Λύσεις — Κεφάλαιο 11 (σελ. 129-140) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΕΚΤΥΠΩΣΕΩΝ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 11
Λύσεις πάνω σε αυτούσια αποσπάσματα του κεφαλαίου 11: ο λόγος 1,414 και η γεωμετρική του καταγωγή, ο κανόνας των υποδιαιρέσεων και ο έλεγχος των πινάκων μεγεθών με εντοπισμό του λάθους στο Α5 και στο Α6, οι κατηγορίες RA και SRA και το λάθος στον πίνακα των εκτυπωτικών κυλίνδρων, η έννοια του τυπογραφικού φύλλου και η σχέση διπλώσεων-σελίδων, το δίπλωμα, η στάχωση και το σαλόνι, τα τέσσερα λευκά περιθώρια, και τα νερά του χαρτιού με τους δύο κανόνες τους στην εκτύπωση και στο δίπλωμα.
Ο λόγος 1,414 και η αναλογία των μεγεθών
Ερώτηση: Οι διαστάσεις είναι φτιαγμένες με τέτοιο τρόπο, ώστε η μεγάλη διάσταση κάθε χαρτιού να είναι ίση με το μήκος της διαγώνιου ενός τετραγώνου που έχει πλευρές ίσες με το μήκος της μικρότερης διάστασής του. Ποια τιμή δίνει ο λόγος των δύο διαστάσεων;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§11.1.1, σελ. 129): ο λόγος «της μεγάλης διάστασης προς τη μικρή δίνει μία τιμή ίση με 1.414».
-
Γιατί προκύπτει αυτή η τιμή — από τον ίδιο τον ορισμό του βιβλίου:
Αν η ΜΙΚΡΗ διάσταση είναι α, τότε το τετράγωνο έχει πλευρά α. Η διαγώνιός του, κατά το Πυθαγόρειο θεώρημα, είναι: δ = √(α² + α²) = α·√2 ┌────────────┐╲ │ │ ╲ │ α │ ╲ δ = α√2 = η ΜΕΓΑΛΗ διάσταση │ │ ╲ │ │ ╲ └──── α ─────┘──────────╲ Άρα: ΜΕΓΑΛΗ / ΜΙΚΡΗ = α√2 / α = √2 = 1,4142… ≈ 1,414 ✔Έλεγχος στα πραγματικά μεγέθη:
Α0 1189 / 841 = 1,4138 Α4 297 / 210 = 1,4143 Β0 1414 / 1000 = 1,4140 C0 1297 / 917 = 1,4144 -
Γιατί αυτός ο λόγος και όχι κάποιος άλλος — η ιδιότητα που τον κάνει μοναδικό:
Χαρτί α X α√2, κομμένο στη ΜΕΣΗ της μεγάλης διάστασης: ┌──────────────┐ ┌──────┬───────┐ │ │ ──► │ │ │ │ α X α√2 │ │ │ │ κάθε μισό: │ │ │ │ │ (α√2 / 2) X α └──────────────┘ └──────┴───────┘ Λόγος του μισού: α / (α√2/2) = 2α / (α√2) = 2/√2 = √2 ✔Ο λόγος παραμένει ο ΙΔΙΟΣ μετά την κοπή στη μέση — και αυτή είναι η μόνη αναλογία στον κόσμο με αυτή την ιδιότητα. Γι' αυτό ακριβώς, όπως λέει το βιβλίο, «από τα μεγαλύτερα μπορούν να προέλθουν τα μικρότερα με αναλογική σμίκρυνση και το αντίστροφο».
-
Η πρακτική συνέπεια: μπορείς να φωτοτυπήσεις ένα Α4 σε Α5 ή σε Α3 χωρίς να αλλάξει το σχήμα της σελίδας — αλλάζει μόνο η κλίμακα. Αν ο λόγος ήταν οποιοσδήποτε άλλος, η σμίκρυνση θα άφηνε κενές λωρίδες ή θα έκοβε μέρος της σελίδας.
Ο κανόνας των υποδιαιρέσεων, αυτούσιος (σελ. 130): «Η μεγάλη διάσταση της πρώτης υποδιαίρεσης του προτύπου είναι ίση με τη μικρή διάσταση του προτύπου και η μικρή διάσταση της υποδιαίρεσης είναι ίση με το μισό της μεγάλης διάστασης του προτύπου. Με τις ίδιες αναλογίες υπολογίζεται η πρώτη υποδιαίρεση σε σχέση με τη δεύτερη, η δεύτερη σε σχέση με την τρίτη κ.ο.κ.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο λόγος της μεγάλης διάστασης προς τη μικρή δίνει μία τιμή ίση με 1,414, δηλαδή τη ρίζα του 2. Αυτό προκύπτει απευθείας από τον ορισμό που δίνει το βιβλίο: αν η μικρή διάσταση είναι α, τότε η μεγάλη ισούται με τη διαγώνιο τετραγώνου πλευράς α, δηλαδή με α επί ρίζα 2, και ο λόγος τους είναι ρίζα 2 ή 1,4142 περίπου. Η αναλογία αυτή είναι η μόνη που διατηρείται όταν το χαρτί κοπεί στη μέση της μεγάλης του διάστασης, και γι' αυτό χαρακτηριστικό γνώρισμα όλων των τυποποιημένων μεγεθών είναι ότι από τα μεγαλύτερα μπορούν να προέλθουν τα μικρότερα με αναλογική σμίκρυνση και το αντίστροφο. Κατά τον κανόνα των υποδιαιρέσεων, η μεγάλη διάσταση της υποδιαίρεσης είναι ίση με τη μικρή διάσταση του προτύπου και η μικρή διάσταση της υποδιαίρεσης είναι ίση με το μισό της μεγάλης διάστασης του προτύπου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η τυποποίηση των εντύπων και το κόστος του χαρτιού
Ερώτηση: Οι κανόνες της τυποποίησης του χαρτιού οδηγούν σε αντίστοιχη τυποποίηση των εντύπων, αφού αυτά προέρχονται από τις συνηθισμένες διπλώσεις του χαρτιού. Από τι επιβάλλεται η τυποποίηση των εντύπων;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§11.1.1, σελ. 131): «Η τυποποίησή τους επιβάλλεται από το κόστος του χαρτιού. Επειδή το κόστος του χαρτιού είναι υψηλό, η σελιδοποίηση αποσκοπεί πάντα στην καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση ολόκληρης της επιφάνειας του χαρτιού, με αποτέλεσμα τα τελικά έντυπα που προήλθαν από χαρτί ίδιων διαστάσεων, να έχουν διαφορές χιλιοστών.»
