Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Το έδαφος (σελ. 133-134) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ – ΛΥΣΕΙΣ – ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ Ασκήσεων Σχολικού Βιβλίου Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Το έδαφος (σελ. 133-134) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΒΙΟΛΟΓΙΚΗΣ ΓΕΩΡΓΙΑΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 4: Το έδαφος (σελ. 133-134)

Λύσεις των 16 ερωτήσεων του κεφαλαίου 4 (σημασία εδάφους, λόγοι κατεργασίας, επιπτώσεις στη δομή, εξυγίανση, αγριόχορτα και προληπτικά-άμεσα μέτρα, παράγοντες και τρόποι γονιμότητας, ψυχανθή-αζωτοδέσμευση, κομπόστ: υλικά, σωρός, φάσεις, σκωληκοτροφείο, άλλα υλικά λίπανσης, τροφοπενίες).

Ερώτηση 1 — Η σημασία του εδάφους στη βιολογική καλλιέργεια

Ερώτηση: Να αναφέρετε τη σημασία του εδάφους στη βιολογική καλλιέργεια.

Απάντηση:

Το έδαφος είναι ένας από τους βασικότερους παράγοντες της βιολογικής γεωργίας (σελ. 79-80): αφετηρία στη διαδικασία παραγωγής τροφής μέσα από την αλυσίδα έδαφος-φυτό-ζώο-άνθρωπος — υγιές έδαφος → υγιή φυτά → υγιή ζώα → υγιείς άνθρωποι. Υγιές είναι το γόνιμο, πλούσιο σε οργανική ουσία και βιολογικά δραστήριο έδαφος, με καλή δομή και ποικιλία μικροβίων (πρωτόζωα, βακτήρια, μύκητες) και άλλων οργανισμών (νηματώδεις, γαιοσκώληκες, ακάρεα, έντομα, τρωκτικά)· μια μικρή ποσότητα γόνιμου εδάφους περιέχει περισσότερους μικροοργανισμούς από τον ανθρώπινο πληθυσμό της γης. Κύρια και καθημερινή φροντίδα του βιοκαλλιεργητή είναι η επιστροφή στο έδαφος των θρεπτικών που έδωσε στα φυτά — η ανακύκλωση της οργανικής ουσίας με φυτικά υπολείμματα και κοπριά, που «ταΐζει» τους οργανισμούς του εδάφους· αυτοί μετατρέπουν τις ουσίες σε αφομοιώσιμες μορφές για τα φυτά και παράγουν ουσίες ανθεκτικότητας (βιταμίνες, ένζυμα). Όσο μεγαλύτερη η ποικιλία οργανισμών, τόσο σταθερότερο το οικοσύστημα και τόσο ευκολότερα ανταποκρίνεται στις εξωτερικές επιδράσεις. Ο βιοκαλλιεργητής φροντίζει το έδαφος εξίσου, αν όχι περισσότερο, από την καλλιέργεια: «τρέφουμε το έδαφος και όχι τα φυτά». Το θεωρεί ζωντανό οργανισμό (σελ. 98) και η Περίληψη (σελ. 123) το ονομάζει τον βασικότερο παράγοντα της βιολογικής γεωργίας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αφετηρία της αλυσίδας έδαφος-φυτό-ζώο-άνθρωπος· υγιές = γόνιμο, πλούσιο σε οργανική ουσία, βιολογικά δραστήριο, με καλή δομή και ποικιλία οργανισμών· βασική φροντίδα η ανακύκλωση της οργανικής ουσίας που τρέφει τους μικροοργανισμούς (αφομοιώσιμα θρεπτικά, ουσίες ανθεκτικότητας, σταθερότητα)· «τρέφουμε το έδαφος και όχι τα φυτά».

Κριτήρια αξιολόγησης:

Αλυσίδα, ορισμός υγιούς εδάφους, ανακύκλωση, το σύνθημα.

Ερώτηση 2 — Λόγοι κατεργασίας του εδάφους

Ερώτηση: Να αναφέρετε τους λόγους για τους οποίους κατεργαζόμαστε το έδαφος.

Απάντηση:

Κατεργαζόμαστε το έδαφος για τους παρακάτω λόγους (σελ. 83): 1. για προετοιμασία της σποράς — δημιουργία «σποροκλίνης» για το καλύτερο φύτρωμα του σπόρου· 2. για ενσωμάτωση οργανικών υλικών ή και υπολειμμάτων της καλλιέργειας (κοπριά, χλωρή λίπανση, φυτικά υπολείμματα)· 3. για έλεγχο των αγριόχορτων (ζιζανίων)· 4. για αερισμό («άνοιγμα») και ενεργοποίηση του εδάφους — αύξηση της βιολογικής του δραστηριότητας. Παράλληλα, κάθε «πέρασμα» με τα μηχανήματα μπορεί να έχει αρνητικά αποτελέσματα στη δομή (συμπίεση, καταστροφή πόρων), γι' αυτό στη βιολογική γεωργία επιδιώκουμε τα ελάχιστα δυνατά περάσματα με τα κατάλληλα εργαλεία στον κατάλληλο χρόνο (ερώτηση 3).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σποροκλίνη για το φύτρωμα, ενσωμάτωση οργανικών υλικών-υπολειμμάτων, έλεγχος ζιζανίων, αερισμός-ενεργοποίηση της βιολογικής δραστηριότητας.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις λόγοι.

Ερώτηση 3 — Επιπτώσεις της συμβατικής κατεργασίας στη δομή και η βιολογική αντιμετώπιση

Ερώτηση: Να αναλύσετε τις επιπτώσεις στη δομή του εδάφους από τη συμβατική κατεργασία του, καθώς και τον τρόπο αντιμετώπισης της κατεργασίας του εδάφους στα πλαίσια της βιολογικής καλλιέργειας.

Απάντηση:

Επιπτώσεις (σελ. 83): κάθε καλλιεργητική επέμβαση, κάθε «πέρασμα» με τα μηχανήματα, μπορεί να βλάψει τη δομή. Τα αρνητικά οφείλονται 1. στο βάρος των μηχανημάτων, 2. στον αριθμό των περασμάτων στην καλλιεργητική περίοδο, 3. στον χρόνο που επιλέγουμε για την επέμβαση, 4. στο είδος των εργαλείων και την κατεργασία που κάνουν. Η κυριότερη συνέπεια είναι η συμπίεση του εδάφους από το πάτημα και η καταστροφή των πόρων → περιορίζονται ο αερισμός, η κυκλοφορία του νερού και η ανάπτυξη-αναπνοή των ριζών. Ειδικότερα: το άροτρο αναστρέφει το έδαφος και χάνεται το πλούσιο σε οργανική ουσία επιφανειακό στρώμα, καταστρέφει τις ρίζες των πολυετών και καίει πολλή ενέργεια· η βαριά φρέζα δημιουργεί αδιαπέραστο στρώμα («τηγάνι») στο βάθος των λαμών και ψιλοχωματίζει την επιφάνεια → με τη βροχή κρούστα, λίμνασμα ή επιφανειακή απορροή· η άκαιρη κατεργασία σε πολύ υγρό έδαφος δίνει σκληρούς μεγάλους σβόλους που επηρεάζουν τη σοδειά για χρόνια, σε πολύ ξερό χαλάει τη δομή και καταπονεί τον εξοπλισμό (σελ. 84-85).
Αντιμετώπιση στη βιολογική καλλιέργεια (σελ. 83-87) — στηριζόμαστε στην πρόληψη και όχι στην τεχνητή συντήρηση με διαλυτά λιπάσματα και φάρμακα: 1. Βάρος: επιλέγουμε τα ελαφρότερα δυνατά μηχανήματα με την ισχύ που απαιτείται. 2. Περάσματα: ελάχιστη κατεργασία (minimum tillage) — τα λιγότερα δυνατά περάσματα, συνδυασμός εργασιών (π.χ. όργωμα και σπορά με τα μηχανήματα μαζί στον ελκυστήρα), ακαλλιέργεια (no tillage) όπου και όταν είναι δυνατόν — η μέθοδος Φουκουόκα (φυσική καλλιέργεια) σπέρνει κατευθείαν χωρίς όργωμα (ρύζι πάνω σε θερισμένο κριθάρι): το «αφράτεμα» το κάνουν τα βαθύρριζα φυτά χλωρής λίπανσης και οι γαιοσκώληκες· άλλη εφαρμογή η συνεχής ζωντανή εδαφοκάλυψη με βίκο ή τριφύλλια, όπου διατηρούμε δέντρα ή μεταφυτεύουμε κηπευτικά χωρίς πρόβλημα ζιζανίων. 3. Χρόνος: δουλεύουμε το έδαφος σε ενδιάμεση κατάσταση με λίγη υγρασία, στον «ρώγο» του. 4. Εργαλεία: ερπυστριοφόροι ελκυστήρες (το βάρος κατανέμεται σε μεγάλη επιφάνεια → βαριά εδάφη που στεγνώνουν δύσκολα)· αποφεύγουμε το άροτρο και τις βαθιές αρόσεις — βαθιά άροση μόνο για ήδη συμπαγές έδαφος ή ζιζάνια με ριζώματα (αγριάδα)· πολύδισκο-δισκοσβάρνα για σπάσιμο σβόλων, αερισμό, κόψιμο στελεχών και ελαφριά ενσωμάτωση χλωρής λίπανσης-κοπριάς· αποφεύγουμε τη βαριά φρέζα, ενώ τα μικρά φρεζάκια είναι κατάλληλα για κηπευτικά· καλλιεργητής = βασικό μηχάνημα για σκαλίσματα και ζιζάνια χωρίς τα μειονεκτήματα φρέζας-αρότρου· υπεδαφοκαλλιεργητής (ripper) για να σπάσουμε αδιαπέραστο στρώμα· σβάρνα με μακριά δόντια — ελαφριά, ιδανική για βιολογική καλλιέργεια ετήσιων (χαλαροί σβόλοι, μικρά ζιζάνια, ισοπέδωση).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιπτώσεις: συμπίεση και καταστροφή πόρων (βάρος, περάσματα, χρόνος, εργαλεία) → λιγότερος αερισμός, νερό, ρίζες· άροτρο αναστρέφει-χάνει το επιφανειακό στρώμα, φρέζα «τηγάνι»-κρούστα, άκαιρη κατεργασία σβόλοι. Αντιμετώπιση: ελαφρά μηχανήματα, minimum/no tillage (Φουκουόκα, ζωντανή εδαφοκάλυψη), κατεργασία στον «ρώγο», ερπυστριοφόροι, όχι άροτρο-βαριά φρέζα, καλλιεργητής, δισκοσβάρνα, ripper, σβάρνα με μακριά δόντια.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις αιτίες → συμπίεση + τα τέσσερα αντίστοιχα μέτρα με εργαλεία.

Ερώτηση 4 — Το πρόβλημα της συμβατικής γεωργίας στο έδαφος και η «εξυγίανση»

Ερώτηση: Να περιγράψετε τον τρόπο με τον οποίο η συμβατική γεωργία δημιουργεί πρόβλημα στο έδαφος και τον τρόπο αντιμετώπισης του προβλήματος με «εξυγίανση» του εδάφους.

Απάντηση:

Το ζωντανό έδαφος (σελ. 87-88): όταν στο έδαφος αναπτύσσεται όλη η τεράστια ποικιλία μικροοργανισμών που φυσιολογικά διαθέτει, δεν εμφανίζονται άξιες λόγου προσβολές από παθογόνα μικρόβια εδάφους (φουζάρια, φυτόφθορες) — μόνο ένα πολύ μικρό ποσοστό των ειδών είναι βλαβερό· με οργανική ουσία (κοπριές, χλωρές λιπάνσεις) και χωρίς τοξικές ουσίες βοηθούμε τους μη βλαβερούς, που ανταγωνίζονται τους παθογόνους και κρατούν τους πληθυσμούς τους μικρούς. Πώς η συμβατική γεωργία δημιουργεί το πρόβλημα: με μη ισορροπημένες χημικές λιπάνσεις και ανεπαρκή οργανική λίπανση δημιουργεί συχνά συνθήκες που ευνοούν τα φυτοπαθογόνα του εδάφους· όταν εκδηλωθεί προσβολή, καταφεύγει σε «απολύμανση» με εξαιρετικά τοξικές ουσίες — π.χ. βρωμιούχο μεθύλιο, επικίνδυνο για άνθρωπο και περιβάλλον — ή στην καλύτερη περίπτωση υπέρθερμο ατμό. Έτσι σκοτώνονται σχεδόν όλοι οι μικροοργανισμοί· βραχυπρόθεσμα λύνεται το άμεσο πρόβλημα, αλλά δημιουργείται βιολογικό κενό: αν ξαναγίνει μόλυνση με έστω μικρό πληθυσμό παθογόνου, αυτό χωρίς ανταγωνιστές πολλαπλασιάζεται ανενόχλητα και καταστρέφει τα φυτά. Η «εξυγίανση» στη βιολογική γεωργία: δεν υπάρχει η έννοια της «απολύμανσης» αλλά του «ζωντανέματος» του εδάφους — με τους χειρισμούς οργανικής λίπανσης και τις αμειψισπορές συνήθως δεν παρατηρούνται αξιόλογα προβλήματα. Αν εμφανιστούν περιστασιακά (ιδίως στη μετατροπή από συμβατική σε βιολογική, εντοπισμένα σε λίγα σημεία), προτείνεται η ηλιοθέρμανση: σε οπωρώνες, ανοιχτά χωράφια ή θερμοκήπια στη διακοπή της καλλιέργειας, το έδαφος καλύπτεται το καλοκαίρι για 6-7 εβδομάδες με διαφανές πλαστικό → ανεβαίνει η θερμοκρασία και πολλαπλασιάζονται οι μη βλαβεροί μικροοργανισμοί (ενώ μειώνονται ζιζάνια, νηματώδεις, παθογόνα — σελ. 96). Επιπλέον μέθοδοι εξυγίανσης περιγράφονται στο ειδικό μέρος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συμβατική: μη ισορροπημένες χημικές λιπάνσεις + λίγη οργανική ουσία ευνοούν τα παθογόνα → «απολύμανση» με βρωμιούχο μεθύλιο/ατμό → σκοτώνονται σχεδόν όλοι οι μικροοργανισμοί → βιολογικό κενό, νέα μόλυνση χωρίς ανταγωνιστές. Βιολογική: όχι απολύμανση αλλά «ζωντάνεμα» (οργανική ουσία, αμειψισπορές)· περιστασιακά ηλιοθέρμανση με διαφανές πλαστικό 6-7 εβδομάδες το καλοκαίρι.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μηχανισμός του προβλήματος (βιολογικό κενό) και η λογική του ζωντανέματος + ηλιοθέρμανση.

Ερώτηση 5 — Προβλήματα από τα αυτοφυή φυτά και η αντιμετώπισή τους

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα προβλήματα που δημιουργούν τα αυτοφυή φυτά στα καλλιεργούμενα και τον τρόπο αντιμετώπισής τους στη βιολογική γεωργία.

Απάντηση:

Προβλήματα (σελ. 89): όταν η καλλιέργεια «πνιγεί» από αγριόχορτα, απειλείται η παραγωγή: τα αγριόχορτα ανταγωνίζονται τα φυτά μας για θρεπτικά στοιχεία, νερό και ηλιακό φως, ενώ δυσχεραίνουν πολύ τις πρακτικές εργασίες, όπως η συγκομιδή. (Η συμβατική γεωργία απαντά με ζιζανιοκτόνα — > 50 % των γεωργικών φαρμάκων — με τίμημα ανθεκτικά είδη, βλάβη του χρήστη, ζημιά στην καλλιέργεια, μόλυνση υδάτων.) Αντιμετώπιση στη βιολογική γεωργία (σελ. 92-98): ξεκινά από την κατανόηση ότι για τη φύση κανένα φυτό δεν είναι «ζιζάνιο» και ότι η εμφάνισή τους εκφράζει την τάση του οικοσυστήματος για ισορροπία. Α. Προληπτικά μέτρα: 1. δημιουργία ποικιλομορφίας με αμειψισπορά (ξεχωριστή θέση), συγκαλλιέργεια, παράλληλη καλλιέργεια, φυτά εδαφοκάλυψης· 2. αύξηση της οργανικής ουσίας με κοπριά και υπολείμματα, που βοηθά έμμεσα και διευκολύνει την κατεργασία και την αφαίρεση των ζιζανίων. Β. Άμεσα μέτρα: καλλιεργητικά (ρύθμιση χρόνου σποράς και πυκνότητας φύτευσης)· μηχανικά (μικρά εργαλεία-σκαλιστήρια για λαχανικά και αρωματικά, χορτοκοπτικά-θαμνοκοπτικά για επικλινείς ελαιώνες και βάτα, ελαφριά επιφανειακή κατεργασία με σβάρνες μακριών δοντιών)· φυσικά (θερμική αντιμετώπιση με φλόγα/υπέρυθρη ακτινοβολία, ηλιοθέρμανση, εδαφοκάλυψη με μαύρο πλαστικό ή mulching με φυτικά υπολείμματα)· βιολογικά (ανώτερα φυτά ανταγωνιστές — τριφύλλια, ψυχανθή, δημητριακά· μικροοργανισμοί-«βιοζιζανιοκτόνα»· ελεγχόμενη βόσκηση βοοειδών, αιγοπροβάτων, πουλερικών). Στόχος: κάθε χρόνο όλο και λιγότερη ανάγκη για άμεσα μέσα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προβλήματα: ανταγωνισμός για θρεπτικά, νερό, φως και δυσκολία εργασιών (συγκομιδή) → απειλή της παραγωγής. Αντιμετώπιση: προληπτικά (ποικιλομορφία-αμειψισπορά, οργανική ουσία) και άμεσα μέτρα (καλλιεργητικά, μηχανικά, φυσικά, βιολογικά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο προβλήματα + πρόληψη/άμεσα μέτρα σε κατηγορίες.

Ερώτηση 6 — Προληπτικά μέτρα αντιμετώπισης των ζιζανίων

Ερώτηση: Να περιγράψετε τα προληπτικά μέτρα αντιμετώπισης των ζιζανίων στη βιολογική γεωργία.

Απάντηση:

Ο καλλιεργητής που θέλει να βρει την αιτία του προβλήματος και να δώσει ουσιαστική λύση χρειάζεται να κατανοήσει την τάση του οικοσυστήματος να ξαναβρεί την ισορροπία του (ομοιόσταση) — τάση που εκδηλώνεται και με την εμφάνιση επίμονων αγριόχορτων (σελ. 92). Στον βαθμό που θα υπηρετήσει αυτή την τάση με άλλα μέσα, θα μειώσει την πίεση των αγριόχορτων ως μηχανισμού αποκατάστασης, θα πετύχει μακροπρόθεσμα την αποδυνάμωσή τους και κάθε χρόνο θα χρειάζεται όλο και λιγότερο άμεσα μέσα (ψεκασμούς, κατεργασίες). Τα μέσα αυτά, σύμφωνα με τα δύο χαρακτηριστικά ενός σταθερού οικοσυστήματος, είναι: 1. Δημιουργία ποικιλομορφίας — με την αμειψισπορά (συστηματική εναλλαγή φυτών στο ίδιο έδαφος), που κατέχει ξεχωριστή θέση ανάμεσα στα μέτρα πρόληψης ιδιαίτερα για ζιζάνια, αλλά και με τη συγκαλλιέργεια, την παράλληλη καλλιέργεια και τα φυτά εδαφοκάλυψης. 2. Αύξηση της οργανικής ουσίας — με προσθήκη κοπριάς ή άλλων οργανικών υπολειμμάτων, που πέρα από τη θρέψη βοηθά έμμεσα στην αντιμετώπιση των αγριόχορτων και πρακτικά διευκολύνει πολύ την κατεργασία του εδάφους, όπως και την καταστροφή-αφαίρεση των ζιζανίων. Συμπληρωματικά, οι κανόνες της αμειψισποράς (σελ. 101-102) λειτουργούν προληπτικά: πυκνές μη σκαλιστικές καλλιέργειες σκιάζουν τα ζιζάνια, τα πολυετή χορτοδοτικά κόβονται πριν σποριάσουν τα αγριόχορτα, τα σκαλιστικά επιτρέπουν μηχανική καταστροφή, οι χειμερινές αφήνουν το χωράφι για βαθιά οργώματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατανόηση της ομοιόστασης και εξυπηρέτησή της: (1) ποικιλομορφία — αμειψισπορά (κύριο μέτρο), συγκαλλιέργεια, παράλληλη καλλιέργεια, φυτά εδαφοκάλυψης· (2) αύξηση οργανικής ουσίας με κοπριά-υπολείμματα, που βοηθά έμμεσα και διευκολύνει την κατεργασία και αφαίρεση των ζιζανίων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Λογική (ομοιόσταση) + δύο μέτρα.

Ερώτηση 7 — Άμεσα μέτρα αντιμετώπισης των ζιζανίων

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα άμεσα καλλιεργητικά, φυσικά, μηχανικά και βιολογικά μέτρα αντιμετώπισης των ζιζανίων στη βιολογική γεωργία.

