Λύσεις — Κεφάλαιο 5 (σελ. 59-70) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5

Δώδεκα αναπτυγμένες λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 5: η αρχή των διάτρητων προτύπων και το τελάρο, η καταγωγή της μεθόδου και το πρώτο χάρτινο πρότυπο, οι τρεις ιστορικοί σταθμοί με τον Ιάπωνα του 17ου αιώνα, τα αγγλικά τελάρα του 19ου αιώνα και την ευρεσιτεχνία του Samuel Simon το 1927, το πλαίσιο και η γάζα, το κριτήριο ποιότητας της γάζας με τους τύπους S, Μ, Τ και HD, η σπάτουλα, τα σκεπαστικά μελάνια και η εκτυπωτική βάση, η βασική επιδίωξη στην κατασκευή της οθόνης με τον άμεσο και τον έμμεσο τρόπο, η τεχνική της χάρτινης μάσκας, τα πέντε στάδια της φωτογραφικής κατασκευής της οθόνης, οι επίπεδες και οι κυλινδρικές μηχανές, ο βαθμός αυτοματοποίησης μαζί με τις μηχανές υφασμάτων Roll To Roll, Oval και Carousel, και η γενική αξιολόγηση της μεθόδου.

Η αρχή της μεταξοτυπίας και το τελάρο

Ερώτηση: Η μέθοδος αυτή ονομάζεται και μέθοδος των διάτρητων προτύπων, γιατί το αντίτυπο παράγεται χάρη στη διαπερατότητα που παρουσιάζουν ορισμένα υλικά. Πώς παράγεται το αντίτυπο;

Απάντηση:

• Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ (§5.1, σελ. 59), αυτούσια: τα υλικά αυτά «χρησιμοποιούνται για να κατασκευαστεί η εκτυπωτική πλάκα, το τελάρο, όπως ονομάζεται. Αυτή, λοιπόν, η επιφάνεια με φωτογραφική ή μηχανική διαδικασία καθίσταται διαπερατή ή μη στα σημεία που επιλέγουμε, ανάλογα με το θέμα. Στη συνέχεια επιχρίεται με μελάνι με τη βοήθεια μίας λαστιχένιας σπάτουλας. Το θέμα αποτυπώνεται στο αντίτυπο, καθώς διαπερατά έχουν γίνει μόνο εκείνα τα σημεία του τελάρου που αντιστοιχούν στο θέμα που πρόκειται να τυπωθεί.»
• Η ΔΟΜΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ:

                ▼ ΛΑΣΤΙΧΕΝΙΑ ΣΠΑΤΟΥΛΑ (πιέζει το μελάνι)
       ══════╤═══════╤══════  ΤΕΛΑΡΟ = η εκτυπωτική πλάκα
             │       │        ΔΙΑΠΕΡΑΤΑ σημεία = ΤΟ ΘΕΜΑ
             ▼       ▼        (όλα τα άλλα: ΜΗ διαπερατά)
       ─────────────────────  ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΟ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ

• ⚠️ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ:

    ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ (κεφ.3)     το θέμα ΠΡΟΕΞΕΧΕΙ         μηχανική διάκριση
    ΕΠΙΠΕΔΟΤΥΠΙΑ (κεφ.4)   ΙΔΙΟ ΕΠΙΠΕΔΟ (νερό/λάδι) φυσικοχημική
    ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑ (κεφ.5)    ΔΙΑΠΕΡΑΤΟΤΗΤΑ            διάτρητο πρότυπο
    ΒΑΘΥΤΥΠΙΑ (κεφ.6)      το θέμα ΣΕ ΒΑΘΟΣ         εσώγλυφο

  Η μεταξοτυπία είναι η μόνη από τις τέσσερις στην οποία η μελάνη περνά ΜΕΣΑ από την εκτυπωτική πλάκα αντί να μεταφέρεται από την επιφάνειά της.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μέθοδος ονομάζεται και μέθοδος των διάτρητων προτύπων, γιατί το αντίτυπο παράγεται χάρη στη διαπερατότητα που παρουσιάζουν ορισμένα υλικά. Τα υλικά αυτά χρησιμοποιούνται για να κατασκευαστεί η εκτυπωτική πλάκα, το τελάρο, όπως ονομάζεται. Η επιφάνεια αυτή, με φωτογραφική ή μηχανική διαδικασία, καθίσταται διαπερατή ή μη στα σημεία που επιλέγουμε, ανάλογα με το θέμα. Στη συνέχεια επιχρίεται με μελάνι με τη βοήθεια μίας λαστιχένιας σπάτουλας. Το θέμα αποτυπώνεται στο αντίτυπο, καθώς διαπερατά έχουν γίνει μόνο εκείνα τα σημεία του τελάρου που αντιστοιχούν στο θέμα που πρόκειται να τυπωθεί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η καταγωγή της μεθόδου και το πρώτο διάτρητο πρότυπο

Ερώτηση: Η καταγωγή αυτής της μεθόδου εκτύπωσης δεν είναι απόλυτα γνωστή. Παρόλα αυτά είναι γνωστό ότι οι βασικές της αρχές στηρίζονται στις εκτυπώσεις που Κινέζοι και Αιγύπτιοι πραγματοποίησαν, αιώνες πριν. Ποια ήταν η πρώτη επιφάνεια και πώς χρησιμοποιούνταν;

Απάντηση:

• ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (§5.2, σελ. 60), αυτούσια: οι εκτυπώσεις Κινέζων και Αιγυπτίων έγιναν «σε εκτυπωτικά υποστρώματα, όπως το ύφασμα και το χαρτί».
• Η ΠΡΩΤΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ: «Η πρώτη επιφάνεια που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία διάτρητου πρότυπου ήταν χαρτί που είχε καταστεί αδιάβροχο με την επάλειψη λαδιού.» ⚠️ Γιατί αδιάβροχο; Για να μη διαλυθεί από την υγρή μελάνη και να αντέξει πολλά τυπώματα.
• ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΒΗΜΑΤΑ, αυτούσια:

    ① «Από το χαρτί αυτό ΑΦΑΙΡΟΥΝΤΑΝ ΜΕ ΚΟΠΗ ΤΑ ΣΗΜΕΙΑ ΠΟΥ ΕΠΡΟΚΕΙΤΟ ΝΑ
       ΤΥΠΩΘΟΥΝ.»
    ② «Το χαρτί ΤΟΠΟΘΕΤΟΥΝΤΑΝ ΕΠΑΝΩ ΣΤΟ ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΟ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ.»
    ③ «Με τη βοήθεια ΒΟΥΡΤΣΑΣ ΚΑΙ ΜΕΛΑΝΗΣ η επιφάνεια ΒΟΥΡΤΣΙΖΟΤΑΝ.»
    ④ «Το χαρτί ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕ ΤΟ ΥΠΟΣΤΡΩΜΑ ΑΠΟ ΤΗ ΜΕΛΑΝΗ στα σημεία που δεν
       του είχαν αφαιρεθεί. Αντίθετα, Η ΜΕΛΑΝΗ ΠΕΡΝΟΥΣΕ ΑΠΟ ΤΑ ΑΠΟΚΟΜΜΕΝΑ
       ΤΜΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ, με την πίεση της βούρτσας στο εκτυπωτικό
       υπόστρωμα.»

• ⚠️ ΤΟ ΕΓΓΕΝΕΣ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: το κομμένο χαρτί είναι μάσκα χωρίς στήριξη. Τα κλειστά εσωτερικά σχήματα — το κέντρο ενός Ο, ενός Α, ενός Ρ — δεν συγκρατούνται από τίποτε και πέφτουν. Αυτό ακριβώς λύνει, στα τέλη του 17ου αιώνα, ο Ιάπωνας με το αραχνοΰφαντο δίχτυ, και αργότερα η γάζα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η καταγωγή της μεθόδου δεν είναι απόλυτα γνωστή, όμως οι βασικές της αρχές στηρίζονται στις εκτυπώσεις που Κινέζοι και Αιγύπτιοι πραγματοποίησαν, αιώνες πριν, σε εκτυπωτικά υποστρώματα, όπως το ύφασμα και το χαρτί. Η πρώτη επιφάνεια που χρησιμοποιήθηκε για τη δημιουργία διάτρητου προτύπου ήταν χαρτί που είχε καταστεί αδιάβροχο με την επάλειψη λαδιού. Από το χαρτί αυτό αφαιρούνταν με κοπή τα σημεία που επρόκειτο να τυπωθούν και το χαρτί τοποθετούνταν επάνω στο εκτυπωτικό υπόστρωμα. Με τη βοήθεια βούρτσας και μελάνης η επιφάνεια βουρτσιζόταν. Το χαρτί προστάτευε το υπόστρωμα από τη μελάνη στα σημεία που δεν του είχαν αφαιρεθεί, ενώ αντίθετα η μελάνη περνούσε από τα αποκομμένα τμήματα του χαρτιού, με την πίεση της βούρτσας, στο εκτυπωτικό υπόστρωμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι τρεις σταθμοί: ο Ιάπωνας, η Αγγλία και ο Samuel Simon

Ερώτηση: Ο πιο κοντινός πρόγονος σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε μεταξοτυπία, είναι η μέθοδος που εφάρμοσε ένας Ιάπωνας στα τέλη του 17ου αιώνα. Τι πρόσθεσε και πώς εξελίχθηκε έκτοτε η μέθοδος;

Απάντηση:

• Η ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΤΟΥ ΙΑΠΩΝΑ (§5.2, σελ. 60), αυτούσια: «Για να συγκρατήσει τα τμήματα του χαρτιού που απέμεναν μετά την κοπή, πρόσθεσε στη μέθοδο ένα αραχνοΰφαντο δίχτυ από ανθρώπινα μαλλιά και το κόλλησε στην επιφάνεια των ανοιγμάτων του. Κατά τα άλλα η τεχνική της εκτύπωσης παρέμεινε η ίδια.» ⚠️ Προσέξτε τη διατύπωση «κατά τα άλλα… παρέμεινε η ίδια»: η καινοτομία δεν αφορά την εκτύπωση αλλά τη στήριξη του προτύπου. Είναι όμως αυτή ακριβώς που γεννά τη γάζα — και μαζί της ολόκληρη τη μέθοδο.
• Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ — Η ΑΓΓΛΙΑ: «Στην Αγγλία, στα μέσα του 19ου αιώνα, παρουσιάστηκαν αξιόλογα τελάρα μεταξοτυπίας με τη χρησιμοποίηση ειδικής γάζας, ειδικού υλικού, δηλαδή, που συγκρατεί πάνω του το θέμα που πρόκειται να τυπωθεί, για να μεταφερθεί, στη συνέχεια, στο φύλλο του αντιτύπου.»
• Ο ΤΡΙΤΟΣ ΣΤΑΘΜΟΣ — 1927: «Το 1927 ο Samuel Simon από το Μάντσεστερ πήρε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την κατασκευή οθονών με φωτογραφική μέθοδο. Από τότε η εξέλιξη της εκτυπωτικής μεθόδου της μεταξοτυπίας είναι μεγάλη.»
• Η ΓΡΑΜΜΗ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ:

    αρχαιότητα   ΚΙΝΕΖΟΙ / ΑΙΓΥΠΤΙΟΙ   εκτυπώσεις σε ύφασμα και χαρτί
         ↓
    17ος αι.     ΙΑΠΩΝΑΣ               ΔΙΧΤΥ → λύνεται η στήριξη
         ↓
    19ος αι.     ΑΓΓΛΙΑ                ΕΙΔΙΚΗ ΓΑΖΑ → αξιόλογα τελάρα
         ↓
    1927         SAMUEL SIMON          ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΗ κατασκευή οθονών
         ↓                             → ΕΜΜΕΣΗ μεταξοτυπία (§5.3.2.Β)
    σήμερα       «η εξέλιξη… είναι μεγάλη»

  ⚠️ Η ευρεσιτεχνία του 1927 είναι η ιστορική ρίζα της έμμεσης μεθόδου που περιγράφεται στις σελ. 63-66: εκεί ακριβώς το θέμα «αφού μετατραπεί σε φιλμ, μεταφέρεται με φωτογραφικό τρόπο, έμμεσα» στην οθόνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο πιο κοντινός πρόγονος της σημερινής μεταξοτυπίας είναι η μέθοδος που εφάρμοσε ένας Ιάπωνας στα τέλη του 17ου αιώνα: για να συγκρατήσει τα τμήματα του χαρτιού που απέμεναν μετά την κοπή, πρόσθεσε στη μέθοδο ένα αραχνοΰφαντο δίχτυ από ανθρώπινα μαλλιά και το κόλλησε στην επιφάνεια των ανοιγμάτων του, ενώ κατά τα άλλα η τεχνική της εκτύπωσης παρέμεινε η ίδια. Στην Αγγλία, στα μέσα του 19ου αιώνα, παρουσιάστηκαν αξιόλογα τελάρα μεταξοτυπίας με τη χρησιμοποίηση ειδικής γάζας, ειδικού υλικού δηλαδή που συγκρατεί πάνω του το θέμα που πρόκειται να τυπωθεί, για να μεταφερθεί στη συνέχεια στο φύλλο του αντιτύπου. Το 1927 ο Samuel Simon από το Μάντσεστερ πήρε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την κατασκευή οθονών με φωτογραφική μέθοδο, και από τότε η εξέλιξη της εκτυπωτικής μεθόδου της μεταξοτυπίας είναι μεγάλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το πλαίσιο και η γάζα

Ερώτηση: Τα κύρια εξαρτήματα που χρησιμοποιούνται για την εφαρμογή της μεθόδου αυτής, είναι τα εξής: Α. το πλαίσιο, πάνω στο οποίο στηρίζεται η γάζα. Ποιες είναι οι απαιτήσεις για το πλαίσιο και τη γάζα;

Απάντηση:

• Α. ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ (§5.3.1, σελ. 61), αυτούσια: «Απαραίτητη προϋπόθεση είναι το υλικό που χρησιμοποιείται για την κατασκευή του να είναι άκαμπτο στις πιέσεις που του ασκούνται κατά τη διάρκεια της εκτυπωτικής διαδικασίας. Τα πλαίσια κατασκευάζονται σε διάφορα μεγέθη και πάχη, συνήθως από ξύλο, αλουμίνιο, ατσάλι, ή κράματα μαγνησίου. Επάνω στο πλαίσιο τεντώνεται ομοιόμορφα η γάζα.» ⚠️ Γιατί άκαμπτο: αν το πλαίσιο λύγιζε, θα χαλάρωνε η γάζα και το αποτύπωμα θα μετατοπιζόταν από αντίτυπο σε αντίτυπο.
• Β. Η ΓΑΖΑ: «Μπορεί να κατασκευαστεί από διάφορα υλικά, ανάλογα με τις εκτυπωτικές ανάγκες, γιατί το κάθε υλικό παρουσιάζει ιδιαίτερη συμπεριφορά.»
• Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΟΥ ΟΝΟΜΑΤΟΣ: «Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά μετάξι (αυτός είναι και ο λόγος που η μέθοδος ονομάζεται μεταξοτυπία). Σήμερα, το μετάξι έχει αντικατασταθεί από συνθετικά υλικά που, λόγω της ελαστικότητάς τους, έχουν ιδιαίτερη αντοχή απέναντι στην τριβή που υφίστανται από τη σπάτουλα, η οποία επιχρίει το μελάνι. Επίσης είναι ανθεκτικά στα μελάνια και στους διαλύτες οι οποίοι χρησιμοποιούνται για την τελική διαδικασία του καθαρίσματος της οθόνης.» ⚠️ Δύο διαφορετικές αντοχές: (α) μηχανική — στην τριβή της σπάτουλας, (β) χημική — στα μελάνια και στους διαλύτες του καθαρισμού.
• ΤΑ ΥΛΙΚΑ:

    · ΝΑΪΛΟΝ                   · ΣΥΝΔΥΑΣΜΟΣ ΣΠΑΝΤΕΞ ΚΑΙ ΛΙΚΡΑΣ
    · ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΑΣ              · ΒΑΜΒΑΚΕΡΟ ΜΕ ΠΟΛΥΕΣΤΕΡΑ («ζέρσεϊ»)
    · ΑΚΡΥΛΙΚΟ                 · ΑΝΟΞΕΙΔΩΤΟΣ ΧΑΛΥΒΑΣ

  ⚠️ Το βιβλίο ονομάζει τη σειρά αυτή «τα πιο συνηθισμένα είδη υφασμάτων» — παρότι ο ανοξείδωτος χάλυβας δεν είναι ύφασμα με τη συνήθη σημασία, αλλά μεταλλικό πλέγμα (πρβλ. τον τύπο HD στη σελ. 62).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα κύρια εξαρτήματα της μεθόδου αρχίζουν με το πλαίσιο, πάνω στο οποίο στηρίζεται η γάζα. Απαραίτητη προϋπόθεση είναι το υλικό που χρησιμοποιείται για την κατασκευή του να είναι άκαμπτο στις πιέσεις που του ασκούνται κατά τη διάρκεια της εκτυπωτικής διαδικασίας. Τα πλαίσια κατασκευάζονται σε διάφορα μεγέθη και πάχη, συνήθως από ξύλο, αλουμίνιο, ατσάλι ή κράματα μαγνησίου, και επάνω στο πλαίσιο τεντώνεται ομοιόμορφα η γάζα. Η γάζα μπορεί να κατασκευαστεί από διάφορα υλικά, ανάλογα με τις εκτυπωτικές ανάγκες, γιατί το κάθε υλικό παρουσιάζει ιδιαίτερη συμπεριφορά. Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν αποκλειστικά μετάξι, και αυτός είναι ο λόγος που η μέθοδος ονομάζεται μεταξοτυπία. Σήμερα το μετάξι έχει αντικατασταθεί από συνθετικά υλικά που, λόγω της ελαστικότητάς τους, έχουν ιδιαίτερη αντοχή απέναντι στην τριβή που υφίστανται από τη σπάτουλα, ενώ είναι επίσης ανθεκτικά στα μελάνια και στους διαλύτες που χρησιμοποιούνται για την τελική διαδικασία του καθαρίσματος της οθόνης. Τα πιο συνηθισμένα είδη υφασμάτων είναι το νάιλον, ο πολυεστέρας, το ακρυλικό, ο συνδυασμός σπαντέξ και λίκρας, ο συνδυασμός βαμβακερού με πολυεστέρα, γνωστό ως ζέρσεϊ, και ο ανοξείδωτος χάλυβας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Το κριτήριο ποιότητας της γάζας και οι τέσσερις τύποι

Ερώτηση: Κριτήριο για την εκτίμηση της ποιότητας της γάζας είναι ο αριθμός των οπών της ανά εκατοστό. Πώς αποδίδεται ο αριθμός αυτός και ποιοι τύποι γάζας υπάρχουν;

Απάντηση:

• Η ΚΩΔΙΚΟΠΟΙΗΣΗ (σελ. 61), αυτούσια: «Ο αριθμός αυτός καθώς και το πάχος του νήματος αποδίδονται με τα λατινικά γράμματα S, Μ, Τ, HD.»
• ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΤΥΠΟΙ, αυτούσια:

    ● «S,  ΛΕΠΤΕΣ οπές και ΛΕΠΤΗ κλωστή          50-70% ανοιχτή επιφάνεια»
    ● «Μ,  ΜΕΤΡΙΕΣ οπές και ΜΕΤΡΙΑ κλωστή        30-40% ανοιχτή επιφάνεια»
    ● «Τ,  ΧΟΝΤΡΕΣ οπές και ΧΟΝΤΡΗ κλωστή        35-40% ανοιχτή επιφάνεια»
    ● «HD, ΠΟΛΥ ΙΣΧΥΡΗ ΚΛΩΣΤΗ (μεταλλικό πλέγμα) 20-35% ανοιχτή επιφάνεια»

  ⚠️ Η λίστα αρχίζει στη σελ. 61 (τύπος S) και συνεχίζεται στη σελ. 62 (Μ, Τ, HD).

• Ο ΒΑΣΙΚΟΣ ΚΑΝΟΝΑΣ: «Όσο πιο πυκνή είναι η ύφανση της γάζας, τόσο σταθερότερη είναι.» ⚠️ Παρατηρήστε το αντίστροφο ζεύγος:

    ΠΥΚΝΗ ύφανση  → ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ ανοιχτή επιφάνεια  → ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ σταθερότητα
    ΑΡΑΙΗ ύφανση  → ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ ανοιχτή επιφάνεια → περνά ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ μελάνι

  Το S (50-70%) αφήνει να περάσει το περισσότερο μελάνι· το HD (20-35%) το λιγότερο, αλλά είναι το σταθερότερο — γι' αυτό και είναι μεταλλικό πλέγμα.

• ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΣΗ: το ποσοστό ανοιχτής επιφάνειας δεν ακολουθεί μονότονη σειρά στους τέσσερις τύπους (S 50-70%, Μ 30-40%, Τ 35-40%, HD 20-35%): ο τύπος Τ, με τις χοντρές οπές, έχει μεγαλύτερο ποσοστό από τον Μ, επειδή, αν και οι κλωστές είναι χοντρότερες, οι οπές είναι ακόμη μεγαλύτερες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κριτήριο για την εκτίμηση της ποιότητας της γάζας είναι ο αριθμός των οπών της ανά εκατοστό. Ο αριθμός αυτός καθώς και το πάχος του νήματος αποδίδονται με τα λατινικά γράμματα S, Μ, Τ και HD. Ειδικότερα, το S σημαίνει λεπτές οπές και λεπτή κλωστή με 50 έως 70 τοις εκατό ανοιχτή επιφάνεια, το Μ μέτριες οπές και μέτρια κλωστή με 30 έως 40 τοις εκατό ανοιχτή επιφάνεια, το Τ χοντρές οπές και χοντρή κλωστή με 35 έως 40 τοις εκατό ανοιχτή επιφάνεια, και το HD πολύ ισχυρή κλωστή, δηλαδή μεταλλικό πλέγμα, με 20 έως 35 τοις εκατό ανοιχτή επιφάνεια. Ισχύει επίσης ο γενικός κανόνας ότι όσο πιο πυκνή είναι η ύφανση της γάζας, τόσο σταθερότερη είναι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η σπάτουλα, το μελάνι και η εκτυπωτική βάση

Ερώτηση: Γ. η σπάτουλα· αποτελεί το μέσο πίεσης της μελάνης για τη μεταφορά της, δια μέσου της διάτρητης επιφάνειας της οθόνης, στο εκτυπούμενο υλικό. Από τι αποτελείται και ποια είναι τα υπόλοιπα εξαρτήματα;

Απάντηση:

• Γ. Η ΣΠΑΤΟΥΛΑ (σελ. 62), αυτούσια: «Αποτελείται συνήθως από μία λαβή κατασκευασμένη από σκληρό ξύλο ή μέταλλο και μία λάμα από καουτσούκ. Η επιλογή της σκληρότητάς της εξαρτάται από τη γάζα της οθόνης, τον τύπο των μελανιών που χρησιμοποιούνται για το κάθε είδος εκτύπωσης κ.λ.π. Σημασία έχει και το σχήμα της απόληξης της λάμας (ορθή, καμπυλωτή κλπ), που επιλέγεται ανάλογα με το είδος του εκτυπούμενου υλικού.»

       ╔═══════╗  ΛΑΒΗ: σκληρό ξύλο ή μέταλλο
       ╚═══╤═══╝
           │      ΛΑΜΑ: ΚΑΟΥΤΣΟΥΚ
          ╱ ╲     απόληξη ΟΡΘΗ ή ΚΑΜΠΥΛΩΤΗ

• Δ. ΤΟ ΜΕΛΑΝΙ: «Το κύριο χαρακτηριστικό των μελανιών που χρησιμοποιούνται στη μεταξοτυπία, είναι ότι αυτά είναι σκεπαστικά, αδιαφανή δηλαδή, σε αντίθεση με αυτά των υπόλοιπων εκτυπωτικών μεθόδων, που είναι διαφανή.» ⚠️ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΗΣ ΑΔΙΑΦΑΝΕΙΑΣ: επειδή το μελάνι σκεπάζει αντί να αναμειγνύεται οπτικά με το υπόστρωμα, η μέθοδος μπορεί να τυπώσει λευκό πάνω σε μαύρο ή έντονο χρώμα πάνω σε χρωματιστό ύφασμα — κάτι αδύνατο με τα διαφανή μελάνια της όφσετ.
• Ε. Η ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΒΑΣΗ: «είναι η βάση πάνω στην οποία διενεργείται η διαδικασία της παραγωγής αντιτύπων μετά την προετοιμασία της εκτυπωτικής επιφάνειας».
• ΣΥΝΟΨΗ ΤΩΝ ΠΕΝΤΕ ΕΞΑΡΤΗΜΑΤΩΝ:

    Α  ΠΛΑΙΣΙΟ           άκαμπτο· στηρίζει και τεντώνει τη γάζα
    Β  ΓΑΖΑ              το διάτρητο πρότυπο (S / Μ / Τ / HD)
    Γ  ΣΠΑΤΟΥΛΑ          πιέζει τη μελάνη ΜΕΣΑ από την οθόνη
    Δ  ΜΕΛΑΝΙ            ΣΚΕΠΑΣΤΙΚΟ, αδιαφανές
    Ε  ΕΚΤΥΠΩΤΙΚΗ ΒΑΣΗ   εκεί γίνεται η παραγωγή των αντιτύπων

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η σπάτουλα αποτελεί το μέσο πίεσης της μελάνης για τη μεταφορά της, δια μέσου της διάτρητης επιφάνειας της οθόνης, στο εκτυπούμενο υλικό. Αποτελείται συνήθως από μία λαβή κατασκευασμένη από σκληρό ξύλο ή μέταλλο και μία λάμα από καουτσούκ. Η επιλογή της σκληρότητάς της εξαρτάται από τη γάζα της οθόνης και τον τύπο των μελανιών που χρησιμοποιούνται για το κάθε είδος εκτύπωσης, ενώ σημασία έχει και το σχήμα της απόληξης της λάμας, ορθή ή καμπυλωτή, που επιλέγεται ανάλογα με το είδος του εκτυπούμενου υλικού. Το μελάνι έχει ως κύριο χαρακτηριστικό ότι τα μελάνια της μεταξοτυπίας είναι σκεπαστικά, αδιαφανή δηλαδή, σε αντίθεση με αυτά των υπόλοιπων εκτυπωτικών μεθόδων, που είναι διαφανή. Τέλος, η εκτυπωτική βάση είναι η βάση πάνω στην οποία διενεργείται η διαδικασία της παραγωγής αντιτύπων μετά την προετοιμασία της εκτυπωτικής επιφάνειας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η βασική επιδίωξη στην κατασκευή της οθόνης

Ερώτηση: Βασική επιδίωξη στην κατασκευή της οθόνης είναι η απάλειψη της ιδιότητας της διαπερατότητας από τις επιφάνειες της γάζας που δε θα περάσει μελάνη. Με ποιους τρόπους εξασφαλίζεται αυτό;

Απάντηση:

• ΟΙ ΔΥΟ ΤΡΟΠΟΙ (§5.3.2, σελ. 62), αυτούσια: «Αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί με δύο τρόπους. Τον άμεσο, σύμφωνα με τον οποίο η οθόνη κατασκευάζεται μηχανικά με το χέρι και τον έμμεσο, κατά τον οποίο η οθόνη κατασκευάζεται με φωτογραφικές μεθόδους.»

• ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ ΛΟΓΙΚΗ: η μέθοδος δεν ανοίγει τα σημεία του θέματος — κλείνει όλα τα υπόλοιπα.

    ΞΕΚΙΝΑΜΕ:  γάζα ΟΛΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΗ
         ↓  ΑΠΑΛΕΙΨΗ της διαπερατότητας εκεί που ΔΕ θα περάσει μελάνη
    ΚΑΤΑΛΗΓΟΥΜΕ:  διαπερατά ΜΟΝΟ τα σημεία του ΘΕΜΑΤΟΣ

  Συγκρίνετε με τη μέθοδο της χάρτινης μάσκας (σελ. 63): εκεί το χαρτί που παραμένει κολλημένο είναι ακριβώς αυτό που απαλείφει τη διαπερατότητα.

• Η ΑΝΤΙΣΤΟΙΧΙΑ ΤΩΝ ΔΥΟ ΤΡΟΠΩΝ ΜΕ ΤΑ ΔΥΟ ΕΙΔΗ ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑΣ:

    ΑΜΕΣΟΣ ΤΡΟΠΟΣ   → Α. Η ΑΜΕΣΗ ή ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑ (σελ. 63)
                       ο καλλιτέχνης δουλεύει ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ πάνω στη γάζα
                       (π.χ. τεχνική ΧΑΡΤΙΝΗΣ ΜΑΣΚΑΣ)
  
    ΕΜΜΕΣΟΣ ΤΡΟΠΟΣ  → Β. Η ΕΜΜΕΣΗ ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑ (σελ. 63-66)
                       το θέμα ΜΕΤΑΤΡΕΠΕΤΑΙ ΣΕ ΦΙΛΜ και μεταφέρεται
                       ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΑ (φωτοευαίσθητη στρώση + λάμπα UV)

• ⚠️ ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: ο έμμεσος τρόπος έχει ακριβή ημερομηνία γέννησης στο ίδιο κεφάλαιο — «Το 1927 ο Samuel Simon από το Μάντσεστερ πήρε δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την κατασκευή οθονών με φωτογραφική μέθοδο» (σελ. 60).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Βασική επιδίωξη στην κατασκευή της οθόνης είναι η απάλειψη της ιδιότητας της διαπερατότητας από τις επιφάνειες της γάζας που δε θα περάσει μελάνη. Αυτό μπορεί να εξασφαλιστεί με δύο τρόπους: τον άμεσο, σύμφωνα με τον οποίο η οθόνη κατασκευάζεται μηχανικά με το χέρι, και τον έμμεσο, κατά τον οποίο η οθόνη κατασκευάζεται με φωτογραφικές μεθόδους. Ο άμεσος τρόπος αντιστοιχεί στην άμεση ή καλλιτεχνική μεταξοτυπία, όπου ο μεταξοτύπης-καλλιτέχνης επεξεργάζεται με το χέρι τη γάζα, ενώ ο έμμεσος αντιστοιχεί στην έμμεση μεταξοτυπία, όπου το θέμα, αφού μετατραπεί σε φιλμ, μεταφέρεται με φωτογραφικό τρόπο στην οθόνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η άμεση ή καλλιτεχνική μεταξοτυπία και η χάρτινη μάσκα

Ερώτηση: Ο μεταξοτύπης-καλλιτέχνης επεξεργάζεται με το χέρι τη γάζα, δημιουργώντας διαπερατές και μη επιφάνειες από το μελάνι σ' αυτή. Πώς εφαρμόζεται η τεχνική της χάρτινης μάσκας;

Απάντηση:

• Η ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ ΤΗΣ ΜΑΣΚΑΣ (§5.3.2.Α, σελ. 63), αυτούσια: «Μια απλή τεχνική για τον σκοπό αυτό βασίζεται στην κατασκευή χάρτινης μάσκας. Όπως βλέπουμε και στο σχήμα, τοποθετούμε πάνω από το πρωτότυπο ένα ημιδιαφανές χαρτί και με τη βοήθεια κοπιδιού κόβουμε πάνω στο περίγραμμα του θέματος. Όλο μαζί το ημιδιαφανές χαρτί, χωρίς να απομακρύνουμε το κομμάτι που κόψαμε, το τοποθετούμε κάτω από την επιφάνεια της οθόνης και στη συνέχεια με τη βοήθεια σπάτουλας την επιχρίουμε με μελάνι συμπιέζοντας την επιφάνειά της πάνω στο ημιδιαφανές χαρτί.»
• ΤΟ ΚΟΛΛΗΜΑ: «Το μελάνι διαπερνά τη γάζα και, επειδή έχει κολλώδη υφή, κολλά το ημιδιαφανές χαρτί μαζί με το κομμάτι που κόπηκε πάνω στην οθόνη. Απομακρύνοντας το κομμένο κομμάτι, αποκτούμε μία εκτυπωτική επιφάνεια προστατευμένη από το χαρτί που παρέμεινε κολλημένο.»

    ① ΚΟΠΗ          ημιδιαφανές χαρτί + κοπίδι στο ΠΕΡΙΓΡΑΜΜΑ
    ② ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ    ΟΛΟ ΜΑΖΙ κάτω από την οθόνη (ΧΩΡΙΣ να βγει το κομμάτι)
    ③ ΕΠΙΧΡΙΣΗ      σπάτουλα + μελάνι → το μελάνι ΔΙΑΠΕΡΝΑ τη γάζα
    ④ ΚΟΛΛΗΜΑ       κολλώδης υφή → ΟΛΟ το χαρτί κολλά στην οθόνη
    ⑤ ΑΦΑΙΡΕΣΗ      φεύγει ΜΟΝΟ το κομμένο κομμάτι = ΤΟ ΘΕΜΑ

  ⚠️ ΓΙΑΤΙ ΔΕΝ ΑΠΟΜΑΚΡΥΝΕΤΑΙ ΝΩΡΙΤΕΡΑ ΤΟ ΚΟΜΜΕΝΟ ΚΟΜΜΑΤΙ: αν έβγαινε πριν από το κόλλημα, το υπόλοιπο χαρτί δεν θα είχε σταθερή θέση και τα εσωτερικά κλειστά σχήματα θα έχαναν τη στήριξή τους. Η γάζα και το κολλώδες μελάνι παγώνουν τη μάσκα στη θέση της πριν αφαιρεθεί το θέμα.

• Η ΕΚΤΥΠΩΣΗ: «Στη συνέχεια, επιχρίουμε τη γάζα με μελάνη και με τη βοήθεια σπάτουλας που ασκεί πίεση, υποχρεώνουμε τη μελάνη να περάσει μέσα από τις οπές της γάζας. Η μελάνη στη συνέχεια φτάνει στο υπόστρωμα μόνο μέσα από τις επιφάνειες της γάζας που αντιστοιχούν στα ανοίγματα της χάρτινης μάσκας.»
• ΤΟ ΟΡΙΟ ΤΗΣ ΤΕΧΝΙΚΗΣ: «Με τον τρόπο αυτό παίρνουμε ικανοποιητικά αποτελέσματα εκτύπωσης, όσον αφορά στα περιγράμματά της, για όσα τυπώματα αντέχει το χαρτί.» ⚠️ Το χαρτί είναι ο ασθενής κρίκος: γι' αυτό η άμεση μέθοδος ταιριάζει σε καλλιτεχνικά, μικρά τιράζ — ακριβώς όπως λέει και η γενική αξιολόγηση (σελ. 68) για τους καλλιτέχνες που την προτιμούν «ως μέθοδο αναπαραγωγής περιορισμένου αριθμού αντιτύπων».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην άμεση ή καλλιτεχνική μεταξοτυπία ο μεταξοτύπης-καλλιτέχνης επεξεργάζεται με το χέρι τη γάζα, δημιουργώντας διαπερατές και μη επιφάνειες από το μελάνι σε αυτή, και μια απλή τεχνική για τον σκοπό αυτό βασίζεται στην κατασκευή χάρτινης μάσκας. Τοποθετούμε πάνω από το πρωτότυπο ένα ημιδιαφανές χαρτί και με τη βοήθεια κοπιδιού κόβουμε πάνω στο περίγραμμα του θέματος. Όλο μαζί το ημιδιαφανές χαρτί, χωρίς να απομακρύνουμε το κομμάτι που κόψαμε, το τοποθετούμε κάτω από την επιφάνεια της οθόνης και στη συνέχεια, με τη βοήθεια σπάτουλας, την επιχρίουμε με μελάνι συμπιέζοντας την επιφάνειά της πάνω στο ημιδιαφανές χαρτί. Το μελάνι διαπερνά τη γάζα και, επειδή έχει κολλώδη υφή, κολλά το ημιδιαφανές χαρτί μαζί με το κομμάτι που κόπηκε πάνω στην οθόνη. Απομακρύνοντας το κομμένο κομμάτι, αποκτούμε μία εκτυπωτική επιφάνεια προστατευμένη από το χαρτί που παρέμεινε κολλημένο. Στη συνέχεια επιχρίουμε τη γάζα με μελάνη και με σπάτουλα που ασκεί πίεση υποχρεώνουμε τη μελάνη να περάσει μέσα από τις οπές της γάζας, ώστε να φτάσει στο υπόστρωμα μόνο μέσα από τις επιφάνειες που αντιστοιχούν στα ανοίγματα της χάρτινης μάσκας. Με τον τρόπο αυτό παίρνουμε ικανοποιητικά αποτελέσματα εκτύπωσης, όσον αφορά στα περιγράμματα, για όσα τυπώματα αντέχει το χαρτί.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τα στάδια κατασκευής της οθόνης με έμμεσο τρόπο

Ερώτηση: Ακολουθεί η φωτογραφική μεταφορά των θεμάτων από τα φιλμ στην οθόνη, μία διαδικασία καθαρά φωτοχημική. Ποια είναι τα στάδια της κατασκευής της οθόνης εκτύπωσης;

Απάντηση:

• ΤΑ ΤΡΙΑ ΠΡΩΤΑ ΣΤΑΔΙΑ (§5.3.2.Β, σελ. 65), αυτούσια:

    1. «Εξασφαλίζεται ΤΟ ΟΜΟΙΟΜΟΡΦΟ ΤΕΝΤΩΜΑ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ ΣΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ, συνήθως
       με τη χρήση ΚΟΜΠΡΕΣΕΡ ΑΕΡΟΣ, ώστε να αποφευχθούν ανεπιθύμητα
       χαλαρώματα.»
    2. «ΕΙΔΙΚΟ ΑΥΤΟΚΟΛΛΗΤΟ ΕΦΑΠΤΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΜΕΤΡΟ ΤΗΣ ΟΘΟΝΗΣ και
       ΚΟΒΟΝΤΑΙ ΟΙ ΑΚΡΕΣ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ ΠΟΥ ΠΕΡΙΣΣΕΥΟΥΝ.»
    3. «ΦΩΤΟΕΥΑΙΣΘΗΤΗ ΥΔΡΟΔΙΑΛΥΤΗ ΣΤΡΩΣΗ ΥΛΙΚΟΥ, με τη βοήθεια ειδικού
       υποδοχέα, ΕΠΙΧΡΙΕΤΑΙ ΚΑΙ ΣΤΙΣ ΔΥΟ ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΤΗΣ ΓΑΖΑΣ καθώς αυτή
       είναι τεντωμένη, και ΑΦΗΝΕΤΑΙ ΝΑ ΣΤΕΓΝΩΣΕΙ.»

  ⚠️ Οι δύο λέξεις-κλειδιά του σταδίου 3 είναι «φωτοευαίσθητη» (θα αντιδράσει στο UV) και «υδροδιαλυτή» (θα ξεπλυθεί με νερό όπου δεν αντέδρασε).

• ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ 4 — Η ΕΚΘΕΣΗ: «Τοποθετείται στην επιφάνεια της γάζας το φιλμ, ώστε η φωτοευαίσθητη στρώση της γάζας να έρθει σε επαφή με τη φωτοευαίσθητη στρώση του φιλμ. Τελάρο και φιλμ σε πλήρη επαφή τοποθετούνται σε ένα ειδικό μηχάνημα για να εκτεθούν στο φώτισμα λάμπας UV, υπεριώδους ακτινοβολίας.»
• ΤΙ ΚΑΝΕΙ Η ΑΚΤΙΝΟΒΟΛΙΑ — αυτούσια: «Στην ακτινοβολία εκτίθεται εκείνη η επιφάνεια της γάζας που αντιστοιχεί στην επιφάνεια του φιλμ που δεν περιέχει θέμα. Η υπόλοιπη επιφάνεια της γάζας που αντιστοιχεί στο θέμα του φιλμ, προστατεύεται από την ακτινοβολία. Η επιφάνεια, λοιπόν, της οθόνης που εκτίθεται στην ακτινοβολία, γίνεται σκληρή, αδιάλυτη στο νερό και μη διαπερατή από τη μελάνη, καθώς η φωτοευαίσθητη στρώση ενσωματώνεται σε αυτή. Η επιφάνεια της φωτοευαίσθητης στρώσης που προστατεύτηκε από την ακτινοβολία, παραμένει υδροδιαλυτή.»

    ΦΙΛΜ ΧΩΡΙΣ ΘΕΜΑ  → ΕΚΤΙΘΕΤΑΙ    → ΣΚΛΗΡΗ, ΑΔΙΑΛΥΤΗ, ΜΗ ΔΙΑΠΕΡΑΤΗ
    ΦΙΛΜ ΜΕ ΘΕΜΑ     → ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΕΤΑΙ → ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΥΔΡΟΔΙΑΛΥΤΗ

• ΤΟ ΣΤΑΔΙΟ 5 — ΤΟ ΠΛΥΣΙΜΟ (σελ. 65-66): «Το τελάρο πλένεται με νερό και με αυτόν τον τρόπο απομακρύνεται η φωτοευαίσθητη στρώση από την επιφάνεια της γάζας που δεν είχε εκτεθεί στην υπεριώδη ακτινοβολία. Με τον τρόπο αυτό γίνεται διαπερατή από τη μελάνη μόνο αυτή η επιφάνεια. Η εκτύπωση πραγματοποιείται όπως και στην προηγούμενη μέθοδο.» ⚠️ ΤΟ ΚΕΡΔΟΣ ΤΗΣ ΕΜΜΕΣΗΣ ΜΕΘΟΔΟΥ: «δεν περιοριζόμαστε σε θέματα γραμμικά, αλλά μπορούμε να τυπώσουμε και τονικά (εικόνες)» (σελ. 63).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην έμμεση μέθοδο τα ζωγραφικά, τονικά ή γραμμικά θέματα, ή αυτά που έχουν σχεδιαστεί με ηλεκτρονικό υπολογιστή, γίνονται αντικείμενο επεξεργασίας στο ατελιέ ώστε να μετατραπούν σε μορφή φιλμ, και ακολουθεί η φωτογραφική μεταφορά τους στην οθόνη, μια διαδικασία καθαρά φωτοχημική. Τα στάδια είναι τα εξής. Πρώτον, εξασφαλίζεται το ομοιόμορφο τέντωμα της γάζας στο πλαίσιο, συνήθως με τη χρήση κομπρεσέρ αέρος, ώστε να αποφευχθούν ανεπιθύμητα χαλαρώματα. Δεύτερον, ειδικό αυτοκόλλητο εφάπτεται στην περίμετρο της οθόνης και κόβονται οι άκρες της γάζας που περισσεύουν. Τρίτον, φωτοευαίσθητη υδροδιαλυτή στρώση υλικού επιχρίεται, με ειδικό υποδοχέα, και στις δύο επιφάνειες της τεντωμένης γάζας και αφήνεται να στεγνώσει. Τέταρτον, τοποθετείται στην επιφάνεια της γάζας το φιλμ, ώστε η φωτοευαίσθητη στρώση της γάζας να έρθει σε επαφή με τη φωτοευαίσθητη στρώση του φιλμ, και τελάρο και φιλμ σε πλήρη επαφή εκτίθενται στο φώτισμα λάμπας υπεριώδους ακτινοβολίας: εκτίθεται η επιφάνεια που αντιστοιχεί στο φιλμ χωρίς θέμα, η οποία γίνεται σκληρή, αδιάλυτη στο νερό και μη διαπερατή από τη μελάνη, ενώ η επιφάνεια που αντιστοιχεί στο θέμα προστατεύεται και παραμένει υδροδιαλυτή. Πέμπτον, το τελάρο πλένεται με νερό, οπότε απομακρύνεται η φωτοευαίσθητη στρώση από την επιφάνεια που δεν είχε εκτεθεί στην υπεριώδη ακτινοβολία και γίνεται διαπερατή από τη μελάνη μόνο αυτή η επιφάνεια. Η εκτύπωση πραγματοποιείται όπως και στην προηγούμενη μέθοδο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Οι επίπεδες και οι κυλινδρικές μηχανές

Ερώτηση: Το πρώτο κριτήριο κατάταξης είναι ο τρόπος τοποθέτησης του εκτυπούμενου υλικού, όταν αυτό εισάγεται για εκτύπωση. Ποιες κατηγορίες προκύπτουν και σε τι διαφέρουν;

Απάντηση:

• ΟΙ ΕΠΙΠΕΔΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ (§5.4.Α, σελ. 66), αυτούσια: «Το χαρακτηριστικό αυτών των μηχανών είναι ότι το εκτυπούμενο υλικό και η οθόνη παραμένουν ακίνητα, ενώ σύρεται πάνω στην οθόνη, μια φορά και κατά μία διεύθυνση, η σπάτουλα, προκειμένου η μελάνη να αφήσει το αποτύπωμα του θέματος πάνω στο εκτυπούμενο υλικό.»
• ΟΙ ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΕΣ ΜΗΧΑΝΕΣ: «Στις μηχανές αυτές το υλικό που προορίζεται για εκτύπωση, τυλίγεται γύρω από έναν ειδικό κύλινδρο, συγκρατούμενο πάνω σ' αυτόν με απορρόφηση. Οι μηχανές δέχονται εύκαμπτα εκτυπωτικά υλικά μικρού πάχους, αλλά μεγάλης επιφάνειας. Και στην περίπτωση αυτή χρησιμοποιείται επίπεδη οθόνη.» ⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ: το όνομα «κυλινδρικές» δεν σημαίνει κυλινδρική οθόνη — η οθόνη παραμένει επίπεδη. Κυλινδρικό είναι το υπόστρωμα.
• Η ΔΙΑΦΟΡΑ ΤΟΥΣ: «Η διαφορά αυτών των μηχανών με το προηγούμενο είδος είναι ότι η σπάτουλα παραμένει σε σταθερή θέση. Το κινητό μέρος είναι το υπόστρωμα, ο κύλινδρος δηλαδή, ο οποίος τυλίγει το υλικό προς εκτύπωση, και η οθόνη. Η οθόνη πιέζεται καθώς κινείται, στα σημεία που στη δεδομένη χρονική στιγμή διέρχονται από τη σπάτουλα. Έτσι η μελάνη αφήνει το αποτύπωμα του θέματος πάνω στο περιστρεφόμενο από τον κύλινδρο υλικό.»

              ΕΠΙΠΕΔΗ                  ΚΥΛΙΝΔΡΙΚΗ
    υλικό     ΑΚΙΝΗΤΟ                  ΚΙΝΕΙΤΑΙ (τυλιγμένο σε κύλινδρο)
    οθόνη     ΑΚΙΝΗΤΗ (επίπεδη)        ΚΙΝΕΙΤΑΙ (αλλά ΠΑΛΙ ΕΠΙΠΕΔΗ)
    σπάτουλα  ΣΥΡΕΤΑΙ (1 φορά)         ΣΤΑΘΕΡΗ
    υλικά     οποιαδήποτε              ΕΥΚΑΜΠΤΑ, μικρού πάχους,
                                       μεγάλης επιφάνειας

• ⚠️ Η ΛΟΓΙΚΗ ΤΗΣ ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗΣ: και στα δύο είδη χρειάζεται σχετική κίνηση ανάμεσα στη σπάτουλα και στην οθόνη. Στην επίπεδη μηχανή κινείται η σπάτουλα· στην κυλινδρική κινούνται η οθόνη και το υπόστρωμα. Το αποτέλεσμα είναι το ίδιο, αλλά η κυλινδρική επιτρέπει συνεχή τροφοδοσία εύκαμπτου υλικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το πρώτο κριτήριο κατάταξης των εκτυπωτικών μηχανών της μεταξοτυπίας είναι ο τρόπος τοποθέτησης του εκτυπούμενου υλικού, όταν αυτό εισάγεται για εκτύπωση, και δίνει δύο κατηγορίες. Στις επίπεδες μηχανές το εκτυπούμενο υλικό και η οθόνη παραμένουν ακίνητα, ενώ σύρεται πάνω στην οθόνη, μια φορά και κατά μία διεύθυνση, η σπάτουλα, προκειμένου η μελάνη να αφήσει το αποτύπωμα του θέματος πάνω στο εκτυπούμενο υλικό. Στις κυλινδρικές μηχανές το υλικό που προορίζεται για εκτύπωση τυλίγεται γύρω από έναν ειδικό κύλινδρο, συγκρατούμενο πάνω σε αυτόν με απορρόφηση· οι μηχανές αυτές δέχονται εύκαμπτα εκτυπωτικά υλικά μικρού πάχους αλλά μεγάλης επιφάνειας, και χρησιμοποιείται και εδώ επίπεδη οθόνη. Η διαφορά τους από το προηγούμενο είδος είναι ότι η σπάτουλα παραμένει σε σταθερή θέση, ενώ το κινητό μέρος είναι το υπόστρωμα, ο κύλινδρος δηλαδή που τυλίγει το υλικό προς εκτύπωση, και η οθόνη. Η οθόνη πιέζεται καθώς κινείται, στα σημεία που στη δεδομένη χρονική στιγμή διέρχονται από τη σπάτουλα, και έτσι η μελάνη αφήνει το αποτύπωμα του θέματος πάνω στο περιστρεφόμενο από τον κύλινδρο υλικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ο βαθμός αυτοματοποίησης και οι μηχανές υφασμάτων

Ερώτηση: Το δεύτερο κριτήριο κατάταξης των εκτυπωτικών μηχανών της μεταξοτυπίας αφορά το βαθμό της αυτοματοποίησής τους. Ποιες κατηγορίες προκύπτουν και ποια ξεχωριστή κατηγορία μηχανών αναφέρεται επιπλέον;

Απάντηση:

• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΚΑΤΗΓΟΡΙΕΣ (§5.4.Β, σελ. 67), αυτούσια:

    ● ΧΕΙΡΟΚΙΝΗΤΕΣ: «πρόκειται για ΤΗΝ ΑΠΛΟΥΣΤΕΡΗ ΤΩΝ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΩΝ, καθώς
      ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΣΤΟ ΧΕΡΙ.»
    ● ΗΜΙΑΥΤΟΜΑΤΕΣ: «στην περίπτωση αυτή ΜΕΡΟΣ ΕΡΓΑΣΙΩΝ, όπως Η ΕΙΣΑΓΩΓΗ
      ΚΑΙ Η ΕΞΑΓΩΓΗ του εκτυπούμενου υλικού, ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΜΕ ΤΟ ΧΕΡΙ, ενώ
      Η ΕΚΤΥΠΩΣΗ ΓΙΝΕΤΑΙ ΑΠΟ ΜΗΧΑΝΗΜΑΤΑ.»
    ● ΑΥΤΟΜΑΤΕΣ: «είναι Η ΠΙΟ ΕΜΠΟΡΙΚΗ ΜΕΘΟΔΟΣ γιατί ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΡΓΑΣΙΕΣ
      ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΥΤΟΜΑΤΟΠΟΙΗΜΕΝΑ, γεγονός που εξασφαλίζει ΜΕΓΑΛΗ ΤΑΧΥΤΗΤΑ
      ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ.»

• ΤΑ ΣΥΣΤΗΜΑΤΑ ΣΤΕΓΝΩΜΑΤΟΣ: «Συνήθως το είδος αυτό των μηχανών συνοδεύεται και από μία σειρά συστημάτων στεγνώματος των υλικών που τυπώνονται. Τέτοια συστήματα μπορεί να είναι ειδικοί φούρνοι ή θερμαινόμενες αντιστάσεις ή ακόμα και ειδικά ράφια πάνω στα οποία τοποθετείται το εκτυπωμένο υλικό, μετά την ολοκλήρωση της διαδικασίας εκτύπωσης, για να στεγνώσει.» ⚠️ Το στέγνωμα είναι αναγκαίο συμπλήρωμα της ταχύτητας: όσο γρηγορότερα βγαίνουν τα αντίτυπα, τόσο λιγότερο χρόνο έχει το σκεπαστικό, παχύ στρώμα μελανιού της μεταξοτυπίας για να στεγνώσει μόνο του.
• Γ. Η ΞΕΧΩΡΙΣΤΗ ΚΑΤΗΓΟΡΙΑ: «Τέλος, αναφέρουμε μια ξεχωριστή κατηγορία μηχανών εξειδικευμένη στο να τυπώνει υφάσματα. Η δυνατότητα εκτύπωσης σε ύφασμα είναι ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η μεταξοτυπία.»
• ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΤΥΠΟΙ ΜΗΧΑΝΩΝ ΥΦΑΣΜΑΤΩΝ, αυτούσια:

    ● «σε ΤΟΠΙΑ ΥΦΑΣΜΑΤΟΣ (μηχανές ROLL TO ROLL)»
    ● «σε ΥΦΑΣΜΑΤΑ ΠΟΥ ΕΧΟΥΝ ΚΟΠΕΙ ΑΠΟ ΠΑΤΡΟΝ και πρόκειται να πάνε
      ΓΙΑ ΡΑΨΙΜΟ (μηχανές OVAL)»
    ● «σε ΗΔΗ ΡΑΜΜΕΝΑ ΡΟΥΧΑ (μηχανές CAROUSEL)»

  ⚠️ Οι τρεις τύποι αντιστοιχούν σε τρία διαδοχικά στάδια της ενδυματοβιομηχανίας: πριν από την κοπή (τόπι), μετά την κοπή και πριν από το ράψιμο (πατρόν), και μετά το ράψιμο (έτοιμο ρούχο).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το δεύτερο κριτήριο κατάταξης αφορά τον βαθμό της αυτοματοποίησης των μηχανών. Οι χειροκίνητες είναι η απλούστερη των περιπτώσεων, καθώς όλες οι εργασίες γίνονται στο χέρι. Στις ημιαυτόματες μέρος εργασιών, όπως η εισαγωγή και η εξαγωγή του εκτυπούμενου υλικού, γίνονται με το χέρι, ενώ η εκτύπωση γίνεται από μηχανήματα. Οι αυτόματες είναι η πιο εμπορική μέθοδος, γιατί όλες οι εργασίες γίνονται αυτοματοποιημένα, γεγονός που εξασφαλίζει μεγάλη ταχύτητα παραγωγής· το είδος αυτό συνοδεύεται συνήθως από μία σειρά συστημάτων στεγνώματος των υλικών που τυπώνονται, όπως ειδικοί φούρνοι ή θερμαινόμενες αντιστάσεις ή ακόμα και ειδικά ράφια, πάνω στα οποία τοποθετείται το εκτυπωμένο υλικό μετά την ολοκλήρωση της εκτύπωσης για να στεγνώσει. Τέλος, αναφέρεται μια ξεχωριστή κατηγορία μηχανών εξειδικευμένη στο να τυπώνει υφάσματα, καθώς η δυνατότητα εκτύπωσης σε ύφασμα είναι ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα που παρουσιάζει η μεταξοτυπία. Στην κατηγορία αυτή διακρίνονται τρεις τύποι μηχανών, ειδικές για εκτύπωση σε τόπια υφάσματος, οι μηχανές Roll To Roll, σε υφάσματα που έχουν κοπεί από πατρόν και πρόκειται να πάνε για ράψιμο, οι μηχανές Oval, και σε ήδη ραμμένα ρούχα, οι μηχανές Carousel.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Η γενική αξιολόγηση της μεθόδου

Ερώτηση: Η μέθοδος της μεταξοτυπίας ανταποκρίνεται σε μια μεγάλη ποικιλία εφαρμογών. Σε τι οφείλεται αυτό και ποιοι την προτιμούν;

Απάντηση:

• Η ΑΙΤΙΑ (§5.5, σελ. 68), αυτούσια: «Αυτό οφείλεται στη δυνατότητά της να τυπώνει σε μεγάλη και ιδιόμορφη, από εκτυπωτική άποψη, ποικιλία υλικών, όπως το πλαστικό, το ύφασμα, το ξύλο, το γυαλί, ο μουσαμάς, το δέρμα κ.λ.π.»

    ΠΛΑΣΤΙΚΟ · ΥΦΑΣΜΑ · ΞΥΛΟ · ΓΥΑΛΙ · ΜΟΥΣΑΜΑΣ · ΔΕΡΜΑ

  ⚠️ Η φράση «ιδιόμορφη, από εκτυπωτική άποψη» είναι κρίσιμη: πρόκειται για υλικά άκαμπτα, τραχιά, σκούρα ή τρισδιάστατα, στα οποία οι άλλες μέθοδοι δυσκολεύονται.

• ΤΟ ΚΟΣΤΟΣ: «Παράλληλα, εξαιτίας του χαμηλού κόστους της όλης εκτυπωτικής διαδικασίας, η μέθοδος χρησιμοποιείται ευρύτατα.»
• ΤΟ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΟ ΚΟΙΝΟ: «Ζωγράφοι χαράκτες, και καλλιτέχνες γενικότερα, την προτιμούν ως μέθοδο αναπαραγωγής περιορισμένου αριθμού αντιτύπων των έργων τους.» ⚠️ ΓΙΑΤΙ ΤΑΙΡΙΑΖΕΙ ΣΕ ΜΙΚΡΑ ΤΙΡΑΖ: η προετοιμασία της οθόνης είναι φθηνή και γρήγορη σε σχέση με μια πλάκα όφσετ, οπότε το κόστος ανά αντίτυπο δεν απαιτεί μεγάλη παραγωγή για να αποσβεστεί.
• ΣΥΓΚΡΙΣΗ ΜΕ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ:

                   ΥΠΟΣΤΡΩΜΑΤΑ        ΤΙΡΑΖ           ΤΥΠΙΚΗ ΧΡΗΣΗ
    ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΑ     χαρτί              μεσαίο-μεγάλο   κείμενα
    ΟΦΣΕΤ (κεφ.4)  κυρίως χαρτί       ΜΕΓΑΛΟ          βιβλία, εφημερίδες,
                                                      περιοδικά, αφίσες
    ΜΕΤΑΞΟΤΥΠΙΑ    ΠΟΛΛΑ ΚΑΙ          ΜΙΚΡΟ ή ειδικό  μπλουζάκια, πινακίδες,
                   ΙΔΙΟΜΟΡΦΑ                          έργα καλλιτεχνών

  ⚠️ Η μεταξοτυπία δεν ανταγωνίζεται την όφσετ στο ίδιο πεδίο: κερδίζει εκεί όπου η όφσετ δεν μπορεί να πάει — σε ύφασμα, γυαλί, ξύλο, δέρμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η μέθοδος της μεταξοτυπίας ανταποκρίνεται σε μια μεγάλη ποικιλία εφαρμογών. Αυτό οφείλεται στη δυνατότητά της να τυπώνει σε μεγάλη και ιδιόμορφη, από εκτυπωτική άποψη, ποικιλία υλικών, όπως το πλαστικό, το ύφασμα, το ξύλο, το γυαλί, ο μουσαμάς και το δέρμα. Παράλληλα, εξαιτίας του χαμηλού κόστους της όλης εκτυπωτικής διαδικασίας, η μέθοδος χρησιμοποιείται ευρύτατα. Ζωγράφοι, χαράκτες και καλλιτέχνες γενικότερα την προτιμούν ως μέθοδο αναπαραγωγής περιορισμένου αριθμού αντιτύπων των έργων τους.

Κριτήρια αξιολόγησης: