Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (Ερωτήσεις σελ. 44) – ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΟΡΘΟΔΟΝΤΙΚΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 3 (Ερωτήσεις σελ. 44)

Απαντήσεις στις 9 ερωτήσεις του κεφαλαίου 3 (οι 2 εργαστηριακές ασκήσεις διαμόρφωσης συρμάτων είναι εκτός).

Ερώτηση 1 — Ορθοδοντικά σύρματα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για τα ορθοδοντικά σύρματα;

Απάντηση:

• Τα ορθοδοντικά σύρματα ανήκουν στα μεταλλικά υλικά (σελ. 33). Κατασκευάζονται κυρίως από ανοξείδωτο χάλυβα με κύριο υλικό πρόσμιξης νικέλιο 18 % και χρώμιο 8 % — υλικό που χρησιμοποιήθηκε πρώτη φορά στην Ιρλανδία το 1933 από τον Friel· επίσης από ειδικά κράματα, συχνότερα το κράμα χρωμίου-κοβαλτίου (Elgiloy). Έχουν σχήμα στρογγυλό, ορθογώνιο παραλληλόγραμμο ή τετράγωνο — οι περισσότερες κατασκευές γίνονται με στρογγυλά. Το πάχος (διάμετρος) διαφέρει ανάλογα με την εργασία και μετριέται σε χιλιοστά του μέτρου ή χιλιοστά της ίντσας (1 m = 39,37 in· π.χ. 0,5 χιλ. = 0,020 in, 0,7 = 0,028, 0,8 = 0,032, 0,9 = 0,035)· τυπικές χρήσεις: 0,5 χιλ. ελατήρια, 0,6 ακροσφαιρικά άγκιστρα, 0,7 άγκιστρα Adams, 0,8 προστομιακό-γλωσσικό τόξο, 0,9 Nance-activator. Διατίθενται σε ρολό (συνήθως στα εργαστήρια) ή ευθεία μέσα σε σωλήνες. Ο ανοξείδωτος χάλυβας είναι ελαστικός, στερεός, εύκολα διαμορφώσιμος, μη τοξικός, αδιάβρωτος, με υψηλό σημείο τήξης (εύκολη συγκόλληση), αλλά χάνει τις ιδιότητές του με θέρμανση και σπάει σε επανειλημμένες κάμψεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταλλικό υλικό από ανοξείδωτο χάλυβα (Ni 18 %, Cr 8 %· Friel 1933) ή Elgiloy (Cr-Co)· σχήμα στρογγυλό (συνήθως), ορθογώνιο, τετράγωνο· διάμετρος κατά την εργασία σε χιλ. ή ίντσες (0,5-0,9 χιλ. συνήθως)· σε ρολό ή ευθεία σε σωλήνες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Πλεονεκτήματα-μειονεκτήματα ανοξείδωτου χάλυβα

Ερώτηση: Ποια είναι τα πλεονεκτήματα και ποια τα μειονεκτήματα του ανοξείδωτου χάλυβα;

Απάντηση:

• Πλεονεκτήματα (σελ. 34): 1. Είναι ελαστικός. 2. Είναι στερεός. 3. Επεξεργάζεται και διαμορφώνεται εύκολα. 4. Δεν είναι τοξικός και δεν ερεθίζει τα δόντια και τους μαλακούς ιστούς του στόματος. 5. Δεν επηρεάζεται από τα υγρά του στόματος — δεν διαβρώνεται ούτε σκουριάζει. 6. Έχει υψηλό σημείο τήξης, ώστε να συγκολλούνται εύκολα επάνω του διάφορα μεταλλικά εξαρτήματα. Μειονεκτήματα: 1. Όταν θερμαίνεται χάνει τις ιδιότητές του (γι' αυτό στη συγκόλληση προσέχουμε την υπερθέρμανση). 2. Μετά από επανειλημμένες κάμψεις χάνει την αντοχή του και σπάει (γι' αυτό αποφεύγονται οι διορθωτικές κάμψεις στα ελατήρια-τόξα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλεονεκτήματα: ελαστικός, στερεός, εύκολη διαμόρφωση, μη τοξικός-μη ερεθιστικός, δεν διαβρώνεται από τα υγρά του στόματος, υψηλό σημείο τήξης (εύκολη συγκόλληση). Μειονεκτήματα: χάνει τις ιδιότητές του με θέρμανση, σπάει μετά από επανειλημμένες κάμψεις.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Ακρυλική ρητίνη στις ορθοδοντικές εργασίες

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την ακρυλική ρητίνη που χρησιμοποιείται στις ορθοδοντικές εργασίες;

Απάντηση:

• Η ακρυλική ρητίνη είναι το μη μεταλλικό υλικό κατασκευής των πλακών των ορθοδοντικών μηχανημάτων (σελ. 35). Οι ακρυλικές ρητίνες είναι ενώσεις του μεθακρυλικού μεθυλίου: το μονομερές είναι υγρό άχρωμο, εύφλεκτο, πτητικό, με χαρακτηριστική έντονη μυρωδιά, διαλυτό στο νερό, ερεθιστικό για τους βλεννογόνους, παρασκευαζόμενο στο εργαστήριο (δεν υπάρχει ελεύθερο στη φύση)· με τον πολυμερισμό του παράγεται το πολυμερές, στερεό σώμα σε μορφή σκόνης, άχρωμο και άοσμο. Μονομερές και πολυμερές, αναμιγνυόμενα σε σταθερές αναλογίες — 1 : 3 (υγρό : σκόνη) κατ' όγκο ή 1 : 2 κατά βάρος — και υπό ορισμένες συνθήκες πολυμερίζονται ξανά σε νέο στερεό σώμα στο σχήμα που θέλουμε. Ανάλογα με τον τρόπο πολυμερισμού διακρίνεται σε εν θερμώ και εν ψυχρώ ή αυτοπολυμεριζόμενη· για τις ορθοδοντικές πλάκες χρησιμοποιείται η εν ψυχρώ/αυτοπολυμεριζόμενη. Για επιτάχυνση του πολυμερισμού, μετά την ανάμιξη και τη μορφοποίηση, οι κατασκευές τοποθετούνται στη χύτρα πολυμερισμού σε 40-42 °C και πίεση 2-2,2 Atm για ≈ 20 λεπτά. Η ακρυλική πλάκα πρέπει να έχει πάχος 2-2,5 χιλ. (2,5-3,5 σε μηχάνημα με εξελίκτρα), να είναι ομοιογενής χωρίς φυσαλίδες, καλά τροχισμένη και γυαλισμένη (κεφ. 7).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μη μεταλλικό υλικό των πλακών· ενώσεις μεθακρυλικού μεθυλίου — μονομερές (υγρό, πτητικό, εύφλεκτο, ερεθιστικό) + πολυμερές (σκόνη)· ανάμιξη 1:3 κατ' όγκο ή 1:2 κατά βάρος → νέο στερεό· εν θερμώ ή εν ψυχρώ/αυτοπολυμεριζόμενη — στις πλάκες η εν ψυχρώ, με χύτρα 40-42 °C, 2-2,2 Atm, 20 λεπτά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Πένσα 139

Ερώτηση: Ποια είναι τα βασικά χαρακτηριστικά της πένσας 139 και πού χρησιμοποιείται;

Απάντηση:

• Η πένσα 139 ή δισκελής ή διαμόρφωσης συρμάτων ή πένσα του Angle (σελ. 36) έχει δύο σκέλη ίσου μήκους και κοντά: το ένα κυλινδρικό και το άλλο πυραμιδικό, που καταλήγουν σε λεπτά άκρα. Με το κυλινδρικό σκέλος γίνεται διαμόρφωση καμπυλοτήτων και αγκυλών (π.χ. αγκύλες Adams, αγκύλες προστομιακού τόξου — σύρμα τυλίγεται γύρω του σε κάμψη 180°), ενώ με το πυραμιδικό κάμψεις σε σχήμα γωνίας (60°, 90°). Είναι πένσα με πάρα πολλές δυνατότητες διαμόρφωσης συρμάτων, η πλέον χρησιμοποιούμενη στο εργαστήριο — γι' αυτό ονομάζεται και πένσα διαμόρφωσης συρμάτων· χρησιμοποιείται σε όλες σχεδόν τις κατασκευές του βιβλίου (ακροσφαιρικά άγκιστρα, άγκιστρα Adams, ελατήρια, προστομιακό τόξο, επικλινές επίπεδο, γλωσσικό τόξο, Nance).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο κοντά ίσα σκέλη με λεπτά άκρα — ένα κυλινδρικό (καμπυλότητες, αγκύλες) και ένα πυραμιδικό (γωνίες)· η πένσα με τις περισσότερες δυνατότητες και η πλέον χρησιμοποιούμενη στο εργαστήριο για κάθε διαμόρφωση σύρματος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Τρισκελής πένσα

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την τρισκελή πένσα;

Απάντηση:

• Η τρισκελής πένσα (σελ. 37) έχει τρία σκέλη που καταλήγουν σε λεπτά άκρα· το ένα κλείνει ανάμεσα στα δύο άλλα. Χρησιμοποιείται κυρίως για τη διαμόρφωση γωνιών και δευτερευόντως για τη διαμόρφωση καμπυλοτήτων. Τεχνική: για μικρή κάμψη ασκούμε ελαφριά δύναμη· για μεγαλύτερη κάμψη η ελαφριά δύναμη συνεχίζεται και σταματά ανάλογα με το πόσο θέλουμε να κάμψουμε το σύρμα· όσο μικρότερη (οξύτερη) η γωνία που θέλουμε, τόσο πιο κοντά προς τα άκρα της πένσας τοποθετούμε το σύρμα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τρία σκέλη με λεπτά άκρα, το ένα κλείνει ανάμεσα στα άλλα δύο· κυρίως για γωνίες, δευτερευόντως για καμπυλότητες· ελαφριά συνεχιζόμενη δύναμη — οξύτερη γωνία = σύρμα πιο κοντά στα άκρα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 6 — Πένσα Adams

Ερώτηση: Τι γνωρίζετε για την πένσα Adams;

Απάντηση:

• Η πένσα Adams (σελ. 37) έχει δύο σκέλη ίσου μήκους με πυραμιδικό σχήμα. Χρησιμοποιείται συνήθως για την κατασκευή των αγκίστρων Adams — του πιο γνωστού και συχνού αγκίστρου συγκράτησης των κινητών μηχανημάτων (κεφ. 6: οριζόντια δοκός με γωνίες 60°, αγκύλες κεκλιμένες 45°, παρειακές προεκτάσεις, μασητικά περάσματα, υπερώιες απολήξεις, από σύρμα 0,7 χιλ.). Στο βιβλίο η κατασκευή του αγκίστρου περιγράφεται και με την πένσα 139.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο ίσα πυραμιδικά σκέλη· χρησιμοποιείται συνήθως για την κατασκευή των αγκίστρων Adams.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 7 — Εργαλεία και συσκευές εκτός των πενσών

Ερώτηση: Να αναφέρετε ποια εργαλεία και συσκευές εκτός από τις πένσες, χρησιμοποιούνται στην Ορθοδοντική.

Απάντηση:

• Εκτός από τις πένσες (ευθεία, 139, τρισκελής, Adams, How) χρησιμοποιούνται (σελ. 37-40): 1. Κόφτης συρμάτων — ειδικός εργαστηριακός, για επανειλημμένα κοψίματα. 2. Ορθοδοντικό πίεστρο — εφαρμογή ορθοδοντικών δακτυλίων. 3. Παχύμετρο — μετρήσεις ακριβείας (εγγύς-άπω διάμετρος δοντιού, διαστήματα). 4. Φλόγιστρο (υγραέριο — ανοικτή φλόγα, απλή ρύθμιση, εύκολη μεταφορά), λυχνία Bunsen (φωταέριο + πεπιεσμένος αέρας) και ηλεκτροσυγκολλητήρας — για συγκολλήσεις μεταλλικών εξαρτημάτων. 5. Συσκευή πολυμερισμού (χύτρα) ακρυλικής ρητίνης — 2-2,2 Atm, 40-42 °C. 6. Ελαστικές μήτρες εκμαγείων — βάσεις εκμαγείων μελέτης (άνω: γωνία μπροστά στη μέση γραμμή· κάτω: αποστρογγυλεμένη). 7. Δονητής γύψου. 8. Μηχάνημα κοπής γύψου (τρίμμερ) — δύο δίσκοι (αδρόκοκκος για κοπή, λεπτόκοκκος για λείανση-στίλβωση) και μοιρογνωμόνιο στη βάση για τις γωνίες των εκμαγείων. 9. Μικροεργαλεία — μαχαιρίδιο κεριού, lecron, ευθείες χειρολαβές, φρέζες, τροχόλιθοι, λίμες. 10. Συσκευή λείανσης και στίλβωσης του ακρυλικού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κόφτης συρμάτων, ορθοδοντικό πίεστρο, παχύμετρο, φλόγιστρο-λυχνία Bunsen-ηλεκτροσυγκολλητήρας, χύτρα πολυμερισμού, ελαστικές μήτρες, δονητής γύψου, τρίμμερ (δύο δίσκοι, μοιρογνωμόνιο), μικροεργαλεία (μαχαιρίδιο, lecron, ευθείες, φρέζες, τροχόλιθοι, λίμες), συσκευή λείανσης-στίλβωσης ακρυλικού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 8 — Κανόνες τοποθέτησης του σύρματος στην πένσα

Ερώτηση: Ποιοι είναι οι βασικοί κανόνες, που πρέπει να ακολουθούνται κατά τις κάμψεις των συρμάτων σε σχέση με την τοποθέτηση του σύρματος στην πένσα;

Απάντηση:

• Κανόνες τοποθέτησης του σύρματος στην πένσα (σελ. 40-41): 1. Το σημείο της πένσας καθορίζεται από τον τύπο της κάμψης: για αγκύλες ή φαρδιές καμπύλες το σύρμα τοποθετείται προς τη βάση των σκελών (μεγαλύτερη διάμετρος), για οξύτερες κάμψεις προς τα άκρα. 2. Η διάμετρος του σύρματος πρέπει να είναι μικρότερη από τη διάμετρο του σκέλους στο σημείο κάμψης, για να μην καταπονούνται τα άκρα της πένσας. 3. Κανένα σύρμα δεν κάμπτεται εντός 2 χιλ. από την άκρη των σκελών. 4. Το μήκος του σύρματος να είναι μεγαλύτερο από το αναγκαίο, για ευκολία χειρισμών. 5. Το σύρμα τοποθετείται κάθετα στους επιμήκεις άξονες των σκελών (γωνία 90°), για να μη γίνονται κάμψεις σε ανεπιθύμητες κατευθύνσεις. 6. Η πένσα χρησιμεύει για συγκράτηση και ακινητοποίηση του σύρματος, ενώ τα δάκτυλα κάνουν την κάμψη. 7. Η πένσα κρατείται σταθερά με την παλάμη και όλα τα δάκτυλα (δεξί για δεξιόχειρες) και σφίγγει το σύρμα για να μη γλιστρά. 8. Από τα δάκτυλα χρησιμοποιούνται ο δείκτης και ο αντίχειρας, που κάμπτουν το σύρμα όσο το δυνατόν πιο κοντά στην πένσα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αγκύλες-καμπύλες προς τη βάση των σκελών, οξείες κάμψεις προς τα άκρα· διάμετρος σύρματος < διάμετρο σκέλους· όχι κάμψη εντός 2 χιλ. από την άκρη· σύρμα μακρύτερο από το αναγκαίο· σύρμα κάθετο (90°) στα σκέλη· η πένσα συγκρατεί, τα δάκτυλα (δείκτης-αντίχειρας) κάμπτουν κοντά στην πένσα· σταθερό κράτημα με παλάμη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 9 — Τεχνικές ακρίβειας στις κάμψεις

Ερώτηση: Ποιες είναι οι τεχνικές που πρέπει να χρησιμοποιούνται κατά τις κάμψεις των συρμάτων, ώστε να επιτυγχάνεται η ακρίβεια στις ορθοδοντικές κατασκευές;

Απάντηση:

• Ακρίβεια των κάμψεων (σελ. 41-42): 1. Οι κάμψεις κατασκευάζονται με ακρίβεια ώστε να ταιριάζουν στο στόμα του ασθενούς: σημειώνεται με μολύβι το σύρμα στο σημείο κάμψης και η πένσα τοποθετείται ακριβώς πίσω από το σημάδι — αν τοποθετηθεί πάνω στο σημάδι ή λίγο μπροστά, η κάμψη θα γίνει πιο μακριά από το επιθυμητό σημείο. 2. Τα σύρματα κάμπτονται χωρίς εγκοπές ή παραμόρφωση της επιφάνειας. 3. Κάθε βήμα της κατασκευής ολοκληρώνεται, ελέγχεται η εφαρμογή στο εκμαγείο και μετά ακολουθεί το επόμενο (στις ασκήσεις: 1/3 της κάμψης → έλεγχος στο σχέδιο → ολοκλήρωση). 4. Το σύρμα εφαρμόζει παθητικά στο εκμαγείο — διαστολή, συστολή ή παραμόρφωση για να εφαρμόσει σημαίνει ενεργητικό σύρμα· οι ενεργητικές κατασκευές είναι ανεπιθύμητες γιατί μπορεί να μετακινήσουν τα δόντια. 5. Στο κόψιμο το σύρμα κρατιέται και από τις δύο πλευρές του κόφτη με το ένα χέρι, για αποφυγή επικίνδυνης εκτίναξης. 6. Το κομμένο άκρο στρογγυλεύεται με τροχόλιθους λείανσης, για να μην τραυματίζει στο στόμα. 7. Αποφεύγονται οι διορθωτικές κάμψεις (το σύρμα γίνεται εύθραυστο — κεφ. 6, 7).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σημάδι μολυβιού και πένσα ακριβώς πίσω από αυτό· κάμψεις χωρίς εγκοπές-παραμόρφωση· ολοκλήρωση-έλεγχος κάθε βήματος στο εκμαγείο· παθητική εφαρμογή (όχι ενεργητικό σύρμα)· ασφαλές κόψιμο κρατώντας και τις δύο πλευρές· στρογγύλεμα του άκρου· αποφυγή διορθωτικών κάμψεων.

Κριτήρια αξιολόγησης: