Λύσεις — Κεφάλαιο 9 (σελ. 101-116) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 9
Λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 9: ο ορισμός της φωτοαναπαραγωγής και το πρόβλημα των τονικών θεμάτων, το ορατό φάσμα και το πείραμα του Νεύτωνα, η προσθετική μέθοδος με τα βασικά και τα συμπληρωματικά χρώματα, ο κανόνας των συμπληρωματικών και η επαλήθευσή του, η αφαιρετική μέθοδος με τα πρωτεύοντα και τα δευτερεύοντα, ο λόγος για τον οποίο χρειάζεται τέταρτο μαύρο μελάνι, το ράστερ και η απόδοση των τόνων με την επισήμανση της ασυνέπειας 1-99% έναντι 5-95%, οι μοίρες του ράστερ και το μουαρέ, η ρεπροκάμερα, ο χρωμογράφος και ο αποχρωματισμός, το κοντάκτ και η μετατροπή σε θετικό, και οι εικονοθέτες με τη γλώσσα Postscript και το R.I.P.
Ο ορισμός της φωτοαναπαραγωγής
Ερώτηση: Η φωτοαναπαραγωγή είναι μια διαδικασία μετατροπής των προτύπων σε φιλμ, που χρησιμοποιούνται στο μοντάζ και στη συνέχεια στην κατασκευή των εκτυπωτικών πλακών. Εκμεταλλεύεται τις ίδιες αρχές στις οποίες στηρίζεται η φωτογραφία. Σε τι συνέβαλε η φωτοαναπαραγωγή;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.1, σελ. 101): «Η φωτοαναπαραγωγή συνέβαλε στην ταχύτερη κατασκευή και στην ποιοτικότερη απόδοση των εκτυπωτικών πλακών.»
-
Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΦΩΤΟΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΣΤΗΝ ΑΛΥΣΙΔΑ ΠΡΟΤΥΠΑ (εικόνες, μακέτα) │ ▼ ΦΩΤΟΑΝΑΠΑΡΑΓΩΓΗ ← «με τις ΙΔΙΕΣ ΑΡΧΕΣ │ της ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ» ΦΙΛΜ │ ▼ ΜΟΝΤΑΖ (κεφ. 12) ΧΡΩΜΟΦΑΝ │ ▼ ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΕΣ ΠΛΑΚΕΣ │ ▼ ΑΝΤΙΤΥΠΑ⚠️ Το κεφ. 8 είχε πει ότι το έργο της προεκτύπωσης είναι «να κατασκευαστεί η εκτυπωτική πλάκα». Η φωτοαναπαραγωγή είναι ο τρόπος με τον οποίο γίνεται αυτό.
-
Το πρόβλημα που λύθηκε, αυτούσιο: «Στις παραδοσιακές μεθόδους, ο τεχνίτης κατασκεύαζε την εκτυπωτική πλάκα σχεδιάζοντας το θέμα με το χέρι ή μεταφέροντάς το με μηχανικά μέσα σε αυτή. Ωστόσο, ήταν σχεδόν αδύνατο να αποδώσει τονικά θέματα. Η φωτοαναπαραγωγή έδωσε λύση στο πρόβλημα αυτό, στηριζόμενη στη θεωρία των χρωμάτων.»
ΤΟΝΙΚΟ ΘΕΜΑ = θέμα με ΣΥΝΕΧΕΙΣ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΕΙΣ (φωτογραφία, σχέδιο με μολύβι) ΤΟ ΧΕΡΙ σχεδιάζει ΓΡΑΜΜΕΣ και ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ. ΔΕΝ μπορεί να αποδώσει ΑΠΕΙΡΟΥΣ ΕΝΔΙΑΜΕΣΟΥΣ ΤΟΝΟΥΣ σε μια επιφάνεια που τυπώνει ή δεν τυπώνει. ↓ ΛΥΣΗ: ΚΟΥΚΙΔΕΣ ΡΑΣΤΕΡ διαφόρων ΜΕΓΕΘΩΝ (§9.3.1)⚠️ Γι' αυτό ακριβώς το κεφάλαιο ξεκινά με τη θεωρία των χρωμάτων: χωρίς αυτήν δεν εξηγείται ούτε ο χρωματικός διαχωρισμός σε τέσσερα φιλμ, ούτε η απόδοση των τόνων με κουκίδες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φωτοαναπαραγωγή συνέβαλε στην ταχύτερη κατασκευή και στην ποιοτικότερη απόδοση των εκτυπωτικών πλακών. Στις παραδοσιακές μεθόδους ο τεχνίτης κατασκεύαζε την πλάκα σχεδιάζοντας το θέμα με το χέρι ή μεταφέροντάς το με μηχανικά μέσα σε αυτή, ήταν όμως σχεδόν αδύνατο να αποδώσει τονικά θέματα· η φωτοαναπαραγωγή έδωσε λύση στο πρόβλημα αυτό, στηριζόμενη στη θεωρία των χρωμάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το ορατό φάσμα και ο Νεύτωνας
Ερώτηση: Το ηλιακό φως είναι η ανάμειξη όλων των χρωμάτων. Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξε ο Ισαάκ Νεύτωνας το 1676 πειραματιζόμενος με την ανάλυση του ηλιακού φωτός σε επιμέρους δέσμες διαφορετικών χρωμάτων, με τη βοήθεια ενός πρίσματος. Πώς ονομάζεται το σύνολο των δεσμών αυτών;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.2.1, σελ. 101): «Το σύνολο των δεσμών αυτών είναι το ΟΡΑΤΟ ΦΑΣΜΑ του ηλιακού φωτός.»
-
ΤΟ ΠΕΙΡΑΜΑ ΤΟΥ ΝΕΥΤΩΝΑ, 1676 ΗΛΙΑΚΟ ΦΩΣ ΠΡΙΣΜΑ ΕΠΙΜΕΡΟΥΣ ΔΕΣΜΕΣ (φαίνεται λευκό) ╱╲ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ ════════════════► ╱ ╲ ══════► ιώδες ╱____╲ ══════► μπλε ══════► κυανό ══════► πράσινο ══════► κίτρινο ══════► πορτοκαλί ══════► κόκκινο = ΟΡΑΤΟ ΦΑΣΜΑ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ: «Το ηλιακό φως είναι η ΑΝΑΜΕΙΞΗ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΧΡΩΜΑΤΩΝ»⚠️ Το λευκό δεν είναι «απουσία χρώματος» — είναι όλα τα χρώματα μαζί. Αυτό είναι το θεμέλιο ολόκληρης της προσθετικής μεθόδου.
-
Το εύρος του ορατού φάσματος, αυτούσιο: «Το ορατό φάσμα είναι ένα μόνο μικρό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και έχει μήκη κύματος που εκτείνονται από τα 400nm (νανόμετρα, εκατομμυριοστά του χιλιοστού) έως τα 700nm. Η περιοχή του φάσματος πάνω από τα 700nm ονομάζεται υπέρυθρη ακτινοβολία ενώ η περιοχή κάτω από τα 400nm ονομάζεται υπεριώδης. Τόσο η υπέρυθρη, όσο και η υπεριώδης ακτινοβολία δε γίνονται αντιληπτές από τον ανθρώπινο οφθαλμό.»
