Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Ερωτήσεις-Ασκήσεις ΚΑΙ Δραστηριότητες (σελ. 145) – ΑΡΧΕΣ MARKETING Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 5: Ερωτήσεις-Ασκήσεις ΚΑΙ Δραστηριότητες (σελ. 145)

Πλήρεις απαντήσεις στις 4 Ερωτήσεις-Ασκήσεις και μεθοδολογία για τις 2 Δραστηριότητες.

Άσκηση 1 — Προβλήματα που λύνονται (και δεν λύνονται) με έρευνα Μάρκετινγκ

Ερώτηση: Εντοπίστε τρία προβλήματα που μπορεί να έχουν οι επιχειρήσεις και δεν μπορούν να λυθούν με έρευνα Μάρκετινγκ, και, στη συνέχεια, εντοπίστε τρία προβλήματα στη λύση των οποίων η έρευνα Μάρκετινγκ να μπορεί να συμβάλλει.

Απάντηση:

• Η αφετηρία (§5.3.2.1): «Προβλήματα στις επιχειρήσεις υπάρχουν πολλά — δεν είναι δυνατόν όμως να λυθούν ΟΛΑ με έρευνα Μάρκετινγκ.»

• 🎯 Το κριτήριο διάκρισης. Η έρευνα Μάρκετινγκ συλλέγει και αναλύει στοιχεία για να μειώσει την ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ μιας απόφασης. Άρα:

• · ΛΥΝΕΤΑΙ με έρευνα → όταν το πρόβλημα είναι έλλειψη ΓΝΩΣΗΣ για την αγορά, τους καταναλωτές ή το μίγμα Μάρκετινγκ.
• · ΔΕΝ λύνεται → όταν το πρόβλημα είναι εσωτερικό, τεχνικό, νομικό, χρηματοοικονομικό ή αφορά παράγοντες εκτός ελέγχου — ή όταν ξέρουμε ήδη την απάντηση και λείπουν τα μέσα, όχι η πληροφορία.
• ΤΡΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΔΕΝ ΛΥΝΟΝΤΑΙ ΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ
• | # | Πρόβλημα | Γιατί δεν λύνεται |
• |---|---|---|
• | ① | Έλλειψη ρευστότητας — η επιχείρηση δεν μπορεί να πληρώσει προμηθευτές | Είναι χρηματοοικονομικό. Η έρευνα μπορεί να πει πόσο θα πουλήσουμε, δεν μπορεί να βρει κεφάλαια |
• | ② | Βλάβη μηχανήματος ή ελάττωμα στη γραμμή παραγωγής | Είναι τεχνικό. Χρειάζεται μηχανικός, όχι ερευνητής |
• | ③ | Εργασιακή διένεξη ή χαμηλό ηθικό προσωπικού | Είναι εσωτερικό / διοικητικό. Ανήκει στη Διοίκηση Ανθρώπινου Δυναμικού |
• Και άλλα, εξίσου έγκυρα: αλλαγή της φορολογικής νομοθεσίας · αύξηση τιμών πρώτων υλών στη διεθνή αγορά · πολιτική ή οικονομική κρίση.

• ⚠️ Ο θεμελιώδης περιορισμός, με τα λόγια του βιβλίου. «Δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν οι εξωτερικοί παράγοντες (οικονομικές, πολιτικές, κοινωνικές συνθήκες), που πιθανό να ανατρέψουν όλες τις προβλέψεις» (§4.7). Και ένα δεύτερο, από το κεφ. 5: η έρευνα «δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη στοιχειοθέτηση ή τη θεμελίωση απόδειξης, κατηγορίας ή καταλογισμού» — δηλαδή δεν είναι εργαλείο δικαστικής απόδειξης.

• ΤΡΙΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΠΟΥ ΛΥΝΟΝΤΑΙ ΜΕ ΕΡΕΥΝΑ ΜΑΡΚΕΤΙΝΓΚ
• | # | Πρόβλημα | Πώς συμβάλλει η έρευνα |
• |---|---|---|
• | ① | Πτώση πωλήσεων χωρίς προφανή αιτία | Ποιοτική έρευνα για τα κίνητρα (γιατί έφυγαν οι πελάτες) + ποσοτική για το μέγεθος του φαινομένου |
• | ② | Λανσάρισμα νέου προϊόντος — άγνωστη αποδοχή | Τεστ αγοράς (§4.7) · έρευνα προθέσεων αγοραστών · τμηματοποίηση της αγοράς-στόχου |
• | ③ | Επιλογή διαφημιστικού μέσου — πού να διαφημιστούμε | Έρευνες τηλεθέασης, ακροαματικότητας, αναγνωσιμότητας — τις οποίες το βιβλίο απαριθμεί ονομαστικά |
• Και άλλα: τιμολόγηση (σε ποια τιμή αντιδρά ο καταναλωτής) · επιλογή συσκευασίας ή ονόματος · αξιολόγηση διαφημιστικής εκστρατείας · έρευνα ικανοποίησης μετά την πώληση (κεφ. 3, βήμα ⑤) · επιλογή σημείων πώλησης.

• 💡 Η λεπτή διάκριση που ανεβάζει την απάντηση. Υπάρχουν προβλήματα που μοιάζουν λυμένα με έρευνα, αλλά δεν είναι: αν ξέρουμε ήδη ότι ο πελάτης θέλει χαμηλότερη τιμή και το πρόβλημα είναι ότι το κόστος μας δεν το επιτρέπει, η έρευνα δεν προσφέρει τίποτα — η πληροφορία υπάρχει, λείπει η δυνατότητα.