Απάντηση:

Η ανάγκη για άμεσα μέτρα δεν παύει ποτέ (σελ. 92-98). Καλλιεργητικά: ρύθμιση του χρόνου σποράς και της πυκνότητας φύτευσης — μετακινώντας τον χρόνο σποράς ή την πυκνότητα του σπόρου μειώνουμε τα προβλήματα ζιζανίων. Μηχανικά: μια σειρά μικρών εργαλείων για τη μικρή εκμετάλλευση και κυρίως για λαχανικά και αρωματικά (π.χ. σκαλιστήρι «εκκρεμές»), χωρίς κατανάλωση ενέργειας και με μικρό κόστος — μεγάλο βήμα από το επίπονο ξεβοτάνισμα· στην Ελλάδα, με τα επικλινή-δύσβατα εδάφη (ελαιώνες), σημαντική βοήθεια τα χορτοκοπτικά/θαμνοκοπτικά για δύσκολα πολυετή ζιζάνια όπως τα βάτα· στις μεγάλες καλλιέργειες αποφεύγονται τα βαριά παρελκόμενα που αναστρέφουν το έδαφος και προτιμώνται μηχανήματα ελαφριάς, επιφανειακής κατεργασίας — κυρίως οι οδοντωτές σβάρνες με μακριά δόντια. Φυσικά: θερμική αντιμετώπιση — όχι τόσο το κάψιμο, όσο η επίδραση με φλόγα ή υπέρυθρη (θερμική) ακτινοβολία, αποτελεσματική και χωρίς επιπτώσεις, σε γραμμικές καλλιέργειες που έχουν αναπτυχθεί (καλαμπόκι, βαμβάκι) και στη δενδροκομία· ηλιοθέρμανση — κάλυψη με διαφανές πλαστικό το καλοκαίρι → μείωση ζιζανίων, νηματωδών, παθογόνων, ευκολότερο ξεβοτάνισμα στα κηπευτικά· εδαφοκάλυψη — με μαύρο πλαστικό (αποτελεσματικό, κρατά την υγρασία, αλλά σκίζεται και ρυπαίνει) ή φυσική (mulching) με ξερά χόρτα, άχυρο, πριονίδι (παρεμπόδιση ζιζανίων, θερμοκρασία, υγρασία, σταδιακή χουμοποίηση → καλύτερη δομή· δενδροκομία, αμπελουργία, λαχανοκομία, φράουλες). Βιολογικά: ανώτερα φυτά ως ανταγωνιστές — φυτά εδαφοκάλυψης όπως τα τριφύλλια (ψυχανθή, και δημητριακά) σε πολυετείς ή γραμμικές καλλιέργειες περιορίζουν με σκίαση τα ζιζάνια και ελέγχουν τη διάβρωση, με προσοχή στον ανταγωνισμό για νερό σε ξηρές ζώνες· μικροοργανισμοί — εξειδικευμένοι φυτοπαθογόνοι μύκητες κατά δύσκολου ζιζανίου, ως σκευάσματα «βιοζιζανιοκτόνων»· ανώτερα ζώα — ελεγχόμενη βόσκηση βοοειδών, αιγοπροβάτων ή πουλερικών σε πολυετείς φυτείες και δενδροκομεία (και αξιοποίηση της κοπριάς).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Καλλιεργητικά: χρόνος σποράς-πυκνότητα. Μηχανικά: μικρά εργαλεία-σκαλιστήρια, χορτοκοπτικά/θαμνοκοπτικά, ελαφριά επιφανειακή κατεργασία (σβάρνες με μακριά δόντια). Φυσικά: θερμική (φλόγα-υπέρυθρη), ηλιοθέρμανση, εδαφοκάλυψη (μαύρο πλαστικό, mulching). Βιολογικά: φυτά ανταγωνιστές (τριφύλλια), μικροοργανισμοί-βιοζιζανιοκτόνα, ελεγχόμενη βόσκηση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις κατηγορίες με τα μέσα καθεμιάς.

Ερώτηση 8 — Παράγοντες γονιμότητας του εδάφους

Ερώτηση: Να αναλύσετε τους παράγοντες που συμβάλλουν στη γονιμότητα του εδάφους.

Απάντηση:

Στη βιοκαλλιέργεια το έδαφος θεωρείται ζωντανός οργανισμός· σε ένα γόνιμο έδαφος οι οργανισμοί βρίσκονται σε δυναμική ισορροπία που απομακρύνει κάθε μόνιμη διαταραχή-«ασθένεια του εδάφους» (σελ. 98). Δύο παράγοντες συμβάλλουν στη γονιμότητα: 1. Η οργανική ουσία (4.2.1): το οργανικό μέρος του εδάφους — ζωικά και φυτικά υπολείμματα σε διαδικασία αποικοδόμησης, που γίνεται διαδοχικά από τα μικρά ζώα του εδάφους (αρθρόποδα, γαιοσκώληκες), μετά από μύκητες και βακτήρια, παράγοντας συστατικά πολύτιμα για τη γονιμότητα. Χούμος είναι το τμήμα της οργανικής ουσίας που μετά την ολοκλήρωση της αποικοδόμησης σταθεροποιείται ως χουμικά σύμπλοκα — σύμπλοκα οργανικών ενώσεων και ανόργανων στοιχείων σε αφομοιώσιμη μορφή, στα οποία τα θρεπτικά συγκρατούνται σταθερά, δεν ξεπλένονται στα βαθύτερα στρώματα και παραμένουν διαθέσιμα στις ρίζες (σελ. 98-99). 2. Η βιολογική δραστηριότητα (4.2.2): το έδαφος πρέπει να περιέχει μεγάλο αριθμό και ποικιλία οργανισμών, ώστε να επιτελεί λειτουργίες όπως α) η δέσμευση αζώτου από την ατμόσφαιρα (ελεύθεροι αζωτοδεσμευτικοί μικροοργανισμοί), β) η διαλυτοποίηση του φωσφόρου και του καλίου από τα ορυκτά του εδάφους και η παροχή τους στα φυτά σε αφομοιώσιμη μορφή, γ) η παραγωγή αερίων, όπως το CO₂, που διευκολύνουν την ανάπτυξη των ριζών και αντιστέκονται στη συμπίεση. Ο βασικός τρόπος για βιολογικά δραστήριο έδαφος είναι η παροχή άφθονης οργανικής ουσίας — τροφή των οργανισμών (σελ. 100). Οι δύο παράγοντες είναι αλληλένδετοι: η οργανική ουσία τρέφει τη βιολογική δραστηριότητα και αυτή μετατρέπει την οργανική ουσία σε χούμο και θρεπτικά· μαζί καθορίζουν και τη δομή (Διάγραμμα 4.1).

Σύνοψη: (ενδεικτική) (1) Οργανική ουσία: υπολείμματα σε αποικοδόμηση (ζώα εδάφους → μύκητες → βακτήρια), με τελικό σταθερό προϊόν τον χούμο (χουμικά σύμπλοκα αφομοιώσιμα, δεν ξεπλένονται). (2) Βιολογική δραστηριότητα: πλήθος-ποικιλία οργανισμών που δεσμεύουν άζωτο, διαλυτοποιούν P-K, παράγουν CO₂· εξασφαλίζεται με άφθονη οργανική ουσία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο παράγοντες, ορισμός χούμου, τρεις λειτουργίες της βιολογικής δραστηριότητας.

Ερώτηση 9 — Τρόποι διατήρησης και βελτίωσης της γονιμότητας

Ερώτηση: Να περιγράψετε τους τρόπους με τους οποίους διατηρείται και βελτιώνεται η γονιμότητα του εδάφους στην πράξη.

Απάντηση:

Η διατήρηση και βελτίωση της γονιμότητας επιτυγχάνεται στην πράξη με τους παρακάτω τρόπους (σελ. 100-122): 1. Αμειψισπορά — η συστηματική, προγραμματισμένη κυκλική εναλλαγή καλλιεργειών στο ίδιο χωράφι (ετήσιες καλλιέργειες), γιατί τα εδάφη «κουράζονται» με το ίδιο φυτό (ουσίες που συσσωρεύονται, παθογόνα)· με προγράμματα βάσει απαιτήσεων σε θρεπτικά, οργανικής ουσίας-αζώτου που αφήνει κάθε φυτό, ριζικού συστήματος, εργασιών, εισοδήματος, και με κανόνες (σκαλιστικά-σιτηρά-ψυχανθή, τόσα τεμάχια όσα τα χρόνια του κύκλου, 5-7 έτη για πολυετή κ.λπ.· παραδείγματα βίκος-σιτάρι, σόγια-καλαμπόκι-σιτάρι). 2. Χλωρή λίπανση — σπορά ψυχανθών (ή μείγματος) και παράχωμα στην άνθηση: εμπλουτισμός με οργανική ουσία και άζωτο (βιολογική δέσμευση στα φυμάτια)· προϋπόθεση το νερό, μεταξύ δύο καλλιεργειών· επιπλέον εδαφοκάλυψη, αξιοποίηση βροχών, χαλάρωση υπεδάφους (Πίνακας 4.4). 3. Κοπριά — τα απόβλητα των αγροτικών ζώων, ο παραδοσιακός τρόπος αναπλήρωσης· πολύτιμη πηγή N, P, K, ιχνοστοιχείων και οργανικής ουσίας, αρκεί να είναι σε επαρκή ποσότητα και καλής ποιότητας — όχι νωπή (βλαβερές ουσίες), όχι πολύ παλιά-ξερή (χωρίς άζωτο), αλλά χουμοποιημένη-ώριμη. 4. Κομπόστ (κοπρόχωμα) — σταθεροποιημένο υλικό από ελεγχόμενη αερόβια αποικοδόμηση ποικιλίας φυτικών-ζωικών υλικών σε σωστή αναλογία C/N (15-20:1), σε επιφανειακό σωρό με αερισμό-υγρασία, ή με τη μέθοδο του σκωληκοτροφείου· περιέχει χούμο, όλα τα θρεπτικά, ορμόνες, ωφέλιμους μικροοργανισμούς και μπαίνει άφοβα σε κάθε καλλιέργεια. 5. Διάφορα άλλα υλικά — όταν τεκμηριωμένα (με άδεια του Οργανισμού Ελέγχου) χρειάζεται συγκεκριμένο στοιχείο: σκόνες πετρωμάτων (φωσφορίτες, καϊνίτες, κιζερίτης, ασβεστόλιθοι-δολομίτες), εκχυλίσματα φυκιών και φυτών, υποπροϊόντα βιομηχανιών (βαμβακόπιτα, βινάσση), στάχτη ξύλων, ζωικά άλευρα (αιματάλευρα, κερατάλευρα, οστεάλευρα κ.ά.). Με σωστό πρόγραμμα βασισμένο στα 1-4 και ποικιλίες που ταιριάζουν στην περιοχή, είναι απίθανο να παρουσιαστούν τροφοπενίες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αμειψισπορά (κυκλική εναλλαγή), χλωρή λίπανση (ψυχανθή, παράχωμα στην άνθηση → οργανική ουσία + Ν), κοπριά (ώριμη-χουμοποιημένη, επαρκής), κομπόστ (αερόβια αποικοδόμηση ποικιλίας υλικών), και συμπληρωματικά φυσικά υλικά (πετρώματα, φύκια, υποπροϊόντα, στάχτη, ζωικά άλευρα) με άδεια του Οργανισμού Ελέγχου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Πέντε τρόποι με λίγες λέξεις για τον καθένα.

Ερώτηση 10 — Ο ρόλος των ψυχανθών στη βιολογική δέσμευση του αζώτου

Ερώτηση: Να αναφέρετε το ρόλο των ψυχανθών στη βιολογική δέσμευση του αζώτου.

Απάντηση:

Το άζωτο είναι πολύ σημαντικό στοιχείο και τα φυτά το χρειάζονται σε μεγάλες ποσότητες· αν και το αέριο άζωτο αποτελεί το 79 % του ατμοσφαιρικού αέρα, τα φυτά δεν μπορούν να το χρησιμοποιήσουν σε αυτή τη μορφή — αξιοποιούν μόνο τις ενώσεις του στο έδαφος (αμμωνιακά και νιτρικά άλατα), που προέρχονται από την αποσύνθεση υπολειμμάτων, τη δέσμευση από μικροοργανισμούς και μικρές ποσότητες οξειδίων από τις αστραπές (σελ. 106). Μεγάλη ποσότητα αφομοιώσιμου αζώτου δίνουν τα αζωτοβακτήρια, που παίρνουν το αέριο άζωτο και το μετατρέπουν σε χρησιμοποιήσιμες ενώσεις· ορισμένα ζουν ελεύθερα, ενώ άλλα συμβιώνουν με τις ρίζες των ψυχανθών. Ο ρόλος των ψυχανθών: στις ρίζες τους τα βακτήρια δημιουργούν εξογκώματα, τα φυμάτια, μέσα στα οποία γίνεται η δέσμευση του αζώτου. Ωφελείται άμεσα και το ψυχανθές (έχει έτοιμο αφομοιώσιμο άζωτο) και το μικρόβιο (παίρνει στοιχεία από τις ρίζες) — συμβίωση. Όταν παραχώσουμε τα ψυχανθή (χλωρή λίπανση), τα φυμάτια παραμένουν στο χώμα και απελευθερώνουν σιγά-σιγά αφομοιώσιμο άζωτο, χρήσιμο για την επόμενη καλλιέργεια ή τα δέντρα. Στα γεωργικά εδάφη το 80 % του βιολογικά δεσμευόμενου αζώτου προέρχεται από τα συμβιωτικά βακτήρια και μόνο 20 % από τα ελεύθερα (σελ. 107). Ποσότητες (Πίνακας 4.3, kg N/στρ./έτος): μηδική 22, λούπινα 17, μελίλωτος 13, τριφύλλι λειμώνιο 13, φακή 11,5, τριφύλλι σαρκόχρουν 10,5, βίγνα 10, τριγονέλλα 9, βίκος 9, μπιζέλια 8, σόγια 6,5, αραχίδα 4,5, φασόλια 4,5. Προϋποθέσεις: να υπάρχουν οι κατάλληλες, παραγωγικές φυλές μικροοργανισμών — αλλιώς εμβολιασμός (επικάλυψη του σπόρου ή σκόνη στο έδαφος)· τα παρασιτοκτόνα καταστρέφουν τα βακτήρια και τα αζωτούχα χημικά λιπάσματα τα κάνουν να δεσμεύουν ελάχιστο άζωτο (βρίσκουν έτοιμη τροφή).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα ψυχανθή συμβιώνουν με αζωτοβακτήρια που σχηματίζουν φυμάτια στις ρίζες τους και δεσμεύουν το ατμοσφαιρικό άζωτο (79 % του αέρα, αλλιώς μη αξιοποιήσιμο)· ωφελούνται φυτό και μικρόβιο· μετά το παράχωμα τα φυμάτια απελευθερώνουν σιγά-σιγά αφομοιώσιμο Ν για την επόμενη καλλιέργεια· 80 % της βιολογικής δέσμευσης από συμβιωτικά βακτήρια· μηδική 22 kg N/στρ.· χρειάζονται κατάλληλες φυλές (εμβολιασμός), όχι παρασιτοκτόνα-αζωτούχα λιπάσματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Φυμάτια-συμβίωση-απελευθέρωση-80/20.

