Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5 (1-9) (σελ. 56-57) – ΚΟΣΜΗΤΟΛΟΓΙΑ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων κεφ. 5 (1-9)

Πλήρεις λύσεις των 9 ερωτήσεων του κεφαλαίου 5 — ο ορισμός και η διάκριση των συντηρητικών από τα αντισηπτικά, οι ευρωτομύκητες των καλλυντικών, η αντιστοίχιση των μικροοργανισμών με τις ιδανικές συνθήκες ανάπτυξής τους, οι παράγοντες που επηρεάζουν τη δραστικότητα, οι κατηγορίες των συντηρητικών μέσων, το μικρόβιο E. coli, η αλλοίωση ενός καλλυντικού, οι όροι για ένα καλό συντηρητικό και οι πηγές μόλυνσης.

Ερώτηση 1 — Σωστό ή λάθος — τι είναι τα συντηρητικά

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λανθασμένες (Λ);

Απάντηση:

• Οι προτάσεις και οι απαντήσεις

  Πρόταση	Σ/Λ
  α. Τα συντηρητικά είναι ουσίες που καταστρέφουν ή εμποδίζουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών στα καλλυντικά προϊόντα.	Σ
  β. Τα συντηρητικά είναι ίδιες ουσίες με τα αντισηπτικά.	Λ
  γ. Τα συντηρητικά είναι ίδιες ουσίες με τα βακτηριοκτόνα μέσα.	Λ

  Η τεκμηρίωση (σελ. 49): τα συντηρητικά, που δεν πρέπει να συγχέονται με τα αντισηπτικά και τα βακτηριοκτόνα μέσα, είναι ουσίες που καταστρέφουν ή εμποδίζουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών, που είναι δυνατό να βλάψουν ένα προϊόν.

  Γιατί β και γ είναι Λάθος: το βιβλίο ρητά προειδοποιεί ότι τα συντηρητικά δεν πρέπει να συγχέονται με τα αντισηπτικά και τα βακτηριοκτόνα μέσα. Ο ρόλος του συντηρητικού είναι η προστασία του ίδιου του προϊόντος από την αλλοίωση, όχι η αντισηψία του δέρματος.

  Ο σκοπός τους (σελ. 49): η συντήρηση αποβλέπει στην παρεμπόδιση της αλλοίωσης του προϊόντος κατά το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί από τον χρόνο παρασκευής του μέχρι τον χρόνο κατανάλωσής του — μπορεί να μεταβληθεί το pH, το ιξώδες, να παρατηρηθεί τάγγιση, αναστροφή, δυσοσμία, θολερότητα, αλλαγή χρώματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή είναι μόνο η πρόταση α: τα συντηρητικά είναι ουσίες που καταστρέφουν ή εμποδίζουν την ανάπτυξη μικροοργανισμών οι οποίοι μπορούν να βλάψουν ένα προϊόν. Λανθασμένες είναι οι προτάσεις β και γ, γιατί το βιβλίο τονίζει ρητά ότι τα συντηρητικά δεν πρέπει να συγχέονται με τα αντισηπτικά και τα βακτηριοκτόνα μέσα: ο ρόλος τους είναι η προστασία του ίδιου του προϊόντος από την αλλοίωση κατά το διάστημα από την παρασκευή μέχρι την κατανάλωσή του.

Ερώτηση 2 — Συμπλήρωση κενών — ευρωτομύκητες

Ερώτηση: Να συμπληρώσετε τις παρακάτω προτάσεις:

Απάντηση:

• α. Από τους ευρωτομύκητες, αυτοί που ανευρίσκονται κυρίως στα καλλυντικά προϊόντα είναι τα __, οι __ και τα _____ . → τα πενικίλλια, οι ασπέργιλλοι και τα ριζόποδα και μουκόρια (σελ. 50-51): αυτοί που κυρίως βρίσκονται στα καλλυντικά είναι: 1. Πενικίλλια (penicilli)… 2. Ασπέργιλλοι (aspergillus)… 3. Ριζόποδα και Μουκόρια (Rhizopus, mucor).