-
Η ΛΟΓΙΚΗ ΑΛΥΣΙΔΑ ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΕΙΝΑΙ ΑΚΡΙΒΟ ↓ κάθε ατύπωτο ή κομμένο κομμάτι = ΚΑΘΑΡΗ ΑΠΩΛΕΙΑ ↓ η ΣΕΛΙΔΟΠΟΙΗΣΗ πρέπει να εκμεταλλεύεται ΟΛΟΚΛΗΡΗ την επιφάνεια ↓ το μέγεθος του εντύπου ΔΕΝ επιλέγεται ελεύθερα — προκύπτει από τις ΔΙΠΛΩΣΕΙΣ του τυποποιημένου χαρτιού ↓ ⚠️ «τα τελικά έντυπα που προήλθαν από χαρτί ΙΔΙΩΝ ΔΙΑΣΤΑΣΕΩΝ να έχουν ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΧΙΛΙΟΣΤΩΝ»Γιατί υπάρχουν αυτές οι διαφορές χιλιοστών: το τελικό έντυπο δεν είναι ακριβώς το «καθαρό» υποπολλαπλάσιο του χαρτιού, γιατί αφαιρείται το ξάκρισμα και ο χώρος για τα σημάδια και τα σύμβολα ελέγχου. Κάθε τυπογραφείο ρυθμίζει αυτά τα περιθώρια λίγο διαφορετικά, ανάλογα με τη μηχανή του.
-
Τα δύο μέσα για τη μέγιστη εκμετάλλευση, αυτούσια (§11.1.2, σελ. 132): «Για τη μεγαλύτερη δυνατή εκμετάλλευση της επιφάνειας του χαρτιού, πρέπει αφενός να γίνονται γνωστές οι δυνατότητες της εκτυπωτικής μηχανής και αφετέρου να επιδιώκεται η ταυτόχρονη εκτύπωση όμοιων εργασιών μικρού σχετικά μεγέθους, εάν αυτό είναι δυνατό. Η εκτύπωση όμοιων εργασιών στην ίδια εκτυπωτική επιφάνεια προσφέρει περισσότερα αντίτυπα με ένα μόνο πέρασμα του χαρτιού από την εκτυπωτική μηχανή.»
ΕΝΑ ΦΥΛΛΟ, ΜΙΑ ΕΡΓΑΣΙΑ ΕΝΑ ΦΥΛΛΟ, ΠΟΛΛΕΣ ΟΜΟΙΕΣ ΕΡΓΑΣΙΕΣ ┌─────────────────┐ ┌────┬────┬────┬────┐ │ ┌───────┐ │ │ ▣ │ ▣ │ ▣ │ ▣ │ │ │ ▣ │ │ ├────┼────┼────┼────┤ │ └───────┘ │ │ ▣ │ ▣ │ ▣ │ ▣ │ │ ΧΑΜΕΝΟΣ ΧΩΡΟΣ │ └────┴────┴────┴────┘ └─────────────────┘ 8 αντίτυπα σε ΕΝΑ πέρασμα -
Τα τρία βήματα σχεδιασμού, αυτούσια (σελ. 132) — «Για την επίτευξη του επιθυμητού αποτελέσματος, θα πρέπει:»
● «να υπολογιστούν οι ΕΠΙΦΑΝΕΙΕΣ ΠΟΥ ΘΑ ΚΟΠΟΥΝ ΣΤΙΣ ΑΚΡΕΣ (ΞΑΚΡΙΣΜΑ), αφού τα έντυπα διπλωθούν και μορφοποιηθούν» ● «να υπολογιστεί ο απαιτούμενος ΧΩΡΟΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΤΟΠΟΘΕΤΗΣΗ ΣΗΜΕΙΩΝ, ΣΥΜΒΟΛΩΝ ΚΑΙ ΕΙΔΙΚΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ (σταυρών σύμπτωσης, κέντρων, κ.λ.π.), τα οποία συμβάλλουν στον ΠΟΙΟΤΙΚΟ ΕΛΕΓΧΟ ΟΛΩΝ ΤΩΝ ΣΤΑΔΙΩΝ, από την κατασκευή της εκτυπωτικής πλάκας ως την αποπεράτωση» ● «να σχεδιαστεί ο ΧΩΡΟΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΟΙ ΣΕΛΙΔΕΣ στο χαρτί εκτύπωσης, αφού αποφασιστεί ο ΤΡΟΠΟΣ ΣΥΝΔΕΣΗΣ τους, έτσι ώστε με τις ΔΙΑΔΟΧΙΚΕΣ ΔΙΠΛΩΣΕΙΣ του χαρτιού να προκύψουν οι σελίδες του εντύπου ΣΤΗ ΣΩΣΤΗ ΤΟΥΣ ΣΕΙΡΑ»⚠️ Το τρίτο βήμα είναι ακριβώς το αντικείμενο του κεφ. 12 (Μοντάζ): η τοποθέτηση των σελίδων στο φύλλο ώστε μετά τις διπλώσεις να βρεθούν στη σωστή σειρά.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η τυποποίηση των εντύπων επιβάλλεται από το κόστος του χαρτιού. Επειδή το κόστος του χαρτιού είναι υψηλό, η σελιδοποίηση αποσκοπεί πάντα στην καλύτερη δυνατή εκμετάλλευση ολόκληρης της επιφάνειας του χαρτιού, με αποτέλεσμα τα τελικά έντυπα που προήλθαν από χαρτί ίδιων διαστάσεων να έχουν διαφορές χιλιοστών. Για τη μεγαλύτερη δυνατή εκμετάλλευση πρέπει αφενός να γίνονται γνωστές οι δυνατότητες της εκτυπωτικής μηχανής και αφετέρου να επιδιώκεται η ταυτόχρονη εκτύπωση όμοιων εργασιών μικρού σχετικά μεγέθους, γιατί έτσι προσφέρονται περισσότερα αντίτυπα με ένα μόνο πέρασμα του χαρτιού από τη μηχανή. Για το αποτέλεσμα αυτό πρέπει να υπολογιστούν οι επιφάνειες που θα κοπούν στις άκρες κατά το ξάκρισμα, να υπολογιστεί ο χώρος για την τοποθέτηση σημείων, συμβόλων και ειδικών στοιχείων όπως οι σταυροί σύμπτωσης και τα κέντρα, που συμβάλλουν στον ποιοτικό έλεγχο όλων των σταδίων, και να σχεδιαστεί ο χώρος που καταλαμβάνουν οι σελίδες στο χαρτί, ώστε με τις διαδοχικές διπλώσεις να προκύψουν στη σωστή τους σειρά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Οι κατηγορίες RA και SRA
Ερώτηση: Υπάρχουν άλλες δύο κατηγορίες που αφορούν τα μεγέθη των χαρτιών, οι οποίες περιλαμβάνουν χαρτιά αποκλειστικά για τον εκδοτικό χώρο. Ποιες είναι και σε τι διαφέρουν;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (σελ. 131): «Αυτές είναι οι RA και SRA, τα μεγέθη των οποίων είναι πιο μεγάλα από τα μεγέθη A, Β και C και επιτρέπουν περιθώρια για κόψιμο και για το πιάσιμο του χαρτιού από τη μηχανή εκτύπωσης.»
-
Τα μεγέθη, αυτούσια από το βιβλίο:
RA0 860 mm X 1220 mm SRA0 900 mm X 1280 mm RA1 610 mm X 860 mm SRA1 640 mm X 900 mm RA2 430 mm X 610 mm SRA2 450 mm X 640 mmΗ σύγκριση με τη σειρά Α:
Α0 841 X 1189 RA0 860 X 1220 ← +19 mm και +31 mm SRA0 900 X 1280 ← +59 mm και +91 mm -
Γιατί χρειάζονται τα επιπλέον χιλιοστά — δύο λόγοι, όπως τους δίνει το βιβλίο:
① ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ ΓΙΑ ΚΟΨΙΜΟ (ξάκρισμα) Το τελικό έντυπο κόβεται στις άκρες μετά το δίπλωμα. Αν το χαρτί ήταν ακριβώς Α-μεγέθους, το τελικό έντυπο θα έβγαινε ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ από το ονομαστικό Α-μέγεθος. ② ΠΙΑΣΙΜΟ ΤΟΥ ΧΑΡΤΙΟΥ ΑΠΟ ΤΗ ΜΗΧΑΝΗ Η μηχανή πρέπει να «πιάσει» το φύλλο από μια άκρη για να το τραβήξει μέσα — η άκρη αυτή ΔΕΝ μπορεί να τυπωθεί.┌──────────────────────────────┐ ← φύλλο RA/SRA │ ▓▓▓ πιάσιμο μηχανής ▓▓▓▓▓▓▓▓ │ │ ┌──────────────────────────┐ │ │ │ │ │ │ │ ΩΦΕΛΙΜΗ ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ │ │ ← το τελικό Α-μέγεθος │ │ │ │ │ └──────────────────────────┘ │ │ ▓▓▓▓ ξάκρισμα ▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓▓ │ └──────────────────────────────┘Το ακρωνύμιο: RA = «Raw format A» (ακατέργαστο Α), SRA = «Supplementary Raw format A» (συμπληρωματικό ακατέργαστο Α) — γι' αυτό και το SRA είναι ακόμα μεγαλύτερο από το RA.
-
Η σύνδεση με τον πίνακα των μηχανών (§11.1.2): το βιβλίο δίνει αμέσως μετά τα μεγέθη των εκτυπωτικών κυλίνδρων με τις ωφέλιμες επιφάνειες:
ΜΕΓΙΣΤΗ ΚΥΛΙΝΔΡΟΥ ΩΦΕΛΙΜΗ ΧΑΡΤΙΟΥ ΑΠΩΛΕΙΑ 360 X 520 340 X 505 20 / 15 mm 480 X 660 464 X 665 ⚠️ 16 / −5 mm 520 X 740 510 X 735 10 / 5 mm 720 X 1020 715 X 1015 5 / 5 mm 1000 X 1400 990 X 1395 10 / 5 mm⚠️⚠️ ΛΑΘΟΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: στη δεύτερη γραμμή η ωφέλιμη επιφάνεια (665 mm) είναι μεγαλύτερη από τη μέγιστη (660 mm) — αδύνατο, αφού η ωφέλιμη είναι εξ ορισμού υποσύνολο της μέγιστης. Σε όλες τις άλλες γραμμές η ωφέλιμη είναι μικρότερη και στις δύο διαστάσεις. Πρόκειται για προφανές τυπογραφικό — λογικά η τιμή θα έπρεπε να είναι της τάξης των 645-655 mm.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι δύο επιπλέον κατηγορίες είναι η RA και η SRA και περιλαμβάνουν χαρτιά αποκλειστικά για τον εκδοτικό χώρο. Τα μεγέθη τους είναι πιο μεγάλα από τα μεγέθη A, Β και C και επιτρέπουν περιθώρια για κόψιμο και για το πιάσιμο του χαρτιού από τη μηχανή εκτύπωσης. Συγκεκριμένα, RA0 860 X 1220 mm και SRA0 900 X 1280 mm, RA1 610 X 860 mm και SRA1 640 X 900 mm, RA2 430 X 610 mm και SRA2 450 X 640 mm. Τα επιπλέον χιλιοστά χρειάζονται επειδή το τελικό έντυπο ξακρίζεται μετά το δίπλωμα και επειδή η μηχανή πρέπει να πιάσει το φύλλο από μια άκρη, η οποία δεν μπορεί να τυπωθεί. Σημειώνεται ότι στον αμέσως επόμενο πίνακα του βιβλίου, με τα μεγέθη των εκτυπωτικών κυλίνδρων, η γραμμή 480 X 660 mm δίνει ωφέλιμη επιφάνεια 464 X 665 mm, τιμή αδύνατη αφού η ωφέλιμη υπερβαίνει τη μέγιστη· πρόκειται για προφανές τυπογραφικό λάθος, καθώς σε όλες τις άλλες γραμμές η ωφέλιμη είναι μικρότερη και στις δύο διαστάσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Η έννοια του τυπογραφικού φύλλου
Ερώτηση: Το τυπωμένο και από τις δύο όψεις φύλλο χαρτιού επάνω στο οποίο φέρεται ένας αριθμός σελίδων, ονομάζεται τυπογραφικό φύλλο. Πόσες σελίδες μπορεί να έχει και ποιος είναι ο συνηθέστερος αριθμός;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§11.2.1, σελ. 134): «Το τυπογραφικό φύλλο μπορεί να αποτελείται από 4, 8, 16, 32 ή σπανιότερα από 64 σελίδες… Ο συνηθέστερος αριθμός είναι δεκαέξι σελίδες, γι' αυτό και όταν γίνεται αναφορά σε τυπογραφικό φύλλο χωρίς να προσδιορίζεται ο αριθμός των σελίδων, εννοείται το δεκαεξασέλιδο.»
-
Γιατί υπάρχει καν η έννοια, αυτούσια: «Στα έντυπα που έχουν τη μορφή βιβλίου, δεν τυπώνεται μία-μία σελίδα χωριστά: ένας συγκεκριμένος αριθμός σελίδων τυπώνεται με ένα πέρασμα από τη μηχανή εκτύπωσης.»
ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΟΡΙΣΜΟΙ ΠΟΥ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ① «το ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ ΤΜΗΜΑ ενός εντύπου που έχει τη μορφή βιβλίου» → δεν υπάρχει βιβλίο με «μιάμιση» τυπογραφικά ② «το ΕΛΑΧΙΣΤΟ ΕΚΤΥΠΩΣΗΣ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ» → η μηχανή δεν μπορεί να τυπώσει λιγότερο ③ η βάση «με την οποία υπολογίζεται η εκτύπωση και γενικά Η ΤΙΜΗ ΤΟΥ ΕΝΤΥΠΟΥ» → το κοστολόγιο μετράει ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΑ, όχι σελίδες⚠️ Η πρακτική συνέπεια του ③: ένα βιβλίο 200 σελίδων και ένα 208 σελίδων κοστίζουν το ίδιο, γιατί και τα δύο χρειάζονται 13 δεκαεξασέλιδα (13 × 16 = 208). Γι' αυτό οι εκδότες προσπαθούν να «γεμίσουν» το τελευταίο τυπογραφικό.
-
Διπλώσεις και σελίδες — «με κάθε δίπλωση του χαρτιού ο αριθμός των σελίδων διπλασιάζεται»:
ΔΙΠΛΩΣΕΙΣ ΟΝΟΜΑΣΙΑ ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΝΑ ΟΨΗ 1 ΤΕΤΡΑΣΕΛΙΔΟ 4 2 2 ΟΚΤΑΣΕΛΙΔΟ 8 4 3 ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ 16 8 4 ΤΡΙΑΝΤΑΔΙΣΕΛΙΔΟ 32 16 5 ΕΞΗΝΤΑΔΙΣΕΛΙΔΟ 64 32 Ο τύπος: σελίδες = 2^(διπλώσεις+1)Αυτούσια: «Οκτασέλιδο καλείται το τυπογραφικό φύλλο που προκύπτει από δύο διαδοχικές διπλώσεις του χαρτιού. Το δεκαεξασέλιδο είναι το αποτέλεσμα τριών διπλώσεων… το τριανταδισέλιδο προκύπτει από τέσσερις διπλώσεις και το εξηνταδισέλιδο από πέντε.»
-
Το τετρασέλιδο — η ειδική περίπτωση, αυτούσια: «Τετρασέλιδο ονομάζεται το τυπογραφικό φύλλο που περιλαμβάνει τέσσερις σελίδες. Οι σελίδες αυτές προκύπτουν με μία μόνο δίπλωση του χαρτιού και είναι οι λιγότερες δυνατές που μπορεί να περιέχει ένα τυπογραφικό. Ακόμη και ένα δίπτυχο διαφημιστικό φυλλάδιο που περιλαμβάνει τέσσερις μόνο σελίδες και δεν απαιτεί βιβλιοδεσία, μπορεί να ονομαστεί τετρασέλιδο.»
ΜΙΑ ΔΙΠΛΩΣΗ = ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ┌──────┬──────┐ ┌──────┐ │ │ │ ──► │ 1 4 │ (μπρος-πίσω) │ ▪ │ ▪ │ │ │ └──────┴──────┘ └──────┘ φύλλο, 2 όψεις X 2 μισά = 4 σελίδες -
Οι όψεις, αυτούσια (σελ. 134-135): «Κάθε τυπογραφικό φύλλο έχει δύο όψεις. Κάθε όψη τυπογραφικού περιλαμβάνει τις μισές σελίδες του. Η όψη του τετρασέλιδου έχει δύο σελίδες, του οκτασέλιδου τέσσερις, του δεκαεξασέλιδου οκτώ κ.ο.κ.»
ΠΡΩΤΗ ΟΨΗ «εκείνη που φέρει την ΠΡΩΤΗ ΣΕΛΙΔΑ του τυπογραφικού» ΑΝΑΠΤΥΓΜΑ «περιλαμβάνει ΚΑΙ ΤΙΣ ΔΥΟ ΟΨΕΙΣ του»«Στην περίπτωση που απαιτούνται διαφορετικές εκτυπωτικές πλάκες για κάθε όψη του τυπογραφικού, σε κάθε φύλλο εκτύπωσης τυπώνεται ένα τυπογραφικό. Έτσι, μία όψη τυπογραφικού είναι μία επιφάνεια του χαρτιού εκτύπωσης.»
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το τυπωμένο και από τις δύο όψεις φύλλο χαρτιού επάνω στο οποίο φέρεται ένας αριθμός σελίδων ονομάζεται τυπογραφικό φύλλο, και υπάρχει επειδή στα έντυπα σε μορφή βιβλίου δεν τυπώνεται μία-μία σελίδα χωριστά αλλά ένας συγκεκριμένος αριθμός σελίδων με ένα πέρασμα από τη μηχανή. Μπορεί να αποτελείται από 4, 8, 16, 32 ή σπανιότερα από 64 σελίδες, και ο συνηθέστερος αριθμός είναι δεκαέξι· γι' αυτό, όταν γίνεται αναφορά σε τυπογραφικό φύλλο χωρίς να προσδιορίζεται ο αριθμός των σελίδων, εννοείται το δεκαεξασέλιδο. Είναι το μικρότερο τμήμα ενός εντύπου που έχει τη μορφή βιβλίου, καθώς και το ελάχιστο εκτύπωσης της μηχανής, με βάση το οποίο υπολογίζεται η εκτύπωση και γενικά η τιμή του εντύπου, ενώ ο αριθμός των σελίδων του καθορίζεται από τη σελιδοποίηση. Το τετρασέλιδο προκύπτει με μία μόνο δίπλωση και είναι το ελάχιστο δυνατό, το οκτασέλιδο με δύο διαδοχικές διπλώσεις, το δεκαεξασέλιδο με τρεις, το τριανταδισέλιδο με τέσσερις και το εξηνταδισέλιδο με πέντε, αφού με κάθε δίπλωση ο αριθμός των σελίδων διπλασιάζεται. Κάθε τυπογραφικό έχει δύο όψεις και κάθε όψη περιλαμβάνει τις μισές σελίδες του.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Το δίπλωμα, η στάχωση και το σαλόνι
Ερώτηση: Ακολουθεί η στάχωση, ο τρόπος, δηλαδή, της βιβλιοδεσίας του εντύπου, της συλλογής των τυπογραφικών σε σώμα βιβλίου. Με ποιους δύο τρόπους τοποθετούνται τα τυπογραφικά και τι είναι το σαλόνι;
Απάντηση:
-
Η απάντηση, αυτούσια (§11.2.2, σελ. 135): «Τα τυπογραφικά τοποθετούνται είτε το ένα πάνω στο άλλο για βιβλιοδεσία σε σειρά, είτε το ένα μέσα στο άλλο για βιβλιοδεσία τετραδίου ή καρφίτσας.»
(α) ΤΟ ΕΝΑ ΠΑΝΩ ΣΤΟ ΑΛΛΟ (β) ΤΟ ΕΝΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΑΛΛΟ βιβλιοδεσία ΣΕ ΣΕΙΡΑ βιβλιοδεσία ΤΕΤΡΑΔΙΟΥ ή ΚΑΡΦΙΤΣΑΣ ▭▭▭▭▭▭▭▭ ╭──────────────╮ ▭▭▭▭▭▭▭▭ │ ╭──────────╮ │ ▭▭▭▭▭▭▭▭ │ │ ╭──────╮ │ │ ▭▭▭▭▭▭▭▭ │ │ │ ▪ │ │ │ ↑ κοινή ράχη ╰─┴─┴──────┴─┴─╯ -
Η σειρά των εργασιών, αυτούσια:
ΕΚΤΥΠΩΣΗ των τυπογραφικών ↓ ΜΗΧΑΝΕΣ ΔΙΠΛΩΣΗΣ «ώστε το τυπογραφικό φύλλο να αποκτήσει τη μορφή βιβλίου»· «Το δίπλωμα του τυπογραφικού γίνεται ΒΑΣΕΙ ΣΗΜΑΔΙΩΝ» ↓ ΣΤΑΧΩΣΗ — η συλλογή των τυπογραφικών σε σώμα βιβλίου ↓ ΣΥΜΠΙΕΣΗ ΣΕ ΣΤΟΙΒΕΣ — «Κάθε στοίβα αποτελείται από ένα μεγάλο αριθμό τυπογραφικών»· «Οι στοίβες τοποθετούνται στις ΘΗΚΕΣ-ΣΤΑΘΜΟΥΣ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ» ↓ ΞΑΚΡΙΣΜΑΗ ράχη: «Η πλευρά από την οποία συγκρατούνται όλες οι σελίδες του τυπογραφικού, ονομάζεται ράχη.»
-
ΤΟ ΣΑΛΟΝΙ, αυτούσια (σελ. 135): «Σε ορισμένες περιπτώσεις βιβλιοδεσίας που τα τυπογραφικά είναι ευδιάκριτα, είναι εύκολο να καταλάβουμε τον αριθμό των σελίδων που περιλαμβάνει κάθε τυπογραφικό φύλλο, παρατηρώντας τη ράχη του εντύπου. Είναι δυνατή, τότε, η αυτόνομη αρίθμηση των τυπογραφικών. Σε αυτού του τύπου τις βιβλιοδεσίες, οι δύο σελίδες που βρίσκονται στη μέση του κάθε τυπογραφικού, ονομάζονται ΣΑΛΟΝΙ. Το σαλόνι κάθε τυπογραφικού αποτελείται από δύο σελίδες που βρίσκονται στην ίδια όψη του χαρτιού εκτύπωσης, έχουν κοινή ράχη και συνεχόμενη αρίθμηση.»
ΤΑ ΤΡΙΑ ΓΝΩΡΙΣΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΑΛΟΝΙΟΥ ① στην ΙΔΙΑ ΟΨΗ του χαρτιού εκτύπωσης ② ΚΟΙΝΗ ΡΑΧΗ ③ ΣΥΝΕΧΟΜΕΝΗ ΑΡΙΘΜΗΣΗ (π.χ. σελ. 8 και 9 σε δεκαεξασέλιδο) Δεκαεξασέλιδο, σελίδες 1-16: ╭────────────────────╮ │ ╭──────────────╮ │ │ │ ╭────────╮ │ │ │ │ │ 8 9 │ │ │ ← ΤΟ ΣΑΛΟΝΙ │ │ ╰────────╯ │ │ │ ╰──────────────╯ │ ╰────────────────────╯⚠️ Γιατί το σαλόνι είναι ξεχωριστό: είναι οι μόνες δύο συνεχόμενες σελίδες που βρίσκονται στο ΙΔΙΟ φύλλο χαρτιού. Σε όλο το υπόλοιπο βιβλίο, δύο αντικριστές σελίδες ανήκουν σε διαφορετικά φύλλα. Γι' αυτό και στο σαλόνι μπορεί να τυπωθεί μια εικόνα που περνά ενιαία από τη μία σελίδα στην άλλη, χωρίς κίνδυνο κακής σύμπτωσης.
-
⚠️ Η διαφορά της βιβλιοδεσίας τετραδίου, αυτούσια (σελ. 136): «Εάν η βιβλιοδεσία είναι τετραδίου, μετά το ξάκρισμα του εντύπου δε μπορούμε να καταλάβουμε τον αριθμό των σελίδων που περιλαμβάνει το τυπογραφικό. Στην περίπτωση αυτή, η αρίθμηση των σελίδων μπορεί να γίνει μόνο όταν είναι γνωστός ο αριθμός όλων των τυπογραφικών.»
ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ ΣΕ ΣΕΙΡΑ ΒΙΒΛΙΟΔΕΣΙΑ ΤΕΤΡΑΔΙΟΥ τα τυπογραφικά ΦΑΙΝΟΝΤΑΙ τα τυπογραφικά ΧΑΝΟΝΤΑΙ το ένα στη ράχη ως ξεχωριστά μέσα στο άλλο ↓ ↓ ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΑΡΙΘΜΗΣΗ κάθε ΑΡΙΘΜΗΣΗ ΜΟΝΟ αν είναι γνωστός τυπογραφικού είναι δυνατή ο ΣΥΝΟΛΙΚΟΣ αριθμός τυπογραφικώνΟ λόγος: στη βιβλιοδεσία τετραδίου το εξωτερικό τυπογραφικό περιέχει την πρώτη και την τελευταία σελίδα, το επόμενο τη δεύτερη και την προτελευταία κ.ο.κ. — άρα δεν μπορείς να αριθμήσεις χωρίς να ξέρεις πού τελειώνει το βιβλίο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μετά την εκτύπωση τα τυπογραφικά οδηγούνται στις μηχανές δίπλωσης, ώστε το τυπογραφικό φύλλο να αποκτήσει τη μορφή βιβλίου, και το δίπλωμα γίνεται βάσει σημαδιών. Ακολουθεί η στάχωση, δηλαδή ο τρόπος της βιβλιοδεσίας του εντύπου, της συλλογής των τυπογραφικών σε σώμα βιβλίου. Τα τυπογραφικά τοποθετούνται είτε το ένα πάνω στο άλλο, για βιβλιοδεσία σε σειρά, είτε το ένα μέσα στο άλλο, για βιβλιοδεσία τετραδίου ή καρφίτσας. Έπειτα γίνεται η συμπίεση σε στοίβες, οι οποίες τοποθετούνται στις θήκες-σταθμούς της μηχανής συλλογής, και ακολουθεί το ξάκρισμα. Όταν τα τυπογραφικά είναι ευδιάκριτα στη ράχη, είναι δυνατή η αυτόνομη αρίθμησή τους, και τότε οι δύο σελίδες που βρίσκονται στη μέση κάθε τυπογραφικού ονομάζονται σαλόνι: αποτελείται από δύο σελίδες που βρίσκονται στην ίδια όψη του χαρτιού εκτύπωσης, έχουν κοινή ράχη και συνεχόμενη αρίθμηση. Αντίθετα, στη βιβλιοδεσία τετραδίου, μετά το ξάκρισμα δεν μπορούμε να καταλάβουμε τον αριθμό των σελίδων που περιλαμβάνει το τυπογραφικό, και η αρίθμηση μπορεί να γίνει μόνο όταν είναι γνωστός ο αριθμός όλων των τυπογραφικών.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα νερά του χαρτιού και οι κανόνες τους
Ερώτηση: Το χαρτί αποτελείται από φυτικές ίνες, οι οποίες στο στάδιο της κατασκευής του ευθυγραμμίζονται σε παράλληλες σειρές. Ο προσανατολισμός αυτός των ινών του χαρτιού ονομάζεται νερά. Ποιοι κανόνες τηρούνται στην εκτύπωση και στο δίπλωμα;
Απάντηση:
-
Γιατί έχουν σημασία, αυτούσια (§11.2.3, σελ. 137): «Οι ίνες στα χαρτιά του εμπορίου είναι συνήθως προσανατολισμένες έτσι, ώστε να είναι παράλληλες με τη μεγάλη διάσταση του χαρτιού. Τα νερά επηρεάζουν τη συμπεριφορά του χαρτιού, καθώς οι ίνες του είναι ΥΓΡΟΣΚΟΠΙΚΕΣ (δηλαδή απορροφούν υγρασία) και μεταβάλλουν τις διαστάσεις και τη συμπεριφορά του με την υγρασία.»
-
Ο 1ος κανόνας — ΣΤΗΝ ΕΚΤΥΠΩΣΗ, αυτούσια: «Στην εκτύπωση, τηρείται η αρχή του να είναι τα νερά του εκτυπώσιμου χαρτιού παράλληλα προς τη μεγάλη διάστασή του. Με αυτόν τον τρόπο εισάγεται το χαρτί στη μηχανή. Μόνο έτσι εξασφαλίζουμε οι μεγαλύτερες διαστολές του χαρτιού να γίνονται στη διεύθυνση της μικρής του διάστασης.»
ΤΟ ΧΑΡΤΙ ΔΙΑΣΤΕΛΛΕΤΑΙ ΚΥΡΙΩΣ ΚΑΘΕΤΑ ΣΤΑ ΝΕΡΑ νερά ═══════════════════► (μεγάλη διάσταση) ═══════════════════► ═══════════════════► ▲ ▲ │ οι ίνες ΠΡΗΖΟΝΤΑΙ κατά ΠΛΑΤΟΣ, όχι κατά μήκος └── άρα η ΔΙΑΣΤΟΛΗ είναι στη ΜΙΚΡΗ διάστασηΓιατί μας συμφέρει: η διαστολή είναι ποσοστιαία. Αν πέσει στη μικρή διάσταση, η απόλυτη μεταβολή σε χιλιοστά είναι μικρότερη — άρα μικρότερο πρόβλημα σύμπτωσης στην πολύχρωμη εκτύπωση, όπου κάθε χρώμα τυπώνεται σε ξεχωριστό πέρασμα.
-
Ο 2ος κανόνας — ΣΤΟ ΔΙΠΛΩΜΑ, αυτούσια: «Στο δίπλωμα, τα νερά του χαρτιού πρέπει να είναι παράλληλα με τη ράχη. Μόνο έτσι επιτυγχάνεται ικανοποιητικό τσάκισμα του χαρτιού και ευκολία στο γύρισμα των σελίδων. Στην περίπτωση που δεν εφαρμοστεί ο κανόνας αυτός, οι σελίδες του βιβλίου γίνονται δύσκαμπτες και αντιστέκονται στο γύρισμα με το χέρι.»
ΣΩΣΤΟ: νερά ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ στη ράχη ┌─┬──────────┐ │▓│ ═══════► │ το τσάκισμα γίνεται ΚΑΤΑ ΜΗΚΟΣ των ινών │▓│ ═══════► │ → καθαρή, εύκαμπτη πτυχή └─┴──────────┘ ΛΑΘΟΣ: νερά ΚΑΘΕΤΑ στη ράχη ┌─┬──────────┐ │▓│ ║ ║ ║ ║ │ το τσάκισμα ΣΠΑΕΙ τις ίνες εγκάρσια │▓│ ║ ║ ║ ║ │ → ΔΥΣΚΑΜΠΤΕΣ σελίδες που αντιστέκονται └─┴──────────┘ -
Ποιες διπλώσεις γίνονται κάθετα στα νερά, αυτούσια: «Όταν τα τυπογραφικά του εντύπου είναι τετρασέλιδα, το χαρτί δέχεται μία δίπλωση παράλληλη με τα νερά. Όταν, όμως, το τυπογραφικό είναι οκτασέλιδο δέχεται δύο διπλώσεις: η πρώτη δίπλωση γίνεται κάθετα στα νερά και η δεύτερη παράλληλα. Το δεκαεξασέλιδο δέχεται τρεις διπλώσεις από τις οποίες μόνο η δεύτερη γίνεται κάθετα στα νερά.»
ΤΕΤΡΑΣΕΛΙΔΟ 1η ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ ΟΚΤΑΣΕΛΙΔΟ 1η ΚΑΘΕΤΑ · 2η ΠΑΡΑΛΛΗΛΑ ΔΕΚΑΕΞΑΣΕΛΙΔΟ 1η ─── · 2η ΚΑΘΕΤΑ · 3η ─── ▲ Σε ΚΑΘΕ περίπτωση η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ────────────┘⚠️ Ο γενικός κανόνας που συνοψίζει τα πάντα: «Επομένως, η τελευταία δίπλωση του τυπογραφικού πρέπει να είναι πάντα παράλληλη προς τη ράχη.»
Γιατί η τελευταία: η τελευταία δίπλωση είναι αυτή που σχηματίζει τη ράχη του τυπογραφικού — δηλαδή την πτυχή που θα γυρίζει ο αναγνώστης χιλιάδες φορές.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το χαρτί αποτελείται από φυτικές ίνες, οι οποίες στο στάδιο της κατασκευής του ευθυγραμμίζονται σε παράλληλες σειρές, και ο προσανατολισμός αυτός ονομάζεται νερά· στα χαρτιά του εμπορίου οι ίνες είναι συνήθως παράλληλες με τη μεγάλη διάσταση. Τα νερά επηρεάζουν τη συμπεριφορά του χαρτιού, καθώς οι ίνες του είναι υγροσκοπικές, δηλαδή απορροφούν υγρασία, και μεταβάλλουν τις διαστάσεις και τη συμπεριφορά του. Στην εκτύπωση τηρείται η αρχή τα νερά του εκτυπώσιμου χαρτιού να είναι παράλληλα προς τη μεγάλη διάστασή του, και με αυτόν τον τρόπο εισάγεται το χαρτί στη μηχανή· μόνο έτσι εξασφαλίζουμε οι μεγαλύτερες διαστολές να γίνονται στη διεύθυνση της μικρής διάστασης. Στο δίπλωμα, τα νερά πρέπει να είναι παράλληλα με τη ράχη, γιατί μόνο έτσι επιτυγχάνεται ικανοποιητικό τσάκισμα και ευκολία στο γύρισμα των σελίδων· αν δεν εφαρμοστεί ο κανόνας, οι σελίδες γίνονται δύσκαμπτες και αντιστέκονται στο γύρισμα με το χέρι. Στο τετρασέλιδο η μία δίπλωση είναι παράλληλη με τα νερά, στο οκτασέλιδο η πρώτη γίνεται κάθετα και η δεύτερη παράλληλα, και στο δεκαεξασέλιδο μόνο η δεύτερη από τις τρεις γίνεται κάθετα. Επομένως, η τελευταία δίπλωση του τυπογραφικού πρέπει να είναι πάντα παράλληλη προς τη ράχη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
Τα λευκά περιθώρια της σελίδας
Ερώτηση: Το ατύπωτο αυτό κομμάτι που πλαισιώνει το κείμενο αντιστοιχεί στα λευκά περιθώρια της σελίδας. Ποια είναι η ονομασία του καθενός;
Απάντηση:
-
Το πλαίσιο, αυτούσιο (§11.2.3, σελ. 136): «Το κείμενο που περιλαμβάνει κάθε σελίδα, αναπτύσσεται μέσα σε ένα συγκεκριμένο χώρο, ο οποίος μπορεί να οριστεί από ένα νοητό ορθογώνιο παραλληλόγραμμο. Η επιφάνεια γύρω από το παραλληλόγραμμο αυτό ως το τέλος της σελίδας παραμένει ατύπωτη… Τα λευκά περιθώρια κάθε εντύπου καθορίζονται στο στάδιο της σελιδοποίησης και είναι τα ίδια για όλες τις σελίδες του.»
-
Οι τέσσερις ονομασίες, αυτούσιες:
● ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΡΑΧΗΣ «το λευκό περιθώριο της σελίδας που ΣΥΝΟΡΕΥΕΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΚΜΗ ΤΗΣ ΡΑΧΗΣ, δηλαδή της ΕΝΩΣΗΣ ΤΩΝ ΤΥΠΟΓΡΑΦΙΚΩΝ ΜΕΤΑΞΥ ΤΟΥΣ» ● ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΚΕΦΑΛΗΣ ή ΚΕΦΑΛΗ «το ΑΝΩ περιθώριο της σελίδας, η επιφάνεια που εκτείνεται ΠΑΝΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΑΡΑΔΑ του κειμένου ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΞΑΚΡΙΣΜΑ» ● ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ «το περιθώριο της σελίδας που βρίσκεται ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΑΠΟ ΤΗ ΡΑΧΗ» ● ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ ΠΟΔΙΩΝ ή ΠΟΔΙ «το περιθώριο της σελίδας που βρίσκεται ΑΠΕΝΑΝΤΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΚΕΦΑΛΗ και εκτείνεται από την ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΡΑΔΑ του κειμένου ΩΣ ΤΟ ΞΑΚΡΙΣΜΑ» -
ΤΑ ΤΕΣΣΕΡΑ ΠΕΡΙΘΩΡΙΑ ΣΕ ΜΙΑ ΔΕΞΙΑ ΣΕΛΙΔΑ ┌──────── ΚΕΦΑΛΗ ──────────┐ │ │ │ ┌──────────────────────┐ │ │ │ │ │ │ │ │ │ Ρ │ │ ΝΟΗΤΟ ΟΡΘΟΓΩΝΙΟ │ │ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ Α │ │ ΠΑΡΑΛΛΗΛΟΓΡΑΜΜΟ │ │ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ Χ │ │ — ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ — │ │ Η │ │ │ │ │ │ │ │ │ └──────────────────────┘ │ │ │ └───────── ΠΟΔΙ ───────────┘ ▲ ▲ │ ένωση τυπογραφικών │ ξάκρισμα⚠️ Τα δύο ζεύγη είναι αντικριστά: ράχη ↔ εξωτερικό (οριζόντια), κεφαλή ↔ πόδι (κατακόρυφα). Δύο από τα τέσσερα ορίζονται ως προς το ξάκρισμα (κεφαλή, πόδι) και δύο ως προς τη ράχη (περιθώριο ράχης, εξωτερικό).
-
Γιατί ονομάζονται έτσι και όχι «δεξί/αριστερό»: επειδή η θέση τους εναλλάσσεται ανάμεσα σε μονή και ζυγή σελίδα.
ΖΥΓΗ (αριστερή) ΜΟΝΗ (δεξιά) ┌─────────┬─┐ ┌─┬─────────┐ │ κείμενο │▓│ │▓│ κείμενο │ └─────────┴─┘ └─┴─────────┘ ▲ ▲ ▲ ▲ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟ ΡΑΧΗ ΡΑΧΗ ΕΞΩΤΕΡΙΚΟΗ «ράχη» είναι πάντα προς το εσωτερικό του βιβλίου και το «εξωτερικό» πάντα προς την ανοιχτή άκρη — ανεξάρτητα από το αν η σελίδα είναι δεξιά ή αριστερή. Γι' αυτό και οι ονομασίες είναι λειτουργικές, όχι γεωμετρικές.
⚠️ Η επισήμανση ότι τα περιθώρια «είναι τα ίδια για όλες τις σελίδες» του εντύπου είναι αυτό που δίνει στο βιβλίο οπτική ενότητα: κάθε σελίδα έχει το κείμενό της στην ίδια ακριβώς θέση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κείμενο κάθε σελίδας αναπτύσσεται μέσα σε έναν χώρο που ορίζεται από ένα νοητό ορθογώνιο παραλληλόγραμμο, ενώ η επιφάνεια γύρω από αυτό ως το τέλος της σελίδας παραμένει ατύπωτη και αντιστοιχεί στα λευκά περιθώρια, τα οποία καθορίζονται στο στάδιο της σελιδοποίησης και είναι τα ίδια για όλες τις σελίδες του εντύπου. Τα περιθώρια είναι τέσσερα. Το περιθώριο ράχης είναι το λευκό περιθώριο που συνορεύει με την ακμή της ράχης, δηλαδή της ένωσης των τυπογραφικών μεταξύ τους. Το περιθώριο κεφαλής ή κεφαλή είναι το άνω περιθώριο, η επιφάνεια που εκτείνεται πάνω από την πρώτη αράδα του κειμένου μέχρι το ξάκρισμα. Το εξωτερικό περιθώριο είναι αυτό που βρίσκεται απέναντι από τη ράχη. Το περιθώριο ποδιών ή πόδι είναι αυτό που βρίσκεται απέναντι από την κεφαλή και εκτείνεται από την τελευταία αράδα του κειμένου ως το ξάκρισμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
