Λύσεις — Κεφάλαιο 8 (σελ. 89-100) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8

Λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 8: ο ορισμός των γραφικών τεχνών και η ταύτιση μορφής πλάκας με μέθοδο εκτύπωσης, ο πελάτης και τα τέσσερα στάδια με την ασυνέπεια «περατώσεις»/«αποπεράτωση», η επιμέλεια και οι έξι αποφάσεις του επιμελητή, ο γραφίστας και τα έγχρωμα προσχέδια, η διάταξη του εντύπου και οι γαλάζιες βοηθητικές γραμμές, η σελιδοποίηση και η προϋπόθεση της γνώσης του διπλώματος, η στοιχειοθεσία και οι τρόποι που αποκλείονται, οι διορθώσεις και η ακριβής σημασία του «τυπογραφικού λάθους», τα δύο επίπεδα της μακέτας με μακετόχαρτο και λέι άουτ, τα λιθογραφικά φιλμ, το μοντάζ με έναν κανόνα ένα χρωμοφάν μία πλάκα, και η διάκριση καλλιτεχνικών-παραγωγικών εκτυπώσεων.

Ο ορισμός των γραφικών τεχνών

Ερώτηση: Γραφικές τέχνες είναι ένα σύνολο τεχνών, τεχνικών και διαδικασιών με τις οποίες αφενός δημιουργείται ένα αρχικό θέμα, πρότυπο για αναπαραγωγή (γραμμένο, σχεδιασμένο, χαραγμένο ή φωτογραφημένο) και αφετέρου αναπαράγεται σε σειρά όμοιων, τυπωμένων με μελάνη, αντιτύπων. Τι κατασκευάζεται για την αναπαραγωγή αυτή και τι σημαίνει η επιλογή της μορφής της;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.1, σελ. 89): «Για την αναπαραγωγή αυτή κατασκευάζονται εκτυπωτικές πλάκες, οι οποίες είναι το πρώτο και απαραίτητο βήμα σε αυτό που ονομάζεται τεχνολογία των εκτυπώσεων. Αποφασίζοντας τη μορφή της εκτυπωτικής πλάκας, στην ουσία επιλέγεται η μέθοδος εκτύπωσης που θα χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή των αντιτύπων.»

•    Ο ΟΡΙΣΜΟΣ ΕΧΕΙ ΔΥΟ ΣΚΕΛΗ — ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ
  
     ΑΦΕΝΟΣ                        ΑΦΕΤΕΡΟΥ
     ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ ΑΡΧΙΚΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ    ΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ΣΕ ΣΕΙΡΑ
     = ΠΡΟΤΥΠΟΥ                    ΟΜΟΙΩΝ ΑΝΤΙΤΥΠΩΝ
     · γραμμένο                    · τυπωμένων ΜΕ ΜΕΛΑΝΗ
     · σχεδιασμένο
     · χαραγμένο                   ΓΕΦΥΡΑ ΑΝΑΜΕΣΑ ΤΟΥΣ:
     · φωτογραφημένο               Η ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΠΛΑΚΑ

  ⚠️ Το «αφενός / αφετέρου» δεν είναι ρητορικό σχήμα: χωρίς πρότυπο δεν υπάρχει τι να αναπαραχθεί· χωρίς σειρά όμοιων αντιτύπων πρόκειται για έργο τέχνης, όχι για γραφικές τέχνες.

• Γιατί η πλάκα «είναι» η μέθοδος — το βιβλίο το ξαναλέει στην §8.6 (σελ. 97):

     ΜΟΡΦΗ ΤΩΝ ΤΥΠΩΤΩΝ ΣΗΜΕΙΩΝ        ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ ΜΕΘΟΔΟΥ
     σε ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΥΨΟΣ από τα
     ατύπωτα                     ──►  ΥΨΥΤΥΠΙΑ
     ΕΣΩΓΛΥΦΑ                    ──►  ΒΑΘΥΤΥΠΙΑ
     ΣΤΗΝ ΙΔΙΑ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ με τα
     ατύπωτα                     ──►  ΕΠΙΠΕΔΟΤΥΠΙΑ

  Η γεωμετρία της πλάκας καθορίζει πώς θα μελανωθεί, με τι πίεση, σε ποιο υπόστρωμα — δηλαδή ολόκληρη τη μέθοδο.

• Πού μπαίνει ο πελάτης: «Για την εκκίνηση της διαδικασίας παραγωγής ενός εντύπου προϋποτίθεται η παρουσία ενός πελάτη, ο οποίος εκδηλώνει την επιθυμία να παράγει κάποιο προϊόν και το χρηματοδοτεί» (§8.2). Πελάτης «μπορεί να είναι οποιοσδήποτε, αφού τα προϊόντα των γραφικών τεχνών είναι αναρίθμητα: βιβλία, περιοδικά, εφημερίδες, διαφημιστικά έντυπα, εταιρικές κάρτες, αλλά και γραμματόσημα, τραπεζογραμμάτια (χαρτονομίσματα), υφάσματα επιπλώσεων και ένδυσης και πολλά άλλα».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την αναπαραγωγή του προτύπου σε σειρά όμοιων αντιτύπων κατασκευάζονται εκτυπωτικές πλάκες, οι οποίες είναι το πρώτο και απαραίτητο βήμα σε αυτό που ονομάζεται τεχνολογία των εκτυπώσεων. Αποφασίζοντας τη μορφή της εκτυπωτικής πλάκας, στην ουσία επιλέγεται η μέθοδος εκτύπωσης που θα χρησιμοποιηθεί για την παραγωγή των αντιτύπων: όταν τα τυπωτά σημεία βρίσκονται σε μεγαλύτερο ύψος από τα ατύπωτα η μέθοδος ανήκει στην υψυτυπία, όταν είναι εσώγλυφα στη βαθυτυπία, και όταν τυπωτά και ατύπωτα βρίσκονται στην ίδια επιφάνεια στην επιπεδοτυπία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο πελάτης και τα τέσσερα στάδια

Ερώτηση: Για την εκκίνηση της διαδικασίας παραγωγής ενός εντύπου προϋποτίθεται η παρουσία ενός πελάτη, ο οποίος εκδηλώνει την επιθυμία να παράγει κάποιο προϊόν και το χρηματοδοτεί. Πελάτης στο χώρο των γραφικών τεχνών μπορεί να είναι οποιοσδήποτε, αφού τα προϊόντα των γραφικών τεχνών είναι αναρίθμητα. Ποια στάδια ακολουθούνται, όποιο και αν είναι το είδος του προϊόντος;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.2, σελ. 89): «Όποιο και αν είναι το είδος του προϊόντος που θα παραχθεί, ακολουθούνται συγκεκριμένα στάδια. Τα στάδια αυτά καλούνται ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ, ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗ, ΕΚΤΥΠΩΣΗ, ΠΕΡΑΤΩΣΕΙΣ.»

•    Η ΑΛΥΣΙΔΑ ΤΗΣ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ
  
     ΠΕΛΑΤΗΣ  «εκδηλώνει την επιθυμία και ΤΟ ΧΡΗΜΑΤΟΔΟΤΕΙ»
        │
        │   ╭─────────── ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ───────────╮
        │   │ «ξεκινάει ΠΡΙΝ ΑΠΟ ΟΛΕΣ τις     │
        │   │  διαδικασίες» — συντονίζει      │
        ▼   ╰──────────────┬──────────────────╯
     ① ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ         │ γραφίστας: διάταξη, σελιδοποίηση,
        │                  │ στοιχειοθεσία, διορθώσεις, μακέτα
        ▼                  │
     ② ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗ         │ ατελιέ: φιλμ, ένθεση, δοκίμια, μοντάζ
        │                  │
        ▼                  │
     ③ ΕΚΤΥΠΩΣΗ            │ πλάκα → αντίτυπα
        │                  │
        ▼                  │
     ④ ΠΕΡΑΤΩΣΕΙΣ          │ δίπλωμα, βιβλιοδεσία, άλλες
        │
        ▼
     ΣΥΣΚΕΥΑΣΙΑ ΚΑΤΑ ΟΜΑΔΕΣ → ΑΓΟΡΑ ή ΠΑΛΙ ΣΤΟΝ ΠΕΛΑΤΗ

  ⚠️ Ο κύκλος κλείνει στον πελάτη: από εκεί ξεκινά (χρηματοδότηση) και εκεί καταλήγει (παράδοση).