◄──── ΥΠΕΡΙΩΔΗΣ ───┤ ΟΡΑΤΟ ├──── ΥΠΕΡΥΘΡΗ ────► < 400 nm │ 400-700nm │ > 700 nm ΑΟΡΑΤΗ │ ΟΡΑΤΟ │ ΑΟΡΑΤΗ └───────────┘ 1 nm = ΕΝΑ ΕΚΑΤΟΜΜΥΡΙΟΣΤΟ ΤΟΥ ΧΙΛΙΟΣΤΟΥ -
⚠️ Η υπεριώδης ακτινοβολία δεν είναι άχρηστη για τις γραφικές τέχνες — απλώς είναι αόρατη. Στο κεφ. 7 είδαμε ότι η UV είναι ακριβώς αυτή που σκληραίνει τα φωτοπολυμερή κλισέ («η μοριακή δομή των πολυμερών υλικών διαφοροποιείται μετά την έκθεσή τους σε υπεριώδη ακτινοβολία (UV)»). Το ίδιο ισχύει και για την κατασκευή των πλακών όφσετ.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύνολο των επιμέρους δεσμών διαφορετικών χρωμάτων στις οποίες αναλύεται το ηλιακό φως με τη βοήθεια πρίσματος είναι το ορατό φάσμα του ηλιακού φωτός. Το ορατό φάσμα είναι ένα μόνο μικρό τμήμα του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος και έχει μήκη κύματος που εκτείνονται από τα 400nm, δηλαδή νανόμετρα ή εκατομμυριοστά του χιλιοστού, έως τα 700nm. Η περιοχή πάνω από τα 700nm ονομάζεται υπέρυθρη ακτινοβολία, ενώ η περιοχή κάτω από τα 400nm ονομάζεται υπεριώδης, και καμία από τις δύο δεν γίνεται αντιληπτή από τον ανθρώπινο οφθαλμό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η προσθετική μέθοδος και τα βασικά χρώματα
Ερώτηση: Στο ορατό φάσμα διακρίνονται εύκολα επτά χρώματα, τα λεγόμενα «χρώματα της Ίριδας». Αυτά είναι το ιώδες, το μπλε, το κυανό, το πράσινο, το κίτρινο, το πορτοκαλί και το κόκκινο. Τα χρώματα που καταλαμβάνουν τη μεγαλύτερη περιοχή είναι τελικά τα τρία: μπλε, πράσινο και κόκκινο. Γιατί η μέθοδος αυτή ονομάζεται προσθετική;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.2.2, σελ. 102): «Η θεωρία των χρωμάτων που αναφέρεται στις ακτινοβολίες, χαρακτηρίζει τα χρώματα αυτά ως βασικά. Επειδή η ανάμειξή τους σε ίσες αναλογίες δίνει το λευκό φως, αυτή η μέθοδος δημιουργίας χρωμάτων ονομάζεται προσθετική. Στη μέθοδο αυτή, το μαύρο δεν είναι χρώμα, αλλά απουσία φωτός.»
-
Η ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ ΜΠΛΕ ╱ ╲ ╱ ╲ ΚΥΑΝΟ ╱ ΛΕΥΚΟ ╲ ΜΑΤΖΕΝΤΑ ╱─────────╲ ΠΡΑΣΙΝΟ ─ ΚΙΤΡΙΝΟ ─ ΚΟΚΚΙΝΟ ΤΑ ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ ΜΑΖΙ, ΣΕ ΙΣΕΣ ΑΝΑΛΟΓΙΕΣ = ΛΕΥΚΟ ΦΩΣ ΑΝΑ ΔΥΟ = τα ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ ΚΑΘΟΛΟΥ ΦΩΣ = ΜΑΥΡΟ (ΑΠΟΥΣΙΑ, όχι χρώμα)⚠️ Λέγεται «προσθετική» γιατί κάθε ακτινοβολία που προσθέτεις κάνει το αποτέλεσμα πιο φωτεινό, μέχρι το λευκό. Είναι η μέθοδος των οθονών και των προβολέων, όχι των μπογιών.
-
Τα συμπληρωματικά, αυτούσια (σελ. 102-103): «Η ανά ζευγάρια ανάμειξη των βασικών χρωμάτων δίνει τρία διαφορετικά χρώματα που καλούνται συμπληρωματικά. Τα χρώματα αυτά είναι: το κυανό (προκύπτει από την ανάμειξη μπλε και πράσινης ακτινοβολίας), η ματζέντα (από την ανάμειξη μπλε και κόκκινης ακτινοβολίας) και το κίτρινο (από την ανάμειξη κόκκινης και πράσινης ακτινοβολίας).»
ΜΠΛΕ + ΠΡΑΣΙΝΟ ──► ΚΥΑΝΟ ΜΠΛΕ + ΚΟΚΚΙΝΟ ──► ΜΑΤΖΕΝΤΑ ΚΟΚΚΙΝΟ + ΠΡΑΣΙΝΟ ──► ΚΙΤΡΙΝΟ -
💡 ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: το κυανό εμφανίζεται δύο φορές με διαφορετικό ρόλο μέσα σε λίγες γραμμές:
σελ. 102 ΕΝΑ ΑΠΟ ΤΑ ΕΠΤΑ ΧΡΩΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΡΙΔΑΣ (δηλαδή ΦΑΣΜΑΤΙΚΟ χρώμα, που ΥΠΑΡΧΕΙ ήδη μέσα στο ηλιακό φως) σελ. 103 ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ που ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ από την ανάμειξη ΜΠΛΕ + ΠΡΑΣΙΝΗΣ ακτινοβολίαςΚαι τα δύο ισχύουν στη φυσική (ένα φασματικό μήκος κύματος γύρω στα 490nm φαίνεται κυανό, αλλά και το μείγμα μπλε+πράσινου φαίνεται κυανό), το βιβλίο όμως δεν το εξηγεί και η διπλή αναφορά μπορεί να μπερδέψει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μέθοδος ονομάζεται προσθετική επειδή η ανάμειξη των τριών βασικών χρωμάτων — μπλε, πράσινου και κόκκινου — σε ίσες αναλογίες δίνει το λευκό φως. Η θεωρία των χρωμάτων που αναφέρεται στις ακτινοβολίες χαρακτηρίζει τα τρία αυτά χρώματα ως βασικά, και στη μέθοδο αυτή το μαύρο δεν είναι χρώμα αλλά απουσία φωτός. Η ανά ζευγάρια ανάμειξη των βασικών δίνει τα τρία συμπληρωματικά: το κυανό από μπλε και πράσινη ακτινοβολία, η ματζέντα από μπλε και κόκκινη και το κίτρινο από κόκκινη και πράσινη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο κανόνας των συμπληρωματικών χρωμάτων
Ερώτηση: Για να ξεχωρίσουμε ποια χρώματα θεωρούμε συμπληρωματικά των βασικών χρωμάτων, ακολουθούμε τον κανόνα που λέει ότι συμπληρωματικό ενός βασικού χρώματος καλείται εκείνο το χρώμα, το οποίο αν αναμειχθεί με το βασικό του, μας δίνει το λευκό φως. Ποια είναι τα τρία ζεύγη που προκύπτουν;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.2.2, σελ. 103): «Στην προκειμένη περίπτωση: το κυανό είναι συμπληρωματικό του κόκκινου, η ματζέντα είναι συμπληρωματικό του πράσινου, το κίτρινο είναι συμπληρωματικό του μπλε.»
-
Ο ΚΑΝΟΝΑΣ ΚΑΙ Η ΕΠΑΛΗΘΕΥΣΗ ΤΟΥ ΚΥΑΝΟ = μπλε + πράσινο ΚΥΑΝΟ + ΚΟΚΚΙΝΟ = (μπλε+πράσινο) + κόκκινο = ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ ΒΑΣΙΚΑ = ΛΕΥΚΟ ✔ ΜΑΤΖΕΝΤΑ = μπλε + κόκκινο ΜΑΤΖΕΝΤΑ + ΠΡΑΣΙΝΟ = (μπλε+κόκκινο) + πράσινο = ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ = ΛΕΥΚΟ ✔ ΚΙΤΡΙΝΟ = κόκκινο + πράσινο ΚΙΤΡΙΝΟ + ΜΠΛΕ = (κόκκινο+πράσινο) + μπλε = ΚΑΙ ΤΑ ΤΡΙΑ = ΛΕΥΚΟ ✔⚠️ Ο μνημονικός κανόνας: το συμπληρωματικό ενός βασικού είναι το μείγμα των ΑΛΛΩΝ ΔΥΟ. Κάθε ζεύγος μαζί έχει ακριβώς μία φορά και τα τρία βασικά.
-
ΤΑ ΤΡΙΑ ΖΕΥΓΗ — Η ΒΑΣΗ ΤΗΣ ΤΕΤΡΑΧΡΩΜΙΑΣ ΒΑΣΙΚΟ (ακτινοβολία) ↔ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ (μελάνι) ΚΟΚΚΙΝΟ ↔ ΚΥΑΝΟ ΠΡΑΣΙΝΟ ↔ ΜΑΤΖΕΝΤΑ ΜΠΛΕ ↔ ΚΙΤΡΙΝΟ⚠️ Δεν είναι σύμπτωση: τα τρία συμπληρωματικά της προσθετικής μεθόδου είναι ακριβώς τα τρία πρωτεύοντα της αφαιρετικής — και ακριβώς τα τρία μελάνια της τετραχρωμίας.
Ο λόγος δίνεται στη σελ. 104: κάθε μελάνι λειτουργεί ως φίλτρο που αφαιρεί το συμπληρωματικό του από το λευκό φως. Βάζοντας κυανό μελάνι, αφαιρώ το κόκκινο· βάζοντας κίτρινο, αφαιρώ το μπλε. Με τρία φίλτρα ελέγχω και τα τρία βασικά.
-
Πώς βλέπει το μάτι, αυτούσια (σελ. 104): «Με βάση τη θεωρία αυτή, λοιπόν, το μάτι αντιλαμβάνεται τα χρώματα μέσω αντανακλάσεων, ως εξής: το κυανό απορροφά το συμπληρωματικό του κόκκινο και αντανακλά το μπλε και το πράσινο, η ματζέντα απορροφά το συμπληρωματικό της πράσινο και αντανακλά το μπλε και το κόκκινο, το κίτρινο απορροφά το συμπληρωματικό του μπλε και ανακλά το κόκκινο και το πράσινο, το λευκό αντανακλά όλα τα χρώματα, ενώ το μαύρο απορροφά όλα τα χρώματα.»
ΚΑΘΕ ΧΡΩΣΤΙΚΗ ΑΠΟΡΡΟΦΑ ΤΟ ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΟ ΤΗΣ ΚΑΙ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑ ΤΑ ΑΛΛΑ ΔΥΟ ΒΑΣΙΚΑ
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με βάση τον κανόνα ότι συμπληρωματικό ενός βασικού χρώματος καλείται εκείνο που, αν αναμειχθεί με το βασικό του, μας δίνει το λευκό φως, προκύπτουν τρία ζεύγη: το κυανό είναι συμπληρωματικό του κόκκινου, η ματζέντα είναι συμπληρωματικό του πράσινου και το κίτρινο είναι συμπληρωματικό του μπλε. Η επαλήθευση είναι άμεση, γιατί κάθε συμπληρωματικό είναι το μείγμα των άλλων δύο βασικών, οπότε το ζεύγος μαζί περιέχει ακριβώς μία φορά και τα τρία βασικά χρώματα και δίνει λευκό φως.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η αφαιρετική μέθοδος και οι χρωστικές
Ερώτηση: Στις χρωστικές ουσίες (μπογιές), δεν εφαρμόζεται η προσθετική μέθοδος. Η απόδοση όλων των χρωμάτων πραγματοποιείται, όχι με την ανάμειξη ακτινοβολιών, αλλά με την απορρόφηση μέσα στη μάζα των χρωμάτων ορισμένων μόνο περιοχών του φάσματος και την ανάκλαση των υπολοίπων. Ποια χρώματα ονομάζονται πρωτεύοντα και ποια δευτερεύοντα;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.2.3, σελ. 103): «Τα χρώματα των χρωστικών που μπορούν να αποδώσουν σχεδόν όλα τα υπόλοιπα με την ανάμειξή τους, είναι τα κυανό, ματζέντα και κίτρινο και ονομάζονται πρωτεύοντα. Η ανάμειξη ανά δύο των πρωτευόντων χρωμάτων δίνει τα δευτερεύοντα: κόκκινο, μπλε και πράσινο. Η μέθοδος δημιουργίας χρωμάτων με τη χρήση χρωστικών ουσιών ονομάζεται αφαιρετική. Στη μέθοδο αυτή, το μαύρο χρώμα προκύπτει από το άθροισμα όλων των πρωτευόντων χρωμάτων.»
-
ΔΥΟ ΜΕΘΟΔΟΙ — ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ Η ΜΙΑ ΤΗΣ ΑΛΛΗΣ ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ αφορά ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΕΣ ΧΡΩΣΤΙΚΕΣ (μπογιές) τα «τρία» ΒΑΣΙΚΑ: ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΑ: μπλε, πράσινο, κυανό, ματζέντα, κόκκινο κίτρινο τα «άλλα τρία» ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ: ΔΕΥΤΕΡΕΥΟΝΤΑ: κυανό, ματζέντα, κόκκινο, μπλε, κίτρινο πράσινο ΟΛΑ ΜΑΖΙ = ΛΕΥΚΟ ΜΑΥΡΟ το μαύρο = ΑΠΟΥΣΙΑ ΦΩΤΟΣ ΑΘΡΟΙΣΜΑ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΠΡΩΤΕΥΟΝΤΩΝ⚠️ Τα δύο τριαδικά σύνολα εναλλάσσουν ρόλους: ό,τι είναι «βασικό» στη μία είναι «δευτερεύον» στην άλλη και αντίστροφα.
-
Γιατί «ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ» — η λέξη εξηγεί τον μηχανισμό:
ΛΕΥΚΟ ΦΩΣ (μπλε + πράσινο + κόκκινο) πέφτει στο χαρτί │ ▼ ΚΥΑΝΟ ΜΕΛΑΝΙ: ΑΦΑΙΡΕΙ (απορροφά) το ΚΟΚΚΙΝΟ │ μένουν: μπλε + πράσινο = ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΚΥΑΝΟ ▼ + ΚΙΤΡΙΝΟ ΜΕΛΑΝΙ: ΑΦΑΙΡΕΙ και το ΜΠΛΕ │ μένει: πράσινο = ΒΛΕΠΟΥΜΕ ΠΡΑΣΙΝΟ ✔ ▼ + ΜΑΤΖΕΝΤΑ: ΑΦΑΙΡΕΙ και το ΠΡΑΣΙΝΟ δεν μένει τίποτα = ΜΑΥΡΟ ✔Κάθε μελάνι που προσθέτεις, ΑΦΑΙΡΕΙ μια ακτινοβολία. Γι' αυτό η ανάμειξη όλων δίνει μαύρο και όχι λευκό.
-
⚠️ Πού βρίσκεται το φως και πού η μπογιά — δύο διαφορετικοί κόσμοι στη δουλειά του γραφίστα:
ΟΘΟΝΗ ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗ → ΠΡΟΣΘΕΤΙΚΗ (εκπέμπει φως) μπλε, πράσινο, κόκκινο ΤΥΠΩΜΕΝΟ ΧΑΡΤΙ → ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ (ανακλά φως) κυανό, ματζέντα, κίτρινο (+ μαύρο)Γι' αυτό ένα χρώμα στην οθόνη δεν βγαίνει πάντα ίδιο στο χαρτί — και γι' αυτό ακριβώς υπάρχουν τα δοκίμια (§9.3.2), όπου «το θέμα εμφανίζεται έγχρωμο για πρώτη φορά».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα χρώματα των χρωστικών που μπορούν να αποδώσουν σχεδόν όλα τα υπόλοιπα με την ανάμειξή τους είναι το κυανό, η ματζέντα και το κίτρινο και ονομάζονται πρωτεύοντα. Η ανάμειξη ανά δύο των πρωτευόντων δίνει τα δευτερεύοντα, δηλαδή το κόκκινο, το μπλε και το πράσινο. Η μέθοδος δημιουργίας χρωμάτων με τη χρήση χρωστικών ουσιών ονομάζεται αφαιρετική, και σε αυτήν το μαύρο χρώμα προκύπτει από το άθροισμα όλων των πρωτευόντων χρωμάτων, σε αντίθεση με την προσθετική, όπου το μαύρο είναι απουσία φωτός και η ανάμειξη όλων δίνει λευκό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Γιατί η θεωρία δεν εφαρμόζεται στην ιδανική της μορφή
Ερώτηση: Ωστόσο, όμως, η θεωρία δεν μπορεί να εφαρμοστεί στην ιδανική της μορφή, γιατί οι χρωστικές των μελανιών δεν είναι καθαρές από φασματική άποψη. Οι μέθοδοι παρασκευής τους δεν έχουν εξελιχθεί τόσο, ώστε να αποδίδουν μελάνια απόλυτα καθαρά· έχουν δηλαδή προσμείξεις και το χρωματικό αποτέλεσμα που προκύπτει από την ανάμειξή τους, δεν είναι αυτό που θα αναμενόταν με βάση τη χρωματική θεωρία. Ποια είναι η πρακτική λύση;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.2.4, σελ. 106): «Για να αποδοθούν καλύτερα, λοιπόν, οι χρωματικές αποχρώσεις του προτύπου, χρησιμοποιείται ως βοηθητικό το μαύρο μελάνι. Επομένως, τέσσερα χρώματα μελανιών (κυανό, ματζέντα, κίτρινο και μαύρο) μας είναι αρκετά για να αποδοθεί με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πιστότητα ένα έγχρωμο τονικό θέμα.»
-
ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (σελ. 104-106) ΑΠΟΛΥΤΟ ΚΥΑΝΟ (θεωρία) ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΚΥΑΝΟ ΜΕΛΑΝΙ αντανακλά 100% ΜΠΛΕ «στην πραγματικότητα αντανακλά 100% ΠΡΑΣΙΝΟ τα ποσοστά αυτά είναι απορροφά 100% ΚΟΚΚΙΝΟ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΟΤΕΡΑ» ↓ ↓ ΚΑΘΑΡΟ ΧΡΩΜΑ ΘΟΛΟ, «βρόμικο» χρώμα ΣΥΝΕΠΕΙΑ: η ανάμειξη κυανού+ματζέντας+κίτρινου ΔΕΝ δίνει ΚΑΘΑΡΟ ΜΑΥΡΟ — δίνει ένα ΘΟΛΟ ΣΚΟΥΡΟ ΚΑΦΕ ↓ ΛΥΣΗ: ΞΕΧΩΡΙΣΤΟ ΜΑΥΡΟ ΜΕΛΑΝΙ ως ΒΟΗΘΗΤΙΚΟ ↓ ΤΕΤΡΑΧΡΩΜΙΑ = ΚΥΑΝΟ + ΜΑΤΖΕΝΤΑ + ΚΙΤΡΙΝΟ + ΜΑΥΡΟ⚠️ Η λέξη «βοηθητικό» είναι ακριβής: το μαύρο δεν είναι τέταρτο πρωτεύον — είναι διόρθωση της ατέλειας των τριών.
-
Η αφετηρία του συλλογισμού, αυτούσια (σελ. 104): «Ο αριθμός των μελανιών που χρησιμοποιούνται για την εκτύπωση ενός έγχρωμου θέματος, δεν αντιστοιχεί στον αριθμό των χρωματικών αποχρώσεών του. Με βάση τη θεωρία της αφαιρετικής μεθόδου δημιουργίας χρωμάτων, θα έπρεπε να χρησιμοποιηθούν τα τρία πρωτεύοντα χρώματα μελανιών, σε διάφορες αναλογίες, για να προκύψουν όλες οι αποχρώσεις.»
⚠️ Η μεγάλη ιδέα: μια φωτογραφία με χιλιάδες αποχρώσεις τυπώνεται με τέσσερα μόνο μελάνια. Η ποικιλία δεν προέρχεται από πολλά χρώματα, αλλά από διάφορες αναλογίες — και οι αναλογίες αποδίδονται με το ράστερ (§9.3.1).
-
Το έργο του ατελιέ, αυτούσια (σελ. 106): «Με βάση τα προηγούμενα, έργο του ατελιέ είναι να διαχωρίσει σε μορφή φιλμ το κάθε έγχρωμο πρότυπο στα τέσσερα χρώματα των εκτυπώσεων. Αυτά τα φιλμ χρησιμοποιούνται στη συνέχεια για την κατασκευή τεσσάρων αντίστοιχα εκτυπωτικών πλακών, η κάθε μία από τις οποίες μελανώνεται με ένα από τα τέσσερα αυτά χρώματα. Το προς εκτύπωση υλικό τυπώνεται διαδοχικά από τέσσερις εκτυπωτικές πλάκες, για να αποδοθεί πάνω του το θέμα έγχρωμο.»
ΕΓΧΡΩΜΟ ΠΡΟΤΥΠΟ │ ΧΡΩΜΑΤΙΚΟΣ ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΟΣ (ατελιέ) ▼ 4 ΦΙΛΜ ──► 4 ΠΛΑΚΕΣ ──► 4 ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΕΚΤΥΠΩΣΕΙΣ Κ Μ Κ Μ (μία ανά ──► ΕΓΧΡΩΜΟ ΑΝΤΙΤΥΠΟ χρώμα)⚠️ Εδώ κλείνει ο κύκλος με το κεφ. 8: «κάθε χρωμοφάν αντιστοιχεί σε μία πλάκα εκτύπωσης».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επειδή οι χρωστικές των μελανιών δεν είναι καθαρές από φασματική άποψη και έχουν προσμείξεις, για να αποδοθούν καλύτερα οι χρωματικές αποχρώσεις του προτύπου χρησιμοποιείται ως βοηθητικό το μαύρο μελάνι. Επομένως, τέσσερα χρώματα μελανιών — κυανό, ματζέντα, κίτρινο και μαύρο — μας είναι αρκετά για να αποδοθεί με όσο το δυνατό μεγαλύτερη πιστότητα ένα έγχρωμο τονικό θέμα. Έργο του ατελιέ είναι να διαχωρίσει σε μορφή φιλμ το κάθε έγχρωμο πρότυπο στα τέσσερα αυτά χρώματα, ώστε να κατασκευαστούν τέσσερις εκτυπωτικές πλάκες, η καθεμία μελανωμένη με ένα χρώμα, και το υλικό να τυπωθεί διαδοχικά από τις τέσσερις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το ράστερ και η απόδοση των τόνων
Ερώτηση: Τα φιλμ που χρησιμοποιούνται από το ατελιέ για το χρωματικό διαχωρισμό των προτύπων, καλούνται λιθογραφικά φιλμ. Για να απεικονιστεί ένα τονικό θέμα σε λιθογραφικό φιλμ χρησιμοποιήθηκε το πλέγμα ράστερ. Πώς αποδίδονται το λευκό, το μαύρο και οι ενδιάμεσοι τόνοι;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.3.1, σελ. 106): «Για την απόδοση του λευκού χρώματος σε αυτό δεν εγγράφεται τίποτα στο λιθογραφικό φιλμ, για την απόδοση του μαύρου χρώματος εγγράφεται ολόκληρη η επιφάνειά του, ενώ για την απόδοση των ενδιάμεσων τόνων εγγράφονται κουκίδες διαφόρων μεγεθών, που καλύπτουν από 1% ως 99% της επιφάνειας του φιλμ, ανάλογα με τον τόνο που αυτές αντιπροσωπεύουν.»
-
Η ΨΕΥΔΑΙΣΘΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΝΕΧΟΥΣ ΤΟΝΟΥ ΤΟΝΟΣ: λευκό 10% 30% 60% 90% μαύρο · ░░░ ▒▒▒ ▓▓▓ ███ █████ ΚΟΥΚΙΔΑ: καμία μικρή ──────────────► μεγάλη όλη η επιφάνεια ΑΠΟ ΜΑΚΡΙΑ ΤΟ ΜΑΤΙ ΒΛΕΠΕΙ ΣΥΝΕΧΗ ΔΙΑΒΑΘΜΙΣΗ ΤΟΥ ΓΚΡΙ⚠️ Το κρίσιμο κόλπο: η μελάνη είναι πάντα η ίδια (π.χ. μαύρη, με 100% ένταση). Δεν υπάρχει «γκρι μελάνι». Αυτό που αλλάζει είναι το ποσοστό της επιφάνειας που καλύπτεται. Γι' αυτό λύθηκε το πρόβλημα των τονικών θεμάτων που ανέφερε η §9.1.
-
💡 ΑΣΥΝΕΠΕΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ — ΙΔΙΑ ΣΕΛΙΔΑ, ΔΥΟ ΤΙΜΕΣ:
ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ (σελ. 106, §9.3.1) «κουκίδες… που καλύπτουν ΑΠΟ 1% ΩΣ 99% της επιφάνειας του φιλμ» ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΞΑΝΑ (σελ. 108, χαρακτηριστικό 3) «Η ΚΑΛΥΨΗ ΤΗΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ. Αυτή υπολογίζεται, όπως είδαμε, σε ποσοστά ΑΠΟ 1% ΕΩΣ 99%.» Η ΛΕΖΑΝΤΑ ΤΗΣ ΕΙΚ. 9.8 (σελ. 106) «Κουκίδες ράστερ με κάλυψη επιφανείας ΑΠΟ 5% ΕΩΣ 95%»Το κείμενο λέει 1-99%, η εικόνα της ίδιας σελίδας 5-95%. Στην πράξη και τα δύο εύρη χρησιμοποιούνται (το 5-95% είναι το τυπώσιμο εύρος σε πολλές μηχανές), το βιβλίο όμως δεν το διευκρινίζει πουθενά.
-
Το σχήμα και το μέγεθος της κουκίδας (σελ. 107-108):
1. ΣΧΗΜΑ ΣΤΡΟΓΓΥΛΗ · ΤΕΤΡΑΓΩΝΗ · ΡΟΜΒΟΣ · ΕΛΛΕΙΨΗ 2. ΜΕΓΕΘΟΣ «εξαρτάται, ΚΑΤΑ ΚΥΡΙΟ ΛΟΓΟ, από την ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟ και την ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΟΥ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΟΣ» ΟΦΣΕΤ 35 ── 90 κουκίδες (lines) /cm ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑ 12 ── 48 κουκίδες /cm ΦΛΕΞΟΓΡΑΦΙΑ 12 ── 60 κουκίδες /cm⚠️ Γιατί η όφσετ φτάνει τόσο ψηλά και η μεταξοτυπία όχι: η όφσετ τυπώνει σε λείο, καλής ποιότητας χαρτί με πολύ λεπτή στρώση μελάνης· η μεταξοτυπία περνά τη μελάνη μέσα από ύφασμα, που δεν μπορεί να αποδώσει κουκίδες πυκνότερες από ένα όριο. Η φλεξογραφία βρίσκεται ενδιάμεσα, γιατί το εύκαμπτο κλισέ παραμορφώνει τις πολύ μικρές κουκίδες (κεφ. 7).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για την απόδοση του λευκού χρώματος δεν εγγράφεται τίποτα στο λιθογραφικό φιλμ, για την απόδοση του μαύρου εγγράφεται ολόκληρη η επιφάνειά του, ενώ για την απόδοση των ενδιάμεσων τόνων εγγράφονται κουκίδες διαφόρων μεγεθών, που καλύπτουν από 1% ως 99% της επιφάνειας του φιλμ, ανάλογα με τον τόνο που αυτές αντιπροσωπεύουν. Σημειώνεται ότι η λεζάντα της εικόνας 9.8, στην ίδια σελίδα, δίνει διαφορετικό εύρος, από 5% έως 95%. Επειδή η μελάνη είναι πάντοτε η ίδια και αλλάζει μόνο το ποσοστό της καλυμμένης επιφάνειας, το μάτι από απόσταση αντιλαμβάνεται συνεχή τονική διαβάθμιση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι μοίρες του ράστερ
Ερώτηση: Οι κουκίδες του ράστερ δεν είναι τυχαία διασκορπισμένες σε κάθε φιλμ που αντιστοιχεί στα χρώματα της τετραχρωμίας, αλλά είναι διατεταγμένες με συγκεκριμένη διεύθυνση. Η διεύθυνση αυτή των κουκίδων, η κλίση τους, δηλαδή, χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένες μοίρες. Πώς καθορίζονται οι μοίρες των κουκίδων;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.3.1, σελ. 108): «Για τον καθορισμό των μοιρών των κουκίδων μετριέται η γωνία που ορίζεται από το οριζόντιο επίπεδο και από τη διεύθυνση διάταξης των κουκίδων.»
-
ΠΩΣ ΜΕΤΡΙΕΤΑΙ Η ΓΩΝΙΑ · · · · · · ← ΔΙΕΥΘΥΝΣΗ ΔΙΑΤΑΞΗΣ ΤΩΝ ΚΟΥΚΙΔΩΝ · · · ╱ θ ╱_________________ ← ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ θ = ΟΙ ΜΟΙΡΕΣ ΤΟΥ ΡΑΣΤΕΡ⚠️ Κάθε χρώμα της τετραχρωμίας παίρνει ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ γωνία — αυτό δείχνει το σχεδιάγραμμα 9.9 της σελ. 106: «τη διαφορετική κατεύθυνση (μοίρες) που πρέπει να έχουν οι κουκίδες του ράστερ κάθε χρώματος. Στο κέντρο φαίνονται όλες μαζί».
-
Τι παθαίνει η εικόνα αν οι μοίρες είναι λάθος — η λεζάντα της εικ. 9.12 (σελ. 108): «Φωτογραφία που τυπώθηκε με χρώματα των οποίων οι μοίρες του ράστερ δεν είχαν τη σωστή κατεύθυνση, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί το φαινόμενο του ΜΟΥΑΡΕ ή αλλιώς ΨΑΘΑΣ.»
ΣΩΣΤΕΣ ΜΟΙΡΕΣ ΛΑΘΟΣ ΜΟΙΡΕΣ τα 4 πλέγματα δύο πλέγματα σχεδόν «μπλέκονται» ομοιόμορφα παράλληλα δημιουργούν και ΧΑΝΟΝΤΑΙ ΟΡΑΤΟ ΜΟΤΙΒΟ ΑΠΟ ΜΕΓΑΛΑ ↓ ΓΕΩΜΕΤΡΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ ΚΑΘΑΡΗ ΕΙΚΟΝΑ ↓ ΜΟΥΑΡΕ / ΨΑΘΑ⚠️ Το μουαρέ είναι ΠΑΡΑΣΙΤΙΚΟ ΜΟΤΙΒΟ: δεν υπάρχει στο πρότυπο, γεννιέται από τη συμβολή των τεσσάρων πλεγμάτων. Γι' αυτό οι μοίρες δεν είναι λεπτομέρεια — είναι προϋπόθεση της τετραχρωμίας.
-
Τα τέσσερα χαρακτηριστικά του ράστερ μαζί (σελ. 107-108):
1. ΣΧΗΜΑ ΚΟΥΚΙΔΑΣ στρογγυλή, τετράγωνη, ρόμβος, έλλειψη 2. ΜΕΓΕΘΟΣ ΚΟΥΚΙΔΑΣ 35-90 όφσετ · 12-48 μεταξοτυπία · 12-60 φλεξογραφία (κουκίδες/cm) 3. ΚΑΛΥΨΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑΣ 1% έως 99% 4. ΜΟΙΡΕΣ γωνία ως προς το οριζόντιο επίπεδοΤο σχήμα και το μέγεθος αφορούν την κάθε κουκίδα· η κάλυψη αφορά την απόδοση του τόνου· οι μοίρες αφορούν τη σχέση των τεσσάρων φιλμ μεταξύ τους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Για τον καθορισμό των μοιρών των κουκίδων μετριέται η γωνία που ορίζεται από το οριζόντιο επίπεδο και από τη διεύθυνση διάταξης των κουκίδων. Οι κουκίδες δεν είναι τυχαία διασκορπισμένες, αλλά διατεταγμένες με συγκεκριμένη διεύθυνση, και κάθε χρώμα της τετραχρωμίας πρέπει να έχει διαφορετική κατεύθυνση. Όταν οι μοίρες του ράστερ δεν έχουν τη σωστή κατεύθυνση, δημιουργείται το φαινόμενο του μουαρέ ή αλλιώς ψάθας, δηλαδή ένα παρασιτικό μοτίβο που δεν υπάρχει στο πρότυπο αλλά γεννιέται από τη συμβολή των πλεγμάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η ρεπροκάμερα του παραδοσιακού ατελιέ
Ερώτηση: Ο εξοπλισμός του ατελιέ για την παραγωγή των λιθογραφικών φιλμ περιλαμβάνει διάφορα μηχανήματα. Ένα από αυτά είναι η ρεπροκάμερα. Η μηχανή αυτή χρησιμοποιείται για τη φωτογράφηση γραμμικών προτύπων, όπως για παράδειγμα μιας μακέτας. Πώς λειτουργεί η ρεπροκάμερα;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.3.2Α, σελ. 109): «Η μακέτα και ένα αφώτιστο φιλμ τοποθετούνται στις δύο αντικριστές επιφάνειες της ρεπροκάμερας. Μεγέθυνση ή σμίκρυνση του σχεδίου της μακέτας επιτυγχάνεται με τη μετακίνηση της βάσης προβολής της ρεπροκάμερας πιο μακριά ή πιο κοντά, αντίστοιχα, στο φιλμ. Με τη βοήθεια λαμπτήρων η μακέτα φωτίζεται για όσο χρονικό διάστημα είναι απαραίτητο, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί η αποτύπωση του θέματός της στο φιλμ, σε αρνητική μορφή.»
-
Η ΡΕΠΡΟΚΑΜΕΡΑ ┌────────────┐ λαμπτήρες ┌────────────┐ │ │ ☀ ☀ │ │ │ ΜΑΚΕΤΑ │ ══════════► │ ΑΦΩΤΙΣΤΟ │ │ (γραμμικό │ ανάκλαση │ ΦΙΛΜ │ │ πρότυπο) │ │ │ └────────────┘ └────────────┘ ΔΥΟ ΑΝΤΙΚΡΙΣΤΕΣ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ▲ ΒΑΣΗ ΠΡΟΒΟΛΗΣ πιο ΜΑΚΡΙΑ από το φιλμ ──► ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ πιο ΚΟΝΤΑ στο φιλμ ──► ΣΜΙΚΡΥΝΣΗ -
Γιατί βγαίνει ΑΡΝΗΤΙΚΟ — ο μηχανισμός, αυτούσιος: «Συγκεκριμένα, το λιθογραφικό φιλμ αμαυρώνεται (καίγεται) στα σημεία όπου αντανακλάται το φως, με αποτέλεσμα να διαφοροποιείται η μορφή του από τα σημεία στα οποία η ύπαρξη του θέματος της μακέτας εμποδίζει την αντανάκλαση του φωτός.»
ΣΤΗ ΜΑΚΕΤΑ ΣΤΟ ΦΙΛΜ ΛΕΥΚΟ ΧΑΡΤΙ (φόντο) ΑΝΤΑΝΑΚΛΑ φως → ΑΜΑΥΡΩΝΕΤΑΙ (ΜΑΥΡΟ) ΜΑΥΡΟ ΘΕΜΑ (γράμματα, ΕΜΠΟΔΙΖΕΙ την ανάκλαση → γραμμές) ΜΕΝΕΙ ΔΙΑΦΑΝΕΣ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ: ΑΡΝΗΤΙΚΟ — το θέμα ΔΙΑΦΑΝΕΣ πάνω σε ΜΑΥΡΟ ΦΟΝΤΟ⚠️ Γι' αυτό χρειάζεται το κοντάκτ: το αρνητικό πρέπει να «φωτιστεί εξ επαφής με αφώτιστο φιλμ για να μετατραπεί το θέμα τους σε θετική μορφή» (σελ. 110).
-
Ο διαχωρισμός εργασίας μέσα στο παραδοσιακό ατελιέ:
ΡΕΠΡΟΚΑΜΕΡΑ → ΓΡΑΜΜΙΚΑ πρότυπα (ΜΑΚΕΤΑ) «δίνει τα ΦΙΛΜ ΤΗΣ ΜΑΚΕΤΑΣ» ΧΡΩΜΟΓΡΑΦΟΣ → ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ και ΔΙΑΦΑΝΕΙΕΣ (slides) «παρέχει τα ΦΙΛΜ ΤΩΝ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΩΝ» ╲ ╱ ▼ ▼ ΦΩΤΟΤΡΑΠΕΖΕΣ — «ειδικά ΦΩΤΙΖΟΜΕΝΑ ΤΡΑΠΕΖΙΑ» όπου οι ΕΝΘΕΤΕΣ κάνουν «τη ΣΥΝΘΕΣΗ ΤΗΣ ΤΕΛΙΚΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ» │ ▼ ΚΟΝΤΑΚΤ → ΕΜΦΑΝΙΣΤΗΡΙΑ → ΣΥΣΤΗΜΑ ΔΟΚΙΜΙΩΝ⚠️ Δύο διαφορετικές μηχανές για δύο διαφορετικά είδη προτύπου: το γραμμικό (χωρίς τόνους) πάει στη ρεπροκάμερα, το τονικό/έγχρωμο στον χρωμογράφο — ακριβώς η διάκριση που αναλύει το κεφ. 10.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μακέτα και ένα αφώτιστο φιλμ τοποθετούνται στις δύο αντικριστές επιφάνειες της ρεπροκάμερας. Μεγέθυνση ή σμίκρυνση του σχεδίου της μακέτας επιτυγχάνεται με τη μετακίνηση της βάσης προβολής της ρεπροκάμερας πιο μακριά ή πιο κοντά, αντίστοιχα, στο φιλμ. Με τη βοήθεια λαμπτήρων η μακέτα φωτίζεται για όσο χρονικό διάστημα είναι απαραίτητο, ώστε να εξασφαλιστεί η αποτύπωση του θέματός της στο φιλμ σε αρνητική μορφή: το λιθογραφικό φιλμ αμαυρώνεται, καίγεται, στα σημεία όπου αντανακλάται το φως, ενώ στα σημεία όπου η ύπαρξη του θέματος εμποδίζει την αντανάκλαση μένει διαφανές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Ο χρωμογράφος και το τμήμα ανάλυσης
Ερώτηση: Τις φωτογραφίες και τις διαφάνειες (slides) τις επεξεργαζόμαστε σε ένα άλλο μηχάνημα, το χρωμογράφο, που διαχωρίζει τα πρότυπα στα πρωτεύοντα χρώματα -η διαδικασία αυτή ονομάζεται αποχρωματισμός. Ο χρωμογράφος αποτελείται από δύο κύρια τμήματα, το τμήμα ανάλυσης και το τμήμα εγγραφής. Τι γίνεται στο τμήμα ανάλυσης;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.3.2Α, σελ. 109-110): «Στο τμήμα ανάλυσης υπάρχει ένα διαφανές περιστρεφόμενο κυλινδρικό τύμπανο. Πάνω του τοποθετούνται τα εύκαμπτα πρότυπα. Με τη βοήθεια φωτεινής πηγής που παράγει λευκό φως, μία φωτεινή δέσμη διαβιβάζεται και όλη η επιφάνεια του προτύπου σαρώνεται λεπτομερώς. Αν το πρότυπο είναι διαφάνεια, η δέσμη φωτός το διαπερνά κι αν είναι χάρτινο αντανακλάται, μεταβιβάζοντας τις πληροφορίες σ' ένα περίπλοκο σύστημα φακών και χρωματικών φίλτρων.»
-
ΤΟ ΤΜΗΜΑ ΑΝΑΛΥΣΗΣ ΔΙΑΦΑΝΕΣ ΠΕΡΙΣΤΡΕΦΟΜΕΝΟ ΤΥΜΠΑΝΟ ╭───────────────╮ │ ΠΡΟΤΥΠΟ │ ← ΕΥΚΑΜΠΤΟ, τυλίγεται ☀ ───►│ │ ΛΕΥΚΟ ΦΩΣ ╰───────────────╯ ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ → η δέσμη ΔΙΑΠΕΡΝΑ ΧΑΡΤΙΝΟ → ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΤΑΙ │ ▼ ΣΥΣΤΗΜΑ ΦΑΚΩΝ + ΧΡΩΜΑΤΙΚΩΝ ΦΙΛΤΡΩΝ «αναλύει τις φωτεινές δέσμες και κάνει τη ΧΡΩΜΑΤΙΚΗ ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ, ανάλογα με την ΕΝΤΑΣΗ ΤΗΣ ΑΝΤΑΝΑΚΛΑΣΗΣ ΤΟΥ ΦΩΤΟΣ» ▼ ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ ΣΗΜΑΤΑ⚠️ Γιατί «ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ»: η ένταση του σήματος είναι ανάλογη της έντασης του φωτός — συνεχές μέγεθος, όχι βήματα. «Για το λόγο αυτό τα σήματα που στέλνει η φωτεινή δέσμη ονομάζονται αναλογικά.»
-
Η θεωρία των χρωμάτων στην πράξη: «Κάθε σημείο, λοιπόν, του προτύπου, σύμφωνα με τις αρχές της θεωρίας των χρωμάτων, αντιπροσωπεύεται από τα αντίστοιχα πρωτεύοντα χρώματα που χρησιμοποιούν όλες οι εκτυπωτικές μέθοδοι.»
⚠️ Εδώ κλείνει ο κύκλος του κεφαλαίου: τα χρωματικά φίλτρα του χρωμογράφου κάνουν ακριβώς αυτό που περιγράφει η §9.2 — χωρίζουν το φως σε βασικές ακτινοβολίες και τις μεταφράζουν σε πρωτεύοντα χρώματα μελανιών. Γι' αυτό η διαδικασία λέγεται αποχρωματισμός.
-
Το τμήμα εγγραφής, αυτούσιο (σελ. 110): «Η διαδικασία συνεχίζεται στο τμήμα εγγραφής. Τα παραπάνω αναλογικά σήματα μετατρέπονται σε ψηφιακά ηλεκτρονικά σήματα και μεταφέρονται στο σύστημα εγγραφής, όπου βρίσκεται μία μονάδα σάρωσης. Αυτή αποτελείται από μία φωτεινή πηγή δέσμης λέιζερ που σαρώνει την επιφάνεια ενός αφώτιστου (παρθένου) φιλμ, μεταφέροντας σε αυτό τις εικόνες που έχει ήδη λάβει από το πρότυπο. Η αποτύπωση γίνεται με τη μορφή κουκίδων ανάλογα με τις τονικές διαβαθμίσεις του θέματος.»
ΑΝΑΛΥΣΗ ΕΓΓΡΑΦΗ λευκό φως → φίλτρα ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ → ΨΗΦΙΑΚΑ → ΑΝΑΛΟΓΙΚΑ σήματα ΛΕΪΖΕΡ σε ΠΑΡΘΕΝΟ ΦΙΛΜ → ΚΟΥΚΙΔΕΣ ΡΑΣΤΕΡ⚠️ Στο σύγχρονο ατελιέ (σελ. 112-113) το τμήμα ανάλυσης επιβιώνει (ο χρωμογράφος «έχει εξαιρετική απόδοση»), αλλά «το σύστημα εγγραφής του αντικαταστάθηκε» από τους εικονοθέτες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο τμήμα ανάλυσης του χρωμογράφου υπάρχει ένα διαφανές περιστρεφόμενο κυλινδρικό τύμπανο, πάνω στο οποίο τοποθετούνται τα εύκαμπτα πρότυπα. Με τη βοήθεια φωτεινής πηγής που παράγει λευκό φως, μία φωτεινή δέσμη διαβιβάζεται και όλη η επιφάνεια του προτύπου σαρώνεται λεπτομερώς: αν το πρότυπο είναι διαφάνεια, η δέσμη φωτός το διαπερνά, ενώ αν είναι χάρτινο αντανακλάται, μεταβιβάζοντας τις πληροφορίες σε ένα περίπλοκο σύστημα φακών και χρωματικών φίλτρων. Το σύστημα αυτό αναλύει τις φωτεινές δέσμες και κάνει τη χρωματική αποκωδικοποίηση ανάλογα με την ένταση της αντανάκλασης του φωτός, και γι' αυτό τα σήματα που στέλνει η φωτεινή δέσμη ονομάζονται αναλογικά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το κοντάκτ και η μετατροπή σε θετικό
Ερώτηση: Η ενσωμάτωση των γραμμικών και τονικών φιλμ γίνεται στη μηχανή που ονομάζεται κοντάκτ (από τη λέξη contact = επαφή). Είναι αδιαφανές μεταλλικό κουτί με φωτεινή πηγή στο κάτω μέρος και γυαλί στο πάνω. Τι τοποθετείται πάνω στο γυαλί και για ποιο σκοπό;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.3.2Α, σελ. 110): «Πάνω στο γυαλί τοποθετούνται το γραμμικό φιλμ της μακέτας και τα διαχωρισμένα φιλμ της εικόνας στην αρνητική τους μορφή. Αυτά φωτίζονται εξ επαφής με αφώτιστο φιλμ για να μετατραπεί το θέμα τους σε θετική μορφή. Κατά τη διάρκεια της έκθεσης των φιλμ στο φως, μια αδιαφανής καλυπτική επιφάνεια (καπάκι του κοντάκτ) σκεπάζει το γυαλί.»
-
ΤΟ ΚΟΝΤΑΚΤ ┌─────── ΚΑΠΑΚΙ (αδιαφανής καλυπτική επιφάνεια) ───────┐ │ ΑΦΩΤΙΣΤΟ ΦΙΛΜ │ │ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΦΙΛΜ ΜΑΚΕΤΑΣ + ΔΙΑΧΩΡΙΣΜΕΝΑ ΦΙΛΜ ΕΙΚΟΝΑΣ │ │ (ΣΤΗΝ ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΤΟΥΣ ΜΟΡΦΗ) │ ├──────────────── ΓΥΑΛΙ ──────────────────────────────┤ │ ☀ ΦΩΤΕΙΝΗ ΠΗΓΗ │ └──────── ΑΔΙΑΦΑΝΕΣ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΚΟΥΤΙ ──────────────────┘ ΔΥΟ ΔΟΥΛΕΙΕΣ ΜΕ ΜΙΑ ΚΙΝΗΣΗ ① ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗ γραμμικών + τονικών φιλμ σε ΕΝΑ ② ΑΡΝΗΤΙΚΟ ──► ΘΕΤΙΚΟ⚠️ «Εξ επαφής» σημαίνει ΧΩΡΙΣ ΦΑΚΟ: τα δύο φιλμ ακουμπούν το ένα στο άλλο, οπότε η αποτύπωση είναι 1:1 και απόλυτα ευθυγραμμισμένη — καμία μεγέθυνση, καμία παραμόρφωση. Γι' αυτό το καπάκι πιέζει: πρέπει να υπάρχει τέλεια επαφή.
-
Η θέση του κοντάκτ στη ροή: το σχεδιάγραμμα 9.20 (σελ. 111) το λέει ρητά — «Σχηματική απεικόνιση που παρουσιάζει την ενσωμάτωση ενός τονικού αρνητικού θέματος από το χρωμογράφο και ενός γραμμικού αρνητικού από τη ρεπροκάμερα σε ένα τελικό θετικό, στη διαδικασία της ένθεσης και με τη βοήθεια του κοντάκτ.»
ΤΟΝΙΚΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ ΓΡΑΜΜΙΚΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ (από ΧΡΩΜΟΓΡΑΦΟ) (από ΡΕΠΡΟΚΑΜΕΡΑ) ╲ ╱ ╲ ╱ ▼ ΚΟΝΤΑΚΤ ▼ ═══════════════ │ ▼ ΕΝΑ ΤΕΛΙΚΟ ΘΕΤΙΚΟ⚠️ Εδώ υλοποιείται η ΕΝΘΕΣΗ που περιέγραφε το κεφ. 8 (§8.5.2): «εισαγωγή και ένταξη ενός κειμένου ή μιας εικόνας μέσα σε μία άλλη εικόνα».
-
Τα εμφανιστήρια, αυτούσια (σελ. 110-111): «Μετά το φώτισμα των φιλμ ακολουθεί η εμφάνισή τους. Ειδικά μηχανήματα, τα εμφανιστήρια, κατασκευάζονται γι' αυτό το σκοπό, προσφέροντας χημική σταθερότητα στην εμφάνιση και διατηρώντας σταθερές τις συνθήκες. Αυτά, σε γενικές γραμμές, αποτελούνται από τρεις κάδους: έναν κάδο εμφάνισης φιλμ, έναν στερέωσής του κι έναν πλυσίματός του με νερό.»
ΚΑΔΟΣ 1 ΚΑΔΟΣ 2 ΚΑΔΟΣ 3 ΕΜΦΑΝΙΣΗ ──► ΣΤΕΡΕΩΣΗ ──► ΠΛΥΣΙΜΟ ΜΕ ΝΕΡΟ ΚΥΛΙΝΔΡΟΙ με ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ μετακινούν τα φιλμ ΘΕΡΜΟΣΤΑΤΕΣ κρατούν ΣΤΑΘΕΡΗ ΘΕΡΜΟΚΡΑΣΙΑ ΑΝΤΛΙΕΣ «περιοδικά απορροφούν ΝΕΑ ΔΙΑΛΥΜΑΤΑ εμφάνισης και στερέωσης»⚠️ Και τα τρία (ταχύτητα, θερμοκρασία, φρεσκάδα χημικών) υπηρετούν έναν σκοπό: ΕΠΑΝΑΛΗΨΙΜΟΤΗΤΑ. Τα τέσσερα φιλμ της τετραχρωμίας πρέπει να εμφανιστούν με ακριβώς τις ίδιες συνθήκες, αλλιώς τα χρώματα δεν θα ισορροπούν.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πάνω στο γυαλί του κοντάκτ τοποθετούνται το γραμμικό φιλμ της μακέτας και τα διαχωρισμένα φιλμ της εικόνας στην αρνητική τους μορφή. Αυτά φωτίζονται εξ επαφής με αφώτιστο φιλμ, για να μετατραπεί το θέμα τους σε θετική μορφή, ενώ κατά τη διάρκεια της έκθεσης μια αδιαφανής καλυπτική επιφάνεια, το καπάκι του κοντάκτ, σκεπάζει το γυαλί. Με τον τρόπο αυτό το κοντάκτ κάνει ταυτόχρονα δύο δουλειές: ενσωματώνει το γραμμικό αρνητικό της ρεπροκάμερας με το τονικό αρνητικό του χρωμογράφου σε ένα τελικό θετικό και μετατρέπει το θέμα από αρνητικό σε θετικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι εικονοθέτες, η Postscript και το R.I.P.
Ερώτηση: Οι εγγραφές των φιλμ των ολοκληρωμένων εργασιών γίνονται σε εικονοθέτες (Image Setters). Αυτοί αντικατέστησαν το σύστημα εγγραφής του χρωμογράφου. Είναι ειδικές μηχανές που δέχονται το φιλμ από μία κασέτα τροφοδότη, το περνούν σε μία επίπεδη ή κυλινδρική επιφάνεια, όπου μία δέσμη λέιζερ έρχεται να το καταγράψει διαχωρισμένο στα χρώματα της τετραχρωμίας και με κουκίδες ράστερ. Τι ρόλο παίζει ο υπολογιστής που τους συνοδεύει;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§9.3.2Β, σελ. 113): «Όλες αυτές οι πληροφορίες οδηγούνται από έναν υπολογιστή σχεδιασμένο ειδικά γι' αυτή τη δουλειά, ο οποίος έχει όλες τις απαραίτητες ρυθμίσεις για να τυπώσει μία εργασία στην ολοκληρωμένη μορφή της (όπως δυνατότητα επιλογής και μεγέθους σχήματος κουκίδας ράστερ, σύστημα μοιρών κ.λ.π.).»
-
ΤΙ ΡΥΘΜΙΖΕΙ Ο ΥΠΟΛΟΓΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΕΙΚΟΝΟΘΕΤΗ · ΣΧΗΜΑ ΤΗΣ ΚΟΥΚΙΔΑΣ ΡΑΣΤΕΡ ┐ · ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΗΣ ΚΟΥΚΙΔΑΣ ├─ ακριβώς τα ΤΕΣΣΕΡΑ · ΣΥΣΤΗΜΑ ΜΟΙΡΩΝ ┘ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΡΑΣΤΕΡ (§9.3.1)⚠️ Ό,τι έκανε ο τεχνίτης με το χέρι, το κάνει τώρα ένα αρχείο ρυθμίσεων. Οι έννοιες όμως (σχήμα, μέγεθος, κάλυψη, μοίρες) παραμένουν ακριβώς οι ίδιες.
-
Η κοινή γλώσσα, αυτούσια (σελ. 113-114): «Όλα αυτά τα συστήματα, διαφόρων κατασκευαστικών εταιριών, επικοινωνούν μεταξύ τους με μια κοινή «γλώσσα» που ονομάζεται Ποστσκρίπτ (Postscript), έτσι ώστε τα δεδομένα τους να μπορούν να εγγραφούν στους εικονοθέτες. Η αποκωδικοποίηση αυτή γίνεται από το R.I.P. (Raster Image Prossesor). Έτσι, λοιπόν, για να ολοκληρωθεί μία εργασία που γίνεται ηλεκτρονικά θα πρέπει να αποθηκευτεί σε γλώσσα Postscript, η οποία συμπεριλαμβάνει πληροφορίες, όπως με τι ράστερ θα τυπωθεί η εργασία, τι μοίρες θα έχει το ράστερ κ.ά. To R.I.P. μεταφράζει αυτά τα δεδομένα σε ψηφιακά, κατανοητά από τους εικονοθέτες.»
ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΕΤΑΙΡΙΩΝ │ όλα μιλούν ▼ ΓΛΩΣΣΑ POSTSCRIPT — περιέχει ΚΑΙ τις οδηγίες ράστερ │ ▼ R.I.P. (Raster Image Prossesor) = ΜΕΤΑΦΡΑΣΤΗΣ │ ▼ ΕΙΚΟΝΟΘΕΤΗΣ — ΔΕΣΜΗ ΛΕΪΖΕΡ ΣΕ ΦΙΛΜ⚠️ Το όνομα «Raster Image Processor» δεν είναι τυχαίο: η δουλειά του είναι ακριβώς να μετατρέψει την περιγραφή της σελίδας σε πλέγμα κουκίδων ράστερ.
-
Η πορεία μιας ηλεκτρονικής εργασίας, αυτούσια (σελ. 114) — επτά βήματα:
ΕΙΣΟΔΟΣ: α) η ΜΑΚΕΤΑ σε ηλεκτρονική μορφή β) οι ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ ή τα ΣΛΑΪΤ των εικόνων γ) τα ΓΡΑΜΜΙΚΑ ή ΤΟΝΙΚΑ ΣΧΕΔΙΑ, φιλοτεχνημένα ΣΤΟ ΧΕΡΙ ① «ο ΣΑΡΩΤΗΣ εισάγει στον υπολογιστή τις εικόνες και τα σχέδια» ② «τα αντίστοιχα ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΑ επεξεργάζονται τις εικόνες και τα σχέδια για την τελική μορφοποίησή τους» ③ «η εργασία ΑΠΟΘΗΚΕΥΕΤΑΙ ΣΕ ΓΛΩΣΣΑ POSTSCRIPT» ④ «η εργασία ΜΕΤΑΦΕΡΕΤΑΙ στον υπολογιστή που διαθέτει ΑΠΟΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΤΗ R.I.P.» ⑤ «η εργασία μπορεί να τυπωθεί σε ΨΗΦΙΑΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟ για τον έλεγχο της ποιότητάς της» ⑥ «η εργασία ΕΓΓΡΑΦΕΤΑΙ ΣΕ ΦΙΛΜ στους ΕΙΚΟΝΟΘΕΤΕΣ» ⑦ «τα ΤΕΛΙΚΑ ΦΙΛΜ ΚΑΙ ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ παραδίδονται στο ΕΚΤΥΠΩΤΗΡΙΟ»⚠️ Το βήμα ⑦ είναι το ίδιο με το παραδοσιακό ατελιέ: φιλμ και δοκίμιο. Το δοκίμιο συνοδεύει πάντα τα φιλμ, γιατί είναι ο οδηγός χρωμάτων για τον χειριστή της μηχανής (κεφ. 8, §8.5.3).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πληροφορίες οδηγούνται από έναν υπολογιστή σχεδιασμένο ειδικά γι' αυτή τη δουλειά, ο οποίος έχει όλες τις απαραίτητες ρυθμίσεις για να τυπώσει μία εργασία στην ολοκληρωμένη μορφή της, όπως τη δυνατότητα επιλογής του σχήματος και του μεγέθους της κουκίδας ράστερ και του συστήματος μοιρών. Όλα τα συστήματα, διαφόρων κατασκευαστικών εταιριών, επικοινωνούν μεταξύ τους με μια κοινή γλώσσα που ονομάζεται Ποστσκρίπτ, ώστε τα δεδομένα τους να μπορούν να εγγραφούν στους εικονοθέτες· η γλώσσα αυτή συμπεριλαμβάνει πληροφορίες όπως με τι ράστερ θα τυπωθεί η εργασία και τι μοίρες θα έχει το ράστερ, και η αποκωδικοποίηση γίνεται από το R.I.P. (Raster Image Prossesor), που μεταφράζει τα δεδομένα σε ψηφιακά, κατανοητά από τους εικονοθέτες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