• ⚠️ Και ο υπερκείμενος κανόνας — το κόστος (§5.1). Ακόμη κι όταν το πρόβλημα μπορεί να λυθεί με έρευνα, η έρευνα γίνεται μόνο αν «το κόστος … δεν είναι υψηλότερο από το αναμενόμενο όφελος». Για μια απόφαση μικρής οικονομικής βαρύτητας, μια ακριβή έρευνα είναι λάθος, όσο κι αν θα έδινε σωστή απάντηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κριτήριο διάκρισης: η έρευνα Μάρκετινγκ λύνει προβλήματα που οφείλονται σε έλλειψη γνώσης για την αγορά, τους καταναλωτές ή το μίγμα Μάρκετινγκ· δεν λύνει προβλήματα εσωτερικά, τεχνικά, νομικά, χρηματοοικονομικά ή που αφορούν παράγοντες εκτός ελέγχου. ΔΕΝ λύνονται: (1) έλλειψη ρευστότητας — χρηματοοικονομικό· (2) βλάβη μηχανήματος — τεχνικό· (3) εργασιακή διένεξη ή χαμηλό ηθικό προσωπικού — διοικητικό. Επίσης: αλλαγή φορολογίας, αύξηση τιμών πρώτων υλών, πολιτική κρίση — «δεν είναι δυνατόν να προβλεφθούν οι εξωτερικοί παράγοντες». ΛΥΝΟΝΤΑΙ: (1) πτώση πωλήσεων χωρίς προφανή αιτία — ποιοτική έρευνα για τα κίνητρα και ποσοτική για το μέγεθος· (2) λανσάρισμα νέου προϊόντος — τεστ αγοράς και έρευνα προθέσεων· (3) επιλογή διαφημιστικού μέσου — έρευνες τηλεθέασης, ακροαματικότητας, αναγνωσιμότητας. Υπερκείμενος κανόνας: η έρευνα γίνεται μόνο αν το κόστος της δεν υπερβαίνει το αναμενόμενο όφελος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τρία και τρία παραδείγματα, όπως ζητά η εκφώνηση.
• Κριτήριο: αιτιολόγηση γιατί κάθε πρόβλημα ανήκει στη μία ή στην άλλη κατηγορία.
• Θετικό: διατύπωση γενικού κριτηρίου διάκρισης, όχι μόνο παραδειγμάτων.
• Θετικό: αναφορά στον κανόνα του κόστους ως πρόσθετο φίλτρο.
• Θετικό: η επισήμανση ότι η έρευνα δεν στοιχειοθετεί απόδειξη ή κατηγορία.

Άσκηση 2 — Συμπλήρωση κενών

Ερώτηση: Συμπληρώστε τα κενά. 2.1 Το γιατί κάποιοι άνθρωποι συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο είναι θέμα που εξετάζεται από την …… έρευνα. 2.2 Το πόσοι άνθρωποι, όμως, συμπεριφέρονται με τον ένα και πόσοι με τον άλλο τρόπο, είναι θέμα της …… έρευνας. 2.3 Οι πληροφορίες οι οποίες προκύπτουν από μία έρευνα έχουν αξία μόνο για ορισμένο …… και ……

Απάντηση:

• | # | Απάντηση |
• |---|---|
• | 2.1 | ΠΟΙΟΤΙΚΗ |
• | 2.2 | ΠΟΣΟΤΙΚΗ |
• | 2.3 | ΧΡΟΝΟ και ΤΟΠΟ |
• 2.1 και 2.2 — αυτολεξεί από τη σελ. 124:

• «Το γιατί κάποιοι άνθρωποι συμπεριφέρονται με συγκεκριμένο τρόπο είναι θέμα που εξετάζεται από την ΠΟΙΟΤΙΚΗ έρευνα. Το πόσοι άνθρωποι, όμως, συμπεριφέρονται με τον ένα και πόσοι με τον άλλο τρόπο, είναι θέμα της ΠΟΣΟΤΙΚΗΣ έρευνας.»

• 🎯 Ο μνημονικός κανόνας: ΠΟΣΟΤΙΚΗ ↔ ΠΟΣΟΙ (και οι δύο λέξεις ξεκινούν από «ΠΟΣ-»). Άρα η άλλη, η ποιοτική, απαντά στο γιατί.

• Ο συγκεντρωτικός πίνακας των δύο ερευνών:
• | | ΠΟΙΟΤΙΚΗ | ΠΟΣΟΤΙΚΗ |
• |---|---|---|
• | Ερώτημα | ΓΙΑΤΙ | ΠΟΣΟΙ |
• | Εξετάζει | κίνητρα και στάσεις απέναντι σε θέματα | μεγέθη και ποσοστά |
• | Συχνότητα | «δεν χρησιμοποιούνται πάρα πολύ» | «οι περισσότερες έρευνες στο Μάρκετινγκ» |
• | Γιατί | απαιτούν μεγάλη προσπάθεια μετατροπής των ποιοτικών σε ποσοτικά — και η δυσκολία είναι σε όλες τις φάσεις συλλογής | τα στοιχεία είναι ήδη αριθμητικά |
• | Ποιος τη διεξάγει | απαιτεί έμπειρο συντονιστή, συνήθως ψυχολόγο | ερευνητές πεδίου με ερωτηματολόγιο |
• | Χρησιμότητα | αποφάσεις για διαφημιστικές εκστρατείες, νέα προϊόντα, διοίκηση Μάρκετινγκ | μετρήσιμα αποτελέσματα, αναγωγή στον πληθυσμό |
• 2.3 — ΧΡΟΝΟ και ΤΟΠΟ. Αυτολεξεί από τη σελ. 120:

• «Οι πληροφορίες που προκύπτουν από μια έρευνα έχουν αξία μόνο για ορισμένο ΧΡΟΝΟ και ΤΟΠΟ. Δεν είναι δυνατό να γενικευτούν τα αποτελέσματα της έρευνας πέρα από ορισμένο γεωγραφικό και χρονικό πλαίσιο.»

• ⚠️ Γιατί είναι σημαντικό — και τι σημαίνει πρακτικά.

• · ΧΡΟΝΟΣ: μια έρευνα προτιμήσεων του 2015 δεν λέει τίποτε ασφαλές για το 2025. Οι στάσεις, τα εισοδήματα και ο ανταγωνισμός αλλάζουν.
• · ΤΟΠΟΣ: μια έρευνα στην Αθήνα δεν γενικεύεται στην επαρχία, και μια στην Ελλάδα δεν γενικεύεται στο εξωτερικό — ακριβώς όπως δείχνει το κεφ. 3 για τον πολιτισμό και το εξαγωγικό Μάρκετινγκ.
• Και το τρίτο όριο, που δεν ζητείται αλλά αξίζει: «η αξία των πληροφοριών της έρευνας οριοθετείται και από το ΚΟΣΤΟΣ των πληροφοριών» — δηλαδή μια πληροφορία που κόστισε περισσότερο από ό,τι αξίζει η απόφαση που στηρίζει, δεν έχει αξία.