• ⚠️ ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΟΝΟΜΑΤΟΛΟΓΙΑΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — το τέταρτο στάδιο έχει δύο ονόματα:

     §8.2 (σελ. 89)         «ΠΕΡΑΤΩΣΕΙΣ»
     τίτλος §8.7 (σελ. 98)  «Η ΑΠΟΠΕΡΑΤΩΣΗ»
     κείμενο §8.7           «το στάδιο των ΠΕΡΑΤΩΣΕΩΝ»
     διάγραμμα 8.2 (σελ.95) «ΑΠΟΠΕΡΑΤΩΣΗ»

  Πρόκειται για το ίδιο στάδιο — μην μπερδευτείς αν το συναντήσεις και με τα δύο ονόματα.

  Το διάγραμμα 8.2 αναλύει επιπλέον την προεκτύπωση σε ΦΙΛΜ → ΕΝΘΕΣΗ → ΔΟΚΙΜΙΑ → ΜΟΝΤΑΖ, που δεν φαίνονται στην αρχική τετράδα.

• Πόσο ευρύ είναι το πεδίο: το βιβλίο δίνει παραδείγματα προϊόντων που ξεπερνούν κατά πολύ το «έντυπο» με τη στενή έννοια — «γραμματόσημα, τραπεζογραμμάτια (χαρτονομίσματα), υφάσματα επιπλώσεων και ένδυσης». Γι' αυτό και ο ορισμός της §8.1 μιλά για σειρά όμοιων, τυπωμένων με μελάνη αντιτύπων και όχι για «βιβλία».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όποιο και αν είναι το είδος του προϊόντος που θα παραχθεί, ακολουθούνται συγκεκριμένα στάδια, τα οποία καλούνται δημιουργικό, προεκτύπωση, εκτύπωση και περατώσεις. Το τέταρτο στάδιο εμφανίζεται στο βιβλίο και με το όνομα αποπεράτωση, στον τίτλο της §8.7 και στο διάγραμμα 8.2, ενώ πάνω από τα τέσσερα στάδια στέκεται η επιμέλεια, η οποία ξεκινάει πριν από όλες τις διαδικασίες της παραγωγής και καθορίζει την πορεία των εργασιών που θα ακολουθηθούν προκειμένου μία ιδέα να γίνει προϊόν γραφικών τεχνών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η επιμέλεια του εντύπου

Ερώτηση: Η επιμέλεια είναι η μέριμνα για το συντονισμό όλων των ενεργειών που καθορίζουν τη μορφή του τελικού προϊόντος, ώστε να προκύψει ένα καλαίσθητο και λειτουργικό έντυπο, στα πλαίσια των οικονομικών δυνατοτήτων του πελάτη. Η επιμέλεια μιας έκδοσης απαιτεί βαθιά γνώση όλων των σταδίων της παραγωγής. Ποιες επιλογές είναι ευθύνη του επιμελητή της έκδοσης;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.3, σελ. 90): «Η επιλογή των διαστάσεων του τελικού εντύπου, της ποιότητας του χαρτιού εκτύπωσης, του τρόπου σελιδοποίησης, της μεθόδου εκτύπωσης, της ραφής των τυπογραφικών, του είδους της βιβλιοδεσίας κ.λπ. είναι ευθύνη του επιμελητή της έκδοσης.»

•    ΟΙ ΕΞΙ ΑΠΟΦΑΣΕΙΣ — ΚΑΙ ΣΕ ΠΟΙΟ ΣΤΑΔΙΟ ΑΓΓΙΖΕΙ Η ΚΑΘΕ ΜΙΑ
  
     ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΕΝΤΥΠΟΥ      ──► ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ (διάταξη, μακέτα)
     ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΧΑΡΤΙΟΥ        ──► ΕΚΤΥΠΩΣΗ (και κόστος)
     ΤΡΟΠΟΣ ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗΣ    ──► ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ + ΜΟΝΤΑΖ
     ΜΕΘΟΔΟΣ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ       ──► ΕΚΤΥΠΩΣΗ (και μορφή πλάκας)
     ΡΑΦΗ ΤΩΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΩΝ   ──► ΠΕΡΑΤΩΣΕΙΣ
     ΕΙΔΟΣ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑΣ      ──► ΠΕΡΑΤΩΣΕΙΣ

  ⚠️ Γι' αυτό ακριβώς «απαιτεί βαθιά γνώση ΟΛΩΝ των σταδίων»: οι έξι αποφάσεις δεν ανήκουν σε ένα στάδιο — απλώνονται από το δημιουργικό ως τη βιβλιοδεσία και αλληλοεξαρτώνται (π.χ. οι διαστάσεις του εντύπου καθορίζονται από το φύλλο χαρτιού, το φύλλο από τη μηχανή, η μηχανή από τη μέθοδο).

• Τα τρία κριτήρια του ορισμού — όλα ταυτόχρονα:

     ΚΑΛΑΙΣΘΗΤΟ                    (αισθητικό κριτήριο)
          ΚΑΙ
     ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΚΟ                   (πρακτικό κριτήριο)
          ΚΑΙ
     ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΩΝ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ
     ΔΥΝΑΤΟΤΗΤΩΝ ΤΟΥ ΠΕΛΑΤΗ        (οικονομικό κριτήριο)

  ⚠️ Ο επιμελητής δεν είναι καλλιτέχνης: το τρίτο κριτήριο τον δεσμεύει το ίδιο με τα άλλα δύο.

• Πότε ορίζεται επιμελητής, αυτούσια: «Το είδος του εντύπου που παράγεται, καθορίζει τις κατηγορίες των επαγγελματιών που εμπλέκονται στην παραγωγική διαδικασία. Εάν το έντυπο είναι πολύπλοκο (π.χ. εικονογραφημένο βιβλίο), ορίζεται ένας επιμελητής, ο οποίος αναλαμβάνει να οργανώσει και να συντονίσει όλες τις ενέργειες που απαιτεί μία τέτοια έκδοση.»

  Και η θέση της επιμέλειας στον χρόνο: «Η επιμέλεια, λοιπόν, ξεκινάει πριν από όλες τις διαδικασίες της παραγωγής ενός εντύπου και καθορίζει την πορεία των εργασιών που θα ακολουθηθούν προκειμένου μία ιδέα να γίνει προϊόν γραφικών τεχνών.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ευθύνη του επιμελητή της έκδοσης είναι η επιλογή των διαστάσεων του τελικού εντύπου, της ποιότητας του χαρτιού εκτύπωσης, του τρόπου σελιδοποίησης, της μεθόδου εκτύπωσης, της ραφής των τυπογραφικών και του είδους της βιβλιοδεσίας. Επειδή οι αποφάσεις αυτές απλώνονται από το δημιουργικό ως τις περατώσεις και αλληλοεξαρτώνται, η επιμέλεια μιας έκδοσης απαιτεί βαθιά γνώση όλων των σταδίων της παραγωγής· ξεκινάει πριν από όλες τις διαδικασίες και καθορίζει την πορεία των εργασιών που θα ακολουθηθούν προκειμένου μία ιδέα να γίνει προϊόν γραφικών τεχνών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο γραφίστας και τα έγχρωμα προσχέδια

Ερώτηση: Ο γραφίστας είναι υπεύθυνος για το σχεδιασμό του εντύπου, γι’ αυτό που θεωρείται το δημιουργικό κομμάτι ολόκληρης της παραγωγής. Η δουλειά του αρχίζει από τη στιγμή που θα πάρει στα χέρια του τις εικόνες και το κείμενο που περιλαμβάνει η εργασία. Τι κατασκευάζει τότε και τι ακολουθεί;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.4.1, σελ. 90-91): «Τότε κατασκευάζει μερικά έγχρωμα προσχέδια, προσπαθώντας να συνδυάσει αρμονικά τα δύο αυτά στοιχεία. Τα προσχέδια αυτά θα έχουν τις ίδιες διαστάσεις με το τελικό προϊόν και θα το αποδίδουν χρωματικά και σχεδιαστικά, όσο το δυνατόν πιστότερα. Αφού ο πελάτης καταλήξει σε κάποιο από τα προτεινόμενα προσχέδια, ο γραφίστας κατασκευάζει το λέι άουτ ή την τελική μακέτα.»

