήλιο. Φωτότυποι.

  Φωτότυπος	Χρώμα μαλλιών / δέρματος	Τάση για έγκαυμα και μαύρισμα	Συνιστώμενος SPF
  I	κόκκινο / πολύ χλωμό με φακίδες	σχεδόν πάντα καίγεται· δύσκολο μαύρισμα· ευαίσθητο δέρμα	>8
  II	ξανθό / χλωμό με φακίδες	σχεδόν πάντα καίγεται· μαυρίζει ελάχιστα· ευαίσθητο δέρμα	6-7
  III	ανοικτό καστανό / ελαφρά σκούρο	καίγεται μετρίως· μαυρίζει σταδιακά· κανονικό δέρμα	4-5
  IV	μετρίως καστανό (μεσογειακός τύπος) / σκούρο	καίγεται ελάχιστα· μαυρίζει εύκολα· κανονικό δέρμα	2-3
  V	σκούρο καστανό / μελαμψό	σπάνια καίγεται· μαυρίζει πολύ· μη ευαίσθητο δέρμα	2
  VI	μελαχρινό / μαύρο	δεν καίγεται ποτέ· μη ευαίσθητο δέρμα	δεν απαιτείται αντιηλιακό

  Προσαρμογή στον τρόπο έκθεσης (ενδεικτικά, με βάση το βιβλίο)

  • Γενικός κανόνας: το αντιηλιακό σας είναι καλό να έχει δείκτη προστασίας τουλάχιστον SPF 15 ή και μεγαλύτερο (σελ. 146).
  • Κολύμπι ή έντονη εφίδρωση: προϊόν με καλή αντοχή στο νερό, όπως τα γαλακτώματα w/o, που παρουσιάζουν πολύ καλή αντοχή στο νερό και μεγάλη αντιηλιακή προστασία (σελ. 148), με επαλείψεις κάθε μια ώρα ή και συχνότερα (σελ. 149).
  • Παιδιά: τα παιδιά από ηλικίας έξι μηνών και άνω… οπωσδήποτε αντιηλιακή κρέμα με δείκτη προστασίας τουλάχιστον 15, ενώ στα μωρά ηλικίας κάτω των έξι μηνών πρέπει να αποφεύγεται η χρήση αντιηλιακών προϊόντων και να παραμένουν πάντα στη σκιά (σελ. 149).
  • Χιόνι και βουνό: το χιόνι αντανακλά πάνω από το 80% της ηλιακής ακτινοβολίας και η ατμόσφαιρα αραιώνει με το υψόμετρο (σελ. 149), οπότε χρειάζεται προστασία και τον χειμώνα.
  • Μύτη και χείλη: ραβδία (stick-type)… για μικρές περιοχές που καίγονται εύκολα (σελ. 148).
  • Τύπος δέρματος: για τα λιπαρά δέρματα… αντιηλιακά με ελαφρά υφή ή σε σπρέι, ενώ τα ξηρά… σε πλούσια μορφή κρέμας (σελ. 146).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η απάντηση είναι ενδεικτική και στηρίζεται στον Πίνακα 11.3 του βιβλίου. Σε άτομα με φωτότυπο I (κόκκινα μαλλιά, πολύ χλωμό δέρμα με φακίδες) προτείνεται αντιηλιακό με SPF μεγαλύτερο από 8, στον φωτότυπο II (ξανθά μαλλιά, χλωμό δέρμα) SPF 6-7, στον φωτότυπο III (ανοιχτά καστανά μαλλιά) SPF 4-5, στον φωτότυπο IV (μεσογειακός τύπος) SPF 2-3 και στον φωτότυπο V SPF 2, ενώ ο φωτότυπος VI δεν χρειάζεται αντιηλιακό. Το βιβλίο όμως συστήνει γενικά δείκτη τουλάχιστον SPF 15 και προσαρμογή στον τρόπο έκθεσης: για κολύμπι ή εφίδρωση αντιηλιακό ανθεκτικό στο νερό, όπως γαλάκτωμα w/o, με επάλειψη κάθε μία ώρα· για παιδιά άνω των έξι μηνών δείκτη τουλάχιστον 15 και για μωρά κάτω των έξι μηνών σκιά χωρίς αντιηλιακό· για χιόνι και βουνό προστασία και τον χειμώνα· για τη μύτη και τα χείλη ραβδία· για λιπαρά δέρματα ελαφριά υφή ή σπρέι και για ξηρά πλούσια κρέμα.