Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Η ελληνική πραγματικότητα (σελ. 57) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Η ελληνική πραγματικότητα (σελ. 57)

Λύσεις των 3 ερωτήσεων του κεφαλαίου 2 (αίτια και συνθήκες ανάπτυξης στην Ελλάδα, πρώτα περιβαλλοντικά προβλήματα, περιγραφή των πρώτων προσπαθειών βιοκαλλιέργειας).

Ερώτηση 1 — Αίτια και συνθήκες ανάπτυξης στην Ελλάδα

Ερώτηση: Να περιγράψετε τα αίτια και τις συνθήκες ανάπτυξης του βιολογικού τρόπου παραγωγής στην Ελλάδα.

Απάντηση:

• Το υπόβαθρο (σελ. 41): το παραδοσιακό ελληνικό μοντέλο, ως τη δεκαετία του 1950, είχε πολλά κοινά με τον βιολογικό τρόπο παραγωγής — ποικιλομορφία ειδών και ποικιλιών, συγκαλλιέργεια, αμειψισπορά, λίπανση με κοπριά και φυτικά υπολείμματα, ντόπιες ποικιλίες με μικρές απαιτήσεις σε θρεπτικά και νερό, ενασχόληση όλης της οικογένειας. Η ρήξη (σελ. 42-43): αγροχημικά σποραδικά από τη δεκαετία του 1920, αλλά από το 1960 εντατικοποίηση με καθολική χρήση χημικών λιπασμάτων-φυτοφαρμάκων, μηχανημάτων και βελτιωμένου πολλαπλασιαστικού υλικού· δραστική μείωση ειδών και ποικιλιών (επικράτησαν οι κατάλληλες για μηχανική καλλιέργεια, υψηλών αποδόσεων, «εμπορικής ποιότητας»)· με προτροπή κράτους, έρευνας και πολυεθνικών οι παραγωγοί στράφηκαν στην ποσοτική παραγωγή· οι παραδοσιακές πρακτικές εγκαταλείφθηκαν ως ασύμφορες-χρονοβόρες-ξεπερασμένες και οι ντόπιες ποικιλίες έπαψαν (μικρές αποδόσεις, φυγή από τα χωριά, εγκατάλειψη ορεινών εκμεταλλεύσεων).
• Τα αίτια της στροφής (σελ. 43): η εμφάνιση των πρώτων περιβαλλοντικών προβλημάτων — ευτροφισμός λιμνών, προβλήματα δημόσιας υγείας από κατάχρηση φυτοφαρμάκων, ρύπανση υπόγειων και επιφανειακών υδάτων — δημιούργησε αμφισβήτηση του προτύπου, εκφρασμένη τη δεκαετία του '70 από επιστήμονες, καταναλωτές και παραγωγούς, και μια κίνηση ενημέρωσης, εκδόσεων, οργανώσεων και ευαισθητοποίησης για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής. Οι συνθήκες ανάπτυξης (σελ. 43-47, 53): πρώτες ερασιτεχνικές προσπάθειες στις αρχές του '80 και σύντομα επιχειρηματικά προγράμματα (Αιγιάλεια 1982 σταφίδα, Μάνη 1988 ελιά, Πήλιο, Νάουσα, Γιαννιτσά, Αλεξάνδρεια)· οργάνωση (ΣΟΓΕ 1985, Γραφείο Βιολογικών Προϊόντων 1990-92, Δηώ-ΕΕΒΙΕ 1993, ΡΕΑ 1996)· πετυχημένα παραδείγματα εμπορίας και εξαγωγών (80 % της παραγωγής προς Γερμανία, Αγγλία, ΗΠΑ)· και καθοριστικά η έναρξη της πιστοποίησης και σήμανσης με την ενσωμάτωση του Κανονισμού 2092/91 (1993), που παρείχε για πρώτη φορά κατοχύρωση και διαφοροποίηση των βιολογικών προϊόντων στην αγορά — οι εκτάσεις από < 2.000 στρ. (1990) σε ≈ 100.000 (1997), με τάση ≈ 10 %/έτος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αίτια: τα περιβαλλοντικά προβλήματα της εντατικοποίησης μετά το 1960 (ευτροφισμός, δημόσια υγεία, ρύπανση υδάτων) και η αμφισβήτηση του '70. Συνθήκες: η παραδοσιακή βάση, οι ερασιτεχνικές και μετά επιχειρηματικές προσπάθειες του '80, η οργάνωση (ΣΟΓΕ, Δηώ), οι επιτυχημένες εξαγωγές και η πιστοποίηση-σήμανση με τον Κανονισμό 2092/91 από το 1993.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Υπόβαθρο-ρήξη-αίτια-συνθήκες, με χρονολογίες.

Ερώτηση 2 — Τα πρώτα περιβαλλοντικά προβλήματα από τη γεωργία

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα πρώτα περιβαλλοντικά προβλήματα που δημιουργήθηκαν από τις γεωργικές δραστηριότητες.