  β. Η αναπαραγωγή των ευρωτομυκήτων γίνεται με ή . → σπόρους ή εκβλάστηση (σελ. 50): η αναπαραγωγή τους γίνεται με σπόρους ή εκβλάστηση.

  γ. Τα πενικίλλια δρουν σε ___ περιβάλλον. → όξινο (σελ. 50): προκαλούν ευρωτιάσεις στα τρόφιμα και καλλυντικά, δρουν σε όξινο περιβάλλον, έχουν χρώμα κυρίως πράσινο-κυανοπράσινο και είναι ικανά να αποσυνθέσουν πρωτεΐνες, λίπη και σάκχαρα.

  δ. Οι ασπέργιλλοι προκαλούν στον άνθρωπο _____ . → τοξικώσεις (σελ. 50): εκπρόσωποι του γένους αυτού προκαλούν τοξικώσεις στον άνθρωπο· σοβαρή μυκοτοξίκωση προκαλεί η παραγόμενη αφλατοξίνη (ο A. Flavus)· ο A. Niger προκαλεί μαύρη μούχλα στο ψωμί και φλεγμονή του δέρματος.

  Η προέλευση της ονομασίας των πενικιλλίων: το γένος αυτό διακρίνεται από τις διακλαδώσεις των οργάνων του που μοιάζουν με πινέλο, απ' όπου πήραν και την ονομασία τους (στα ιταλικά τα πινέλα λέγονται penicilli).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α. Τα πενικίλλια, οι ασπέργιλλοι και τα ριζόποδα και μουκόρια. β. Με σπόρους ή εκβλάστηση. γ. Σε όξινο περιβάλλον. δ. Τοξικώσεις — σοβαρή μυκοτοξίκωση προκαλεί η αφλατοξίνη του A. flavus, ενώ ο A. niger προκαλεί μαύρη μούχλα στο ψωμί και φλεγμονή του δέρματος.

Ερώτηση 3 — Αντιστοίχιση — μικροοργανισμοί και συνθήκες

Ερώτηση: Να αντιστοιχίσετε την πρώτη στήλη με τη δεύτερη (μικροοργανισμοί που ανευρίσκονται στα καλλυντικά και ιδανικές συνθήκες ανάπτυξής τους).

Απάντηση:

• Η αντιστοίχιση

  Μικροοργανισμοί	Ιδανικές συνθήκες ανάπτυξής τους
  1. Ευρωτομύκητες ή μούχλες	β. θ = περιβάλλοντος, pH = 2 - 5,5
  2. Ζυμομύκητες ή ζύμες	γ. θ = 22° - 25° C, pH = 4 - 4,5 ίσως έως 2,2
  3. Βακτήρια ή μικρόβια ή σχιζομύκητες	α. θ = 37° C και pΗ = 7,2 - 7,6

  Η τεκμηρίωση

  • Ευρωτομύκητες (σελ. 50): οι συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξή τους είναι: 1. Η θερμοκρασία του περιβάλλοντος. 2. Το pH: 2 - 5,5. 3. Η οσμωτική πίεση (οσμόφιλα)… 4. Το περιβάλλον αποσύνθεσης (φυτικό ή ζωικό).
  • Ζυμομύκητες (σελ. 51): έχουν άριστη θερμοκρασία πολλαπλασιασμού με χαμηλότερη τιμή τους 22° με 25° C και μέγιστη τιμή τους 35° με 47° C· το άριστο pH καλλιέργειας είναι η τιμή μεταξύ 4 και 4,5 αλλά και χαμηλότερο έως 2,2· σε αλκαλικό περιβάλλον είναι ευπαθείς.
  • Βακτήρια (σελ. 52): η άριστη θερμοκρασία για την ανάπτυξή τους είναι οι 37° C και η άριστη περιοχή pH από 7,2 μέχρι 7,6.

  Η βασική διάκριση: οι μύκητες (ευρωτομύκητες και ζυμομύκητες) προτιμούν όξινο περιβάλλον και χαμηλότερες θερμοκρασίες, ενώ τα βακτήρια προτιμούν ουδέτερο προς ελαφρώς αλκαλικό pH και θερμοκρασία σώματος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι ευρωτομύκητες ή μούχλες αντιστοιχούν στο β, δηλαδή σε θερμοκρασία περιβάλλοντος και pH 2 έως 5,5. Οι ζυμομύκητες ή ζύμες αντιστοιχούν στο γ, δηλαδή σε θερμοκρασία 22° έως 25° C και pH 4 έως 4,5, ίσως και έως 2,2. Τα βακτήρια ή μικρόβια ή σχιζομύκητες αντιστοιχούν στο α, δηλαδή σε θερμοκρασία 37° C και pH 7,2 έως 7,6. Δηλαδή οι μύκητες προτιμούν όξινο περιβάλλον και χαμηλότερες θερμοκρασίες, ενώ τα βακτήρια ουδέτερο προς ελαφρώς αλκαλικό pH και θερμοκρασία σώματος.

Ερώτηση 4 — Σωστό ή λάθος — δραστικότητα συντηρητικών

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες είναι λάθος (Λ);

Απάντηση:

• Οι προτάσεις και οι απαντήσεις

  Πρόταση	Σ/Λ
  α. Τα συντηρητικά διαλύονται και δρουν περισσότερο στην υδατική φάση, γιατί σ' αυτή αναπτύσσονται μικρόβια.	Σ
  β. Όσο μικραίνει το pH τόσο μικραίνει και η δραστικότητα του συντηρητικού.	Λ
  γ. Οι επιφανειοδραστικές ουσίες αυξάνουν τη δραστικότητα των συντηρητικών.	Σ
  δ. Οι μη διαλυτές ενώσεις αυξάνουν τη δραστικότητα των συντηρητικών.	Λ

  Η τεκμηρίωση (σελ. 53)

  • α: τα συντηρητικά διαλύονται και δρουν περισσότερο στην υδάτινη φάση (σ' αυτήν αναπτύσσονται μικρόβια).
  • β: το βιβλίο λέει το αντίθετο — όσο αυξάνεται η συγκέντρωση των Η+, δηλαδή όσο μικραίνει η τιμή του pH, τόσο μεγαλώνει η συγκέντρωση του αδιάστατου μορίου του συντηρητικού και έτσι καθίσταται περισσότερο δραστικό· π.χ. οι φαινόλες που είναι ασθενή οξέα, πρακτικά μπορούν να δρουν σε όλες τις τιμές pH που απαντούνται στα καλλυντικά.
  • γ: οι επιφανειοδραστικές ουσίες έχουν αντιβακτηριακές ιδιότητες και μαζί με τα συντηρητικά αυξάνουν τη δραστικότητά τους.
  • δ: πάλι το αντίθετο — οι μη διαλυτές ενώσεις π.χ. το ZnO, Fe2O3, Αl2Ο3, TiO2, ο καολίνης κ.τ.λ. ελαττώνουν τη δραστικότητα του συντηρητικού λόγω προσρόφησης αυτού στην επιφάνειά τους.

  Ο τέταρτος παράγοντας που δεν εξετάζεται εδώ: η συγκέντρωσή του στο προϊόν· η μεγάλη ποσότητα συντηρητικού το καθιστά περισσότερο δραστικό αλλά και επικίνδυνο για την αύξηση της τοξικότητας του καλλυντικού προϊόντος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι προτάσεις α και γ: τα συντηρητικά διαλύονται και δρουν περισσότερο στην υδατική φάση, γιατί σε αυτήν αναπτύσσονται τα μικρόβια, και οι επιφανειοδραστικές ουσίες, που έχουν αντιβακτηριακές ιδιότητες, αυξάνουν μαζί με τα συντηρητικά τη δραστικότητά τους. Λανθασμένες είναι οι προτάσεις β και δ: όσο μικραίνει το pH τόσο μεγαλώνει, και όχι μικραίνει, η δραστικότητα του συντηρητικού, γιατί αυξάνεται η συγκέντρωση του αδιάστατου μορίου του· και οι μη διαλυτές ενώσεις, όπως ZnO, Fe2O3, Al2O3, TiO2 και ο καολίνης, ελαττώνουν, και όχι αυξάνουν, τη δραστικότητά του λόγω προσρόφησης στην επιφάνειά τους.

Ερώτηση 5 — Κατηγορίες συντηρητικών μέσων

Ερώτηση: Αναφέρατε τα σπουδαιότερα μέλη των κατηγοριών των συντηρητικών μέσων.

Απάντηση:

• Οι κατηγορίες (σελ. 53-54) — τα πλέον χρησιμοποιούμενα συντηρητικά στην παραγωγή καλλυντικών προϊόντων διακρίνονται στις εξής κατηγορίες:

  Κατηγορία	Σπουδαιότερα μέλη	Παρατηρήσεις
  α. Οργανικά οξέα	βενζοϊκό, σορβικό, προπιονικό οξύ κ.τ.λ.	δρουν σε ορισμένη περιοχή pH γι' αυτό και θεωρούνται ως μειονεκτικά
  β. Αλκοόλες	αιθυλική αλκοόλη 15-20%
  γ. Αλδεΰδες	φορμαλδεΰδη	η χρήση της οποίας θεωρείται ξεπερασμένη λόγω της δριμείας οσμής και της πτητικότητάς της
  δ. Τα φαινολικά παράγωγα	Μεθύλ, Προπύλ, Βουτύλ, parabens (εστέρες του υδροξυ-βενζοϊκού οξέος) και ο συνδυασμός αυτών	χρησιμοποιούνται σήμερα ευρέως, είναι σταθερά, δρουν σε μεγάλη κλίμακα pH, δεν είναι τοξικά και τέλος έχουν ευρύ αντιμικροβιακό φάσμα
  ε. Οι διάφορες επιφανειοδραστικές ουσίες	Cetrimide (βρωμιούχο άλας του τεταρτοταγούς αμμωνίου), εξαχλωροφαίνιο, βρωμονιτρο-προπανοδιόλη κ.ά.	έχουν αντιμικροβιακές ιδιότητες, χρησιμοποιούνται κυρίως ως συνεργιστικές ουσίες με άλλα συντηρητικά και αυξάνουν τη δραστικότητα αυτών

  Και η γενική διάκριση (σελ. 52): τα συντηρητικά που ανήκουν στα πρόσθετα χημικά μέσα διακρίνονται σε: οργανικά, ανόργανα και φυσικά ή αναπτυσσόμενα.

  Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 55): τα σπουδαιότερα συντηρητικά που χρησιμοποιούνται σήμερα είναι οι εστέρες του βενζοϊκού οξέος, π.χ. Methylparaben, Propylparaben, ή συνδυασμοί αυτών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κατηγορίες των συντηρητικών μέσων και τα σπουδαιότερα μέλη τους είναι: τα οργανικά οξέα, όπως το βενζοϊκό, το σορβικό και το προπιονικό οξύ, που δρουν σε ορισμένη μόνο περιοχή pH και γι' αυτό θεωρούνται μειονεκτικά· οι αλκοόλες, όπως η αιθυλική αλκοόλη σε ποσοστό 15-20%· οι αλδεΰδες, όπως η φορμαλδεΰδη, της οποίας η χρήση θεωρείται ξεπερασμένη λόγω της δριμείας οσμής και της πτητικότητάς της· τα φαινολικά παράγωγα, δηλαδή τα μεθυλ-, προπυλ- και βουτυλ-parabens, εστέρες του υδροξυβενζοϊκού οξέος, που χρησιμοποιούνται σήμερα ευρέως γιατί είναι σταθερά, δρουν σε μεγάλη κλίμακα pH, δεν είναι τοξικά και έχουν ευρύ αντιμικροβιακό φάσμα· και οι επιφανειοδραστικές ουσίες, όπως το Cetrimide, το εξαχλωροφαίνιο και η βρωμονιτρο-προπανοδιόλη, που χρησιμοποιούνται κυρίως ως συνεργιστικές ουσίες.

Ερώτηση 6 — Το μικρόβιο E. coli

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για το είδος των μικροβίων Ε. coli;

Απάντηση:

• Πού ανήκει (σελ. 52): στα βακτήρια, στο γένος των Κολοβακτηριοειδών.

  Τι λέει το βιβλίο: Τα Κολοβακτηριοειδή: Το γένος Escherichia και ειδικά το είδος Ε. Coli η παρουσία των οποίων είναι ανεπιθύμητη, είναι αερόβιοι αρνητικοί κατά Gram μικροβάκιλλοι και υποδηλώνουν κοπρομόλυνση. Ζυμώνουν τη λακτόζη και παράγουν αέρια, αναπτύσσονται σε θερμοκρασία που κυμαίνεται από 10°- 46° C. Προκαλούν στο προϊόν αλλοιώσεις «ιξώδεις» ή «γλοιώδεις» στην εμφάνιση και δυσοσμίες.

  Οι συνθήκες των βακτηρίων γενικά (σελ. 52): η άριστη θερμοκρασία για την ανάπτυξή τους είναι οι 37° C και η άριστη περιοχή pH από 7,2 μέχρι 7,6.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το E. coli ανήκει στο γένος Escherichia των κολοβακτηριοειδών, δηλαδή στα βακτήρια, και η παρουσία του στα καλλυντικά είναι ανεπιθύμητη. Πρόκειται για αερόβιους, αρνητικούς κατά Gram μικροβάκιλλους, που υποδηλώνουν κοπρομόλυνση. Ζυμώνουν τη λακτόζη και παράγουν αέρια, αναπτύσσονται σε θερμοκρασία από 10° έως 46° C και προκαλούν στο προϊόν αλλοιώσεις «ιξώδεις» ή «γλοιώδεις» στην εμφάνιση και δυσοσμίες.

Ερώτηση 7 — Η αλλοίωση ενός καλλυντικού προϊόντος

Ερώτηση: Πώς αποδίδεται συνήθως η αλλοίωση ενός καλλυντικού προϊόντος;

Απάντηση:

• Πώς γίνεται φανερή (σελ. 49): οι αλλοιώσεις αυτές αποδίδονται με μεταβολή της σύστασης του προϊόντος, π.χ. για τα καλλυντικά μπορεί να μεταβληθεί το pH, το ιξώδες, να παρατηρηθεί τάγγιση, αναστροφή, δυσοσμία, θολερότητα, αλλαγή χρώματος.

  Η μικροβιακή αιτία (σελ. 49): κατά την αλλοίωση ενός καλλυντικού προϊόντος παρατηρείται η εμφάνιση ή η αύξηση μικροβιακού πληθυσμού που μπορεί να προέλθει από τη μεταβολή του pH, την κακή ποιότητα των πρώτων υλών, τη μη απολύμανση των χώρων και των μηχανημάτων παραγωγής κ.λ.π.

  Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 55): η αλλοίωση του προϊόντος γίνεται φανερή με τη μεταβολή της σύστασης, του pH, του ιξώδους, του χρώματος κ.λ.π. και στις αλλοιώσεις συμβάλλουν και οι τρεις κατηγορίες των μικροοργανισμών, δηλαδή οι μούχλες, οι ζυμομύκητες και τα βακτήρια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αλλοίωση ενός καλλυντικού προϊόντος αποδίδεται με μεταβολή της σύστασής του: μπορεί να μεταβληθεί το pH ή το ιξώδες, να παρατηρηθεί τάγγιση, αναστροφή, δυσοσμία, θολερότητα ή αλλαγή χρώματος. Κατά την αλλοίωση εμφανίζεται ή αυξάνεται ο μικροβιακός πληθυσμός, κάτι που μπορεί να οφείλεται στη μεταβολή του pH, στην κακή ποιότητα των πρώτων υλών ή στη μη απολύμανση των χώρων και των μηχανημάτων παραγωγής· στις αλλοιώσεις συμβάλλουν οι μούχλες, οι ζυμομύκητες και τα βακτήρια.

Ερώτηση 8 — Οι όροι για ένα καλό συντηρητικό

Ερώτηση: Ποιους όρους πρέπει να πληρεί ένα καλό συντηρητικό για τη χρησιμοποίησή του στα καλλυντικά προϊόντα;

Απάντηση:

• Οι όροι (σελ. 53): ένα καλό συντηρητικό ποιοτικό θα πρέπει να είναι ακίνδυνο, δραστικό και αποτελεσματικό και να πληροί τους παρακάτω όρους:

  1. Να μην είναι τοξικό.
  2. Να είναι σταθερό και να έχει δραστικότητα σε μεγάλη περιοχή pH.
  3. Να μην είναι ασυμβίβαστο με άλλα συστατικά.
  4. Να είναι ευδιάλυτο και μη πτητικό.
  5. Να είναι οικονομικό, άοσμο και άχρωμο.

  Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 55): ένα ιδανικό συντηρητικό πρέπει να είναι μη τοξικό, σταθερό, ευδιάλυτο, οικονομικό, δραστικό και συμβατό με τα υπόλοιπα συστατικά του προϊόντος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ένα καλό συντηρητικό πρέπει να είναι ακίνδυνο, δραστικό και αποτελεσματικό και ειδικότερα: να μην είναι τοξικό· να είναι σταθερό και να έχει δραστικότητα σε μεγάλη περιοχή pH· να μην είναι ασυμβίβαστο με τα άλλα συστατικά του προϊόντος· να είναι ευδιάλυτο και μη πτητικό· και να είναι οικονομικό, άοσμο και άχρωμο.

Ερώτηση 9 — Πηγές μόλυνσης των καλλυντικών

Ερώτηση: Ποιες είναι οι κυριότερες πηγές μόλυνσης των καλλυντικών προϊόντων;

Απάντηση:

• Οι πηγές μόλυνσης (σελ. 54) — για τον όσο το δυνατό μεγαλύτερο περιορισμό της επιμόλυνσης του προϊόντος από εξωτερικούς παράγοντες και παράγοντες ή συνθήκες παρασκευής του προϊόντος πρέπει να γνωρίζουμε:

  1. Το νερό ως πρώτη ύλη να είναι απιονισμένο και απαλλαγμένο μικροοργανισμών.
  2. Τα βασικά συστατικά του καλλυντικού προϊόντος π.χ. λιπαρές ύλες, γαλακτωματοποιητές, να είναι καθαρά και να έχουν υποστεί την επεξεργασία του εξευγενισμού.
  3. Ο εξοπλισμός και τα υλικά του εργαστηρίου παραγωγής καθώς και οι χώροι να είναι απαλλαγμένα από την παρουσία εστιών μόλυνσης.
  4. Η κατάλληλη συσκευασία αλλά και ο ίδιος ο χρήστης του καλλυντικού μπορεί να αποτελέσει πηγή μόλυνσης από λανθασμένους χειρισμούς κατά τη χρήση του προϊόντος.

  Στην Ανακεφαλαίωση (σελ. 55): το νερό, οι πρώτες ύλες, ο χώρος παραγωγής, ο εξοπλισμός και η συσκευασία συχνά είναι παράγοντες υπεύθυνοι για την μόλυνση των καλλυντικών προϊόντων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι κυριότερες πηγές μόλυνσης των καλλυντικών προϊόντων είναι το νερό που χρησιμοποιείται ως πρώτη ύλη, το οποίο πρέπει να είναι απιονισμένο και απαλλαγμένο μικροοργανισμών· οι βασικές πρώτες ύλες, όπως οι λιπαρές ύλες και οι γαλακτωματοποιητές, που πρέπει να είναι καθαρές και εξευγενισμένες· ο εξοπλισμός, τα υλικά και οι χώροι παραγωγής, που πρέπει να είναι απαλλαγμένα από εστίες μόλυνσης· και η συσκευασία, καθώς και ο ίδιος ο χρήστης, από λανθασμένους χειρισμούς κατά τη χρήση του προϊόντος.