•    ΕΙΣΟΔΟΣ           ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ              ΕΞΟΔΟΣ
  
     ΕΙΚΟΝΕΣ  ┐                                 ΜΕΡΙΚΑ ΕΓΧΡΩΜΑ
              ├──► «ΣΥΝΔΥΑΣΕΙ ΑΡΜΟΝΙΚΑ» ──►     ΠΡΟΣΧΕΔΙΑ
     ΚΕΙΜΕΝΟ  ┘                                      │
                                                     ▼
                                          Ο ΠΕΛΑΤΗΣ ΚΑΤΑΛΗΓΕΙ
                                          σε ΕΝΑ από αυτά
                                                     │
                                                     ▼
                                          ΛΕΪ ΑΟΥΤ ή ΤΕΛΙΚΗ
                                          ΜΑΚΕΤΑ

  ⚠️ Δύο απαιτήσεις για τα προσχέδια — και οι δύο υπηρετούν τον ίδιο σκοπό, να δει ο πελάτης το τελικό προϊόν πριν υπάρξει:

     ① ΙΔΙΕΣ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ με το τελικό προϊόν
     ② ΑΠΟΔΟΣΗ ΧΡΩΜΑΤΙΚΗ ΚΑΙ ΣΧΕΔΙΑΣΤΙΚΗ «ΟΣΟ ΤΟ ΔΥΝΑΤΟΝ
        ΠΙΣΤΟΤΕΡΑ»

• Ποιος αποφασίζει τι — η κατανομή των ρόλων στο δημιουργικό:

     ΠΕΛΑΤΗΣ     ΕΓΚΡΙΝΕΙ (καταλήγει σε ένα προσχέδιο)
     ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΣ  ΔΙΝΕΙ ΟΔΗΓΙΕΣ («η εργασία αυτή γίνεται από
                 το γραφίστα ΒΑΣΕΙ ΟΔΗΓΙΩΝ ΤΟΥ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗ
                 της έκδοσης», σελ. 91)
     ΓΡΑΦΙΣΤΑΣ   ΣΧΕΔΙΑΖΕΙ (διάταξη, σελιδοποίηση, χαρακτηρισμός
                 κειμένου για στοιχειοθεσία, τελική μακέτα)

  ⚠️ Το «δημιουργικό κομμάτι» δεν σημαίνει ελεύθερη έκφραση: ο γραφίστας δουλεύει ανάμεσα στις οδηγίες του επιμελητή και στην έγκριση του πελάτη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μόλις πάρει στα χέρια του τις εικόνες και το κείμενο, ο γραφίστας κατασκευάζει μερικά έγχρωμα προσχέδια, προσπαθώντας να συνδυάσει αρμονικά τα δύο αυτά στοιχεία. Τα προσχέδια αυτά θα έχουν τις ίδιες διαστάσεις με το τελικό προϊόν και θα το αποδίδουν χρωματικά και σχεδιαστικά όσο το δυνατόν πιστότερα, ώστε ο πελάτης να δει από πριν το τελικό αποτέλεσμα. Αφού ο πελάτης καταλήξει σε κάποιο από τα προτεινόμενα προσχέδια, ο γραφίστας κατασκευάζει το λέι άουτ ή την τελική μακέτα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η διάταξη του εντύπου (layout)

Ερώτηση: Η αισθητικά καλή διάταξη των στοιχείων που θα συγκροτήσουν το έντυπο, σε μορφή προσχεδίου, ονομάζεται διάταξη του εντύπου. Η εργασία αυτή γίνεται από το γραφίστα βάσει οδηγιών του επιμελητή της έκδοσης. Είναι ένα σκαρίφημα που ως αφετηρία έχει τα δεδομένα της σελιδοποίησης και παρουσιάζει αναλυτικά τη γενική εμφάνιση της σελίδας που πρόκειται να τυπωθεί. Τι χαρακτηριστικά παρουσιάζει;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.4.2, σελ. 91): «Παρουσιάζει τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των σελίδων ενός εντύπου που έχουν την ίδια μορφή, όπως: διαστάσεις σελίδας, θέσεις κεφαλίδας και υποσέλιδου, λευκά περιθώρια σελίδας, θέσεις κειμένων, διαστάσεις στηλών (εάν υπάρχουν), θέσεις και διαστάσεις εικόνων κ.λ.π. Επάνω του επικολλούνται κείμενα καθώς και όλα τα υπόλοιπα γραμμικά στοιχεία, όπως για παράδειγμα τα πλαίσια των εικόνων.»

•    ΤΙ ΔΕΙΧΝΕΙ ΤΟ LAYOUT
  
     ┌────────────────────────────────┐ ← ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
     │  ┄┄┄ ΚΕΦΑΛΙΔΑ ┄┄┄              │ ← ΘΕΣΗ ΚΕΦΑΛΙΔΑΣ
     │ ╔═════════╗  ╔═════════╗       │
     │ ║ κείμενο ║  ║ ΕΙΚΟΝΑ  ║       │ ← ΘΕΣΕΙΣ + ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ
     │ ║         ║  ╚═════════╝       │
     │ ║         ║  ╔═════════╗       │ ← ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΤΗΛΩΝ
     │ ╚═════════╝  ║ κείμενο ║       │
     │              ╚═════════╝       │
     │  ┄┄┄ ΥΠΟΣΕΛΙΔΟ ┄┄┄             │ ← ΘΕΣΗ ΥΠΟΣΕΛΙΔΟΥ
     └────────────────────────────────┘
      ↑↑ ΛΕΥΚΑ ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ ΣΕΛΙΔΑΣ ↑↑

  ⚠️ Η λέξη-κλειδί είναι «ΚΟΙΝΑ»: το layout δεν σχεδιάζει μία σελίδα — σχεδιάζει το πρότυπο που θα ακολουθήσουν όλες οι όμοιες σελίδες. Γι' αυτό και «ως αφετηρία έχει τα δεδομένα της σελιδοποίησης».

• Το υπόστρωμα και το γαλάζιο, αυτούσια: «Η διάταξη του εντύπου κατασκευάζεται σε ειδικά χαρτιά με βοηθητικές γαλάζιες γραμμές, σχεδόν για όλες τις εργασίες που περιέχουν συνδυασμό εικόνων και κειμένων.»

  ⚠️ Γιατί ΓΑΛΑΖΙΕΣ γραμμές — η απάντηση δίνεται στο κεφ. 10 (σελ. 119): «Στα ορθοχρωματικά φιλμ το κυανό (γαλάζιο) χρώμα συμπεριφέρεται όπως και το λευκό… Για το λόγο αυτό, παρέχεται η δυνατότητα χρησιμοποίησης γαλάζιου μολυβιού για τις βοηθητικές γραμμές ενός γραμμικού σχεδίου (αφού αυτές δε θα αποτυπωθούν τελικά).»

     ΟΙ ΓΑΛΑΖΙΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ ΕΙΝΑΙ ΟΡΑΤΕΣ ΣΤΟΝ ΓΡΑΦΙΣΤΑ
     ΚΑΙ ΑΟΡΑΤΕΣ ΣΤΟ ΦΙΛΜ

• Η ηλεκτρονική μορφή της ίδιας λογικής: «Σήμερα η μελέτη αυτή για την κατασκευή των σελίδων γίνεται με ηλεκτρονικά μέσα, σε ειδικά προγράμματα ηλεκτρονικών υπολογιστών. Αρχικά, σχεδιάζεται το πρότυπο της σελίδας με όλες τις βοηθητικές γραμμές-οδηγούς και στη συνέχεια, οι σελίδες μορφοποιούνται σε αρχεία που βασίζονται στο σχέδιο του προτύπου.»

  ⚠️ Η αρχή δεν άλλαξε: πρώτα το πρότυπο με τους οδηγούς, μετά οι σελίδες πάνω σε αυτό. Άλλαξε μόνο το μέσο — από γαλάζιες γραμμές σε χαρτί, σε γραμμές-οδηγούς στην οθόνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η διάταξη του εντύπου παρουσιάζει τα κοινά χαρακτηριστικά όλων των σελίδων ενός εντύπου που έχουν την ίδια μορφή, όπως διαστάσεις σελίδας, θέσεις κεφαλίδας και υποσέλιδου, λευκά περιθώρια σελίδας, θέσεις κειμένων, διαστάσεις στηλών εάν υπάρχουν, θέσεις και διαστάσεις εικόνων. Επάνω της επικολλούνται κείμενα καθώς και όλα τα υπόλοιπα γραμμικά στοιχεία, όπως τα πλαίσια των εικόνων. Κατασκευάζεται σε ειδικά χαρτιά με βοηθητικές γαλάζιες γραμμές, ενώ σήμερα η μελέτη αυτή γίνεται με ηλεκτρονικά μέσα: πρώτα σχεδιάζεται το πρότυπο της σελίδας με όλες τις βοηθητικές γραμμές-οδηγούς και στη συνέχεια οι σελίδες μορφοποιούνται σε αρχεία που βασίζονται στο σχέδιο του προτύπου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σελιδοποίηση και η προϋπόθεσή της

Ερώτηση: Το πιο σημαντικό, ίσως, στάδιο της παραγωγής ενός εντύπου που έχει τη μορφή βιβλίου, είναι εκείνο της διάταξης των σελίδων που πρόκειται να τυπωθούν, στο φύλλο του χαρτιού εκτύπωσης. Η εργασία αυτή ονομάζεται σελιδοποίηση και καθορίζει τις διαστάσεις της μακέτας. Ποια είναι η προϋπόθεση για την έναρξή της;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.4.2Α, σελ. 92): «Προϋπόθεση για την έναρξη της σελιδοποίησης είναι η γνώση του τρόπου διπλώματος του φύλλου του χαρτιού που πρόκειται να τυπωθεί. Ο αριθμός των σελίδων που θα περιλαμβάνει ένα φύλλο προς εκτύπωση εξαρτάται από τις διαστάσεις της σελίδας. Αυτές καθορίζονται από τις διαστάσεις του φύλλου του χαρτιού.»

•    ΓΙΑΤΙ ΠΡΟΗΓΕΙΤΑΙ ΤΟ ΔΙΠΛΩΜΑ
  
     Το τυπωμένο φύλλο ΔΕΝ κόβεται αμέσως σε σελίδες —
     ΔΙΠΛΩΝΕΤΑΙ. Άρα οι σελίδες πρέπει να τυπωθούν
     ΑΝΑΚΑΤΕΜΕΝΕΣ και ΑΝΑΠΟΔΑ, ώστε ΜΕΤΑ το δίπλωμα
     να βρεθούν ΣΤΗ ΣΩΣΤΗ ΣΕΙΡΑ.
  
     ΦΥΛΛΟ ΜΕ 8 ΣΕΛΙΔΕΣ (μία όψη)
     ┌──────┬──────┬──────┬──────┐
     │  5   │  4   │  1   │  8   │  ← ΟΧΙ 1-2-3-4!
     └──────┴──────┴──────┴──────┘
           δίπλωμα ↓
     ΣΕΙΡΑ ΣΕΛΙΔΩΝ: 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8  ✔

  ⚠️ Χωρίς να ξέρεις πώς θα διπλωθεί, δεν ξέρεις πού να βάλεις κάθε σελίδα. Γι' αυτό η γνώση του διπλώματος προηγείται της σελιδοποίησης — αυτό είναι και το αντικείμενο του κεφ. 11 (τυπογραφικό φύλλο) και του κεφ. 12 (μοντάζ).

• Η αλυσίδα των εξαρτήσεων — διαβάζεται ανάποδα:

     ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΦΥΛΛΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ
           │  καθορίζουν
           ▼
     ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ ΣΕΛΙΔΑΣ
           │  καθορίζουν
           ▼
     ΑΡΙΘΜΟΣ ΣΕΛΙΔΩΝ ΑΝΑ ΦΥΛΛΟ

  Και πιο πίσω ακόμη: «Οι εκτυπωτικές μηχανές, ανάλογα με τα μεγέθη χαρτιών που μπορούν να τυπώσουν, κατατάσσονται σε κατηγορίες. Τα χαρτιά που προσφέρονται στο εμπόριο έχουν τυποποιηθεί κατά τρόπο τέτοιο, που να προσαρμόζονται στα μεγέθη των μηχανών.»

  ⚠️ Δηλαδή: μηχανή → χαρτί → σελίδα → μακέτα. Ο σχεδιασμός δεν ξεκινά από την αισθητική, ξεκινά από το μηχάνημα.

• Το οικονομικό κριτήριο, αυτούσια: «Επειδή το κόστος του χαρτιού είναι αρκετά υψηλό, οι διαστάσεις του εντύπου πρέπει να υπολογίζονται έτσι ώστε ολόκληρη η επιφάνεια του χαρτιού να είναι εκμεταλλεύσιμη.»

  Και μια ακόμη ευθύνη της σελιδοποίησης: «Η σελιδοποίηση καθορίζει, επίσης, τον τρόπο με τον οποίο το χαρτί, αφού τυπωθεί από τη μία όψη, θα περιστραφεί για να τυπωθεί και από τη δεύτερη όψη.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προϋπόθεση για την έναρξη της σελιδοποίησης είναι η γνώση του τρόπου διπλώματος του φύλλου του χαρτιού που πρόκειται να τυπωθεί, γιατί από αυτόν εξαρτάται σε ποια θέση του φύλλου θα τυπωθεί η κάθε σελίδα ώστε μετά το δίπλωμα να βρεθούν όλες στη σωστή σειρά. Ο αριθμός των σελίδων που θα περιλαμβάνει ένα φύλλο εξαρτάται από τις διαστάσεις της σελίδας, οι οποίες καθορίζονται από τις διαστάσεις του φύλλου του χαρτιού, και επειδή το κόστος του χαρτιού είναι αρκετά υψηλό οι διαστάσεις του εντύπου πρέπει να υπολογίζονται έτσι ώστε ολόκληρη η επιφάνεια του χαρτιού να είναι εκμεταλλεύσιμη. Η σελιδοποίηση καθορίζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο το χαρτί, αφού τυπωθεί από τη μία όψη, θα περιστραφεί για να τυπωθεί και από τη δεύτερη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η στοιχειοθεσία και οι περιορισμοί της

Ερώτηση: Η λέξη στοιχειοθεσία σημαίνει τοποθέτηση στοιχείων σε σειρά για τη διαδοχική δημιουργία λέξεων, αράδων, παραγράφων. Εάν το κείμενο πρόκειται να τυπωθεί με τη μέθοδο της τυπογραφίας, μπορεί να στοιχειοθετηθεί με όλους τους τρόπους στοιχειοθεσίας. Τι ισχύει όταν το κείμενο πρόκειται να τυπωθεί με άλλη μέθοδο εκτύπωσης;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.4.2Β, σελ. 92-93): «Στην περίπτωση που το κείμενο πρόκειται να τυπωθεί με άλλη μέθοδο εκτύπωσης, η μέθοδος της στοιχειοθεσίας χεριού και της μηχανικής στοιχειοθεσίας αποκλείονται. Σήμερα, η στοιχειοθεσία, σε μεγάλο ποσοστό, γίνεται με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών.»

•    ΓΙΑΤΙ ΑΠΟΚΛΕΙΟΝΤΑΙ ΤΟ ΧΕΡΙ ΚΑΙ Η ΜΗΧΑΝΗ
  
     ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ ΧΕΡΙΟΥ  ┐
     ΜΗΧΑΝΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ┘ παράγουν ΜΕΤΑΛΛΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ
                                ↓
                      = ΕΤΟΙΜΗ ΕΞΩΓΛΥΦΗ ΦΟΡΜΑ
                                ↓
                      ΜΟΝΟ Η ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ τη χρησιμοποιεί
  
     ΟΛΕΣ ΟΙ ΑΛΛΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ θέλουν το κείμενο σε ΦΙΛΜ
                                ↓
     ΦΩΤΟΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ / ΗΛΕΚΤΡΟΝΙΚΗ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ
     (φωτογραφικές ή ψηφιακές μέθοδοι)

  ⚠️ Το μεταλλικό στοιχείο είναι η εκτυπωτική επιφάνεια· δεν μπορεί να γίνει διαφάνεια. Γι' αυτό η όφσετ, η βαθυτυπία, η μεταξοτυπία και η φλεξογραφία δεν δέχονται μολυβδοστοιχεία.

• Τι δίνει ο γραφίστας στη στοιχειοθεσία, αυτούσια: «Ο γραφίστας αποφασίζει για τη μορφή και το μέγεθος των γραμμάτων. Δίπλα στα κείμενα του πελάτη σημειώνει οδηγίες που αφορούν στην επιλογή γραμματοσειράς, στο μήκος του στίχου, στο διάστιχο, στη στοίχιση του κειμένου κ.λ.π. Ο γραφίστας δίνει το χαρτί με το χαρακτηρισμό του κειμένου για στοιχειοθεσία.»

     ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΕΣ ΠΑΡΑΜΕΤΡΟΙ
     ΓΡΑΜΜΑΤΟΣΕΙΡΑ   ποια οικογένεια γραμμάτων
     ΜΗΚΟΣ ΣΤΙΧΟΥ    πόσο πλατιά η αράδα
     ΔΙΑΣΤΙΧΟ        απόσταση ανάμεσα στις αράδες
     ΣΤΟΙΧΙΣΗ        αριστερά / δεξιά / κέντρο / πλήρης

• Η ιεραρχία της στοιχειοθεσίας — η ίδια που περιέγραφε και ο Γουτεμβέργιος (κεφ. 2):

     ΣΤΟΙΧΕΙΑ → ΛΕΞΕΙΣ → ΑΡΑΔΕΣ → ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΙ

  Η λέξη «στοιχειοθεσία» κράτησε το όνομά της παρόλο που το «στοιχείο» έπαψε να είναι κομμάτι μολύβδου — ακριβώς όπως και το «τυπογραφικό λάθος» παρέμεινε για όλες τις μεθόδους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Όταν το κείμενο πρόκειται να τυπωθεί με άλλη μέθοδο εκτύπωσης εκτός της τυπογραφίας, η μέθοδος της στοιχειοθεσίας χεριού και της μηχανικής στοιχειοθεσίας αποκλείονται, γιατί αυτές παράγουν μεταλλικά στοιχεία, δηλαδή έτοιμη εξώγλυφη εκτυπωτική φόρμα, ενώ οι υπόλοιπες μέθοδοι απαιτούν το κείμενο σε μορφή φιλμ. Σήμερα η στοιχειοθεσία, σε μεγάλο ποσοστό, γίνεται με τη βοήθεια ηλεκτρονικών υπολογιστών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι διορθώσεις και το τυπογραφικό λάθος

Ερώτηση: Η εργασία του ελέγχου και της επισήμανσης των λαθών του στοιχειοθετημένου κειμένου ονομάζεται διόρθωση. Η διόρθωση γίνεται από το διορθωτή κειμένων, με τη σημείωση ειδικών συμβόλων επάνω στο πρώτο δείγμα στοιχειοθετημένου κειμένου. Τι είναι το δείγμα αυτό στην παραδοσιακή τυπογραφία και τι στη σύγχρονη τεχνολογία;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.4.2Γ, σελ. 93): «Στην παραδοσιακή τυπογραφία το δείγμα αυτό είναι το προϊόν της εκτύπωσης του πιεστηρίου δοκιμών (δοκίμιο). Στη σύγχρονη τεχνολογία των γραφικών τεχνών, το δείγμα μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μιας πρόχειρης εκτύπωσης από προσωπικό υπολογιστή.»

•    ΤΟ ΔΕΙΓΜΑ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ — ΤΟΤΕ ΚΑΙ ΤΩΡΑ
  
     ΠΑΡΑΔΟΣΙΑΚΗ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ     ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ
     ΠΙΕΣΤΗΡΙΟ ΔΟΚΙΜΩΝ          ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ
           ↓                           ↓
     ΔΟΚΙΜΙΟ                     ΠΡΟΧΕΙΡΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗ
  
     ΚΟΙΝΟ: σε ΧΑΡΤΙ, με ΕΙΔΙΚΑ ΣΥΜΒΟΛΑ (Εικ. 8.1) γραμμένα
            ΕΠΑΝΩ ΤΟΥ από τον ΔΙΟΡΘΩΤΗ ΚΕΙΜΕΝΩΝ

  Τι αφορούν οι διορθώσεις: «ορθογραφικά λάθη, αντικατάσταση γραμμάτων, αλλαγές στη σειρά των λέξεων, προσθήκη κενού διαστήματος μεταξύ των λέξεων κ.λ.π.» — και «η διαδικασία της διόρθωσης επαναλαμβάνεται μέχρι την εξάλειψη όλων των λαθών».

• Τι σημαίνει ακριβώς «τυπογραφικό λάθος», αυτούσια: «Η έκφραση «τυπογραφικό λάθος» αναφέρεται στην παράλειψη του διορθωτή να εντοπίσει και να διορθώσει λάθος της στοιχειοθεσίας, με αποτέλεσμα να φανεί αυτό στην εκτύπωση. Αν και το «τυπογραφικό λάθος» αναφερόταν, αρχικά, σε κείμενα που τυπώθηκαν με τη μέθοδο της τυπογραφίας, η έκφραση παρέμεινε ως τις μέρες μας και αφορά όλες τις μεθόδους εκτύπωσης.»

     ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΕΧΕΙ ΔΥΟ ΒΗΜΑΤΑ — ΚΑΙ ΤΑ ΔΥΟ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΑ
  
     ① ΛΑΘΟΣ ΤΗΣ ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑΣ   (κάποιος το έκανε)
     ② ΠΑΡΑΛΕΙΨΗ ΤΟΥ ΔΙΟΡΘΩΤΗ     (κανείς δεν το έπιασε)
             ↓
     ΤΟ ΛΑΘΟΣ ΦΤΑΝΕΙ ΣΤΗΝ ΕΚΤΥΠΩΣΗ = «ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΟ ΛΑΘΟΣ»

  ⚠️ Η ευθύνη αποδίδεται στον ΔΙΟΡΘΩΤΗ, όχι στον στοιχειοθέτη: λάθη στη στοιχειοθεσία θεωρούνται αναμενόμενα — γι' αυτό υπάρχει η διόρθωση. Τυπογραφικό γίνεται το λάθος μόνο όταν διαφύγει.

• ⚠️ Δύο διαφορετικά «δοκίμια» στο ίδιο κεφάλαιο — μην τα μπερδέψεις:

     ΔΟΚΙΜΙΟ ΤΗΣ ΔΙΟΡΘΩΣΗΣ (§8.4.2Γ, σελ. 93)
        · στάδιο: ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΟ
        · ελέγχει: ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (ορθογραφία, λέξεις)
        · πηγή: πιεστήριο δοκιμών ή εκτυπωτής
  
     ΔΟΚΙΜΙΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗΣ (§8.5.3, σελ. 96)
        · στάδιο: ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗ
        · ελέγχει: ΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ των φιλμ
        · «οδηγοί για τον ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ
           στην εκτύπωση»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην παραδοσιακή τυπογραφία το πρώτο δείγμα στοιχειοθετημένου κειμένου πάνω στο οποίο γίνεται η διόρθωση είναι το προϊόν της εκτύπωσης του πιεστηρίου δοκιμών, δηλαδή το δοκίμιο, ενώ στη σύγχρονη τεχνολογία των γραφικών τεχνών το δείγμα μπορεί να είναι το αποτέλεσμα μιας πρόχειρης εκτύπωσης από προσωπικό υπολογιστή. Οι διορθώσεις αφορούν ορθογραφικά λάθη, αντικατάσταση γραμμάτων, αλλαγές στη σειρά των λέξεων και προσθήκη κενού διαστήματος μεταξύ των λέξεων, και η διαδικασία επαναλαμβάνεται μέχρι την εξάλειψη όλων των λαθών. Τυπογραφικό λάθος ονομάζεται η παράλειψη του διορθωτή να εντοπίσει και να διορθώσει λάθος της στοιχειοθεσίας, με αποτέλεσμα αυτό να φανεί στην εκτύπωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η τελική μορφή της μακέτας

Ερώτηση: Η μακέτα αποτελείται από δύο επίπεδα: το γραμμικό πρότυπο και τις εντολές για τα στάδια της παραγωγής του εντύπου που θα ακολουθήσουν. Το γραμμικό πρότυπο περιλαμβάνει τα κείμενα της στοιχειοθεσίας τοποθετημένα στις σωστές τους θέσεις και τις ακριβείς θέσεις και διαστάσεις των φωτογραφιών. Πώς ονομάζεται το υπόστρωμά του κατά περίπτωση;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.4.2Δ, σελ. 93-94): «Εάν πρόκειται για μοναδικά έντυπα (διαφημιστικά φυλλάδια, κάρτες κλπ.), αυτό κατασκευάζεται σε ειδικό χαρτόνι, που ονομάζεται ΜΑΚΕΤΟΧΑΡΤΟ. Εάν αναφερόμαστε σε πολλές σελίδες με την ίδια μορφή (βιβλία, μόνιμες στήλες περιοδικών κ.λ.π.), το γραμμικό πρότυπο κατασκευάζεται σε χαρτί και καλείται ΛΕΪ ΑΟΥΤ.»

•    ΤΑ ΔΥΟ ΕΠΙΠΕΔΑ ΤΗΣ ΜΑΚΕΤΑΣ
  
     ╔═════════════════════════════════════════╗
     ║  ② ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΝΤΟΛΕΣ            ║  ← από πάνω
     ║     · ΧΡΩΜΑ (κυρίως)                   ║
     ║     · επιλογή ΜΕΛΑΝΗΣ                  ║
     ║     · διευκρινίσεις για ΟΛΑ τα         ║
     ║       υπόλοιπα στάδια παραγωγής        ║
     ╠═════════════════════════════════════════╣
     ║  ① ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ                    ║
     ║     · ΚΕΙΜΕΝΑ στοιχειοθεσίας στις      ║
     ║       ΣΩΣΤΕΣ ΘΕΣΕΙΣ                    ║
     ║     · ΑΚΡΙΒΕΙΣ ΘΕΣΕΙΣ και ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ   ║
     ║       φωτογραφιών                      ║
     ║     · ΣΗΜΑΔΙΑ για ΔΙΠΛΩΜΑ και          ║
     ║       ΚΑΘΑΡΙΣΜΟ του εντύπου            ║
     ╚═════════════════════════════════════════╝
  
     ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΤΟΥ ①
     ΜΟΝΑΔΙΚΑ ΕΝΤΥΠΑ  → ΜΑΚΕΤΟΧΑΡΤΟ (ειδικό ΧΑΡΤΟΝΙ)
     (φυλλάδια, κάρτες)
     ΠΟΛΛΕΣ ΟΜΟΙΕΣ    → ΛΕΪ ΑΟΥΤ (σε ΧΑΡΤΙ)
     ΣΕΛΙΔΕΣ (βιβλία, μόνιμες στήλες περιοδικών)

• ⚠️ Γιατί οι εντολές μπαίνουν σε ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ:

     Το ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΠΡΟΤΥΠΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΖΕΤΑΙ στη ρεπροκάμερα
     → ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΠΑΝΩ ΤΟΥ, ΑΠΟΤΥΠΩΝΕΤΑΙ
  
     Οι ΕΝΤΟΛΕΣ απευθύνονται ΣΕ ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ (στο ατελιέ, στο
     εκτυπωτήριο) — ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΤΥΠΩΘΟΥΝ
          ↓
     Γι' αυτό ΣΗΚΩΝΟΝΤΑΙ: μπαίνουν σε ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ που
     ΑΦΑΙΡΕΙΤΑΙ πριν τη φωτογράφηση

  Είναι η ίδια λογική με τις γαλάζιες βοηθητικές γραμμές: πληροφορία για τον τεχνίτη, αόρατη στο φιλμ.

• Η ηλεκτρονική μακέτα, αυτούσια: «Η μακέτα μπορεί να κατασκευαστεί και ηλεκτρονικά, με ειδικά προγράμματα γραφιστικής. Στην περίπτωση αυτή το τελικό αποτέλεσμα δίνεται, συνήθως, σε ψηφιακή μορφή (δισκέτα υπολογιστή).»

  Και το τέλος του δημιουργικού: «Από το στάδιο αυτό και μετά ακολουθεί ένας ολόκληρος κλάδος των γραφικών τεχνών, που ονομάζεται ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗ.»

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το γραμμικό πρότυπο της μακέτας, όταν πρόκειται για μοναδικά έντυπα όπως διαφημιστικά φυλλάδια και κάρτες, κατασκευάζεται σε ειδικό χαρτόνι που ονομάζεται μακετόχαρτο· όταν αναφερόμαστε σε πολλές σελίδες με την ίδια μορφή, όπως βιβλία ή μόνιμες στήλες περιοδικών, κατασκευάζεται σε χαρτί και καλείται λέι άουτ. Το δεύτερο επίπεδο, οι εντολές που αφορούν κυρίως το χρώμα, αλλά και την επιλογή της μελάνης και γενικά διευκρινιστικά στοιχεία σχετικά με όλα τα υπόλοιπα στάδια παραγωγής, δίνονται σε μία διαφάνεια που τοποθετείται πάνω από το μακετόχαρτο, ώστε να μην αποτυπωθούν κατά τη φωτογράφηση του προτύπου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η προεκτύπωση και τα λιθογραφικά φιλμ

Ερώτηση: Ο γραφίστας παραδίδει τη μακέτα και τα τονικά πρότυπα (εικόνες) στο εργαστήριο προεκτύπωσης, που συνηθέστερα ονομάζεται ατελιέ. Απώτερος σκοπός είναι να συνδυαστούν τα στοιχεία αυτά έτσι, ώστε να κατασκευαστεί η εκτυπωτική πλάκα, που θα δώσει με την εκτύπωση όμοια σειρά αντιτύπων. Τι γίνεται για το λόγο αυτό με τα κείμενα και τις εικόνες;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.5.1, σελ. 94): «Για το λόγο αυτό, τα κείμενα της μακέτας, οι εικόνες ή τα ηλεκτρονικά δεδομένα μετατρέπονται σε φιλμ. Όλα τα φιλμ στηρίζονται στις ίδιες βασικές αρχές για την κατασκευή τους. Το φιλμ που χρησιμοποιούν οι τεχνίτες των γραφικών τεχνών, καλείται λιθογραφικό.»

•    ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗΣ
  
     ① ΦΙΛΜ (§8.5.1)
        μακέτα + εικόνες + ηλεκτρονικά δεδομένα
              ──► ΛΙΘΟΓΡΑΦΙΚΟ ΦΙΛΜ
     ② ΕΝΘΕΣΗ (§8.5.2)
        φιλμ κειμένων + φιλμ εικόνων
              ──► ΟΛΟΚΛΗΡΩΜΕΝΕΣ ΣΕΛΙΔΕΣ
     ③ ΔΟΚΙΜΙΑ (§8.5.3)
        ΧΡΩΜΑΤΙΚΟΣ ΕΛΕΓΧΟΣ σε χάρτινη επιφάνεια
     ④ ΜΟΝΤΑΖ (§8.5.4)
        φιλμ ──► ΧΡΩΜΟΦΑΝ ──► ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ

  ⚠️ Ο σκοπός δηλώνεται ρητά: «να κατασκευαστεί η εκτυπωτική πλάκα». Όλη η προεκτύπωση υπάρχει για έναν λόγο — να παραχθεί η πλάκα.

• Η ένθεση, αυτούσια (§8.5.2, σελ. 96): «Ένθεση σημαίνει εισαγωγή και ένταξη ενός κειμένου ή μιας εικόνας μέσα σε μία άλλη εικόνα ή σε ένα χρωματιστό φόντο (βρίσκεται πίσω απ' όλα τα στοιχεία, στο βάθος της σύνθεσης). Ο ενθέτης συγκεντρώνει όλα τα φιλμ (κειμένων και εικόνων) και με οδηγό τη μακέτα ή το λέι άουτ δημιουργεί ολοκληρωμένες σελίδες. Εάν η ένθεση είναι πολύπλοκη, μπορεί να ακολουθήσει ένα έγχρωμο δοκίμιο.»

  ⚠️ Εδώ «χρησιμεύει» η μακέτα: το layout που έφτιαξε ο γραφίστας γίνεται τώρα οδηγός συναρμολόγησης για τον ενθέτη.

• Τα δοκίμια, αυτούσια (§8.5.3, σελ. 96): «Στόχος τους είναι η προβολή των χρωμάτων των φιλμ σε μία χάρτινη επιφάνεια, πριν την εκτύπωση. Τα δοκίμια ελέγχουν το αποτέλεσμα των εργασιών της προεκτύπωσης και χρησιμοποιούνται ως οδηγοί για τον ποιοτικό έλεγχο των χρωμάτων στην εκτύπωση.»

     ΔΥΟ ΡΟΛΟΙ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΔΟΚΙΜΙΟΥ
     ΠΡΙΝ  ► ΕΛΕΓΧΕΙ τη δουλειά της ΠΡΟΕΚΤΥΠΩΣΗΣ
     ΜΕΤΑ  ► ΟΔΗΓΟΣ για τον χειριστή της ΜΗΧΑΝΗΣ
             («έτσι πρέπει να βγαίνει το χρώμα»)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Για να μπορέσει να κατασκευαστεί η εκτυπωτική πλάκα, τα κείμενα της μακέτας, οι εικόνες ή τα ηλεκτρονικά δεδομένα μετατρέπονται σε φιλμ. Όλα τα φιλμ στηρίζονται στις ίδιες βασικές αρχές για την κατασκευή τους, και το φιλμ που χρησιμοποιούν οι τεχνίτες των γραφικών τεχνών καλείται λιθογραφικό. Στη συνέχεια, μέσα στο ατελιέ, ακολουθούν η ένθεση, με την οποία ο ενθέτης συνθέτει ολοκληρωμένες σελίδες με οδηγό τη μακέτα ή το λέι άουτ, τα δοκίμια, που προβάλλουν τα χρώματα των φιλμ σε χάρτινη επιφάνεια πριν την εκτύπωση, και το μοντάζ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το μοντάζ και τα χρωμοφάν

Ερώτηση: Τα φιλμ που παράγονται από τη διαδικασία της ένθεσης, συναρμολογούνται από τον τεχνίτη-μοντέρ επάνω σε αδιάσταλτες διαφάνειες (χρωμοφάν), στο στάδιο του μοντάζ. Το μοντάζ σκοπό έχει να δώσει στα φιλμ την τελική τους θέση, προκειμένου να κατασκευαστούν οι εκτυπωτικές πλάκες. Σε τι αντιστοιχεί κάθε χρωμοφάν;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.5.4, σελ. 96): «Γι' αυτό και κάθε χρωμοφάν αντιστοιχεί σε μία πλάκα εκτύπωσης. Το μοντάζ μπορεί να γίνει μέσω ηλεκτρονικών συστημάτων και τότε καλείται ηλεκτρονικό μοντάζ. Μοντάζ γίνεται για όλα τα είδη των εντύπων.»

•    ΕΝΑ ΧΡΩΜΟΦΑΝ = ΜΙΑ ΠΛΑΚΑ = ΕΝΑ ΧΡΩΜΑ
  
     ΤΕΤΡΑΧΡΩΜΙΑ
     ┌──────────┐  ┌──────────┐  ┌──────────┐  ┌──────────┐
     │ ΧΡΩΜΟΦΑΝ │  │ ΧΡΩΜΟΦΑΝ │  │ ΧΡΩΜΟΦΑΝ │  │ ΧΡΩΜΟΦΑΝ │
     │  ΚΥΑΝΟ   │  │ ΜΑΤΖΕΝΤΑ │  │ ΚΙΤΡΙΝΟ  │  │  ΜΑΥΡΟ   │
     └────┬─────┘  └────┬─────┘  └────┬─────┘  └────┬─────┘
          ▼             ▼             ▼             ▼
       ΠΛΑΚΑ 1       ΠΛΑΚΑ 2       ΠΛΑΚΑ 3       ΠΛΑΚΑ 4
          └─────────────┴─────────────┴─────────────┘
                            ▼
                ΔΙΑΔΟΧΙΚΗ ΕΚΤΥΠΩΣΗ → ΕΓΧΡΩΜΟ ΑΝΤΙΤΥΠΟ

• ⚠️ Γιατί ΑΔΙΑΣΤΑΛΤΕΣ διαφάνειες — η λέξη κρύβει όλη τη λογική του μοντάζ:

     ΑΔΙΑΣΤΑΛΤΟ = ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ με τη ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ
                  ή την ΥΓΡΑΣΙΑ
  
     ΑΝ ΤΟ ΧΡΩΜΟΦΑΝ «ΔΟΥΛΕΥΕ»:
       το ΚΥΑΝΟ φιλμ θα ήταν λίγο μεγαλύτερο από το ΜΑΤΖΕΝΤΑ
            ↓
       οι τέσσερις πλάκες ΔΕΝ θα έπεφταν η μία πάνω στην άλλη
            ↓
       ΚΑΚΕΣ ΣΥΜΠΤΩΣΕΙΣ — θολή, «διπλή» εικόνα

  Η ακρίβεια του μοντάζ είναι της τάξης του κλάσματος του χιλιοστού: τέσσερα φιλμ με κουκίδες ράστερ πρέπει να συμπέσουν τέλεια.