Απάντηση:

• Τα πρώτα περιβαλλοντικά προβλήματα που προήλθαν από τις γεωργικές δραστηριότητες στην Ελλάδα (σελ. 43) ήταν: 1. ο ευτροφισμός των λιμνών (υπερβολικός εμπλουτισμός με θρεπτικά από τα λιπάσματα → υπερανάπτυξη φυκών, έλλειψη οξυγόνου)· 2. τα προβλήματα στη δημόσια υγεία από την κατάχρηση των φυτοφαρμάκων· 3. η ρύπανση των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων από τη χρήση αγροχημικών. Τα προβλήματα αυτά δημιούργησαν αμφισβήτηση για το πρότυπο γεωργικής παραγωγής και ανάπτυξης, που εκφράστηκε για πρώτη φορά τη δεκαετία του '70 από επιστήμονες, καταναλωτές και παραγωγούς, και οδήγησαν σε μια κίνηση ενημερωτικών εκδηλώσεων, φυλλαδίων-περιοδικών, οργανώσεων και γενικότερης ευαισθητοποίησης — το έδαφος για τις πρώτες προσπάθειες βιοκαλλιέργειας στις αρχές του '80. (Σε διεθνές επίπεδο, κεφ. 1, τα αντίστοιχα: ανθεκτικότητα παρασίτων, εξολόθρευση ωφέλιμων, ρύπανση νερών-εδάφους-ατμόσφαιρας, κατάλοιπα.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ευτροφισμός λιμνών, προβλήματα δημόσιας υγείας από κατάχρηση φυτοφαρμάκων, ρύπανση υπόγειων και επιφανειακών υδάτων από αγροχημικά → αμφισβήτηση του προτύπου τη δεκαετία του '70.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρία προβλήματα + η συνέπεια (αμφισβήτηση, κίνηση).

Ερώτηση 3 — Οι πρώτες προσπάθειες βιολογικής καλλιέργειας στην Ελλάδα

Ερώτηση: Να δώσετε μια περιγραφή των πρώτων προσπαθειών βιολογικής καλλιέργειας στην Ελλάδα.

Απάντηση:

• Ερασιτεχνική φάση (αρχές δεκαετίας '80): παραγωγοί με ευαισθησία σε θέματα περιβάλλοντος ή υγιεινής διατροφής καλλιεργούν βιολογικά ελιά, αμπέλι, κηπευτικά σε μικρή κλίμακα, με προϊόντα για αυτοκατανάλωση και σπανιότερα για το εμπόριο (σελ. 43). Επιχειρηματική φάση: 1982 — Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Αιγιαλείας: βιολογική κορινθιακή σταφίδα με 9 παραγωγούς σε 130 στρέμματα, 30 τόνοι ετησίως εξάγονται στην Ολλανδία — η πρώτη επιχειρηματική βιοκαλλιέργεια στη χώρα. 1988 — Μεσσηνιακή Μάνη: η πρώτη οργανωμένη ελαιοκαλλιέργεια από ομάδα 8 παραγωγών σε 100 στρέμματα, με εξαγωγή λαδιού και ελιών στην Κεντροευρωπαϊκή αγορά (το βιολογικό ελαιόλαδο είναι σήμερα το σημαντικότερο εξαγώγιμο βιολογικό προϊόν) (σελ. 43-44). Βόρεια και Κεντρική Ελλάδα: 1985 Νεοχώρι Πηλίου (αρωματικά φυτά), 1989 Νάουσα (οικογενειακός αμπελώνας 100 στρ.), 1990 Γιαννιτσά (ετήσιες καλλιέργειες), 1991 Αλεξάνδρεια Ημαθίας (15 παραγωγοί, 300 στρ.: σιτηρά, τομάτες, όσπρια, αμύγδαλα, βερίκοκα, κεράσια, δαμάσκηνα). Εξίσου σημαντικές: Σκάλα Λακωνίας (εσπεριδοειδή, ελιά), Αργολίδα (εσπεριδοειδή), Λασίθι (κηπευτικά, μπανάνες), Χανιά (ελιές), Ξάνθη (αμπέλι, κηπευτικά), Σέρρες (σιτάρι, κηπευτικά) (σελ. 45).
• Οργανωτικό χρονικό (σελ. 45): 1984 Συντονιστική Επιτροπή Βιοκαλλιεργητών → 1985 ΣΟΓΕ (Σύλλογος Οικολογικής Γεωργίας Ελλάδας) με το περιοδικό «Βιοκαλλιέργειες»· 1985-90 Δίκτυο Δράσης για τα Φυτοφάρμακα, Εργαστήρι Οικολογικής Πρακτικής, πρώτες πετυχημένες εξαγωγές· 1990-92 Γραφείο Βιολογικών Προϊόντων στο Υπουργείο Γεωργίας· 1993 Δηώ (πιστοποιητικός οργανισμός) και ΕΕΒΙΕ, σεμινάρια ΠΑ.Σ.Ε.ΓΕ.Σ.· 1993-99 φορείς πιστοποίησης Δηώ, ΣΟΓΕ, Φυσιολογική Σ.Π.Ε.· 1996 ΡΕΑ. Ως το 1990 οι εκτάσεις δεν ξεπερνούσαν τα 2.000 στρέμματα· η συστηματική καταγραφή-πιστοποίηση αρχίζει το 1993 με τον Κανονισμό 2092/91 (σελ. 47).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρχές '80 ερασιτεχνικά (ελιά, αμπέλι, κηπευτικά, αυτοκατανάλωση)· επιχειρηματικά: Αιγιάλεια 1982 σταφίδα (9 παραγωγοί/130 στρ./Ολλανδία), Μάνη 1988 ελιά (8/100 στρ.), Πήλιο 1985, Νάουσα 1989, Γιαννιτσά 1990, Αλεξάνδρεια 1991 (15/300 στρ.), Λακωνία, Αργολίδα, Λασίθι, Χανιά, Ξάνθη, Σέρρες· οργάνωση ΣΟΓΕ 1985, Δηώ 1993· < 2.000 στρ. ως το 1990.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο φάσεις (ερασιτεχνική, επιχειρηματική) με τόπους, χρονολογίες, μεγέθη.