Σύνοψη: 2.1 ΠΟΙΟΤΙΚΗ έρευνα (το «γιατί» — κίνητρα και στάσεις). 2.2 ΠΟΣΟΤΙΚΗ έρευνα (το «πόσοι» — μεγέθη και ποσοστά· οι περισσότερες έρευνες στο Μάρκετινγκ είναι ποσοτικές). 2.3 ΧΡΟΝΟ και ΤΟΠΟ — «δεν είναι δυνατό να γενικευτούν τα αποτελέσματα της έρευνας πέρα από ορισμένο γεωγραφικό και χρονικό πλαίσιο»· η αξία τους οριοθετείται επιπλέον και από το κόστος των πληροφοριών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και τα τρία ερωτήματα, με τέσσερις συνολικά λέξεις.
• Κριτήριο: σωστή αντιστοίχιση ποιοτική↔γιατί, ποσοτική↔πόσοι.
• Θετικό: εξήγηση τι σημαίνει πρακτικά ο περιορισμός χρόνου-τόπου.
• Παγίδα: αντιστροφή ποιοτικής και ποσοτικής — χρησιμοποίησε τον κανόνα ΠΟΣΟΤΙΚΗ↔ΠΟΣΟΙ.

Άσκηση 3 — Πολλαπλή επιλογή (τρία ερωτήματα)

Ερώτηση: Σημειώστε με κύκλο τη σωστή απάντηση. 3.1 Μεταξύ των επιστημών τις οποίες χρησιμοποιεί η έρευνα Μάρκετινγκ είναι: α. Η Στατιστική β. Η Πληροφορική γ. Η Ψυχολογία δ. Όλα τα παραπάνω ε. Τίποτα. 3.2 Το στοιχείο που προσδιορίζει το μέγεθος του δείγματος είναι: α. Το μέγεθος του πληθυσμού β. Η ομοιογένεια του πληθυσμού γ. Η δειγματοληπτική μονάδα δ. Όλα τα παραπάνω ε. Τίποτα. 3.3 Οι ερωτήσεις στα ερωτηματολόγια μπορεί να έχουν τη μορφή: α. Της ανοικτής ερώτησης β. Της ερώτησης πολλαπλών επιλογών γ. Της διχοτομικής ερώτησης δ. Όλα τα παραπάνω ε. Τίποτα.

Απάντηση:

• | # | Απάντηση |
• |---|---|
• | 3.1 | δ. Όλα τα παραπάνω |
• | 3.2 | β. Η ομοιογένεια του πληθυσμού |
• | 3.3 | δ. Όλα τα παραπάνω |
• 3.1 — δ. ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ. Το βιβλίο (σελ. 119) απαριθμεί ρητά τις επιστήμες που χρησιμοποιεί η έρευνα Μάρκετινγκ «στην προσπάθειά της να καθιερώσει μεθόδους εφικτές για τη συλλογή και ανάλυση των στοιχείων»:
• · Στατιστική · Πληροφορική · Ψυχολογία · Οικονομική · Κοινωνιολογία · Μαθηματικά κ.ά.

• 💡 Και οι τρεις επιλογές είναι μέσα στον κατάλογο — άρα «όλα τα παραπάνω». Πρόσεξε μάλιστα ότι ο κατάλογος έχει έξι επιστήμες: η άσκηση δίνει μόνο τις τρεις πρώτες.

• Πού χρησιμεύει καθεμία: η Στατιστική στη δειγματοληψία και την επαγωγή από το δείγμα στον πληθυσμό · η Πληροφορική στην κωδικοποίηση και τα εξειδικευμένα στατιστικά προγράμματα · η Ψυχολογία στις ποιοτικές έρευνες («θεωρείται απαραίτητη η χρησιμοποίηση ενός έμπειρου συντονιστή ο οποίος, συνήθως, είναι ψυχολόγος»).
• 3.2 — β. Η ΟΜΟΙΟΓΕΝΕΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ. Είναι η κρισιμότερη ερώτηση του κεφαλαίου.

• 🎯 Το βιβλίο αποκλείει ρητά την επιλογή α: «Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι εκείνο το στοιχείο που προσδιορίζει το μέγεθος του δείγματος ΔΕΝ είναι το μέγεθος του πληθυσμού και ο καθορισμός ενός ποσοστού από αυτόν, ΑΛΛΑ η ΟΜΟΙΟΓΕΝΕΙΑ ή η ΑΝΟΜΟΙΟΓΕΝΕΙΑ του πληθυσμού σε σχέση με το ερευνώμενο μέγεθος.»

• Το παράδειγμα-απόδειξη (Κινέζοι ↔ Έλληνες):
• | Πληθυσμός | Μέγεθος πληθυσμού | Ομοιογένεια | Απαιτούμενο δείγμα |
• |---|---|---|---|
• | Κινέζοι — συνήθεια να τρώνε ρύζι | τεράστιο | πολύ υψηλή («συμπεριφέρονται όλοι σχεδόν το ίδιο») | ΜΙΚΡΟ |
• | Έλληνες — γνώμη για τα πολιτικά | πολύ μικρότερο | χαμηλή (πολλές διαφοροποιήσεις) | ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ |

• ⚠️ Το παράδειγμα είναι κατασκευασμένο ώστε να ΑΝΤΙΣΤΡΕΦΕΙ τη διαίσθηση: ο μεγαλύτερος πληθυσμός χρειάζεται το μικρότερο δείγμα. Αν το μέγεθος του πληθυσμού καθόριζε το δείγμα, θα ίσχυε το αντίθετο. Το βιβλίο το γράφει ρητά: «αν και είναι λιγότεροι από τους Κινέζους, θα έπρεπε να επιλέξουμε ένα μεγαλύτερο δείγμα».

• Ο κανόνας με μία πρόταση: «Αν συμβαίνει στον πληθυσμό να υπάρχουν πολλές τάσεις και διαφορετικές συμπεριφορές, είναι φυσικό ότι το δείγμα θα πρέπει να είναι πιο μεγάλο. Αν τα στοιχεία του πληθυσμού είναι όλα ίδια ή περίπου ίδια, τότε θα μπορούσαμε να επιλέξουμε ένα μικρό σε μέγεθος δείγμα.»
• Και η πρακτική συνέχεια: «Η ομοιογένεια προσδιορίζεται ποσοτικά με στατιστικές τεχνικές, οι οποίες μας βοηθάνε να προσδιορίσουμε το μέγεθος του δείγματος» — αυτό ακριβώς επιβεβαιώνει και η άσκηση 4.3.

• ⚠️ Γιατί όχι «γ. Η δειγματοληπτική μονάδα»: η δειγματοληπτική μονάδα καθορίζει ΠΟΙΟΝ ρωτάμε (στην έρευνα για παιδικά προϊόντα: το παιδί, τη μητέρα ή τον πατέρα;), όχι ΠΟΣΟΥΣ.

• 3.3 — δ. ΟΛΑ ΤΑ ΠΑΡΑΠΑΝΩ. «Υπάρχουν ΤΡΕΙΣ μορφές ερωτήσεων στην έρευνα Μάρκετινγκ: οι ανοικτές ερωτήσεις, οι ερωτήσεις πολλαπλών επιλογών και οι διχοτομικές ερωτήσεις.» Η άσκηση παραθέτει ακριβώς και τις τρεις:
• | Μορφή | Ορισμός του βιβλίου |
• |---|---|
• | Ανοικτές | «κανονικά διατυπωμένες ερωτήσεις οι οποίες οδηγούν και σε ανοικτές απαντήσεις» |
• | Πολλαπλών επιλογών | «περιλαμβάνουν κωδικοποιημένες σε κατηγορίες τις πιθανές απαντήσεις, οπότε ο ερευνώμενος έχει να επιλέξει μία από τις προτυπωμένες» |
• | Διχοτομικές | «οδηγούν σε δύο απαντήσεις ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ: ναι-όχι, συμφωνώ-διαφωνώ, σωστό-λάθος, καλό-κακό» |

• 💡 Παρατήρηση: η ίδια η άσκηση 4 αυτού του κεφαλαίου είναι διχοτομική (Σωστό-Λάθος), ενώ η άσκηση 3 είναι πολλαπλών επιλογών. Το βιβλίο σε εξετάζει με τα εργαλεία που μόλις σου δίδαξε.

Σύνοψη: 3.1 δ. Όλα τα παραπάνω — το βιβλίο απαριθμεί Στατιστική, Πληροφορική, Ψυχολογία, Οικονομική, Κοινωνιολογία και Μαθηματικά. 3.2 β. Η ομοιογένεια του πληθυσμού — το βιβλίο αποκλείει ρητά το μέγεθος: «εκείνο το στοιχείο που προσδιορίζει το μέγεθος του δείγματος ΔΕΝ είναι το μέγεθος του πληθυσμού … αλλά η ομοιογένεια ή η ανομοιογένεια του πληθυσμού»· το παράδειγμα Κινέζων/Ελλήνων το αποδεικνύει, αφού ο πολυπληθέστερος πληθυσμός χρειάζεται μικρότερο δείγμα επειδή είναι ομοιογενής. 3.3 δ. Όλα τα παραπάνω — οι τρεις μορφές ερωτήσεων είναι ακριβώς οι ανοικτές, οι πολλαπλών επιλογών και οι διχοτομικές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και τα τρία ερωτήματα.
• Κριτήριο: το 3.2 ως β — είναι το κρισιμότερο σημείο του κεφαλαίου.
• Θετικό: το παράδειγμα Κινέζων ↔ Ελλήνων ως απόδειξη.
• Θετικό: οι ορισμοί των τριών μορφών ερωτήσεων.
• Παγίδα: το 3.2 να απαντηθεί α ή δ — το βιβλίο αποκλείει ρητά το μέγεθος του πληθυσμού.

Άσκηση 4 — Σωστό / Λάθος (τέσσερις προτάσεις)

Ερώτηση: Σημειώστε για κάθε μία από τις παρακάτω προτάσεις με κύκλο το Σωστό ή το Λάθος. 4.1 Με την έρευνα δεν προσπαθείς να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο, αλλά προσπαθείς να βρεις την αλήθεια. 4.2 Τα κριτήρια οργάνωσης των εταιριών είναι ίδια σε όλες τις εταιρίες έρευνας Μάρκετινγκ. 4.3 Η ομοιογένεια προσδιορίζεται ποσοτικά με στατιστικές τεχνικές οι οποίες μας βοηθάνε να προσδιορίσουμε το μέγεθος του δείγματος. 4.4 Η βασική και αναγκαία συνθήκη για να εφαρμόσουμε τη μέθοδο της τυχαίας δειγματοληψίας είναι να επιλέγουμε το δείγμα τυχαία.

Απάντηση:

• | # | Απάντηση | Γιατί |
• |---|---|---|
• | 4.1 | Σ | αυτολεξεί από τη σελ. 120 |
• | 4.2 | Λ | «Μπορεί να ισχύουν και διαφορετικά κριτήρια οργάνωσης» |
• | 4.3 | Σ | αυτολεξεί από τη σελ. 133 |
• | 4.4 | Λ | η αναγκαία συνθήκη είναι η επιλογή από ΟΛΑ τα στοιχεία του πληθυσμού |
• 4.1 — ΣΩΣΤΟ. Αυτολεξεί (σελ. 120):

• «Με την έρευνα δεν προσπαθείς να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο αλλά προσπαθείς να βρεις την αλήθεια. Χρησιμοποιείται από αυτούς που θέλουν καλοπροαίρετα να δουν την αλήθεια, ώστε να πάρουν σωστές αποφάσεις, αλλά δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τη στοιχειοθέτηση ή τη θεμελίωση απόδειξης, κατηγορίας ή καταλογισμού.»

• Η συνέχεια, που εξηγεί το βάθος της πρότασης: πολλές φορές γίνονται «προσπάθειες καταχρηστικής χρησιμοποίησής της, μεροληπτώντας». Αλλά «η περίπτωση αυτή δεν αποτελεί πρόβλημα ή αδυναμία της έρευνας» — «είναι το γνωστό πρόβλημα που υπάρχει σε όλες τις επιστημονικές εφαρμογές, οι οποίες χρησιμοποιούνται σωστά ή λάθος … ανάλογα με το ΗΘΟΣ αυτού που τις χρησιμοποιεί». Γι' αυτό υπάρχουν νόμοι και κώδικες δεοντολογίας.
• Και το αντίστοιχο συμπλήρωμα: «Δεν ενδιαφέρει η γνώμη του ερευνητή, έστω και αν ο ερευνητής είναι ειδικός στο θέμα. Μας ενδιαφέρει η γνώμη του κοινού που ερευνούμε κάθε φορά.»
• 4.2 — ΛΑΘΟΣ. Το βιβλίο λέει το αντίθετο (σελ. 141):

• «Μπορεί να ισχύουν και ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ κριτήρια οργάνωσης της εταιρίας, όπως γεωγραφικά (Τμήμα Αθηνών, Τμήμα Θεσσαλονίκης, Τμήμα Περιφέρειας κτλ.) και κριτήρια ανάλογα με τους πελάτες, όπως βιομηχανικές έρευνες, έρευνες διαφήμισης, καταναλωτικές έρευνες κ.λπ.»

• Και τα τέσσερα βασικά κριτήρια από τα οποία εξαρτάται η οργάνωση:
• α) η οργάνωση και ο σχεδιασμός της έρευνας (και οι σχέσεις με τους πελάτες) · β) τα είδη ερευνών (τηλέφωνο, ερωτηματολόγια, ηλεκτρονικές συσκευές, ποιοτικές) · γ) η στατιστική επεξεργασία των στοιχείων · δ) η μελέτη για ανάπτυξη νέων μεθόδων.

• 💡 Το επιχείρημα που το κλείνει: «Η κάθε εταιρία προσπαθεί να εφεύρει νέες μεθόδους ανάλυσης … με τα οποία στοχεύει να ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΕΙ τις άλλες εταιρίες.» Αν οι εταιρίες ανταγωνίζονται στη μεθοδολογία τους, είναι αδύνατον να έχουν όλες τα ίδια κριτήρια οργάνωσης.

• 4.3 — ΣΩΣΤΟ. Αυτολεξεί (σελ. 133):

• «Η ομοιογένεια προσδιορίζεται ΠΟΣΟΤΙΚΑ με ΣΤΑΤΙΣΤΙΚΕΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ, οι οποίες μας βοηθάνε να προσδιορίσουμε το μέγεθος του δείγματος που πρέπει να χρησιμοποιούμε κάθε φορά.»

• 🎯 Η πρόταση κλείνει έναν κύκλο. Πρώτα το βιβλίο αποδεικνύει (Κινέζοι ↔ Έλληνες) ότι η ομοιογένεια — και όχι το μέγεθος του πληθυσμού — καθορίζει το δείγμα. Μετά απαντά στην εύλογη ένσταση «και πώς τη μετράμε την ομοιογένεια;»: ποσοτικά, με στατιστικές τεχνικές. Χωρίς αυτό, το κριτήριο θα ήταν υποκειμενικό.

• 4.4 — ⚠️ Η πιο δύσκολη πρόταση της άσκησης. Απάντηση: ΛΑΘΟΣ.
• Ο ορισμός του βιβλίου (σελ. 133) — πρόσεξε τι ακριβώς τονίζει:

• «Τυχαία δειγματοληψία σημαίνει να επιλέξουμε (όπως, π.χ., στην κλήρωση των λαχείων) ΑΠΟ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ ορισμένα, ανάλογα με το μέγεθος του δείγματος.»

• 🎯 Η αναγκαία συνθήκη ΔΕΝ είναι «να επιλέγουμε τυχαία» — είναι να επιλέγουμε τυχαία ΑΠΟ ΟΛΟΝ ΤΟΝ ΠΛΗΘΥΣΜΟ. Δηλαδή κάθε στοιχείο του πληθυσμού πρέπει να έχει δυνατότητα να επιλεγεί, όπως κάθε λαχείο στην κληρωτίδα.

• Γιατί η πρόταση της άσκησης είναι ανεπαρκής — ένα αντιπαράδειγμα. Σταματώ τυχαία περαστικούς σε έναν δρόμο της Αθήνας. Η επιλογή είναι «τυχαία» με την καθημερινή έννοια — αλλά δεν είναι τυχαία δειγματοληψία, γιατί όσοι δεν περνούν από εκείνον τον δρόμο δεν είχαν καμία πιθανότητα να επιλεγούν. Αυτό είναι ακριβώς μη τυχαία δειγματοληψία: «καταβάλλεται προσπάθεια να επιλέγεται το δείγμα με αντιπροσωπευτικό τρόπο, αλλά ΔΕΝ ΤΗΡΟΥΝΤΑΙ οι στατιστικές μέθοδοι επιλογής».
• Και η επιβεβαίωση από το ίδιο το βιβλίο: «Αυτό, όμως, στην έρευνα δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει και γι' αυτό εφαρμόζουμε μεθόδους οι οποίες ΠΡΟΣΟΜΟΙΑΖΟΥΝ με αυτόν τον πλήρη τρόπο τυχαίας επιλογής.» Αν η αναγκαία συνθήκη ήταν απλώς «να επιλέγουμε τυχαία», δεν θα υπήρχε καμία δυσκολία και δεν θα χρειάζονταν μέθοδοι που «προσομοιάζουν».

• ⚠️ Η δεύτερη ανάγνωση, για να είσαι καλυμμένος. Ως κυριολεκτική επανάληψη του όρου («τυχαία δειγματοληψία σημαίνει να επιλέγουμε τυχαία»), η πρόταση είναι ταυτολογική και κάποιος θα την έκρινε Σ. Αν την απαντήσεις Λ, αιτιολόγησέ το με τη φράση «από ΟΛΑ τα στοιχεία του πληθυσμού» — τότε η απάντηση είναι πλήρως τεκμηριωμένη από το κείμενο.

• 💡 Ο πρακτικός τρόπος του βιβλίου που δείχνει τι σημαίνει «προσομοιάζω»: χωρίζουμε τη γεωγραφική κάλυψη σε επιμέρους περιοχές και επιλέγουμε αναλογικά· μετά, σε έναν δρόμο παίρνουμε συνέντευξη από τα μονά νούμερα και στον επόμενο από τα ζυγά.

Σύνοψη: 4.1 Σ — αυτολεξεί: «Με την έρευνα δεν προσπαθείς να αποδείξεις ότι έχεις δίκιο αλλά προσπαθείς να βρεις την αλήθεια»· η έρευνα δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί για στοιχειοθέτηση απόδειξης ή κατηγορίας. 4.2 Λ — «Μπορεί να ισχύουν και ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ κριτήρια οργάνωσης της εταιρίας, όπως γεωγραφικά και κριτήρια ανάλογα με τους πελάτες»· άλλωστε κάθε εταιρία προσπαθεί να εφεύρει νέες μεθόδους για να ανταγωνιστεί τις άλλες. 4.3 Σ — αυτολεξεί: «Η ομοιογένεια προσδιορίζεται ποσοτικά με στατιστικές τεχνικές, οι οποίες μας βοηθάνε να προσδιορίσουμε το μέγεθος του δείγματος». 4.4 Λ — η αναγκαία συνθήκη δεν είναι απλώς «να επιλέγουμε τυχαία», αλλά να επιλέγουμε «ΑΠΟ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΤΟΥ ΠΛΗΘΥΣΜΟΥ», όπως στην κλήρωση των λαχείων· γι' αυτό ακριβώς το βιβλίο σημειώνει ότι «δεν είναι πάντα εύκολο να γίνει» και εφαρμόζονται μέθοδοι που «προσομοιάζουν». Τυχαία επιλογή μέσα σε περιορισμένο υποσύνολο (π.χ. περαστικοί ενός δρόμου) είναι μη τυχαία δειγματοληψία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και οι τέσσερις απαντήσεις.
• Κριτήριο: η 4.2 ως Λ — τα κριτήρια οργάνωσης διαφέρουν.
• Κριτήριο: στην 4.4, αν απαντηθεί Λ, να αιτιολογηθεί με το «από ΟΛΑ τα στοιχεία του πληθυσμού».
• ⚠️ Η 4.4 είναι αμφίσημη ως τυπωμένη: ως κυριολεκτική επανάληψη του όρου διαβάζεται ταυτολογικά (Σ), αλλά ως προς την ουσιαστική συνθήκη είναι Λ. Δώσε αιτιολόγηση σε κάθε περίπτωση.
• Θετικό: η διάκριση τυχαίας ↔ μη τυχαίας δειγματοληψίας.

Δραστηριότητα 1 — Συμπλήρωση ερωτηματολογίου με τρεις συνεντεύξεις

Ερώτηση: Κάθε μαθητής να επιλέξει ένα από τα ερωτηματολόγια που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο αυτό και να το συμπληρώσει τρεις φορές (με συνεντεύξεις).

Απάντηση:

• 🎯 Ο σκοπός της δραστηριότητας δεν είναι να μαζέψεις τρεις απαντήσεις — είναι να ΝΙΩΣΕΙΣ γιατί το στάδιο ⑥ (συλλογή στοιχείων) είναι «το ΠΙΟ ΚΡΙΣΙΜΟ στοιχείο της έρευνας».

• ΠΡΙΝ τη συνέντευξη — τι πρέπει να είναι έτοιμο (§5.3.2.4):
• Κάθε συμπληρωμένο ερωτηματολόγιο πρέπει να φέρει:
• | Στοιχείο | Σημείωση |
• |---|---|
• | Αύξων αριθμός | ⚠️ «τίθεται όταν παραλαμβάνεται συμπληρωμένο» — όχι πριν |
• | Στοιχεία ερευνητή | το όνομά σου |
• | Στοιχεία ερωτώμενου | (βλ. δεοντολογία παρακάτω) |
• | Περιοχή και ημερομηνία | ορίζουν το γεωγραφικό και χρονικό πλαίσιο |
• | Εταιρία / τίτλος έρευνας | εδώ: το σχολείο και ο τίτλος της άσκησης |
• | Διευκρινίσεις προς τον ερωτώμενο | εξήγηση του σκοπού + αίτημα συνεργασίας |

• 💡 Γιατί καταγράφονται περιοχή και ημερομηνία; Ακριβώς επειδή «οι πληροφορίες … έχουν αξία μόνο για ορισμένο χρόνο και τόπο». Χωρίς αυτά, τα στοιχεία δεν ερμηνεύονται.

• ΚΑΤΑ τη συνέντευξη:
• ① Διάβασε την ερώτηση ακριβώς όπως είναι διατυπωμένη — μην την «εξηγήσεις» με δικά σου λόγια. Η διατύπωση «είναι ο συνδετικός κρίκος μεταξύ των δεδομένων και των πληροφοριών»· αν την αλλάξεις, οι τρεις συνεντεύξεις δεν είναι συγκρίσιμες.
• ② Μην υποδεικνύεις απάντηση — ούτε με τη φωνή, ούτε με χειρονομία. Θυμήσου: «δεν ενδιαφέρει η γνώμη του ερευνητή».
• ③ Μην παραλείπεις ερωτήσεις επειδή «είναι προφανείς».
• ④ Κατέγραψε ακριβώς ό,τι απαντάται — ιδίως στις ανοικτές ερωτήσεις, όπου η αυτούσια διατύπωση έχει αξία.

• ⚠️ ΔΕΟΝΤΟΛΟΓΙΑ — υποχρεωτική. Το βιβλίο τονίζει ότι στο Μάρκετινγκ και την έρευνα «υπάρχουν νόμοι και κώδικες δεοντολογίας». Πρακτικά, για τη σχολική άσκηση: ζήτησε ρητή συγκατάθεση · εξήγησε ότι είναι σχολική εργασία · ανωνυμοποίησε («ερωτώμενος Α, Β, Γ») — ονόματα και τηλέφωνα δεν χρειάζονται και δεν καταγράφονται · μην πιέζεις όποιον αρνηθεί.

• ΜΕΤΑ — τι πρέπει να παρατηρήσεις και να γράψεις:
• ① Ποια μορφή ερωτήσεων απάντησαν ευκολότερα; Σχεδόν σίγουρα οι διχοτομικές και οι πολλαπλών επιλογών — γι' αυτό «οι περισσότερες έρευνες στο Μάρκετινγκ είναι ποσοτικές».
• ② Πού δυσκολεύτηκαν; Στις ανοικτές ερωτήσεις. Και εδώ φαίνεται η δυσκολία των ποιοτικών ερευνών, που «απαιτούν μεγάλη προσπάθεια στη μετατροπή των ποιοτικών στοιχείων σε ποσοτικά».
• ③ Χρειάστηκε να εξηγήσεις κάποια ερώτηση; Αν ναι, η διατύπωσή της είναι προβληματική — «έχει μεγάλη σημασία να κατορθώσουμε να διατυπώσουμε έτσι τις ερωτήσεις, ώστε ο ερευνώμενος να καταλάβει την ερώτηση ακριβώς όπως την εννοούμε».
• ④ Πόσο χρόνο πήρε κάθε συνέντευξη; Πολλαπλασίασε επί 163 (το μέγεθος δείγματος στα παραδείγματα του βιβλίου) και θα καταλάβεις γιατί η συλλογή «απορροφά μεγάλο μέρος της συνολικής προσπάθειας από πλευράς χρόνου, χρήματος και προσωπικού».

• 🎯 Το συμπέρασμα που πρέπει να γράψεις: τρεις συνεντεύξεις δεν αποτελούν δείγμα. Δεν είναι αντιπροσωπευτικό (δεν είναι «μικρογραφία του πληθυσμού»), δεν προέκυψε με τυχαία δειγματοληψία, και το μέγεθός του δεν καθορίστηκε από την ομοιογένεια του πληθυσμού. Η άσκηση διδάσκει τη διαδικασία, όχι το αποτέλεσμα — και αυτή ακριβώς η διαπίστωση είναι η απόδειξη ότι κατάλαβες το κεφάλαιο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σκοπός: να βιωθεί γιατί η συλλογή στοιχείων είναι «το πιο κρίσιμο στοιχείο της έρευνας». ΠΡΙΝ: το ερωτηματολόγιο πρέπει να φέρει αύξοντα αριθμό (μπαίνει όταν παραλαμβάνεται συμπληρωμένο), στοιχεία ερευνητή και ερωτώμενου, περιοχή, ημερομηνία, τίτλο έρευνας και διευκρινίσεις προς τον ερωτώμενο. ΚΑΤΑ: διάβασε τις ερωτήσεις ακριβώς όπως είναι διατυπωμένες, μην υποδεικνύεις απάντηση («δεν ενδιαφέρει η γνώμη του ερευνητή»), μην παραλείπεις ερωτήσεις, κατέγραψε αυτούσιες τις ανοικτές απαντήσεις. Δεοντολογία: ρητή συγκατάθεση, ανωνυμοποίηση, καμία πίεση. ΜΕΤΑ: παρατήρησε ποιες μορφές ερωτήσεων απαντήθηκαν ευκολότερα (διχοτομικές και πολλαπλών επιλογών — γι' αυτό οι περισσότερες έρευνες είναι ποσοτικές), πού δυσκολεύτηκαν (ανοικτές — η δυσκολία των ποιοτικών ερευνών), αν χρειάστηκε εξήγηση (τότε η διατύπωση είναι προβληματική) και πόσο χρόνο πήρε. Συμπέρασμα: τρεις συνεντεύξεις δεν αποτελούν δείγμα — δεν είναι αντιπροσωπευτικές, δεν προέκυψαν με τυχαία δειγματοληψία και το μέγεθος δεν καθορίστηκε από την ομοιογένεια του πληθυσμού.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τρεις πλήρως συμπληρωμένες συνεντεύξεις.
• Κριτήριο: το ερωτηματολόγιο να φέρει όλα τα στοιχεία ταυτοποίησης της §5.3.2.4.
• Κριτήριο: σχολιασμός της εμπειρίας, όχι μόνο παράδοση των εντύπων.
• Θετικό: σύνδεση με τις μορφές ερωτήσεων και τη διάκριση ποιοτικής/ποσοτικής.
• Θετικό: η διαπίστωση ότι τρεις συνεντεύξεις δεν είναι δείγμα.
• Θετικό: τήρηση δεοντολογίας (συγκατάθεση, ανωνυμία).

Δραστηριότητα 2 — Ανάπτυξη δικού σας ερωτηματολογίου

Ερώτηση: Αναπτύξτε ένα ερωτηματολόγιο σε θέματα που σας ενδιαφέρουν και συμπληρώστε το.

Απάντηση:

• 🎯 Η δραστηριότητα ζητά να περάσεις ΟΛΑ τα στάδια σχεδιασμού (①-⑤), όχι μόνο να γράψεις ερωτήσεις.

• ΒΗΜΑ ① — Καθορισμός της ανάγκης για πληροφόρηση. Ποιο πρόβλημα ή απόφαση υπάρχει; ⚠️ Θυμήσου: «δεν είναι δυνατόν να λυθούν ΟΛΑ με έρευνα Μάρκετινγκ». Διάλεξε θέμα όπου λείπει πληροφορία, όχι όπου λείπουν μέσα.
• Καλά σχολικά θέματα: συνήθειες των συμμαθητών σου στα σνακ του κυλικείου · χρήση μέσων μεταφοράς προς το σχολείο · προτιμήσεις σε μουσική ή πλατφόρμες · στάση απέναντι στην ανακύκλωση.
• ΒΗΜΑ ② — Αντικείμενα και ανάγκες πληροφόρησης. Απάντησε γραπτά στις τρεις ερωτήσεις του βιβλίου:

• «Γιατί πρέπει να γίνει αυτή η έρευνα, τι επιδιώκουμε, τι θα γνωρίζουμε όταν θα έχει τελειώσει;»

• Και «καταγράφονται σε μια κατάσταση ΟΛΕΣ οι πληροφορίες οι οποίες πρέπει να συλλεχθούν». ⚠️ Κάθε ερώτηση πρέπει να αντιστοιχεί σε μία τουλάχιστον από αυτές — αν μια ερώτηση δεν εξυπηρετεί καμία, βγάλ' την.
• ΒΗΜΑ ③ — Πηγές. Πρώτα τα δευτερογενή: μήπως το ξέρεις ήδη από στατιστικά ή προηγούμενη έρευνα; Μόνο αν δεν αρκούν → πρωτογενή. Και ακριβής καθορισμός: ποιος είναι ο ερωτώμενος; (θυμήσου το παράδειγμα των παιδικών προϊόντων: το παιδί, η μητέρα ή ο πατέρας;)
• ΒΗΜΑ ④ — Το ερωτηματολόγιο.
• Δομή — τι περιλαμβάνει (§5.3.2.4):
• ┌─────────────────────────────────────────────┐
• │ Τίτλος έρευνας · Φορέας (σχολείο/τμήμα) │
• │ Αύξων αριθμός: Ημερομηνία: │
• │ Ερευνητής: Περιοχή: │
• ├─────────────────────────────────────────────┤
• │ Διευκρινίσεις προς τον ερωτώμενο: │
• │ σκοπός της έρευνας + αίτημα συνεργασίας │
• ├─────────────────────────────────────────────┤
• │ Α. Δημογραφικά (φύλο, ηλικία, τάξη…) │
• │ Β. Κύριες ερωτήσεις │
• │ Γ. Ερωτήσεις γνώμης / ανοικτές │
• └─────────────────────────────────────────────┘
• Χρησιμοποίησε ΚΑΙ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ μορφές ερωτήσεων — αυτό είναι το ζητούμενο του κεφαλαίου:
• | Μορφή | Παράδειγμα |
• |---|---|
• | Διχοτομική | «Αγοράζετε καθημερινά κάτι από το κυλικείο; Ναι / Όχι» |
• | Πολλαπλών επιλογών | «Τι αγοράζετε συνήθως; (1 επιλογή) 1. τυρόπιτα 2. σάντουιτς 3. σνακ 4. ρόφημα 5. Δεν ξέρω/Δεν απαντώ» |
• | Ανοικτή | «Τι θα θέλατε να προστεθεί στο κυλικείο και γιατί;» |

• 💡 Δύο πρακτικές λεπτομέρειες από τα ερωτηματολόγια του βιβλίου. (α) Πρόσθεσε παντού την επιλογή «Δεν ξέρω / Δεν απαντώ» — στα παραδείγματα του βιβλίου συγκεντρώνει από 4,3 % ως 16,6 % των απαντήσεων· χωρίς αυτήν, αναγκάζεις ψευδείς απαντήσεις. (β) Σημείωσε ρητά «(1 επιλογή)» ή «(περισσότερες από μία)».

• Οι τέσσερις έλεγχοι διατύπωσης — «περιεχόμενο, μορφή, διατύπωση, σειρά»:
• ① Καμία ερώτηση δεν πρέπει να υποδεικνύει απάντηση. «Δεν συμφωνείτε ότι το κυλικείο είναι ακριβό;» → λάθος. Σωστό: «Πώς κρίνετε τις τιμές του κυλικείου;»
• ② Μία έννοια ανά ερώτηση. «Είναι φθηνό και υγιεινό;» → δύο ερωτήσεις.
• ③ Λέξεις που καταλαβαίνει ο ερωτώμενος — «ανάλογα με το κοινό … διαφορετική δομή, διατύπωση, λέξεις και ορολογία».
• ④ Σειρά: πρώτα τα εύκολα και ουδέτερα, μετά τα προσωπικά ή δύσκολα.
• ΒΗΜΑ ⑤ — Δείγμα. ⚠️ Μη γράψεις «θα ρωτήσω 20 άτομα» χωρίς αιτιολόγηση. Το κριτήριο είναι η ΟΜΟΙΟΓΕΝΕΙΑ του πληθυσμού: αν όλοι οι συμμαθητές σου έχουν παρόμοιες συνήθειες → μικρό δείγμα αρκεί· αν διαφέρουν πολύ → μεγαλύτερο. Και προσπάθησε το δείγμα να είναι «μικρογραφία του πληθυσμού» — να περιλαμβάνει όλες τις τάσεις (π.χ. και τα δύο φύλα, και τις τρεις τάξεις).
• ΜΕΤΑ — επεξεργασία και παρουσίαση (στάδια ⑦-⑨). Φτιάξε απλό πίνακα συχνοτήτων (αριθμός απαντήσεων + ποσοστό %) και ένα ραβδόγραμμα ή κυκλικό διάγραμμα για κάθε κλειστή ερώτηση — ακριβώς όπως τα παραδείγματα των σελ. 137-140. Αν έχεις χρόνο, δοκίμασε και έναν πίνακα διπλής εισόδου (π.χ. προτίμηση ανά φύλο).

• ⚠️ Έλεγχος που πρέπει οπωσδήποτε να κάνεις: τα ποσοστά κάθε πίνακα πρέπει να αθροίζουν 100 % (με ανοχή ±0,1 % από στρογγυλοποιήσεις). Είναι απλός αλλά αποτελεσματικός έλεγχος — ο ίδιος έλεγχος αποκαλύπτει και το τυπογραφικό λάθος στον πίνακα διπλής εισόδου της σελ. 140, όπου τα ποσοστά των ανδρών αθροίζουν 100,3 % ενώ ο πίνακας δηλώνει 100,0 %.

• Δεοντολογία: ισχύουν όσα και στη Δραστηριότητα 1 — συγκατάθεση, ανωνυμία, καμία καταγραφή προσωπικών δεδομένων, καμία πίεση σε όποιον αρνηθεί.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δραστηριότητα απαιτεί να περαστούν όλα τα στάδια σχεδιασμού. ① Καθορισμός ανάγκης: διάλεξε θέμα όπου λείπει πληροφορία. ② Αντικείμενα: απάντησε γραπτά «γιατί, τι επιδιώκουμε, τι θα γνωρίζουμε» και κατάγραψε όλες τις πληροφορίες που πρέπει να συλλεχθούν — κάθε ερώτηση πρέπει να αντιστοιχεί σε μία. ③ Πηγές: πρώτα δευτερογενή, μετά πρωτογενή, με ακριβή προσδιορισμό του ερωτώμενου. ④ Ερωτηματολόγιο: τίτλος, φορέας, αύξων αριθμός, ημερομηνία, ερευνητής, περιοχή, διευκρινίσεις προς τον ερωτώμενο, και ερωτήσεις και των τριών μορφών (διχοτομικές, πολλαπλών επιλογών, ανοικτές) με πρόβλεψη «Δεν ξέρω/Δεν απαντώ». Έλεγχοι διατύπωσης: καμία ερώτηση να μην υποδεικνύει απάντηση, μία έννοια ανά ερώτηση, κατανοητές λέξεις, σωστή σειρά. ⑤ Δείγμα: το μέγεθος καθορίζεται από την ομοιογένεια του πληθυσμού, και το δείγμα πρέπει να είναι μικρογραφία του. Μετά: απλός πίνακας συχνοτήτων, ραβδόγραμμα ή κυκλικό διάγραμμα, ίσως και πίνακας διπλής εισόδου· έλεγχος ότι τα ποσοστά αθροίζουν 100 %.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σαφής σκοπός έρευνας, γραπτά διατυπωμένος.
• Κριτήριο: χρήση και των τριών μορφών ερωτήσεων.
• Κριτήριο: πλήρη στοιχεία ταυτοποίησης στο έντυπο.
• Κριτήριο: συμπλήρωση του ερωτηματολογίου, όπως ζητά η εκφώνηση.
• Θετικό: αιτιολόγηση του μεγέθους δείγματος με βάση την ομοιογένεια.
• Θετικό: πίνακας συχνοτήτων και διάγραμμα, με έλεγχο αθροίσματος 100 %.
• Παγίδα: ερωτήσεις που υποδεικνύουν απάντηση ή περιέχουν δύο έννοιες.