Ερώτηση 11 — Κατάλληλα και ακατάλληλα υλικά για κομποστοποίηση

Ερώτηση: Να ταξινομήσετε σε δύο στήλες τα κατάλληλα και τα ακατάλληλα για κομποστοποίηση υλικά.

Απάντηση:

ΚΑΤΑΛΛΗΛΑ (σελ. 110-111) — Φυτικά: υπολείμματα καλλιεργειών (φύλλα, κομμένη χλόη, αγριόχορτα, ψιλοκομμένα κλαριά, κοτσάνια, άχυρα)· πριονίδια· υπολείμματα κουζίνας (φλούδες λαχανικών, φρούτων)· υπολείμματα γεωργικών βιομηχανιών (φύλλα ελιάς από ελαιουργεία, στέμφυλα οινοποιείων, υπολείμματα εκκοκκισμού βαμβακιού). Ζωικά: κοπριές (αγελάδες, αιγοπρόβατα, άλογα, κουνέλια, πουλερικά)· αιματάλευρα, κρεατάλευρα· τρίχες και μαλλί ζώων· κελύφη αυγών και οστράκων θρυμματισμένα. Διάφορα: φύκια θαλάσσης (ξεπλυμένα αν είναι πολλά, για το αλάτι)· στάχτη από ξύλα (όχι χημικά επεξεργασμένα)· σκόνη πετρωμάτων· σκόνη ασβέστη· ποσότητα παλιού κομπόστ ως «εμβόλιο» της ζύμωσης.
ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΑ (σελ. 112) — Φυτικά: μέρη φυτών ραντισμένα με φυτοφάρμακα· άρρωστα φυτά· φύλλα ευκαλύπτου, τούγιας, συκιάς· λάδια από φαγητά, αποφάγια μαγειρεμένων φαγητών. Ζωικά: κόκαλα, εντόσθια, κρέατα, τυροκομικά, αποφάγια μαγειρεμένων φαγητών. Διάφορα: πλαστικά, μεταλλικά αντικείμενα, γυαλιά, έγχρωμα χαρτιά, χρώματα και γενικά χημικές ουσίες. «Ο σωρός του κομπόστ δεν είναι σκουπιδότοπος». Προσοχή στις αναλογίες: φρέσκα φύλλα ελιάς ≤ 35-40 % του όγκου (σκληρά, αργούν να αποσυντεθούν), πευκοβελόνες ≤ 10-15 % (ρετσίνι καθυστερεί τη ζύμωση)· άριστη αναλογία C/N 15-20:1 (φρέσκα-πράσινα + ξερά υλικά).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κατάλληλα: φυτικά υπολείμματα (φύλλα, χλόη, κλαριά, άχυρα, πριονίδια, φλούδες, φύλλα ελιάς, στέμφυλα), κοπριές, αιματάλευρα-κρεατάλευρα, τρίχες-μαλλί, κελύφη αυγών-οστράκων, φύκια, στάχτη ξύλων, σκόνη πετρωμάτων-ασβέστη, παλιό κομπόστ. Ακατάλληλα: ραντισμένα ή άρρωστα φυτά, φύλλα ευκαλύπτου-τούγιας-συκιάς, λάδια-αποφάγια, κόκαλα-εντόσθια-κρέατα-τυροκομικά, πλαστικά-μέταλλα-γυαλιά-έγχρωμα χαρτιά-χρώματα-χημικά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Δύο στήλες × τρεις κατηγορίες (φυτικά, ζωικά, διάφορα).

Ερώτηση 12 — Προετοιμασία και χειρισμός του σωρού κομπόστ

Ερώτηση: Να περιγράψετε τον τρόπο προετοιμασίας ενός σωρού κομπόστ και τους χειρισμούς που απαιτούνται.

Απάντηση:

Όταν δεν υπάρχουν ιδιαίτερες εγκαταστάσεις, η πιο πρόσφορη είναι η μέθοδος του επιφανειακού σωρού (σελ. 113-114). Θέση και βάση: τα υλικά στρώνονται σε ένα μέρος του χωραφιού πάνω σε ζωντανό χώμα, που έχει προηγουμένως χαλαρωθεί και σκαφτεί ελαφρά (≈ 10 πόντους). Διαστάσεις: ο σωρός γίνεται μακρόστενος, πλάτος 1,5-2 m, ύψος 1,30 m, μήκος ανάλογο με τα υλικά. Στρώσιμο: στη βάση χονδροειδές υλικό (κλαδιά) για να κυκλοφορεί ο αέρας· από πάνω τα υλικά σε στρώματα — π.χ. σε στρώση ξερών φύλλων τοποθετούμε χλωρά φύλλα και υπολείμματα κουζίνας, ακολουθεί στρώση χώματος ή κοπριάς κ.ο.κ.· με θρυμματιστή αξιοποιούμε και τα κλαδιά από κλαδέματα (ομογενοποιημένο υλικό με κατάλληλη υγρασία, εύκολο ανακάτεμα). Αερισμός και υγρασία: φροντίζουμε να περνά αέρας μέσα από τον σωρό (θέλουμε αερόβια ζύμωση) και υγρασία γύρω στο 40-50 %, ώστε οι μικροοργανισμοί να συνεχίζουν τη δραστηριότητά τους — σε σωρούς στον ήλιο το καλοκαίρι πρέπει να υπάρχει δυνατότητα ποτίσματος. Κάλυψη: όταν στρωθούν όλα τα υλικά, σκεπάζουμε με λεπτή στρώση χώματος και από πάνω ξερά χόρτα ή άχυρα. Χώρος: μέρη προφυλαγμένα από ισχυρούς ανέμους, με αρκετό χώρο γύρω για να περνά ελκυστήρας ή φορτηγό και να αναστραφεί ο σωρός· φροντίδα για την αποχέτευση των υγρών της κομποστοποίησης. Χειρισμοί κατά τη διαδικασία: παρακολούθηση της θερμοκρασίας (ανεβαίνει ως 60 °C και μετά πέφτει)· όταν καταναλωθούν τα χλωρά υλικά και μπουν γαιοσκώληκες-αρθρόποδα, ο παραγωγός επιταχύνει με 2-3 γυρίσματα του σωρού (η κορυφή στη βάση του νέου, οι πλευρές στη μέση, η βάση στην κορυφή — Εργαστήριο 5), ελέγχοντας κάθε φορά την υγρασία και ξανασκεπάζοντας· η κομποστοποίηση ολοκληρώνεται στους 5-5,5 μήνες, όταν το υλικό είναι ομοιογενές, δεν ξεχωρίζουν τα αρχικά υλικά και μυρίζει ευχάριστα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιφανειακός σωρός πάνω σε χαλαρωμένο ζωντανό χώμα, μακρόστενος 1,5-2 m × 1,30 m, χονδροειδή κλαδιά στη βάση, υλικά σε στρώματα (ξερά-χλωρά-χώμα/κοπριά), αερισμός για αερόβια ζύμωση, υγρασία 40-50 % (πότισμα), κάλυψη με χώμα + άχυρα, θέση απάνεμη με χώρο και αποχέτευση· χειρισμοί: παρακολούθηση θερμοκρασίας, 2-3 γυρίσματα, έλεγχος υγρασίας, ολοκλήρωση σε 5-5,5 μήνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Βάση, διαστάσεις, στρώσιμο, αερισμός-υγρασία, κάλυψη, θέση, γυρίσματα.

Ερώτηση 13 — Φάσεις της κομποστοποίησης

Ερώτηση: Να αναλύσετε τις φάσεις κατά την πορεία της κομποστοποίησης.

Απάντηση:

Η διαδικασία (σελ. 114): μόλις σχηματιστεί ο σωρός, αερόβιοι μικροοργανισμοί (βακτήρια, μύκητες) τρέφονται με τα πιο χλωρά υλικά· ο αριθμός τους αυξάνεται ταχύτατα και ο ρυθμός αποικοδόμησης επιταχύνεται → η θερμοκρασία ανεβαίνει ως τους 60 °C από τη θερμότητα των μικροοργανισμών· στη θερμοκρασία αυτή σκοτώνονται οι σπόροι των αγριόχορτων και πολλοί παθογόνοι. Μόλις καταναλωθούν τα χλωρά, ο ρυθμός επιβραδύνεται (τεμαχισμός σκληρότερων υλικών), η θερμοκρασία πέφτει και μεγαλύτεροι οργανισμοί (γαιοσκώληκες, αρθρόποδα), που δεν ζουν σε υψηλές θερμοκρασίες, μπαίνουν από το έδαφος και συνεχίζουν με τα σκληρότερα υλικά· ο παραγωγός επιταχύνει με 2-3 γυρίσματα· ολοκλήρωση στους 5-5,5 μήνες. Οι τέσσερις φάσεις (Πίνακας 4.6, σελ. 115): 1η — Αποικοδόμησης: δραστηριοποίηση βακτηρίων, γρήγορος μεταβολισμός, υψηλές θερμοκρασίες που, αν δεν ελεγχθούν, φτάνουν και τους 70 °C· καταστροφή παθογόνων παραγόντων, σπόρων, φύτρων. 2η — Μετασχηματισμού: ανάπτυξη διαφόρων μυκήτων, πτώση της θερμοκρασίας και μετασχηματισμός του υλικού. 3η — Οικοδόμησης: είσοδος στον σωρό μικρών ζωυφίων (σκουλήκια, πρωτόγονα έντομα, αραχνοειδή, ακάρεα, πολύποδα), που τεμαχίζουν ακόμη περισσότερο τα υλικά. 4η — Οικοδόμησης: μέσω του γαιοσκώληκα γίνεται η σύνδεση ορυκτών και οργανικών ουσιών (χουμικά σύμπλοκα). Καθ' όλη την πορεία είναι απαραίτητοι ο αερισμός (αερόβια ζύμωση) και η υγρασία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πορεία: αερόβιοι μικροοργανισμοί → θερμοκρασία ως 60 °C (νεκρώνονται σπόροι-παθογόνα) → επιβράδυνση, πτώση θερμοκρασίας, είσοδος γαιοσκωλήκων-αρθροπόδων → 5-5,5 μήνες. Φάσεις: 1η αποικοδόμησης (βακτήρια, ως 70 °C, καταστροφή παθογόνων-σπόρων), 2η μετασχηματισμού (μύκητες, πτώση θερμοκρασίας), 3η οικοδόμησης (μικρά ζωύφια τεμαχίζουν), 4η οικοδόμησης (γαιοσκώληκας συνδέει ορυκτά-οργανικά).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερις φάσεις με οργανισμούς, θερμοκρασία, αποτέλεσμα.

Ερώτηση 14 — Η μέθοδος του σκωληκοτροφείου

Ερώτηση: Να περιγράψετε τη μέθοδο του σκωληκοτροφείου για την παρασκευή κομπόστ.

Απάντηση:

Είναι παραλλαγή της κομποστοποίησης που χρησιμοποιεί γαιοσκώληκες και δίνει κομπόστ πολύ καλής ποιότητας σε πιο σύντομο χρόνο· εφαρμόζεται σε μικρή κλίμακα (κήπος) ή σε μεγάλη για εμπορική εκμετάλλευση (σελ. 116-117). Εγκατάσταση: τα υλικά-πρώτη ύλη μπαίνουν σε ειδικά φτιαγμένες τάφρους ή διαμορφώνονται σε επιφανειακούς σωρούς και «μπολιάζονται» με γόνο γαιοσκωλήκων — τα σκουλήκια συγκεντρώνονται από τη γειτονική περιοχή με απλές μεθόδους ή αγοράζονται από επιχειρήσεις παρασκευής κομπόστ από γαιοσκώληκες (χρησιμοποιούν τα πιο παραγωγικά είδη). Λειτουργία: μέσα στη μάζα χώματος και φυτικών-ζωικών υπολειμμάτων τα σκουλήκια τρέφονται με τις οργανικές ουσίες σε αποσύνθεση και αποβάλλουν περιττώματα που περιέχουν θρεπτικά στοιχεία σε συμπυκνωμένη, εύκολα αφομοιώσιμη μορφή, χουμικά οξέα, φυσικές ορμόνες αύξησης, βιταμίνες και άλλες χρήσιμες ουσίες· τελικά διαμορφώνουν όλη τη μάζα σε κομπόστ με καλή κοκκώδη δομή. Απαραίτητη πάντα αρκετή υγρασία (Εργαστήριο 6: ≈ 90 % και σκοτάδι· ιδανική η αλογίσια κοπριά, καλό μείγμα 60 % κοπριά + 40 % κομμένο γκαζόν). Παραλαβή: στις επιχειρηματικές μονάδες, μετά την αφαίρεση των σκουληκιών με ειδικές μεθόδους, το κομπόστ κοσκινίζεται, ρυθμίζεται η υγρασία του, σακιάζεται και πωλείται. Στο «σπιτικό» εκτροφείο ο διαχωρισμός γίνεται με εναλλάξ τοποθέτηση των υλικών σε δύο χώρους με μεσοχώρισμα από τούβλα, των οποίων οι τρύπες επιτρέπουν τη μετακίνηση των σκουληκιών: όταν στον έναν χώρο ολοκληρωθεί η κομποστοποίηση, βάζουμε «φρέσκα» υλικά στον άλλο, τα σκουλήκια μετακινούνται εκεί για να τραφούν, και παραλαμβάνουμε το έτοιμο κομπόστ.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υλικά σε τάφρους ή σωρούς «μπολιάζονται» με γόνο γαιοσκωλήκων (από την περιοχή ή επιχειρήσεις)· τα σκουλήκια τρώνε τις οργανικές ουσίες και αποβάλλουν περιττώματα με συμπυκνωμένα αφομοιώσιμα θρεπτικά, χουμικά οξέα, ορμόνες, βιταμίνες → κοκκώδες κομπόστ γρηγορότερα και καλύτερης ποιότητας· πάντα αρκετή υγρασία· επιχειρηματικά: αφαίρεση σκουληκιών, κοσκίνισμα, ρύθμιση υγρασίας, σάκιασμα· σπιτικό: δύο χώροι με τρύπιο τούβλινο μεσοχώρισμα, εναλλάξ τροφοδοσία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Μπόλιασμα, δράση σκουληκιών, προϊόν, διαχωρισμός (επιχειρηματικά/σπιτικό).

Ερώτηση 15 — Διάφορα άλλα υλικά για λίπανση

Ερώτηση: Να αναφέρετε διάφορα άλλα υλικά που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για λίπανση.

Απάντηση:

Τα βασικά μέσα γονιμότητας είναι η αμειψισπορά, η χλωρή λίπανση, η κοπριά και το κομπόστ· με σωστό πρόγραμμα και κατάλληλες ποικιλίες είναι απίθανες οι τροφοπενίες. Όταν όμως υπάρχει άμεση ανάγκη για συγκεκριμένο στοιχείο, χρησιμοποιούνται υλικά από την αγορά ή αυτοπαρασκευής, αφού τεκμηριωθεί η ανάγκη και ενημερωθεί ο Οργανισμός Ελέγχου για άδεια (σελ. 118-120): 1. Λειοτριβημένα πετρώματα-σκόνες πετρωμάτων: φυσικά πετρώματα με φώσφορο (φωσφορίτες, απατίτες), κάλιο (καϊνίτες, λαγκμπεϊνίτες), μαγνήσιο (κιζερίτης), ασβέστιο (ασβεστόλιθοι, δολομίτες)· είναι η πρώτη ύλη και των συμβατικών λιπασμάτων, αλλά εδώ χρησιμοποιούνται χωρίς χημική επεξεργασία με οξέα, γι' αυτό η δράση τους είναι πιο αργή. 2. Εκχυλίσματα θαλάσσιων φυκιών: κυρίως Ascophyllum nodosum ή Laminaria, σε υγρή συμπυκνωμένη μορφή ή νιφάδες, με ριζοπότισμα ή διαφυλλικά· μικρές ποσότητες από όλα τα στοιχεία + αυξητικές ορμόνες και ορμόνες ριζοβολήματος, ενισχύουν την αντοχή σε ασθένειες και αντίξοες συνθήκες· ορισμένα έχουν 10-15 % κάλιο. 3. Εκχυλίσματα φυτών: ρετσινολαδιά, γιούκα, νημ κ.ά., συχνά σε μείγμα με φύκια — μερικά έχουν και φυτοπροστατευτική δράση. 4. Υποπροϊόντα βιομηχανικής επεξεργασίας φυτικών προϊόντων: βαμβακόπιτα και υπολείμματα ελαιούχων σπόρων, φύτρα βύνης, βινάσση (υπόλειμμα απόσταξης οινοπνεύματος από μελάσα ζάχαρης — ≈ 40 % κάλιο). 5. Στάχτη από ξύλα: ασβέστιο 30-50 %, κάλιο 8-15 %, φώσφορος 3-7 % — μόνο από ξύλα χωρίς χημικές επεμβάσεις (όχι καμένα πλαστικά, όχι εμποτισμένα). 6. Υλικά ζωικής προέλευσης (υψηλό, αφομοιώσιμο άζωτο, ορισμένα και P, λίγο K-Fe): αιματάλευρα ≈ 13 % N, κερατάλευρα 14 % N (+ λίγο P, K), ιχθυάλευρα 4-10 % N, ≈ 3 % P, οστεάλευρα 18-22 % P, πουπουλάλευρα ≈ 13 % N, παρασκευάσματα ζωικού επιθηλίου 13-15 % N. Στην Ελλάδα σήμερα υπάρχει πλήρης κάλυψη των βιοκαλλιεργητών σε εμπορικά παρασκευάσματα λίπανσης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Με άδεια του Οργανισμού Ελέγχου: σκόνες πετρωμάτων (φωσφορίτες-απατίτες P, καϊνίτες-λαγκμπεϊνίτες K, κιζερίτης Mg, ασβεστόλιθοι-δολομίτες Ca, χωρίς χημική επεξεργασία), εκχυλίσματα φυκιών (Ascophyllum, Laminaria — θρεπτικά, ορμόνες, K 10-15 %), εκχυλίσματα φυτών (ρετσινολαδιά, γιούκα, νημ), υποπροϊόντα βιομηχανιών (βαμβακόπιτα, φύτρα βύνης, βινάσση 40 % K), στάχτη ξύλων (Ca 30-50 %, K 8-15 %, P 3-7 %), ζωικά άλευρα (αιματάλευρα 13 % N, κερατάλευρα 14 % N, ιχθυάλευρα, οστεάλευρα 18-22 % P, πουπουλάλευρα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Έξι ομάδες υλικών με χαρακτηριστικές περιεκτικότητες.

Ερώτηση 16 — Υλικά για τροφοπενίες φωσφόρου, καλίου, ασβεστίου, μαγνησίου

Ερώτηση: Να επιλέξετε τα υλικά που θα χρησιμοποιήσετε σε συγκεκριμένες τροφοπενίες φωσφόρου, καλίου, ασβεστίου και μαγνησίου.

Απάντηση:

Σύμφωνα με τη σελ. 121: Έλλειψη φωσφόρου (δεν είναι σπάνια σε λαχανικά): φωσφορικά πετρώματα — φωσφορίτες (20-30 % P, σχετικά αργή δράση)· για γρηγορότερη δράση ιχθυάλευρα (25 % P) και οστεάλευρα (18-22 % P)· επίσης guano (κοπριά θαλασσοπουλιών, 12 % P). Έλλειψη καλίου (ελαιώνες σε φτωχά σε κάλιο εδάφη, αμπέλι, κηπευτικά): πετρώματα θειικού καλίου με άλατα μαγνησίου (22-30 % K, 10-18 % Mg)· καλιούχο λίπασμα από υπολείμματα ζαχαροβιομηχανίας (βινάσση, 40 % K)· στάχτη από ξύλα (8-15 % K). Έλλειψη ασβεστίου: διάφορες μορφές ανθρακικού ασβεστίου (μαρμαρόσκονη, κιμωλία) ή σκόνη σβησμένου ή άσβηστου ασβέστη· επίσης σκόνη δολομίτη (περιέχει και μαγνήσιο)· στις μηλιές επιτρέπεται από τον κανονισμό της Ε.Ε. ψεκασμός με χλωριούχο ασβέστιο. Έλλειψη μαγνησίου: προσθήκη κιζερίτη (θειικό μαγνήσιο) — και ο δολομίτης ή τα καλιούχα πετρώματα με άλατα μαγνησίου συνεισφέρουν Mg. (Για πληρότητα: άζωτο → χλωρή λίπανση, κοπριά, κομπόστ, σπάνια αιματάλευρο-κερατάλευρο-πούπουλα· ιχνοστοιχεία → οργανική λίπανση, εκχυλίσματα φυκιών· σίδηρος → ρινίσματα σιδήρου, χηλικός σίδηρος με άδεια· βόριο → βόρακας.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) P: φωσφορίτες (20-30 %, αργά), ιχθυάλευρα (25 %) και οστεάλευρα (18-22 %) γρηγορότερα, guano 12 %. K: πετρώματα θειικού καλίου με άλατα Mg (22-30 % K), καλιούχο ζαχαροβιομηχανίας 40 %, στάχτη 8-15 %. Ca: ανθρακικό ασβέστιο (μαρμαρόσκονη, κιμωλία), σκόνη σβησμένου/άσβηστου ασβέστη, δολομίτης, χλωριούχο ασβέστιο σε μηλιές. Mg: κιζερίτης (θειικό μαγνήσιο).

Κριτήρια αξιολόγησης:

Τέσσερα στοιχεία → υλικά με περιεκτικότητες.

Προηγούμενο Στοιχείο

Επιστροφή στην Ενότητα

Επόμενο Στοιχείο