Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (σελ. 29-42) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3
Δέκα αναπτυγμένες λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 3: η έννοια της εκτύπωσης με τις δύο εργασίες της και ο ορισμός της τυπογραφίας, το τυπογραφικό στοιχείο με το κράμα, την κατασκευή και τα μέρη του, το μετρικό σύστημα με τη στιγμή και τα πολλαπλάσιά της, η κάσα με τα διαστήματα και η διαδικασία της στοιχειοθεσίας χεριού, το δέσιμο της φόρμας και η επαναφορά των στοιχείων, η λινοτυπία του 1886 και η μονοτυπία του 1897 με τις διαφορές τους, τα κλισέ και το ράστερ, η διαδρομή του χαρτιού και της μελάνης στο πιεστήριο, και τα είδη των τυπογραφικών πιεστηρίων με τη διάκριση κλισέ και στερεοτύπου.
Η έννοια της εκτύπωσης και οι δύο εργασίες της
Ερώτηση: Εκτύπωση ονομάζεται η διαδικασία της αποτύπωσης των στοιχείων που περιλαμβάνει η εκτυπωτική πλάκα, σε κατάλληλο υπόστρωμα για την παραγωγή όμοιας σειράς αντιτύπων. Ποιες δύο εργασίες λαμβάνουν χώρα και πώς διακρίνονται οι μέθοδοι;
Απάντηση:
- ΟΙ ΔΥΟ ΕΡΓΑΣΙΕΣ (§3.1, σελ. 29), αυτούσια:
Α. η ΜΕΛΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗΣ ΠΛΑΚΑΣ Β. η ΜΕΤΑΦΟΡΑ ΤΗΣ ΜΕΛΑΝΗΣ από την εκτυπωτική πλάκα στο υλικό εκτύπωσης ΜΕ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΠΙΕΣΗΣ - ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΔΙΑΚΡΙΣΗΣ ΤΩΝ ΜΕΘΟΔΩΝ: «Για την παραγωγή αντιτύπων υπάρχουν διάφορες μέθοδοι, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τη μορφή της εκτυπωτικής πλάκας που χρησιμοποιούν.» ⚠️ Είναι η θεμελιώδης ταξινόμηση όλου του βιβλίου: τα κεφάλαια 3 έως 7 (τυπογραφία, επιπεδοτυπία, μεταξοτυπία, βαθυτυπία, φλεξογραφία) ορίζονται ακριβώς με αυτό το κριτήριο.
- Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ ΩΣ ΜΕΘΟΔΟΣ: «Τυπογραφία είναι η εκτυπωτική μέθοδος στην οποία χρησιμοποιούνται ανάγλυφες μεταλλικές πλάκες, επίπεδες ή κυλινδρικές, στις οποίες το θέμα που θα μελανωθεί και θα εκτυπωθεί, προεξέχει.»
τομή τυπογραφικής πλάκας ███ ███ ███ ← ΤΟ ΘΕΜΑ ΠΡΟΕΞΕΧΕΙ· μόνο αυτό ─────███────────███───███─── μελανώνεται και τυπώνεται ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀ ↑ οι βυθισμένες περιοχές ΔΕΝ αγγίζουν τους κυλίνδρους μελάνωσης ούτε το χαρτί - ΓΙΑΤΙ Η ΠΙΕΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ: επειδή η μελάνη βρίσκεται μόνο στις προεξοχές, η μεταφορά της γίνεται «από τα προεξέχοντα σημεία της πλάκας… με ένα σύστημα πίεσης» (§3.5, σελ. 39). Χωρίς πίεση το χαρτί δεν θα ερχόταν σε επαρκή επαφή με τον ανάγλυφο οφθαλμό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στη διαδικασία της εκτύπωσης λαμβάνουν χώρα δύο εργασίες: πρώτον, η μελάνωση της εκτυπωτικής πλάκας, και δεύτερον, η μεταφορά της μελάνης από την εκτυπωτική πλάκα στο υλικό εκτύπωσης με εφαρμογή πίεσης. Για την παραγωγή αντιτύπων υπάρχουν διάφορες μέθοδοι, οι οποίες χαρακτηρίζονται από τη μορφή της εκτυπωτικής πλάκας που χρησιμοποιούν. Τυπογραφία ειδικότερα είναι η εκτυπωτική μέθοδος στην οποία χρησιμοποιούνται ανάγλυφες μεταλλικές πλάκες, επίπεδες ή κυλινδρικές, στις οποίες το θέμα που θα μελανωθεί και θα εκτυπωθεί προεξέχει.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το τυπογραφικό στοιχείο: κράμα, κατασκευή και μέρη
Ερώτηση: Τα παραδοσιακά τυπογραφικά στοιχεία κατασκευάζονται από ένα κράμα μετάλλων, όπου υπερισχύει ο μόλυβδος σε ποσοστό 78% περίπου. Ποια είναι η πλήρης σύνθεση του κράματος, πώς κατασκευάζονται τα στοιχεία και ποια τα μέρη τους;
Απάντηση:
- Η ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΜΑΤΟΣ (§3.2, σελ. 30), αυτούσια: «Στη σύνθεση του κράματος υπάρχει κασσίτερος (14-18%) και αντιμόνιο (4-8%).»
ΜΟΛΥΒΔΟΣ 78% περίπου ← υπερισχύει ΚΑΣΣΙΤΕΡΟΣ 14 - 18% ΑΝΤΙΜΟΝΙΟ 4 - 8%⚠️ Το «περίπου» του μολύβδου είναι ουσιώδες: με τις μέσες τιμές των δύο άλλων το άθροισμα δεν κλείνει ακριβώς στο 100%.
- Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ: «Για την κατασκευή των τυπογραφικών στοιχείων χρησιμοποιούνται μήτρες από χαλκό, δηλαδή καλούπια, όπου εγχέεται το λιωμένο μέταλλο.»
- ΤΑ ΜΕΡΗ ΤΟΥ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ: «Το τυπογραφικό στοιχείο αποτελείται από μία μεταλλική βάση, ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο, που ονομάζεται σώμα. Επάνω στο σώμα βρίσκεται ο οφθαλμός του στοιχείου. Ο οφθαλμός είναι εκείνο το τμήμα του στοιχείου που πρόκειται να δεχθεί τη μελάνη.»
┌───────┐ │ ΟΦΘΑΛ │ ← ΔΕΧΕΤΑΙ ΤΗ ΜΕΛΑΝΗ· είναι το ανάγλυφο, καθρεφτικό │ ΜΟΣ │ αποτύπωμα του γράμματος ┌────┴───────┴────┐ │ Σ Ω Μ Α │ ← ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο· ΔΕΝ τυπώνει └─────────────────┘ - ⚠️ ΓΙΑΤΙ ΕΧΕΙ ΣΗΜΑΣΙΑ Η ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΣΩΜΑ / ΟΦΘΑΛΜΟΣ: πάνω της στηρίζεται όλη η στοιχειοθεσία χεριού. Τα διαστήματα (σελ. 32) είναι ακριβώς «μεταλλικά παραλληλεπίπεδα στο ύψος του σώματος των στοιχείων χωρίς, όμως, οφθαλμό» — δηλαδή σώμα χωρίς οφθαλμό, που γεμίζει χώρο χωρίς να τυπώνει. Την ίδια λογική ακολουθεί και το διάστιχο, «χαμηλότερη σε ύψος από τα στοιχεία».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα παραδοσιακά τυπογραφικά στοιχεία κατασκευάζονται από κράμα μετάλλων στο οποίο υπερισχύει ο μόλυβδος σε ποσοστό 78% περίπου, ενώ στη σύνθεση του κράματος υπάρχει κασσίτερος σε ποσοστό 14 έως 18% και αντιμόνιο 4 έως 8%. Για την κατασκευή τους χρησιμοποιούνται μήτρες από χαλκό, δηλαδή καλούπια, όπου εγχέεται το λιωμένο μέταλλο. Το τυπογραφικό στοιχείο αποτελείται από μία μεταλλική βάση, ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο που ονομάζεται σώμα, και επάνω στο σώμα βρίσκεται ο οφθαλμός του στοιχείου, δηλαδή εκείνο το τμήμα που πρόκειται να δεχθεί τη μελάνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το μετρικό σύστημα της τυπογραφίας
Ερώτηση: Στην τυπογραφία η στιγμή (pt ή ΄) αποτελεί τη βασική μονάδα μέτρησης. Πόσο ισούται στις διάφορες χώρες και ποια είναι τα πολλαπλάσιά της;
Απάντηση:
- ΟΙ ΔΥΟ ΤΙΜΕΣ (§3.3, σελ. 31), αυτούσια: «Η μονάδα αυτή διαφέρει στις αγγλοσαξονικές χώρες. Έτσι, ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη 1΄ ισούται με 0,351 χιλιοστά, στην Αγγλία και στην Αμερική 1΄ ισούται με 0,376 χιλιοστά.»
ΕΥΡΩΠΗ 1΄ = 0,351 mm ΑΓΓΛΙΑ / ΑΜΕΡΙΚΗ 1΄ = 0,376 mm → διαφορά ~7%: ένα κείμενο 10΄ είναι 3,51 mm στην Ευρώπη και 3,76 mm στην αγγλοσαξονική τυποποίηση - ΤΑ ΠΟΛΛΑΠΛΑΣΙΑ: «Πολλαπλάσιο της στιγμής είναι το τετράγωνο που αποτελείται από 12 στιγμές. Οι Άγγλοι το ονομάζουν πίκα (pica), ενώ οι Γάλλοι σίσερο (cicero). Πολλαπλάσιο της στιγμής είναι και το μισό τετράγωνο που ισούται με 6΄.»
ΣΤΙΓΜΗ (pt ή ΄) 1΄ ΜΙΣΟ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ 6΄ ΤΕΤΡΑΓΩΝΟ 12΄ = ΠΙΚΑ (Άγγλοι) = ΣΙΣΕΡΟ (Γάλλοι) - ΤΙ ΜΕΤΡΑΕΙ Ο ΤΥΠΟΓΡΑΦΟΣ ΜΕ ΑΥΤΗ: «Με βάση τη μονάδα αυτή, ο τυπογράφος μετράει το μήκος της αράδας, την απόσταση…» ⚠️ Η σύνδεση με τη στοιχειοθεσία είναι άμεση: το ρυθμιζόμενο πλαίσιο του συνθετηρίου «καθορίζει το μήκος της αράδας» (σελ. 32) — και αυτό το μήκος εκφράζεται σε τετράγωνα και στιγμές, όχι σε χιλιοστά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην τυπογραφία η στιγμή, που συμβολίζεται με pt ή με τόνο, αποτελεί τη βασική μονάδα μέτρησης, διαφέρει όμως στις αγγλοσαξονικές χώρες: ενώ στην υπόλοιπη Ευρώπη μία στιγμή ισούται με 0,351 χιλιοστά, στην Αγγλία και στην Αμερική ισούται με 0,376 χιλιοστά. Πολλαπλάσιο της στιγμής είναι το τετράγωνο, που αποτελείται από 12 στιγμές και το οποίο οι Άγγλοι ονομάζουν πίκα και οι Γάλλοι σίσερο, καθώς και το μισό τετράγωνο, που ισούται με 6 στιγμές. Με βάση τη μονάδα αυτή ο τυπογράφος μετράει το μήκος της αράδας και τις αποστάσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η κάσα, τα διαστήματα και η διαδικασία της στοιχειοθεσίας χεριού
Ερώτηση: Σε κάθε κάσα υπάρχουν και στοιχειοθήκες που περιέχουν μεταλλικά παραλληλεπίπεδα στο ύψος του σώματος των στοιχείων χωρίς, όμως, οφθαλμό. Πώς ονομάζονται, σε τι χρησιμεύουν και πώς γίνεται η στοιχειοθέτηση;
Απάντηση:
- ΤΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑΤΑ (§3.4.1, σελ. 32), αυτούσια: «Τα μέταλλα αυτά ονομάζονται διαστήματα, προσφέρονται σε ποικίλα πλάτη και χρησιμεύουν στον διαχωρισμό των λέξεων.» ⚠️ Είναι σώμα χωρίς οφθαλμό — γεμίζουν χώρο χωρίς να τυπώνουν.
- Η ΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΣΑΣ: «Το κάθε κουτί περιέχει πολλά όμοια στοιχεία.» Και πριν αρχίσει η εργασία: «Προτού ο στοιχειοθέτης ξεκινήσει τη στοιχειοθεσία, τοποθετεί την κάσα σε έναν κεκλιμένο πάγκο για να έχει εύκολη πρόσβαση σε όλα τα στοιχεία.»
- Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ — «γίνεται τμηματικά»:
① ΣΥΝΘΕΤΗΡΙΟ στο ένα χέρι — «ένας ΕΙΔΙΚΟΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ με ΔΥΟ ΣΤΑΘΕΡΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΚΑΙ ΕΝΑ ΡΥΘΜΙΖΟΜΕΝΟ. Ο τελευταίος ΚΑΘΟΡΙΖΕΙ ΤΟ ΜΗΚΟΣ ΤΗΣ ΑΡΑΔΑΣ.» ② «Με το άλλο χέρι και ΜΕ ΕΙΔΙΚΗ ΤΣΙΜΠΙΔΑ, τοποθετεί στο συνθετήριο τα στοιχεία που ΣΥΛΛΕΓΕΙ ΕΝΑ-ΕΝΑ μέσα από την κάσα.» ③ «Αφού σχηματίσει τη λέξη, τοποθετεί ΕΝΑ ΔΙΑΣΤΗΜΑ για να τη ΔΙΑΧΩΡΙΣΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ.» ④ «Μετά την ολοκλήρωση της αράδας, τοποθετεί ΕΝΑ ΔΙΑΣΤΙΧΟ, ΜΙΑ ΛΕΠΤΗ ΛΑΜΑ ΑΠΟ ΜΟΛΥΒΔΟ, ΧΑΜΗΛΟΤΕΡΗ ΣΕ ΥΨΟΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ, έτσι ώστε να υπάρξει ΚΑΠΟΙΟ ΚΕΝΟ ΑΝΑΜΕΣΑ» στις αράδες⚠️ Γιατί το διάστιχο είναι χαμηλότερο: για να μη δεχθεί μελάνη — αν είχε το ύψος των στοιχείων, θα τύπωνε μια μαύρη γραμμή ανάμεσα στις αράδες.
- ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ (σελ. 33): η διόρθωση επαναλαμβάνεται «έως ότου η φόρμα απαλλαγεί από τυπογραφικά λάθη». Ύστερα «η φόρμα… δένεται με ειδικά μέταλλα και σφικτήρες στο σιδερένιο τελάρο του πιεστηρίου και μεταφέρεται σε όρθιο ή επίπεδο τυπογραφικό πιεστήριο για εκτύπωση». Και μετά: «Μετά την εκτύπωση, ο στοιχειοθέτης επανατοποθετεί τα στοιχεία στις κατάλληλες θέσεις της κάσας.» ⚠️ Αυτό ακριβώς είναι που καταργεί η λινοτυπία: εκεί οι αράδες «καθαρίζονταν από την τυπογραφική μελάνη και οδηγούνταν στο χυτήριο» για επανάτηξη, όχι σε κάσα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα μεταλλικά παραλληλεπίπεδα που βρίσκονται στις στοιχειοθήκες κάθε κάσας, στο ύψος του σώματος των στοιχείων αλλά χωρίς οφθαλμό, ονομάζονται διαστήματα, προσφέρονται σε ποικίλα πλάτη και χρησιμεύουν στον διαχωρισμό των λέξεων. Η στοιχειοθέτηση ενός κειμένου γίνεται τμηματικά: προτού ξεκινήσει, ο στοιχειοθέτης τοποθετεί την κάσα σε κεκλιμένο πάγκο για εύκολη πρόσβαση σε όλα τα στοιχεία. Στο ένα του χέρι κρατάει το συνθετήριο, έναν ειδικό μεταλλικό κανόνα με δύο σταθερά πλαίσια και ένα ρυθμιζόμενο, ο οποίος καθορίζει το μήκος της αράδας, και με το άλλο χέρι, με ειδική τσιμπίδα, τοποθετεί στο συνθετήριο τα στοιχεία που συλλέγει ένα-ένα μέσα από την κάσα. Αφού σχηματίσει τη λέξη, τοποθετεί ένα διάστημα για να τη διαχωρίσει από την επόμενη, και μετά την ολοκλήρωση της αράδας τοποθετεί ένα διάστιχο, μια λεπτή λάμα από μόλυβδο χαμηλότερη σε ύψος από τα στοιχεία, ώστε να υπάρξει κάποιο κενό ανάμεσα στις αράδες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η φόρμα, το δέσιμο και η επαναφορά των στοιχείων
Ερώτηση: Η φόρμα, στη συνέχεια, δένεται με ειδικά μέταλλα και σφικτήρες στο σιδερένιο τελάρο του πιεστηρίου και μεταφέρεται σε όρθιο ή επίπεδο τυπογραφικό πιεστήριο για εκτύπωση. Τι προηγείται και τι ακολουθεί;
Απάντηση:
-
ΤΙ ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ — Η ΔΙΟΡΘΩΣΗ (§3.4.1, σελ. 33): η διαδικασία επαναλαμβάνεται «έως ότου η φόρμα απαλλαγεί από τυπογραφικά λάθη». Δηλαδή καμία φόρμα δεν πηγαίνει για εκτύπωση χωρίς να έχει περάσει από δοκίμιο και διόρθωση.
-
ΤΙ ΑΚΟΛΟΥΘΕΙ — Η ΕΠΑΝΑΦΟΡΑ: «Μετά την εκτύπωση, ο στοιχειοθέτης επανατοποθετεί τα στοιχεία στις κατάλληλες θέσεις της κάσας.»
Ο ΚΥΚΛΟΣ ΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑΣ ΧΕΡΙΟΥ ΚΑΣΑ ──συλλογή με τσιμπίδα──► ΣΥΝΘΕΤΗΡΙΟ ──► ΦΟΡΜΑ ▲ │ │ δέσιμο με μέταλλα │ και σφικτήρες στο │ ΣΙΔΕΡΕΝΙΟ ΤΕΛΑΡΟ │ ▼ └────── ΕΠΑΝΑΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ◄──── ΕΚΤΥΠΩΣΗ ◄── ΠΙΕΣΤΗΡΙΟ των στοιχείων (όρθιο ή επίπεδο)⚠️ Τα στοιχεία είναι επαναχρησιμοποιήσιμα — γι' αυτό και η επανατοποθέτηση είναι μέρος της εργασίας, όχι απλή τακτοποίηση.
-
Η ΑΝΤΙΘΕΣΗ ΜΕ ΤΗ ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ:
ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ ΧΕΡΙΟΥ τα στοιχεία ΕΠΑΝΑΤΟΠΟΘΕΤΟΥΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΚΑΣΑ και ξαναχρησιμοποιούνται ΑΥΤΟΥΣΙΑ ΛΙΝΟΤΥΠΙΑ οι αράδες «ΚΑΘΑΡΙΖΟΝΤΑΝ από την τυπογραφική μελάνη και ΟΔΗΓΟΥΝΤΑΝ ΣΤΟ ΧΥΤΗΡΙΟ» (σελ. 34) → ΛΙΩΝΟΥΝ και ξαναχύνονται ΜΟΝΟΤΥΠΙΑ τα στοιχεία «χρησιμοποιούνταν ΓΙΑ ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΕΚΤΥΠΩΣΗ» (σελ. 35)Η μηχανική στοιχειοθεσία αντικαθιστά τον χρόνο επανατοποθέτησης με ενέργεια τήξης — κερδίζει ταχύτητα, χάνει σε αναλώσιμα.
-
ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΔΗ ΠΙΕΣΤΗΡΙΟΥ ΠΟΥ ΑΝΑΦΕΡΟΝΤΑΙ ΕΔΩ αναλύονται στη §3.5 (σελ. 40): το επίπεδο («πιεστήριο πλάκας-κυλίνδρου», με επίπεδη πλάκα σε οριζόντια θέση και κύλινδρο που κινείται επάνω της) και το περιστροφικό («πιεστήριο δύο κυλίνδρων»).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πριν από το δέσιμο, η διαδικασία της διόρθωσης επαναλαμβάνεται έως ότου η φόρμα απαλλαγεί από τυπογραφικά λάθη. Στη συνέχεια η φόρμα δένεται με ειδικά μέταλλα και σφικτήρες στο σιδερένιο τελάρο του πιεστηρίου και μεταφέρεται σε όρθιο ή επίπεδο τυπογραφικό πιεστήριο για εκτύπωση. Μετά την εκτύπωση, ο στοιχειοθέτης επανατοποθετεί τα στοιχεία στις κατάλληλες θέσεις της κάσας, ώστε να ξαναχρησιμοποιηθούν. Αυτό διαφοροποιεί τη στοιχειοθεσία χεριού από τη μηχανική: στη λινοτυπία οι αράδες καθαρίζονταν από την τυπογραφική μελάνη και οδηγούνταν στο χυτήριο για επανάτηξη, ενώ στη μονοτυπία τα στοιχεία χρησιμοποιούνταν για μία μόνο εκτύπωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η λινοτυπία: χρονολογία, μέρη και αποτέλεσμα
Ερώτηση: Για περισσότερα από 400 χρόνια ο μόνος τρόπος στοιχειοθεσίας εκτεταμένου κειμένου ήταν η στοιχειοθεσία χεριού. Πότε και πώς ανατράπηκε αυτό, και τι παρήγαγε η νέα μηχανή;
Απάντηση:
- Η ΧΡΟΝΟΛΟΓΙΑ (§3.4.2.Α, σελ. 33), αυτούσια: «Διάφοροι πειραματισμοί έγιναν κατά καιρούς για την κατασκευή κάποιας μηχανής, οι οποίοι όμως δεν καρποφόρησαν, έως το 1886, που εφευρέθηκε η λινοτυπική μηχανή.»
- ΤΑ ΜΕΡΗ: «Η μηχανή αποτελούνταν, σε γενικές γραμμές, από ένα πληκτρολόγιο, ένα χυτήριο, ένα πλήθος καλουπιών για τη χύτευση των στοιχείων και μηχανισμούς που συνέδεαν τα διάφορα τμήματα μεταξύ τους.»
- ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ — Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΔΙΑΦΟΡΑ: «Το αποτέλεσμα της στοιχειοθεσίας με τη χρήση αυτής της μηχανής ήταν αράδες κειμένου που χυτεύονταν για μια και μόνη φορά. Το κείμενο, δηλαδή, δεν αποτελούνταν από ξεχωριστά στοιχεία, όπως στη μέθοδο της στοιχειοθεσίας χεριού.»
ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ ΧΕΡΙΟΥ Λ Ι Ν Ο Τ Υ Π Ι Α [Κ][Ε][Ι][Μ][Ε][Ν][Ο] [ΚΕΙΜΕΝΟ──────────] ξεχωριστά στοιχεία, ΜΙΑ ΣΥΜΠΑΓΗΣ ΑΡΑΔΑ, επαναχρησιμοποιήσιμα χυτευμένη ΜΙΑ ΦΟΡΑ - Η ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ ΒΗΜΑ-ΒΗΜΑ (σελ. 34):
① ΜΑΓΚΑΖΙΝΑ «βρίσκονταν στο ΥΨΗΛΟΤΕΡΟ ΣΗΜΕΙΟ της μηχανής» ② «ΕΙΔΙΚΑ ΚΑΝΑΛΙΑ-ΟΔΗΓΟΙ, ΕΝΑΣ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΓΡΑΜΜΑ Ή ΣΗΜΕΙΟ, ξεκινούσαν από τα μαγκαζίνα ΚΑΤΕΥΘΥΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΚΑΘΕ ΜΗΤΡΑΣ» ③ «Η μήτρα που είχε επιλεχθεί περνούσε μέσα από το κανάλι της και ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΝΟΤΑΝ ΣΤΟΝ ΧΩΡΟ ΣΧΗΜΑΤΙΣΜΟΥ ΤΗΣ ΑΡΑΔΑΣ» ④ ΔΙΟΡΘΩΣΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ: «αφαιρούνταν ή και προσθέτονταν μήτρες» ⚠ ΜΟΝΟ ΠΡΙΝ τη χύτευση ⑤ ΧΥΤΕΥΣΗ: «Το κράμα του μετάλλου ΣΥΜΠΛΗΡΩΝΕ ΤΑ ΚΕΝΑ ΤΩΝ ΜΗΤΡΩΝ, σχηματίζοντας ΠΡΩΤΑ ΤΟΥΣ ΟΦΘΑΛΜΟΥΣ των στοιχείων και ΥΣΤΕΡΑ ΤΟ ΣΩΜΑ ΤΗΣ ΑΡΑΔΑΣ, σε ολόκληρο το πλάτος της και ΩΣ ΤΟ ΥΨΟΣ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ. Καθώς πάγωνε, ΣΤΕΡΕΟΠΟΙΟΥΝΤΑΝ σχηματίζοντας ΜΙΑ ΣΥΜΠΑΓΗ ΑΡΑΔΑ ΚΕΙΜΕΝΟΥ.» ⚠ «Εάν διαπιστωνόταν ΤΟ ΠΑΡΑΜΙΚΡΟ ΛΑΘΟΣ, Η ΑΡΑΔΑ ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΟΥΝΤΑΝ ΚΑΙ ΧΥΤΕΥΟΤΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΗ.» ⑥ «Μετά την εκτύπωση, οι αράδες ΚΑΘΑΡΙΖΟΝΤΑΝ από την τυπογραφική μελάνη και ΟΔΗΓΟΥΝΤΑΝ ΣΤΟ ΧΥΤΗΡΙΟ» για επανάτηξη
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η ανατροπή ήρθε το 1886, οπότε εφευρέθηκε η λινοτυπική μηχανή, αφού οι προηγούμενοι πειραματισμοί δεν είχαν καρποφορήσει. Η μηχανή αποτελούνταν σε γενικές γραμμές από ένα πληκτρολόγιο, ένα χυτήριο, ένα πλήθος καλουπιών για τη χύτευση των στοιχείων και μηχανισμούς που συνέδεαν τα διάφορα τμήματα μεταξύ τους. Το αποτέλεσμα της στοιχειοθεσίας με αυτήν ήταν αράδες κειμένου που χυτεύονταν για μια και μόνη φορά· το κείμενο δηλαδή δεν αποτελούνταν από ξεχωριστά στοιχεία, όπως στη μέθοδο της στοιχειοθεσίας χεριού. Κατά τη λειτουργία, ειδικά κανάλια-οδηγοί, ένας για κάθε γράμμα ή σημείο, κατεύθυναν την πτώση κάθε μήτρας από τα μαγκαζίνα στον χώρο σχηματισμού της αράδας, όπου μπορούσαν να γίνουν διορθώσεις με το χέρι. Στη συνέχεια το κράμα του μετάλλου συμπλήρωνε τα κενά των μητρών, σχηματίζοντας πρώτα τους οφθαλμούς και ύστερα το σώμα της αράδας, και καθώς πάγωνε στερεοποιούνταν σχηματίζοντας μια συμπαγή αράδα κειμένου. Εάν διαπιστωνόταν το παραμικρό λάθος, η αράδα πληκτρολογούνταν και χυτευόταν από την αρχή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η μονοτυπία και η διαφορά της από τη λινοτυπία
Ερώτηση: Από το 1897 μία άλλη μέθοδος μηχανικής στοιχειοθεσίας βρήκε εφαρμογή στον εκδοτικό χώρο, η μονοτυπία. Τι παρήγαγε, από ποια μέρη αποτελούνταν και πώς λειτουργούσε;
Απάντηση:
- ΤΙ ΠΑΡΗΓΑΓΕ (§3.4.2.Β, σελ. 35), αυτούσια: «Η μονοτυπική μηχανή παρήγαγε μεμονωμένα τυπογραφικά στοιχεία, τα οποία χρησιμοποιούνταν για μια μόνο εκτύπωση.»
- ΤΑ ΔΥΟ ΜΕΡΗ: «Αποτελούνταν από δύο ξεχωριστά μέρη, το πληκτρολόγιο και το χυτήριο, τα οποία μπορούσαν να βρίσκονται σε διαφορετικό χώρο.» ⚠️ Αυτή είναι η δομική διαφορά από τη λινοτυπία, όπου πληκτρολόγιο και χυτήριο ήταν μία ενιαία μηχανή με «μηχανισμούς που συνέδεαν τα διάφορα τμήματα μεταξύ τους».
- Η ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΗΣΗ: «Το κτύπημα κάθε πλήκτρου στο πληκτρολόγιο διατρυπούσε μία ταινία από ειδικό χαρτί σε μορφή ρολού, με τη χρήση ενός συστήματος πεπιεσμένου αέρα. Ένας συγκεκριμένος αριθμός τρυπών και ο μεταξύ τους συσχετισμός αντιστοιχούσε σε ένα συγκεκριμένο γράμμα.»
ΠΛΗΚΤΡΟΛΟΓΙΟ ΧΥΤΗΡΙΟ (ενδεχομένως αλλού) ┌──────────┐ διάτρητη ┌──────────────────────┐ │ πλήκτρα │──► ΤΑΙΝΙΑ ──────►│ αποκωδικοποίηση │ │ + πεπιε- │ ΧΑΡΤΙΟΥ │ πεπιεσμένος αέρας → │ │ σμένος │ (ρολό) │ μετακίνηση μητρών → │ │ αέρας │ │ ΧΥΤΕΥΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΥ │ └──────────┘ └──────────────────────┘ - Η ΧΥΤΕΥΣΗ: «Μετά την ολοκλήρωση της πληκτρολόγησης, η ταινία μεταφερόταν στον χώρο του χυτηρίου. Εκεί, αποκωδικοποιούνταν στη μηχανή χύτευσης. Με ένα σύστημα πεπιεσμένου αέρα, μέσα από τις τρύπες της ταινίας, επιτυγχανόταν η ενεργοποίηση ενός μηχανισμού που προκαλούσε τη μετακίνηση των μητρών από τον χώρο αποθήκευσής τους στη θέση όπου γινόταν η χύτευση. Το στοιχείο σχηματιζόταν καθώς το υγρό μέταλλο εισχωρούσε μέσα τους.»
ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ ΛΙΝΟΤΥΠΙΑ (1886) ΜΟΝΟΤΥΠΙΑ (1897) ΠΡΟΪΟΝ ΣΥΜΠΑΓΕΙΣ ΑΡΑΔΕΣ ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΔΟΜΗ ΕΝΙΑΙΑ μηχανή ΔΥΟ ΞΕΧΩΡΙΣΤΑ μέρη, ακόμη και σε ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟ ΧΩΡΟ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟ ΜΕΣΟ καμία — απευθείας ΔΙΑΤΡΗΤΗ ΤΑΙΝΙΑ ΧΑΡΤΙΟΥ πτώση μητρών ΔΙΟΡΘΩΣΗ μόνο ΠΡΙΝ τη χύτευση· ανά ΣΤΟΙΧΕΙΟ αλλιώς ΟΛΗ Η ΑΡΑΔΑ από την αρχή ΧΡΗΣΗ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ για μία εκτύπωση «ΓΙΑ ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΕΚΤΥΠΩΣΗ»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από το 1897 η μονοτυπία βρήκε εφαρμογή στον εκδοτικό χώρο. Η μονοτυπική μηχανή παρήγαγε μεμονωμένα τυπογραφικά στοιχεία, τα οποία χρησιμοποιούνταν για μια μόνο εκτύπωση, και αποτελούνταν από δύο ξεχωριστά μέρη, το πληκτρολόγιο και το χυτήριο, τα οποία μπορούσαν να βρίσκονται σε διαφορετικό χώρο. Το κτύπημα κάθε πλήκτρου διατρυπούσε μία ταινία από ειδικό χαρτί σε μορφή ρολού, με τη χρήση συστήματος πεπιεσμένου αέρα, ενώ ένας συγκεκριμένος αριθμός τρυπών και ο μεταξύ τους συσχετισμός αντιστοιχούσε σε ένα συγκεκριμένο γράμμα. Μετά την ολοκλήρωση της πληκτρολόγησης η ταινία μεταφερόταν στον χώρο του χυτηρίου, όπου αποκωδικοποιούνταν στη μηχανή χύτευσης: με σύστημα πεπιεσμένου αέρα, μέσα από τις τρύπες της ταινίας, ενεργοποιούνταν μηχανισμός που προκαλούσε τη μετακίνηση των μητρών από τον χώρο αποθήκευσής τους στη θέση της χύτευσης, και το στοιχείο σχηματιζόταν καθώς το υγρό μέταλλο εισχωρούσε μέσα τους.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα κλισέ: γιατί επινοήθηκαν και πώς κατασκευάζονται
Ερώτηση: Εκτός από τα εκτεταμένα κείμενα που στοιχειοθετούνταν με έναν από τους τρόπους που αναφέρθηκαν, απαιτούνταν, πολλές φορές, και κείμενα που για τα γράμματά τους δεν υπήρχαν προκατασκευασμένες μήτρες. Ποιο ήταν το πρόβλημα και πώς λύθηκε;
Απάντηση:
-
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΚΑΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ (§3.4.2.Γ, σελ. 36), αυτούσια: «όπως για παράδειγμα ένα λογότυπο, σύνθεση γραμμάτων σχεδιασμένων κατά μοναδικό τρόπο. Για να ενσωματωθεί ένα τέτοιο κείμενο σε μία τυπογραφική φόρμα, έπρεπε να αποκτήσει μορφή αντίστοιχη με εκείνη των τυπογραφικών στοιχείων.» ⚠️ Το πρόβλημα είναι γεωμετρικό, όχι αισθητικό: η φόρμα δέχεται μόνο ορθογώνια παραλληλεπίπεδα ίδιου ύψους· οτιδήποτε άλλο δεν σφίγγει στο τελάρο.
-
Η ΛΥΣΗ: «Για την εξυπηρέτηση αυτού του στόχου, επινοήθηκαν τα κλισέ. Το θέμα, δηλαδή, μετατράπηκε σε ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο με προεξέχουσες επιφάνειες. Τα κλισέ χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα. Τα υλικά που χρησιμοποιούνται για τον σκοπό αυτό μπορούν να είναι κράματα μετάλλων ή διάφορα είδη πλαστικών.»
-
Η ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ: «Για να πάρει ένα θέμα μορφή αντίστοιχη με εκείνη του τυπογραφικού στοιχείου, ακολουθείται μία ολόκληρη διαδικασία. Το σχέδιο φωτογραφίζεται σε μηχανή φωτογράφησης…» ⚠️ Το ότι το κλισέ προέρχεται από φωτομηχανική αναπαραγωγή είναι ακριβώς το διακριτικό του από το στερεότυπο (σελ. 40): «Το κλισέ προέρχεται από φωτομηχανική αναπαραγωγή, ενώ ο εκτυπωτικός κύλινδρος δημιουργείται από χύτευση σε μήτρα της εκτυπωτικής πλάκας και καλείται στερεότυπο.»
-
ΤΟ ΡΑΣΤΕΡ — για τα κλισέ εικόνων (σελ. 38): «το ράστερ παρεμβάλλεται μεταξύ του θέματος που θα φωτογραφηθεί και του παρθένου φιλμ, επάνω στο οποίο θα δημιουργηθεί η εικόνα. Πιο συγκεκριμένα, το ράστερ έρχεται σε άμεση επαφή με το φιλμ που θα φωτιστεί. Με τον τρόπο αυτό, τη στιγμή της έκθεσης του θέματος στο φως, το ράστερ εμποδίζει το φως να περάσει από τα σημεία που υπάρχουν κουκίδες, ενώ το θέμα ανάλογα με τις τονικές διαβαθμίσεις διαφοροποιεί το μέγεθος των κουκίδων.»
ΘΕΜΑ ──► ΦΩΣ ──► [ΡΑΣΤΕΡ] ──► ΠΑΡΘΕΝΟ ΦΙΛΜ (σε ΑΜΕΣΗ επαφή με το φιλμ) ΣΚΟΤΕΙΝΟΣ ΤΟΝΟΣ → ● ● ● ΜΕΓΑΛΕΣ κουκίδες ΜΕΣΟΣ ΤΟΝΟΣ → · ● · ΜΕΣΑΙΕΣ ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΤΟΝΟΣ → · · · ΜΙΚΡΕΣΗ αναγκαιότητά του: η τυπογραφία δεν μπορεί να τυπώσει «λίγη» μελάνη — η προεξοχή είτε ακουμπά είτε όχι. Οι συνεχείς τόνοι αποδίδονται λοιπόν μόνο με μεταβολή του μεγέθους των κουκίδων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πρόβλημα ήταν ότι για ορισμένα κείμενα, όπως ένα λογότυπο, δηλαδή σύνθεση γραμμάτων σχεδιασμένων κατά μοναδικό τρόπο, δεν υπήρχαν προκατασκευασμένες μήτρες, και για να ενσωματωθούν σε τυπογραφική φόρμα έπρεπε να αποκτήσουν μορφή αντίστοιχη με εκείνη των τυπογραφικών στοιχείων. Για την εξυπηρέτηση αυτού του στόχου επινοήθηκαν τα κλισέ: το θέμα μετατράπηκε σε ένα ορθογώνιο παραλληλεπίπεδο με προεξέχουσες επιφάνειες. Τα κλισέ χρησιμοποιούνται ακόμα και σήμερα και τα υλικά τους μπορούν να είναι κράματα μετάλλων ή διάφορα είδη πλαστικών, ενώ η κατασκευή τους ξεκινά με φωτογράφηση του σχεδίου σε μηχανή φωτογράφησης. Για τα κλισέ εικόνων χρησιμοποιείται το ράστερ, το οποίο παρεμβάλλεται μεταξύ του θέματος και του παρθένου φιλμ, ερχόμενο σε άμεση επαφή με το φιλμ: εμποδίζει το φως να περάσει από τα σημεία που υπάρχουν κουκίδες, ενώ το θέμα, ανάλογα με τις τονικές διαβαθμίσεις, διαφοροποιεί το μέγεθος των κουκίδων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η διαδρομή του χαρτιού και της μελάνης στο πιεστήριο
Ερώτηση: Η τυπογραφική πλάκα μελανώνεται μέσω κατάλληλων κυλίνδρων. Από τι αποτελείται το σύστημα μελάνωσης και ποια είναι η διαδρομή του χαρτιού μέσα στη μηχανή;
Απάντηση:
- ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΕΛΑΝΩΣΗΣ (§3.5, σελ. 39), αυτούσια: «αποτελείται από μία σκάφη (μελανείο), όπου τοποθετείται η μελάνη, και έναν αριθμό κυλίνδρων που μεταφέρουν τη μελάνη από το μελανείο στην εκτυπωτική πλάκα».
- Η ΔΙΑΔΡΟΜΗ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ — τέσσερις ονομασμένες διατάξεις:
ΠΑΤΑΡΙ ΕΙΣΑΓΩΓΗΣ «Τα χαρτιά που πρόκειται να τυπωθούν ΣΤΟΙΒΑΖΟΝΤΑΙ στη θέση της μηχανής που ονομάζεται πατάρι εισαγωγής.» ▼ ΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ «Μία διάταξη που ονομάζεται τροφοδοσία ΔΙΑΧΩΡΙΖΕΙ ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΦΥΛΛΟ από το σύνολο των χαρτιών του παταριού.» ▼ ΦΥΛΛΟΜΕΤΑΦΟΡΙΚΟ «Ένα σύστημα προώθησης των χαρτιών ΜΕΤΑΦΕΡΕΙ ΕΝΑ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΥΛΛΟ ΧΑΡΤΙΟΥ ΣΤΗ ΘΕΣΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ ΣΕ ΕΠΑΦΗ ΜΕ ΤΗΝ ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΠΛΑΚΑ. Η διάταξη αυτή ονομάζεται φυλλομεταφορικό σύστημα.» ▼ ΣΥΣΤΗΜΑ ΠΙΕΣΗΣ «Η μεταφορά της μελάνης στο εκτυπωτικό υπόστρωμα ΑΠΟ ΤΑ ΠΡΟΕΞΕΧΟΝΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΤΗΣ ΠΛΑΚΑΣ πραγματοποιείται με ένα σύστημα πίεσης.» ▼ ΠΑΤΑΡΙ ΕΞΑΓΩΓΗΣ «Το τυπωμένο χαρτί προωθείται προς ΜΙΑ ΘΕΣΗ ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΣΗΣ ΤΩΝ ΑΝΤΙΤΥΠΩΝ, που καλείται πατάρι εξαγωγής.» - ΠΟΤΕ ΑΡΧΙΖΕΙ Η ΕΚΤΥΠΩΣΗ: «Μετά την κατασκευή των τυπογραφικών πλακών που μπορεί να περιλαμβάνουν στοιχειοθετημένο κείμενο και θέματα σε μορφή κλισέ, ακολουθεί η διαδικασία της εκτύπωσης.» ⚠️ Δηλαδή η ίδια φόρμα συνδυάζει δύο διαφορετικής προέλευσης στοιχεία: στοιχειοθετημένο κείμενο (χεριού, λινοτυπίας ή μονοτυπίας) και κλισέ — και αυτό μπορεί να συμβεί μόνο επειδή το κλισέ έχει πάρει μορφή αντίστοιχη με εκείνη των τυπογραφικών στοιχείων.
- ΓΙΑΤΙ ΧΡΕΙΑΖΕΤΑΙ ΠΙΕΣΗ ΚΑΙ ΟΧΙ ΑΠΛΗ ΕΠΑΦΗ: η τυπογραφία μεταφέρει μελάνη από τα προεξέχοντα σημεία. Το χαρτί πρέπει να συμπιεστεί πάνω στον ανάγλυφο οφθαλμό ώστε να παραλάβει ομοιόμορφα το μελάνι — εξ ου και η δεύτερη από τις δύο εργασίες της §3.1: «η μεταφορά της μελάνης… με εφαρμογή πίεσης».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τυπογραφική πλάκα μελανώνεται μέσω κατάλληλων κυλίνδρων. Το σύστημα μελάνωσης αποτελείται από μία σκάφη, το μελανείο, όπου τοποθετείται η μελάνη, και από έναν αριθμό κυλίνδρων που μεταφέρουν τη μελάνη από το μελανείο στην εκτυπωτική πλάκα. Τα χαρτιά που πρόκειται να τυπωθούν στοιβάζονται στη θέση της μηχανής που ονομάζεται πατάρι εισαγωγής. Μία διάταξη που ονομάζεται τροφοδοσία διαχωρίζει το πρώτο φύλλο από το σύνολο των χαρτιών του παταριού, και ένα σύστημα προώθησης, που ονομάζεται φυλλομεταφορικό σύστημα, μεταφέρει ένα φύλλο χαρτιού στη θέση εκτύπωσης, σε επαφή με την εκτυπωτική πλάκα. Η μεταφορά της μελάνης στο εκτυπωτικό υπόστρωμα από τα προεξέχοντα σημεία της πλάκας πραγματοποιείται με ένα σύστημα πίεσης, και τέλος το τυπωμένο χαρτί προωθείται προς μία θέση συγκέντρωσης των αντιτύπων, που καλείται πατάρι εξαγωγής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα είδη των τυπογραφικών πιεστηρίων
Ερώτηση: Η μηχανή αυτή ονομάζεται και πιεστήριο πλάκας-κυλίνδρου διότι η εκτυπωτική πλάκα είναι επίπεδη σε οριζόντια θέση, αλλά η πίεση ασκείται από έναν κύλινδρο που κινείται επάνω σε αυτή. Ποια άλλα είδη πιεστηρίων αναφέρει το βιβλίο;
Απάντηση:
- ΤΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (σελ. 40) — το απόσπασμα της εκφώνησης αφορά το επίπεδο τυπογραφικό πιεστήριο.
ΕΠΙΠΕΔΟ (πλάκας-κυλίνδρου) ╭───╮ ← ΚΥΛΙΝΔΡΟΣ που ΚΙΝΕΙΤΑΙ επάνω στην πλάκα ╰───╯ (ασκεί την πίεση) ▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄▄ ← ΕΠΙΠΕΔΗ ΠΛΑΚΑ σε ΟΡΙΖΟΝΤΙΑ θέση - ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΟ: «Στο περιστροφικό πιεστήριο η εκτύπωση πραγματοποιείται μεταξύ ενός εκτυπωτικού κυλίνδρου και ενός κυλίνδρου που ασκεί την πίεση, γι' αυτό και ονομάζεται πιεστήριο δύο κυλίνδρων.»
ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΟ (δύο κυλίνδρων) ╭─────╮ ← ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΟΣ ΚΥΛΙΝΔΡΟΣ (ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟ) ╰──┬──╯ ══════│══════ ← χαρτί, ΚΑΙ ΣΕ ΡΟΛΟ ╭──┴──╮ ╰─────╯ ← ΚΥΛΙΝΔΡΟΣ ΠΙΕΣΗΣ(Το βιβλίο αναφέρει επίσης, στη σελ. 33, τη μεταφορά της φόρμας «σε όρθιο ή επίπεδο τυπογραφικό πιεστήριο».)
- ⚠️ ΚΛΙΣΕ vs ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟ: «Η μορφή του εκτυπωτικού κυλίνδρου είναι παρόμοια με εκείνη του κλισέ. Η διαφορά τους εντοπίζεται στον τρόπο κατασκευής τους. Το κλισέ προέρχεται από φωτομηχανική αναπαραγωγή, ενώ ο εκτυπωτικός κύλινδρος δημιουργείται από χύτευση σε μήτρα της εκτυπωτικής πλάκας και καλείται στερεότυπο.»
ΚΛΙΣΕ ← ΦΩΤΟΜΗΧΑΝΙΚΗ ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ (φωτογράφηση + ράστερ) ΣΤΕΡΕΟΤΥΠΟ ← ΧΥΤΕΥΣΗ ΣΕ ΜΗΤΡΑ της ήδη έτοιμης εκτυπωτικής πλάκαςΤο στερεότυπο δηλαδή αντιγράφει μια υπάρχουσα φόρμα σε κυλινδρική μορφή· το κλισέ δημιουργεί μια νέα ανάγλυφη πλάκα από ένα σχέδιο.
- ΤΙ ΠΡΟΣΕΦΕΡΕ ΤΟ ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΙΚΟ: «Η διάταξη αυτή ελάττωσε τον χρόνο της εκτύπωσης σημαντικά, ενώ παράλληλα έδωσε τη δυνατότητα εκτύπωσης χαρτιού τυλιγμένου σε ρολό. Οι μηχανές αυτού του τύπου χρησιμοποιήθηκαν ευρέως για την εκτύπωση εφημερίδων.» ⚠️ Η σύνδεση με τη λινοτυπία είναι ιστορικά καθοριστική: η εφημερίδα απαιτούσε ταχύτατη στοιχειοθεσία (λινοτυπία, 1886) και ταχύτατη εκτύπωση σε ρολό (περιστροφικό) — τα δύο μαζί έκαναν δυνατή τη μαζική ημερήσια κυκλοφορία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το επίπεδο τυπογραφικό πιεστήριο ονομάζεται και πιεστήριο πλάκας-κυλίνδρου, διότι η εκτυπωτική πλάκα είναι επίπεδη σε οριζόντια θέση αλλά η πίεση ασκείται από έναν κύλινδρο που κινείται επάνω σε αυτή. Το άλλο είδος είναι το περιστροφικό τυπογραφικό πιεστήριο, στο οποίο η εκτύπωση πραγματοποιείται μεταξύ ενός εκτυπωτικού κυλίνδρου και ενός κυλίνδρου που ασκεί την πίεση, γι' αυτό και ονομάζεται πιεστήριο δύο κυλίνδρων. Η μορφή του εκτυπωτικού κυλίνδρου είναι παρόμοια με εκείνη του κλισέ, η διαφορά τους όμως εντοπίζεται στον τρόπο κατασκευής: το κλισέ προέρχεται από φωτομηχανική αναπαραγωγή, ενώ ο εκτυπωτικός κύλινδρος δημιουργείται από χύτευση σε μήτρα της εκτυπωτικής πλάκας και καλείται στερεότυπο. Η διάταξη αυτή ελάττωσε τον χρόνο της εκτύπωσης σημαντικά και έδωσε παράλληλα τη δυνατότητα εκτύπωσης χαρτιού τυλιγμένου σε ρολό, γι' αυτό και οι μηχανές αυτού του τύπου χρησιμοποιήθηκαν ευρέως για την εκτύπωση εφημερίδων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