• Το μοντάζ ως γενικός κανόνας: «Μοντάζ γίνεται για όλα τα είδη των εντύπων.» Δηλαδή και για μονόχρωμα — εκεί το χρωμοφάν είναι ένα, αλλά η ανάγκη να μπουν οι σελίδες στη σωστή θέση του φύλλου (σελιδοποίηση → δίπλωμα) παραμένει. Το μοντάζ είναι το σημείο όπου η σελιδοποίηση του δημιουργικού γίνεται φυσική πραγματικότητα πάνω στο χρωμοφάν — γι' αυτό και το κεφ. 12 του βιβλίου είναι αφιερωμένο ολόκληρο σε αυτό.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθε χρωμοφάν αντιστοιχεί σε μία πλάκα εκτύπωσης: σε μια εργασία τετραχρωμίας συναρμολογούνται τέσσερα χρωμοφάν, ένα για κάθε χρώμα, και από το καθένα κατασκευάζεται μία εκτυπωτική πλάκα. Οι διαφάνειες είναι αδιάσταλτες, δηλαδή δεν μεταβάλλουν τις διαστάσεις τους, ώστε τα φιλμ των διαφορετικών χρωμάτων να συμπίπτουν απόλυτα κατά την εκτύπωση. Το μοντάζ μπορεί να γίνει και μέσω ηλεκτρονικών συστημάτων, οπότε καλείται ηλεκτρονικό μοντάζ, και γίνεται για όλα τα είδη των εντύπων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Καλλιτεχνικές και παραγωγικές εκτυπώσεις

Ερώτηση: Καλλιτεχνικές εκτυπώσεις είναι η λιθογραφία, η χαλκογραφία και η ξυλογραφία. Όλες εντάσσονται στην τέχνη της χαρακτικής. Βασικά τους γνωρίσματα είναι η φιλοτέχνηση της εκτυπωτικής πλάκας από τον καλλιτέχνη-χαράκτη, ο περιορισμένος αριθμός των αντιτύπων που παράγουν, και το υψηλό τους κόστος. Ποιες είναι οι παραγωγικές μέθοδοι εκτύπωσης και ποια τα γνωρίσματά τους;

Απάντηση:

• Η απάντηση, αυτούσια (§8.6, σελ. 97): «Παραγωγικές μέθοδοι εκτύπωσης είναι η όφσετ, η βαθυτυπία, η μεταξοτυπία, η φλεξογραφία, η τυπογραφία και η ξηρά όφσετ. Βασικά τους γνωρίσματα είναι η κατασκευή της εκτυπωτικής πλάκας με μηχανικές διεργασίες και ο μεγάλος αριθμός αντιτύπων.»

•    ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΚΑΤΑΤΑΞΗΣ: ΤΙ ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ Η ΕΚΤΥΠΩΣΗ
  
     ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΕΣ                ΠΑΡΑΓΩΓΙΚΕΣ
     άνθρωποι των ΚΑΛΩΝ ΤΕΧΝΩΝ    προϊόντα ΓΡΑΦΙΚΩΝ ΤΕΧΝΩΝ
  
     λιθογραφία                   όφσετ
     χαλκογραφία                  βαθυτυπία
     ξυλογραφία                   μεταξοτυπία
     = τέχνη της ΧΑΡΑΚΤΙΚΗΣ       φλεξογραφία
                                  τυπογραφία
                                  ξηρά όφσετ
  
     ΠΛΑΚΑ: από τον ΧΑΡΑΚΤΗ       ΠΛΑΚΑ: ΜΗΧΑΝΙΚΕΣ ΔΙΕΡΓΑΣΙΕΣ
     ΑΝΤΙΤΥΠΑ: ΠΕΡΙΟΡΙΣΜΕΝΑ       ΑΝΤΙΤΥΠΑ: ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ
     ΚΟΣΤΟΣ: ΥΨΗΛΟ (έργα τέχνης)

  ⚠️ Πρόσεξε τη λιθογραφία: εμφανίζεται στις καλλιτεχνικές, ενώ η όφσετ — η βιομηχανική της απόγονος — στις παραγωγικές. Η ίδια αρχή (επιπεδοτυπία), δύο διαφορετικοί κόσμοι.

• Πώς επιλέγεται μια παραγωγική μέθοδος, αυτούσια: «Η επιλογή μιας παραγωγικής μεθόδου είναι αποτέλεσμα εκτίμησης πολλών παραγόντων. Το εκτυπωτικό υπόστρωμα, ο αριθμός των αντιτύπων, οι οικονομικές δυνατότητες του πελάτη, οι ποιοτικές απαιτήσεις της εργασίας είναι μερικοί από τους παράγοντες που την καθορίζουν.»

     ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ — ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ
     ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ    ΠΑΝΩ σε τι θα τυπώσω;
                  (χαρτί; πλαστικό; ύφασμα; χαρτόνι;)
     ΑΡΙΘΜΟΣ      ΠΟΣΑ αντίτυπα;
     ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΑ   ΠΟΣΟ κοστίζει;
     ΠΟΙΟΤΗΤΑ     ΠΟΣΟ καλό πρέπει να είναι;

  ⚠️ Οι ίδιοι παράγοντες που ο επιμελητής έπρεπε να σταθμίσει (§8.3).

• Το δεύτερο κριτήριο — η μορφή της πλάκας, αυτούσια: «Όταν τα σημεία που δέχονται τη μελάνη βρίσκονται σε μεγαλύτερο ύψος από τα σημεία που παραμένουν ατύπωτα, οι μέθοδοι εντάσσονται στην κατηγορία της υψυτυπίας. Όταν τα σημεία που δέχονται τη μελάνη έχουν δημιουργηθεί εσώγλυφα, οι μέθοδοι ανήκουν στην κατηγορία της βαθυτυπίας. Όταν, τέλος, τα σημεία που τυπώνονται και τα σημεία που δεν τυπώνονται βρίσκονται στην ίδια επιφάνεια, οι μέθοδοι ανήκουν στην κατηγορία της επιπεδοτυπίας.»

     ΥΨΥΤΥΠΙΑ      ▄▄███▄▄▄███▄▄     τυπογραφία, φλεξογραφία
     ΒΑΘΥΤΥΠΙΑ     ▀▀▄▄▄▀▀▀▄▄▄▀▀     βαθυτυπία
     ΕΠΙΠΕΔΟΤΥΠΙΑ  ▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀▀     όφσετ, λιθογραφία

  ⚠️ Δύο κριτήρια, δύο διαφορετικές ταξινομήσεις: το πρώτο κοιτά τον σκοπό (τέχνη ή παραγωγή), το δεύτερο τη γεωμετρία της πλάκας. Η ίδια μέθοδος κατατάσσεται και στα δύο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραγωγικές μέθοδοι εκτύπωσης είναι η όφσετ, η βαθυτυπία, η μεταξοτυπία, η φλεξογραφία, η τυπογραφία και η ξηρά όφσετ. Βασικά τους γνωρίσματα είναι η κατασκευή της εκτυπωτικής πλάκας με μηχανικές διεργασίες και ο μεγάλος αριθμός αντιτύπων, σε αντίθεση με τις καλλιτεχνικές, όπου η πλάκα φιλοτεχνείται από τον καλλιτέχνη-χαράκτη, τα αντίτυπα είναι περιορισμένα και το κόστος υψηλό. Η επιλογή μιας παραγωγικής μεθόδου είναι αποτέλεσμα εκτίμησης πολλών παραγόντων, όπως το εκτυπωτικό υπόστρωμα, ο αριθμός των αντιτύπων, οι οικονομικές δυνατότητες του πελάτη και οι ποιοτικές απαιτήσεις της εργασίας.

Κριτήρια αξιολόγησης: