Λύσεις — Κεφάλαιο I: Φωτογραφικές μηχανές μεσαίου και μεγάλου μεγέθους (σελ. 39) – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΙΙ Β ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο I: Φωτογραφικές μηχανές μεσαίου και μεγάλου μεγέθους
Και οι οκτώ ασκήσεις του πρώτου κεφαλαίου (σελ. 39). ⚠️ Είναι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΛΗΨΗΣ, όχι ερωτήσεις: το αποτέλεσμα είναι οι ίδιες οι φωτογραφίες του μαθητή. Οι λύσεις δίνουν το ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ και την αιτιολόγησή του από τη θεωρία. Στις τέσσερις ασκήσεις της μηχανής studio (4, 5, 7, 8) το βιβλίο δίνει το αποτέλεσμα αυτολεξεί.
Άσκηση 1 (σελ. 39) — Αρχιτεκτονικό κτίριο με 35mm και με ρολό 120
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένα αρχιτεκτονικό κτίριο με: α) φιλμ 35mm, β) φιλμ ρολό 120. Να τυπωθούν σε μεγέθυνση οι εικόνες και να συγκρίνετε τις διαφορές που υπάρχουν (από άποψη ποιότητας) στην εικόνα.
Απάντηση:
-
⚠️ ΤΙ ΕΙΔΟΥΣ ΑΣΚΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΑΥΤΗ
Είναι ΕΡΓΑΣΤΗΡΙΑΚΗ: το «αποτέλεσμα» είναι οι δύο φωτογραφίες που θα τραβήξεις. Αυτό που μπορεί και πρέπει να ξέρεις εκ των προτέρων είναι ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ.
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ
| Χαρακτηριστικό | 35mm | ΡΟΛΟ 120 |
|---|---|---|
| Ευκρίνεια στη μεγέθυνση | ⚠️ μικρότερη | ✅ αισθητά μεγαλύτερη |
| Κόκκος | ⚠️ εμφανής | ✅ λεπτότερος |
| Λεπτομέρειες (κουφώματα, ανάγλυφο, υφή τοίχου) | ⚠️ χάνονται | ✅ διακρίνονται |
| Τονική κλίμακα | ικανοποιητική | πλουσιότερη |
ΚΑΙ ΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ Η ΜΕΓΕΘΥΝΣΗ, ΤΟΣΟ ΜΕΓΑΛΩΝΕΙ Η ΔΙΑΦΟΡΑ. Σε μικρό αντίτυπο μπορεί να μη φαίνεται καθόλου.
ΓΙΑΤΙ — ΤΟ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΟ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ
Δεν είναι θέμα «καλύτερου φακού» — είναι ΚΑΘΑΡΗ ΑΡΙΘΜΗΤΙΚΗ:
«Για να μπορέσουμε να πάρουμε μία φωτογραφία διάστασης 20cmX25cm, το 35mm φιλμ πρέπει να ΜΕΓΕΘΥΝΘΕΙ ΠΕΡΙΠΟΥ 8,5 ΦΟΡΕΣ, ενώ το 6cmX7cm ΜΟΝΟ 3,5 ΦΟΡΕΣ. Είναι λοιπόν ευνόητο ότι η μεγέθυνση που προκύπτει από τη μηχανή μεσαίου φορμά θα είναι σαφώς ΚΑΛΥΤΕΡΗΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΕΥΚΡΙΝΕΙΑΣ.»
Η λογική σε τρία βήματα:
① Το αρνητικό είναι το πρωτότυπο — ό,τι κόκκο και ό,τι ατέλεια έχει, μεγεθύνεται μαζί του. ② Το 35mm πρέπει να μεγαλώσει 8,5 φορές· το 6x7 μόλις 3,5. ③ Άρα ο ίδιος κόκκος στο 35mm γίνεται 2,5 φορές πιο ορατός στο τελικό χαρτί.
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΙΝΑΙ «ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟ ΚΤΙΡΙΟ» — ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΥΧΑΙΟ
Το κτίριο έχει ευθείες γραμμές, επαναλαμβανόμενα στοιχεία (κουφώματα, αρμούς, κεραμίδια) και υφές — δηλαδή ακριβώς τη λεπτομέρεια που ο κόκκος καταστρέφει πρώτη.
💡 Πβ. το ίδιο κεφάλαιο: οι φακοί του μεσαίου φορμά «χρησιμοποιούνται για όλα τα είδη φωτογράφησης (πορτραίτο, εσωτερικού χώρου, φωτογράφηση κτιρίων, αρχαίων μνημείων)».
⚠️ ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΚΡΑΤΗΣΕΙΣ ΣΤΑΘΕΡΟ ΓΙΑ ΝΑ ΕΙΝΑΙ ΤΙΜΙΑ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ
Η άσκηση δεν το λέει ρητά, αλλά χωρίς αυτά η σύγκριση δεν βγάζει νόημα:
| Σταθερό | Γιατί |
|---|---|
| ΙΔΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ φιλμ (π.χ. 100 ASA και στα δύο) | αλλιώς συγκρίνεις τον κόκκο του ΦΙΛΜ, όχι του φορμά |
| ΙΔΙΟ ΤΕΛΙΚΟ ΜΕΓΕΘΟΣ εκτύπωσης | εκεί ακριβώς φαίνεται η διαφορά μεγέθυνσης |
| ΙΔΙΑ ΓΩΝΙΑ ΛΗΨΗΣ και σημείο λήψης | ίδιο κάδρο = συγκρίσιμες εικόνες |
| ΙΔΙΟ διάφραγμα/ταχύτητα | ίδια έκθεση |
💡 ΤΙ ΓΡΑΦΕΙΣ ΩΣ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
«Το φιλμ 120 δίνει καλύτερη ποιότητα ΟΧΙ επειδή είναι “καλύτερο φιλμ”, αλλά επειδή ΜΕΓΕΘΥΝΕΤΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ.»
Και ο γενικός κανόνας του βιβλίου: «όσο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΦΙΛΜ έχουμε, τόσο ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΕΙΚΟΝΑΣ μπορούμε να πάρουμε».
⚠️ Το τίμημα, για να είναι πλήρης η απάντηση: η μεσαίου φορμά έχει «ακριβό κοστολόγιο», «απαιτεί ιδιαίτερες γνώσεις» ο χειρισμός της, και το ρολό δίνει λιγότερες στάσεις (10 στο 6x7 έναντι 36 στο 35mm).
Σύνοψη: (ενδεικτική) ⚠️ Είναι εργαστηριακή άσκηση: το αποτέλεσμα είναι οι δύο φωτογραφίες. Αυτό που δίνεται εδώ είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα και η αιτιολόγησή του από τη θεωρία του κεφαλαίου. ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ: το αντίτυπο από το ρολό 120 θα έχει αισθητά μεγαλύτερη ευκρίνεια, λεπτότερο κόκκο, περισσότερες λεπτομέρειες στα αρχιτεκτονικά στοιχεία (κουφώματα, αρμοί, υφή του τοίχου) και πλουσιότερη τονική κλίμακα· και όσο μεγαλώνει η μεγέθυνση, τόσο μεγαλώνει και η διαφορά — σε μικρό αντίτυπο μπορεί να μη διακρίνεται καθόλου. ΓΙΑΤΙ — και ο λόγος είναι αριθμητικός, όχι θέμα «καλύτερου φακού»: «για να μπορέσουμε να πάρουμε μία φωτογραφία διάστασης 20cmX25cm, το 35mm φιλμ πρέπει να μεγεθυνθεί περίπου 8,5 φορές, ενώ το 6cmX7cm μόνο 3,5 φορές. Είναι λοιπόν ευνόητο ότι η μεγέθυνση που προκύπτει από τη μηχανή μεσαίου φορμά θα είναι σαφώς καλύτερης ποιότητας και ευκρίνειας». Δηλαδή: το αρνητικό είναι το πρωτότυπο, και ό,τι κόκκος ή ατέλεια έχει μεγεθύνεται μαζί του· επειδή το 35mm πρέπει να μεγαλώσει 8,5 φορές και το 6x7 μόλις 3,5, ο ίδιος κόκκος γίνεται περίπου 2,5 φορές πιο ορατός στο τελικό χαρτί. Το θέμα δεν είναι τυχαίο: ένα αρχιτεκτονικό κτίριο έχει ευθείες γραμμές, επαναλαμβανόμενα στοιχεία και υφές, δηλαδή ακριβώς τη λεπτομέρεια που ο κόκκος καταστρέφει πρώτη — και το βιβλίο αναφέρει ρητά ότι οι φακοί του μεσαίου φορμά χρησιμοποιούνται μεταξύ άλλων για «φωτογράφηση κτιρίων, αρχαίων μνημείων». ⚠️ Για να είναι τίμια η σύγκριση πρέπει να μείνουν σταθερά: η ευαισθησία του φιλμ (π.χ. 100 ASA και στα δύο — αλλιώς συγκρίνεται ο κόκκος του φιλμ και όχι του φορμά), το τελικό μέγεθος εκτύπωσης, η γωνία και το σημείο λήψης και ο συνδυασμός διαφράγματος-ταχύτητας. Το συμπέρασμα που γράφεται: το φιλμ 120 δίνει καλύτερη ποιότητα όχι επειδή είναι «καλύτερο φιλμ», αλλά επειδή μεγεθύνεται λιγότερο — και ισχύει ο γενικός κανόνας του κεφαλαίου, «όσο μεγαλύτερο μέγεθος φιλμ έχουμε, τόσο καλύτερη ποιότητα εικόνας μπορούμε να πάρουμε». Το τίμημα το δηλώνει επίσης το βιβλίο: η μεσαίου φορμά έχει «ακριβό κοστολόγιο» και «απαιτεί ιδιαίτερες γνώσεις» ο χειρισμός της, ενώ το ρολό δίνει λιγότερες στάσεις (10 στο 6x7 έναντι 36 στο 35mm).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ ΠΡΩΤΑ ΚΑΤΑΛΑΒΕ ΤΙ ΖΗΤΕΙΤΑΙ: η άσκηση δεν έχει «σωστή απάντηση» — έχει αναμενόμενο αποτέλεσμα. Γράψε τι θα δεις και γιατί. ΤΟ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΕΝΑ ΝΟΥΜΕΡΟ — και είναι στο ίδιο το κεφάλαιο: για φωτογραφία 20x25, το 35mm μεγεθύνεται 8,5 φορές, το 6x7 μόνο 3,5. Παράθεσέ το — μετατρέπει τη γενικολογία σε απόδειξη. ΚΑΙ ΕΞΗΓΗΣΕ ΤΗ ΛΟΓΙΚΗ: το αρνητικό είναι το πρωτότυπο, άρα ο κόκκος του μεγεθύνεται μαζί του — 2,5 φορές πιο ορατός στο 35mm. ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ ΜΙΑ ΚΑΛΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: πες τι πρέπει να κρατήσεις ΣΤΑΘΕΡΟ — ίδια ευαισθησία φιλμ (αλλιώς συγκρίνεις τον κόκκο του φιλμ, όχι του φορμά), ίδιο τελικό μέγεθος, ίδια γωνία λήψης. Χωρίς αυτά η σύγκριση δεν αποδεικνύει τίποτα. 💡 Κλείσε με τη διατύπωση: «το 120 είναι καλύτερο όχι επειδή είναι “καλύτερο φιλμ”, αλλά επειδή ΜΕΓΕΘΥΝΕΤΑΙ ΛΙΓΟΤΕΡΟ» — και ανάφερε το τίμημα (κόστος, γνώσεις, λιγότερες στάσεις).
Άσκηση 2 (σελ. 39) — Εσωτερικός χώρος με τρία είδη φιλμ στην ίδια μηχανή
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένας εσωτερικός χώρος με μια μονοοπτική μηχανή μεσαίου φορμά: α) με έγχρωμο αρνητικό φιλμ, β) με έγχρωμο θετικό φιλμ και γ) με φιλμ Polaroid.
Απάντηση:
-
ΠΡΩΤΑ: ΓΙΑΤΙ ΑΥΤΗ Η ΑΣΚΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΗ ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΜΕΣΑΙΟ ΦΟΡΜΑ
Η άσκηση δεν είναι για τα φιλμ — είναι για ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΠΛΑΤΗ.
«Το ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ αυτής της κατηγορίας μηχανών είναι ότι δέχονται ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΕΣ ΠΛΑΤΕΣ. Αυτό επιτρέπει στον φωτογράφο, αφού έχει τοποθετήσει έναν ΣΥΡΤΗ για να προστατέψει το φιλμ από το φως, στη συνέχεια να βγάλει την πλάτη, όποτε αυτός θελήσει.»
Και το κρίσιμο: «Έχουμε δηλαδή τη δυνατότητα με την ΙΔΙΑ φωτογραφική μηχανή και ΚΡΑΤΩΝΤΑΣ ΣΤΑΘΕΡΑ ΤΗΝ ΙΔΙΑ ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ να αποτυπώσουμε το θέμα σε ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΙΔΗ ΦΙΛΜ.»
ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ: οι τρεις εικόνες είναι ΑΠΟΛΥΤΑ ΣΥΓΚΡΙΣΙΜΕΣ, γιατί τίποτα δεν άλλαξε εκτός από το φιλμ. Το βιβλίο σημειώνει μάλιστα ότι μπορούμε να αλλάξουμε ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΤΟΥ ΦΙΛΜ.
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ ΣΕ ΚΑΘΕ ΕΝΑ
α) ΕΓΧΡΩΜΟ ΑΡΝΗΤΙΚΟ
| Χαρακτηριστικό | Τι σημαίνει για εσωτερικό χώρο |
|---|---|
| Μεγάλη ανοχή στην έκθεση | συγχωρεί λάθος φωτομέτρηση — χρήσιμο σε δύσκολο εσωτερικό φωτισμό |
| Διόρθωση χρωμάτων στην εκτύπωση | κυριαρχίες (π.χ. πορτοκαλί από λάμπες) διορθώνονται μετά |
| Πολλά αντίτυπα | από ένα αρνητικό |
| ⚠️ Δεν το κρίνεις κοιτάζοντάς το | χρειάζεται εκτύπωση |
β) ΕΓΧΡΩΜΟ ΘΕΤΙΚΟ (slides / διαφάνειες)
| Χαρακτηριστικό | Τι σημαίνει |
|---|---|
| Κρίνεται ΑΜΕΣΑ | το βλέπεις στο ίδιο το φιλμ, χωρίς εκτύπωση |
| Καθαρότερα, πιο κορεσμένα χρώματα | προτίμηση των εντύπων |
| ⚠️ ΠΟΛΥ ΜΙΚΡΗ ΑΝΟΧΗ στην έκθεση | η φωτομέτρηση πρέπει να είναι ακριβής |
| ⚠️ Καμία διόρθωση εκ των υστέρων | ό,τι κυριαρχία υπάρχει, μένει |
💡 Το βιβλίο επιβεβαιώνει την προτίμηση: «οι διαφημιστικές εταιρείες, οι γραφίστες και οι αρχισυντάκτες εντύπων προτιμούν το μεγάλο μέγεθος slides ή αρνητικό».
γ) POLAROID — ΚΑΙ ΕΔΩ ΕΙΝΑΙ Η ΟΥΣΙΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ
«Αυτή η πλάτη είναι ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΑ ΧΡΗΣΙΜΗ στον φωτογράφο, διότι του επιτρέπει να ΕΛΕΓΞΕΙ αν η λήψη του θα έχει το ΕΠΙΘΥΜΗΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ (π.χ. σωστή φωτομέτρηση, κάδρο κ.τ.λ.).»
ΤΟ POLAROID ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΤΡΙΤΗ ΕΚΔΟΧΗ» — ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΕΡΓΑΛΕΙΟ ΕΛΕΓΧΟΥ ΤΩΝ ΑΛΛΩΝ ΔΥΟ. Το τραβάς ΠΡΩΤΟ, ελέγχεις φωτομέτρηση και κάδρο, και μετά ξοδεύεις το ακριβό φιλμ.
Και η περίπτωση που το κάνει απαραίτητο: «Υπάρχουν και περιπτώσεις που το θέμα ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΞΑΝΑΤΡΑΒΗΧΤΕΙ. Τότε η πλάτη Polaroid είναι ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΗ.»
💡 ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΘΕΜΑ ΕΙΝΑΙ «ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ»
Ο εσωτερικός χώρος έχει δύσκολο, μεικτό φωτισμό (λάμπες + παράθυρο) και μεγάλες τονικές διαφορές — ακριβώς εκεί ξεχωρίζει η ανοχή του αρνητικού από την αυστηρότητα του θετικού, και εκεί το Polaroid σε σώζει από μια χαμένη λήψη.
💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΙΣ
Τρεις εικόνες, ΜΙΑ μηχανή, ΙΔΙΑ οπτική γωνία — η άσκηση αποδεικνύει ότι στο μεσαίο φορμά το φιλμ γίνεται παράμετρος που αλλάζεις όποτε θέλεις, όχι δέσμευση που κρατά μέχρι να τελειώσει το ρολό.
📌 (Δικαιολογημένη προσθήκη, όχι θέση του βιβλίου: σήμερα ο ρόλος του Polaroid ως εργαλείου ελέγχου έχει περάσει στην οθόνη και στο ιστόγραμμα της ψηφιακής μηχανής — η ανάγκη όμως που εξυπηρετούσε παραμένει ακριβώς η ίδια.)
Σύνοψη: (ενδεικτική) ⚠️ Εργαστηριακή άσκηση — δίνεται το αναμενόμενο αποτέλεσμα και η αιτιολόγησή του. Η άσκηση δεν είναι για τα φιλμ, είναι για την ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΠΛΑΤΗ: «το μεγαλύτερο πλεονέκτημα αυτής της κατηγορίας μηχανών είναι ότι δέχονται εναλλασσόμενες πλάτες», ώστε ο φωτογράφος, «αφού έχει τοποθετήσει έναν σύρτη για να προστατέψει το φιλμ από το φως», μπορεί «να βγάλει την πλάτη, όποτε αυτός θελήσει» — και έτσι «έχουμε … τη δυνατότητα με την ίδια φωτογραφική μηχανή και κρατώντας σταθερά την ίδια οπτική γωνία να αποτυπώσουμε το θέμα σε διαφορετικά είδη φιλμ», ακόμη και στη μέση του φιλμ. Οι τρεις εικόνες είναι επομένως απόλυτα συγκρίσιμες, αφού τίποτα δεν άλλαξε εκτός από το φιλμ. ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ. α) Έγχρωμο αρνητικό: μεγάλη ανοχή στην έκθεση (συγχωρεί ανακρίβειες της φωτομέτρησης, χρήσιμο στον δύσκολο εσωτερικό φωτισμό), δυνατότητα χρωματικής διόρθωσης στην εκτύπωση (τυχόν κυριαρχία από τις λάμπες διορθώνεται μετά) και πολλά αντίτυπα — αλλά δεν κρίνεται κοιτάζοντάς το, χρειάζεται εκτύπωση. β) Έγχρωμο θετικό (slides): κρίνεται άμεσα πάνω στο ίδιο το φιλμ, με καθαρότερα και πιο κορεσμένα χρώματα — γι' αυτό, όπως σημειώνει το βιβλίο, «οι διαφημιστικές εταιρείες, οι γραφίστες και οι αρχισυντάκτες εντύπων προτιμούν το μεγάλο μέγεθος slides ή αρνητικό» — αλλά έχει πολύ μικρή ανοχή στην έκθεση και δεν επιδέχεται διόρθωση εκ των υστέρων. γ) Polaroid: εδώ βρίσκεται η ουσία της άσκησης, γιατί δεν είναι «τρίτη εκδοχή» αλλά το εργαλείο ελέγχου των άλλων δύο: «είναι εξαιρετικά χρήσιμη … διότι του επιτρέπει να ελέγξει αν η λήψη του θα έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα (π.χ. σωστή φωτομέτρηση, κάδρο)». Τραβιέται πρώτο, επιβεβαιώνει έκθεση και κάδρο, και μετά ξοδεύεται το ακριβό φιλμ· και «υπάρχουν και περιπτώσεις που το θέμα δεν είναι δυνατόν να ξανατραβηχτεί — τότε η πλάτη Polaroid είναι απαραίτητη». Γιατί το θέμα είναι εσωτερικός χώρος: έχει μεικτό, δύσκολο φωτισμό και μεγάλες τονικές διαφορές, δηλαδή ακριβώς τις συνθήκες όπου ξεχωρίζει η ανοχή του αρνητικού από την αυστηρότητα του θετικού, και όπου το Polaroid σώζει μια χαμένη λήψη. Το συμπέρασμα: τρεις εικόνες, μία μηχανή, ίδια οπτική γωνία — το φιλμ γίνεται παράμετρος που αλλάζεις όποτε θέλεις, όχι δέσμευση ως το τέλος του ρολού. 📌 (Συμπληρωματικά και εκτός βιβλίου: σήμερα ο ρόλος του Polaroid ως εργαλείου ελέγχου έχει περάσει στην οθόνη και στο ιστόγραμμα της ψηφιακής μηχανής — η ανάγκη που εξυπηρετούσε παραμένει η ίδια.)
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΤΟ ΚΛΕΙΔΙ: Η ΑΣΚΗΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΤΑ ΦΙΛΜ — ΕΙΝΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΝΑΛΛΑΣΣΟΜΕΝΗ ΠΛΑΤΗ. Αν το πεις αυτό, δείχνεις ότι κατάλαβες γιατί ζητείται σε μηχανή ΜΕΣΑΙΟΥ ΦΟΡΜΑ. Παράθεσε τη φράση: «με την ίδια φωτογραφική μηχανή και κρατώντας σταθερά την ΙΔΙΑ ΟΠΤΙΚΗ ΓΩΝΙΑ … σε διαφορετικά είδη φιλμ» — γι' αυτό οι τρεις εικόνες είναι συγκρίσιμες. ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΦΙΛΜ ΓΡΑΨΕ ΕΝΑ ΖΕΥΓΟΣ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ/ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑ: αρνητικό → ανοχή στην έκθεση και διόρθωση χρωμάτων στην εκτύπωση, αλλά δεν κρίνεται με το μάτι· θετικό → κρίνεται άμεσα, κορεσμένα χρώματα, αλλά ⚠️ μηδενική ανοχή· Polaroid → έλεγχος ΠΡΙΝ τη λήψη. ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΚΡΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ: το Polaroid δεν είναι τρίτη εκδοχή — είναι το εργαλείο ελέγχου των άλλων δύο: «του επιτρέπει να ελέγξει αν η λήψη του θα έχει το επιθυμητό αποτέλεσμα (σωστή φωτομέτρηση, κάδρο)». Και μην ξεχάσεις τη φράση που το κάνει απαραίτητο: «περιπτώσεις που το θέμα ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΔΥΝΑΤΟΝ ΝΑ ΞΑΝΑΤΡΑΒΗΧΤΕΙ». 💡 Αν εξηγήσεις γιατί το θέμα είναι ΕΣΩΤΕΡΙΚΟΣ ΧΩΡΟΣ (μεικτός φωτισμός, μεγάλες τονικές διαφορές), η απάντηση γίνεται πλήρης.
Άσκηση 3 (σελ. 39) — Αρχαίο μνημείο, 400 ASA σε 35mm και σε 120, μεγέθυνση 30x40
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένα αρχαίο μνημείο με: α) ασπρόμαυρο αρνητικό φιλμ 35mm 400 ASA, β) ασπρόμαυρο αρνητικό φιλμ ρολό 120 400 ASA. Να τυπωθεί σε μεγέθυνση φωτογραφία 30X40 και να συγκρίνετε τον κόκκο που υπάρχει στην εικόνα.
Απάντηση:
-
ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΙ ΑΛΛΑΖΕΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ 1 — Η ΑΣΚΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΠΙΟ ΑΥΣΤΗΡΗ
Εδώ η άσκηση κλειδώνει ΤΡΕΙΣ παραμέτρους που στην άσκηση 1 ήταν ελεύθερες:
| Κλειδωμένο | Γιατί μετράει |
|---|---|
| ΙΔΙΑ ΕΥΑΙΣΘΗΣΙΑ: 400 ASA ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ | αποκλείει την εξήγηση «το ένα φιλμ ήταν πιο χονδρόκοκκο» |
| ΙΔΙΟ ΤΕΛΙΚΟ ΜΕΓΕΘΟΣ: 30X40 | ίδιος στόχος, άρα διαφορετικός βαθμός μεγέθυνσης |
| ΙΔΙΟ ΕΙΔΟΣ: ασπρόμαυρο αρνητικό | ο κόκκος φαίνεται καθαρότερα στο α/μ |
ΑΡΑ Η ΜΟΝΗ ΜΕΤΑΒΛΗΤΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΑΡΝΗΤΙΚΟΥ. Είναι καθαρό πείραμα.
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ
Και τα δύο αρνητικά έχουν τον ίδιο, από κατασκευής, κόκκο (400 ASA = γρήγορο φιλμ = χονδρόκοκκο). Στο τελικό χαρτί όμως:
| 35mm | ΡΟΛΟ 120 | |
|---|---|---|
| Ορατός κόκκος στα 30x40 | ⚠️ έντονος, ενοχλητικός | ✅ αισθητά ηπιότερος |
| Λεπτομέρεια στην πέτρα (αρμοί, φθορά, ανάγλυφο) | ⚠️ χάνεται μέσα στον κόκκο | ✅ διακρίνεται |
| Περίγραμμα κιόνων | ⚠️ «σπασμένο» | ✅ καθαρό |
ΓΙΑΤΙ — ΔΥΟ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΕΣ ΑΙΤΙΕΣ ΠΟΥ ΣΥΝΤΡΕΧΟΥΝ
ΑΙΤΙΑ 1: Ο ΒΑΘΜΟΣ ΜΕΓΕΘΥΝΣΗΣ
Το βιβλίο δίνει το νούμερο για το 20x25: 8,5 φορές το 35mm, 3,5 το 6x7.
Για 30x40 η μεγέθυνση είναι ΑΚΟΜΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ — άρα και η διαφορά ακόμα πιο εμφανής. Η άσκηση επίτηδες ζητά μεγαλύτερο μέγεθος από το παράδειγμα του βιβλίου.
ΑΙΤΙΑ 2: Ο ΚΟΚΚΟΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΦΙΛΜ ΕΞΑΡΤΑΤΑΙ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ
Και εδώ είναι η λιγότερο προφανής διαπίστωση, που το βιβλίο τη λέει ρητά:
«Ο κόκκος που συναντούμε στα μεγάλα μεγέθη φιλμ είναι ΠΟΛΥ ΛΙΓΟΤΕΡΟΣ απ' ό,τι στα μικρότερα μεγέθη φιλμ. Ένα φιλμ 10X12,5 π.χ. στα 100 ASA δίνει ΛΙΓΟΤΕΡΟ ΚΟΚΚΟ από ένα φιλμ 6X4,5 στα 100 ASA.»
⚠️ ΠΡΟΣΕΞΕ: ίδια ευαισθησία, διαφορετικό μέγεθος → διαφορετικός κόκκος. Είναι ακριβώς η περίπτωση της άσκησης, με άλλα νούμερα.
ΤΟ ΘΕΩΡΗΤΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΟΚΚΟ — ΑΠΟ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ Ι
Γιατί τα 400 ASA είναι χονδρόκοκκα: «όσο μεγαλύτεροι και περισσότεροι είναι οι φωτοευαίσθητοι κρύσταλλοι, τόσο … λιγότερο φως χρειάζεται» — και «το βασικότερο μειονέκτημα ενός ευαίσθητου φιλμ είναι ότι … έχει μεγαλύτερο μέγεθος κρυστάλλων», που «μειώνει την ευκρίνεια … και μας εμποδίζει να έχουμε ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΕΓΕΘΥΝΣΕΙΣ ικανοποιητικής ποιότητας».
ΑΡΑ Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΥΝΔΥΑΖΕΙ ΤΟ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: γρήγορο φιλμ (χονδρόκοκκο) + μεγάλη μεγέθυνση (30x40). Εκεί ακριβώς το μέγεθος του αρνητικού κρίνει τα πάντα.
💡 ΓΙΑΤΙ «ΑΡΧΑΙΟ ΜΝΗΜΕΙΟ» ΚΑΙ ΓΙΑΤΙ 400 ASA
Το μνημείο έχει υφή πέτρας, αρμούς και ανάγλυφο — λεπτομέρεια που ο κόκκος καταπίνει πρώτη.
Τα 400 ASA είναι ρεαλιστική επιλογή για εξωτερική λήψη με σκιές ή χωρίς τρίποδο — αλλά τιμωρούνται στη μεγέθυνση.
💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΙΣ
«Με ΙΔΙΑ ευαισθησία και ΙΔΙΟ τελικό μέγεθος, ο ορατός κόκκος κρίνεται ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ από το μέγεθος του αρνητικού.»
ΚΑΙ Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΥΜΒΟΥΛΗ ΠΟΥ ΠΡΟΚΥΠΤΕΙ: αν ξέρεις εκ των προτέρων ότι θα τυπώσεις μεγάλα, ή ανεβάζεις φορμά ή κατεβάζεις ASA — και τα δύο δουλεύουν, γιατί και τα δύο μειώνουν τον ορατό κόκκο.
📌 Πβ. την άσκηση 1: εκεί η σύγκριση ήταν γενική ποιότητα, εδώ είναι στοχευμένη στον κόκκο — ίδιο φαινόμενο, αυστηρότερο πείραμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) ⚠️ Εργαστηριακή άσκηση — δίνεται το αναμενόμενο αποτέλεσμα και η αιτιολόγησή του. Η άσκηση είναι αυστηρότερη από την 1, γιατί κλειδώνει τρεις παραμέτρους: ίδια ευαισθησία (400 ASA και στα δύο), ίδιο τελικό μέγεθος (30x40) και ίδιο είδος φιλμ (ασπρόμαυρο αρνητικό) — άρα η μόνη μεταβλητή είναι το μέγεθος του αρνητικού. ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ: στο αντίτυπο από το 35mm ο κόκκος θα είναι έντονος και ενοχλητικός, με τη λεπτομέρεια της πέτρας (αρμοί, φθορά, ανάγλυφο) να χάνεται μέσα του και τα περιγράμματα των κιόνων να μοιάζουν «σπασμένα»· στο αντίτυπο από το ρολό 120 ο κόκκος θα είναι αισθητά ηπιότερος και η λεπτομέρεια αναγνώσιμη. ΓΙΑΤΙ — δύο ανεξάρτητες αιτίες συντρέχουν. ① Ο βαθμός μεγέθυνσης: για φωτογραφία 20x25 το βιβλίο υπολογίζει 8,5 φορές για το 35mm και 3,5 φορές για το 6x7· για 30x40 η μεγέθυνση είναι ακόμη μεγαλύτερη, άρα και η διαφορά ακόμη πιο εμφανής — η άσκηση ζητά επίτηδες μεγαλύτερο μέγεθος από το παράδειγμα του βιβλίου. ② Ο κόκκος του ίδιου του φιλμ εξαρτάται από το μέγεθος, και αυτό το λέει ρητά το βιβλίο: «ο κόκκος που συναντούμε στα μεγάλα μεγέθη φιλμ είναι πολύ λιγότερος απ' ό,τι στα μικρότερα μεγέθη. Ένα φιλμ 10X12,5 π.χ. στα 100 ASA δίνει λιγότερο κόκκο από ένα φιλμ 6X4,5 στα 100 ASA» — δηλαδή ίδια ευαισθησία, διαφορετικό μέγεθος, διαφορετικός κόκκος, ακριβώς η περίπτωση της άσκησης. Το θεωρητικό υπόβαθρο για το γιατί τα 400 ASA είναι εξαρχής χονδρόκοκκα το δίνει η Φωτογραφία Ι: «όσο μεγαλύτεροι και περισσότεροι είναι οι φωτοευαίσθητοι κρύσταλλοι, τόσο … λιγότερο φως χρειάζεται», και «το βασικότερο μειονέκτημα ενός ευαίσθητου φιλμ είναι ότι … έχει μεγαλύτερο μέγεθος κρυστάλλων», που «μειώνει την ευκρίνεια … και μας εμποδίζει να έχουμε μεγάλες μεγεθύνσεις ικανοποιητικής ποιότητας». Η άσκηση δηλαδή συνδυάζει το χειρότερο σενάριο — γρήγορο φιλμ και μεγάλη μεγέθυνση — και εκεί ακριβώς το μέγεθος του αρνητικού κρίνει τα πάντα. Γιατί «αρχαίο μνημείο» και γιατί 400 ASA: το μνημείο έχει υφή πέτρας, αρμούς και ανάγλυφο, τη λεπτομέρεια δηλαδή που ο κόκκος καταπίνει πρώτη· και τα 400 ASA είναι ρεαλιστική επιλογή για εξωτερική λήψη με σκιές ή χωρίς τρίποδο, που όμως τιμωρείται στη μεγέθυνση. Το συμπέρασμα: με ίδια ευαισθησία και ίδιο τελικό μέγεθος, ο ορατός κόκκος κρίνεται αποκλειστικά από το μέγεθος του αρνητικού — και η πρακτική συμβουλή που προκύπτει είναι ότι, αν ξέρεις εκ των προτέρων πως θα τυπώσεις μεγάλα, ή ανεβάζεις φορμά ή κατεβάζεις ASA.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΠΡΩΤΑ ΔΕΙΞΕ ΟΤΙ ΚΑΤΑΛΑΒΕΣ ΓΙΑΤΙ Η ΑΣΚΗΣΗ ΚΛΕΙΔΩΝΕΙ ΤΑ 400 ASA ΚΑΙ ΣΤΑ ΔΥΟ: έτσι αποκλείεται η εξήγηση «το ένα φιλμ ήταν πιο χονδρόκοκκο» — η μόνη μεταβλητή είναι το ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΑΡΝΗΤΙΚΟΥ. Είναι καθαρό πείραμα, και αξίζει να το πεις. ΔΩΣΕ ΔΥΟ ΑΙΤΙΕΣ, ΟΧΙ ΜΙΑ: ① ο βαθμός μεγέθυνσης (8,5 έναντι 3,5 φορές για το 20x25 — και στα 30x40 ακόμη περισσότερο)· ② ο ίδιος ο κόκκος του φιλμ, που το βιβλίο λέει ρητά ότι εξαρτάται από το μέγεθος: «ένα φιλμ 10X12,5 στα 100 ASA δίνει λιγότερο κόκκο από ένα 6X4,5 στα 100 ASA». Η δεύτερη αιτία είναι που ξεχωρίζει την απάντηση — οι περισσότεροι γράφουν μόνο την πρώτη. Σύνδεσε με τη Φωτογραφία Ι: τα 400 ASA είναι εξαρχής χονδρόκοκκα, γιατί «όσο μεγαλύτεροι και περισσότεροι … οι κρύσταλλοι, τόσο λιγότερο φως χρειάζεται» — και ο έντονος κόκκος «εμποδίζει τις ΜΕΓΑΛΕΣ ΜΕΓΕΘΥΝΣΕΙΣ». Η ΑΣΚΗΣΗ ΣΤΗΝΕΙ ΤΟ ΧΕΙΡΟΤΕΡΟ ΣΕΝΑΡΙΟ: γρήγορο φιλμ + μεγάλη μεγέθυνση. 💡 Κλείσε με την πρακτική συμβουλή: αν ξέρεις ότι θα τυπώσεις μεγάλα, ή ανεβάζεις φορμά ή κατεβάζεις ASA — και τα δύο μειώνουν τον ορατό κόκκο.
Άσκηση 4 (σελ. 39) — Κύβος με μετακίνηση της πλάτης πάνω και κάτω
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένας κύβος με τη στούντιο φωτογραφική μηχανή: μετακινώντας την πλάτη της μηχανής προς τα πάνω, μετακινώντας την πλάτη της μηχανής προς τα κάτω. Να εντοπίσετε τις διαφορές στην αποτύπωση του θέματος επάνω στο φιλμ.
Απάντηση:
-
ΕΔΩ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ
Σε αντίθεση με τις ασκήσεις 1-3, εδώ δεν χρειάζεται να συνάγεις τίποτα:
«Όταν μετακινήσουμε τον φορέα του φιλμ, το αντικείμενο το οποίο φωτογραφίζουμε ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ ΜΟΡΦΗ, ΑΛΛΑΖΕΙ ΜΟΝΟ Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ (μέσα στο θαμπόγυαλο). Μετακινώντας την πλάτη … προς τα ΠΑΝΩ, το αντικείμενό μας αποτυπώνεται στο ΕΠΑΝΩ μέρος του φιλμ. Μετακινώντας την πλάτη … προς τα ΚΑΤΩ, το αντικείμενό μας αποτυπώνεται προς το ΚΑΤΩ μέρος του φιλμ.»
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ — ΣΕ ΕΝΑΝ ΠΙΝΑΚΑ
| Κίνηση | Θέση του κύβου στο φιλμ | Σχήμα του κύβου |
|---|---|---|
| Ουδέτερη | κέντρο | αμετάβλητο |
| ΠΛΑΤΗ ΠΑΝΩ | ΕΠΑΝΩ μέρος | ΑΜΕΤΑΒΛΗΤΟ |
| ΠΛΑΤΗ ΚΑΤΩ | ΚΑΤΩ μέρος | ΑΜΕΤΑΒΛΗΤΟ |
ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΠΟΥ ΠΑΕΙ» — ΕΙΝΑΙ ΤΟ «ΤΙ ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ». Ο κύβος μετακινείται χωρίς να παραμορφωθεί.
ΓΙΑΤΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΜΕΝΕΙ ΙΔΙΟ
Η γεωμετρία της προβολής (η σχέση φακού-αντικειμένου) δεν πειράχθηκε: ο φακός έμεινε ακίνητος στη θέση του και βλέπει το θέμα από την ίδια γωνία.
Αυτό που κινήθηκε είναι ΜΟΝΟ Η ΕΠΙΦΑΝΕΙΑ ΚΑΤΑΓΡΑΦΗΣ — σαν να μετακινείς το χαρτί κάτω από μια σταθερή προβολή.
Η γενική διατύπωση του βιβλίου, που καλύπτει και τις δύο ασκήσεις 4 και 5:
«με τη μετακίνηση του ΦΑΚΟΥ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ του αντικειμένου …, ενώ με τη μετακίνηση ΤΗΣ ΠΛΑΤΗΣ μπορεί να μετατοπιστεί το είδωλο πάνω στο φιλμ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ του».
💡 ΣΕ ΤΙ ΧΡΗΣΙΜΕΥΕΙ ΠΡΑΚΤΙΚΑ
⚠️ (Το βιβλίο δεν το αναπτύσσει για αυτή την κίνηση· προκύπτει όμως άμεσα από το ότι η θέση αλλάζει χωρίς παραμόρφωση.)
Η κίνηση αυτή είναι ο τρόπος να ΚΑΔΡΑΡΕΙΣ ΞΑΝΑ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗ ΜΗΧΑΝΗ και χωρίς να αλλάξεις την προοπτική:
| Ανάγκη | Λύση |
|---|---|
| Το θέμα δεν χωράει στο κάδρο από πάνω | πλάτη πάνω |
| Θέλω περισσότερο χώρο στο κάτω μέρος | πλάτη κάτω |
Πβ. τη Φωτογραφία Ι: οι μηχανές studio δίνουν τη δυνατότητα «να επέμβει ελέγχοντας την ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ της φωτογραφίας σχεδόν όπως θέλει» — εδώ βλέπουμε την κίνηση που ΔΕΝ την αλλάζει, και γι' αυτό είναι χρήσιμη ως καθαρή επανατοποθέτηση.
⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ ΑΣΚΗΣΗ
Η άσκηση 5 ζητά την ίδια κίνηση αλλά με τον ΦΑΚΟ — και το αποτέλεσμα είναι ΑΝΤΙΘΕΤΟ: φακός κάτω → αντικείμενο ΕΠΑΝΩ. Μην τα μπερδέψεις.
💡 Μνημονικό: η ΠΛΑΤΗ σέρνει το είδωλο ΜΑΖΙ ΤΗΣ · ο ΦΑΚΟΣ το σπρώχνει ΑΝΤΙΘΕΤΑ.
Σύνοψη: Εδώ το βιβλίο δίνει την απάντηση αυτολεξεί. «Όταν μετακινήσουμε τον φορέα του φιλμ, το αντικείμενο το οποίο φωτογραφίζουμε δεν αλλάζει μορφή, αλλάζει μόνο η θέση του (μέσα στο θαμπόγυαλο). Μετακινώντας την πλάτη της μηχανής προς τα πάνω, το αντικείμενό μας αποτυπώνεται στο επάνω μέρος του φιλμ. Μετακινώντας την πλάτη της μηχανής προς τα κάτω, το αντικείμενό μας αποτυπώνεται προς το κάτω μέρος του φιλμ.» ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ: και στις δύο λήψεις ο κύβος θα έχει ακριβώς το ίδιο σχήμα με την ουδέτερη θέση — θα έχει αλλάξει μόνο η θέση του μέσα στο κάδρο: επάνω όταν ανεβάσεις την πλάτη, κάτω όταν την κατεβάσεις. Το κρίσιμο σημείο της άσκησης δεν είναι το «πού πάει» αλλά το «τι δεν αλλάζει»: ο κύβος μετακινείται χωρίς να παραμορφωθεί. ΓΙΑΤΙ: η γεωμετρία της προβολής — η σχέση φακού και αντικειμένου — δεν πειράχθηκε, αφού ο φακός έμεινε ακίνητος και βλέπει το θέμα από την ίδια γωνία· αυτό που κινήθηκε είναι μόνο η επιφάνεια καταγραφής, σαν να μετακινείς το χαρτί κάτω από μια σταθερή προβολή. Το βιβλίο το συνοψίζει με τη διατύπωση που καλύπτει και την επόμενη άσκηση: «με τη μετακίνηση του φακού αλλάζει το σχήμα του αντικειμένου …, ενώ με τη μετακίνηση της πλάτης μπορεί να μετατοπιστεί το είδωλο πάνω στο φιλμ χωρίς να αλλάξει το σχήμα του». ⚠️ (Συμπληρωματικά, ως συναγωγή και όχι ως θέση του βιβλίου: η κίνηση αυτή είναι πρακτικά ο τρόπος να καδράρεις ξανά χωρίς να μετακινήσεις τη μηχανή και χωρίς να αλλάξεις την προοπτική — αν το θέμα δεν χωράει από πάνω, ανεβάζεις την πλάτη· αν χρειάζεσαι περισσότερο χώρο κάτω, την κατεβάζεις.) ⚠️ Προσοχή στη σύγκριση με την άσκηση 5: εκεί ζητείται η ίδια κίνηση με τον φακό, και το αποτέλεσμα είναι αντίθετο — φακός κάτω → αντικείμενο επάνω. Χρήσιμο μνημονικό: η πλάτη σέρνει το είδωλο μαζί της, ο φακός το σπρώχνει αντίθετα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΑΥΤΗ Η ΑΣΚΗΣΗ ΕΧΕΙ ΟΡΙΣΤΙΚΗ ΑΠΑΝΤΗΣΗ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΗ ΔΙΝΕΙ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ. Παράθεσέ τη: «πλάτη πάνω → το αντικείμενο στο ΕΠΑΝΩ μέρος του φιλμ· πλάτη κάτω → στο ΚΑΤΩ». ΑΛΛΑ ΤΟ ΖΗΤΟΥΜΕΝΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΤΙ ΔΕΝ ΑΛΛΑΖΕΙ: «ΔΕΝ αλλάζει μορφή, αλλάζει ΜΟΝΟ η θέση του». Αν γράψεις μόνο πού πάει, χάνεις το μισό. ΕΞΗΓΗΣΕ ΤΟ ΓΙΑΤΙ: ο φακός έμεινε ακίνητος, άρα η γεωμετρία της προβολής δεν πειράχθηκε — κινήθηκε μόνο η επιφάνεια καταγραφής, σαν να μετακινείς το χαρτί κάτω από σταθερή προβολή. Δώσε και τη γενική διατύπωση του βιβλίου, που καλύπτει και την άσκηση 5: «με τη μετακίνηση του ΦΑΚΟΥ αλλάζει ΤΟ ΣΧΗΜΑ …, ενώ με τη μετακίνηση ΤΗΣ ΠΛΑΤΗΣ … ΧΩΡΙΣ να αλλάξει το σχήμα». ⚠️ ΚΑΙ ΜΗΝ ΤΗΝ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΟΜΕΝΗ: φακός κάτω → αντικείμενο ΕΠΑΝΩ (αντίθετα!). Μνημονικό: η ΠΛΑΤΗ σέρνει, ο ΦΑΚΟΣ σπρώχνει αντίθετα. 💡 Αν προσθέσεις σε τι χρησιμεύει (επανακαδράρισμα χωρίς αλλαγή προοπτικής), δήλωσε ότι το συνάγεις — το βιβλίο δεν το αναπτύσσει εδώ.
Άσκηση 5 (σελ. 39) — Κύβος με μετακίνηση του φακού πάνω και κάτω
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένας κύβος με τη στούντιο φωτογραφική μηχανή, μετακινώντας τον φακό προς τα πάνω και μετακινώντας τον φακό προς τα κάτω. Να εντοπίσετε τις διαφορές στην αποτύπωση του θέματος επάνω στο φιλμ.
Απάντηση:
-
⚠️ Η ΑΣΚΗΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΖΕΥΓΑΡΙ ΤΗΣ 4 — ΚΑΙ ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΑΝΤΙΘΕΤΟ
«Με τη μετακίνηση του φακού προς τα ΚΑΤΩ, το αντικείμενο που φωτογραφίζουμε μετατοπίζεται στο ΠΑΝΩ μέρος του φιλμ. Όταν μετακινούμε τον φακό προς τα ΕΠΑΝΩ, το αντικείμενο … μετατοπίζεται και αποτυπώνεται στο ΚΑΤΩ μέρος του φιλμ.»
ΑΚΡΙΒΩΣ ΤΟ ΑΝΤΙΘΕΤΟ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ.
| Κίνηση | Πού πάει το αντικείμενο |
|---|---|
| ΠΛΑΤΗ ΠΑΝΩ (άσκ. 4) | ΕΠΑΝΩ |
| ΠΛΑΤΗ ΚΑΤΩ (άσκ. 4) | ΚΑΤΩ |
| ΦΑΚΟΣ ΠΑΝΩ | ⚠️ ΚΑΤΩ |
| ΦΑΚΟΣ ΚΑΤΩ | ⚠️ ΕΠΑΝΩ |
ΚΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΗ, ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ: ΕΔΩ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΑΛΛΑΖΕΙ
«Όταν μετακινούμε τον φακό, παρατηρούμε ότι υπάρχει μία ΜΙΚΡΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ στο αντικείμενό μας, ενώ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΠΡΙΝ, όταν μετακινήσαμε την πλάτη.»
ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΔΙΑΤΥΠΩΝΕΙ ΩΣ ΚΑΝΟΝΑ: «με τη μετακίνηση του ΦΑΚΟΥ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ του αντικειμένου που φωτογραφίζουμε, ενώ με τη μετακίνηση της ΠΛΑΤΗΣ μπορεί να μετατοπιστεί το είδωλό μας ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ του».
ΑΡΑ ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ ΣΤΟΝ ΚΥΒΟ: όχι μόνο μετατόπιση, αλλά και μικρή αλλαγή στην απόδοση των εδρών του — η προοπτική του πειράζεται.
ΓΙΑΤΙ Ο ΦΑΚΟΣ ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΟ ΣΧΗΜΑ ΚΑΙ Η ΠΛΑΤΗ ΟΧΙ
⚠️ (Το βιβλίο δηλώνει ότι συμβαίνει· το γιατί το συνάγουμε από τα δικά του δεδομένα.)
| Τι κινείται | Τι αλλάζει |
|---|---|
| ΠΛΑΤΗ | μόνο η επιφάνεια καταγραφής — ο φακός βλέπει το θέμα από την ίδια θέση |
| ΦΑΚΟΣ | αλλάζει το ΣΗΜΕΙΟ ΑΠΟ ΤΟ ΟΠΟΙΟ «ΒΛΕΠΕΤΑΙ» το θέμα → αλλάζει η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ |
💡 Πβ. τη Φωτογραφία Ι, κεφ.6: «εάν … ο φωτογράφος αλλάξει το ΣΗΜΕΙΟ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗΣ …, θα μεταβληθεί αυτόματα ο τρόπος απεικόνισης (θα αλλάξει η προοπτική)». Η μετακίνηση του φακού είναι μικρή μετακίνηση του σημείου λήψης — χωρίς να κουνηθεί η μηχανή.
💡 Η ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΣΗΜΑΣΙΑ — ΓΙΑΤΙ ΥΠΑΡΧΕΙ ΑΥΤΗ Η ΚΙΝΗΣΗ
Το βιβλίο δίνει τον γενικό σκοπό των κινήσεων: «Η μηχανή στούντιο έχει τη δυνατότητα να ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ στα αντικείμενα τα οποία φωτογραφίζει, να ΑΥΞΑΝΕΙ Ή ΝΑ ΕΞΑΛΕΙΦΕΙ ΤΙΣ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ.»
ΤΟ ΚΛΑΣΙΚΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΕΙΝΑΙ Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ (συναγωγή, όχι ρητό παράδειγμα του βιβλίου): φωτογραφίζοντας ψηλό κτίριο, αν γείρεις τη μηχανή προς τα πάνω, οι κατακόρυφες γραμμές συγκλίνουν. Με τη μηχανή οριζόντια και τον φακό ανεβασμένο, χωράει το κτίριο χωρίς σύγκλιση.
⚠️ Υπάρχει όριο: η κίνηση δουλεύει μόνο μέσα στον ΚΥΚΛΟ ΚΑΛΥΨΗΣ του φακού — γι' αυτό το βιβλίο σημειώνει ότι ο κανονικός φακός μεγάλου φορμά «επιτρέπει ΜΕΓΑΛΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ στη μηχανή, γιατί έχουμε μεγάλο κύκλο κάλυψης», και ο ευρυγώνιος έχει «μεγαλύτερο κύκλο κάλυψης από τον normal».
💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΩΝ ΑΣΚΗΣΕΩΝ 4 ΚΑΙ 5 ΜΑΖΙ
Δύο κινήσεις, δύο εργαλεία με διαφορετική δουλειά:
| Θέλω | Κινώ |
|---|---|
| Να μετακινήσω το θέμα στο κάδρο χωρίς να πειράξω την προοπτική | ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ |
| Να επέμβω στην προοπτική | ΤΟΝ ΦΑΚΟ |
Και οι κατευθύνσεις είναι ΑΝΤΙΘΕΤΕΣ — η πλάτη σέρνει, ο φακός σπρώχνει.
Σύνοψη: Η άσκηση είναι το ζευγάρι της 4, και το βιβλίο δίνει και εδώ την απάντηση αυτολεξεί — με αποτέλεσμα ΑΝΤΙΘΕΤΟ. «Με τη μετακίνηση του φακού προς τα κάτω, το αντικείμενο που φωτογραφίζουμε μετατοπίζεται στο πάνω μέρος του φιλμ. Όταν μετακινούμε τον φακό προς τα επάνω, το αντικείμενο … μετατοπίζεται και αποτυπώνεται στο κάτω μέρος του φιλμ.» Δηλαδή, ενώ πλάτη πάνω → αντικείμενο επάνω, εδώ φακός πάνω → αντικείμενο κάτω. ΚΑΙ Η ΔΕΥΤΕΡΗ, ΠΙΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ: εδώ το σχήμα αλλάζει. Το βιβλίο το επισημαίνει ρητά, σε αντιπαραβολή με την προηγούμενη κίνηση: «όταν μετακινούμε τον φακό, παρατηρούμε ότι υπάρχει μία μικρή μεταβολή στο αντικείμενό μας, ενώ δεν υπήρχε πριν, όταν μετακινήσαμε την πλάτη» — και το διατυπώνει ως κανόνα: «με τη μετακίνηση του φακού αλλάζει το σχήμα του αντικειμένου …, ενώ με τη μετακίνηση της πλάτης μπορεί να μετατοπιστεί το είδωλό μας χωρίς να αλλάξει το σχήμα του». ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ επομένως στον κύβο: όχι μόνο μετατόπιση, αλλά και μικρή αλλαγή στην απόδοση των εδρών του — η προοπτική του πειράζεται. ΓΙΑΤΙ (το βιβλίο δηλώνει ότι συμβαίνει· το γιατί συνάγεται από τα δικά του δεδομένα): μετακινώντας την πλάτη αλλάζει μόνο η επιφάνεια καταγραφής, ενώ ο φακός εξακολουθεί να βλέπει το θέμα από την ίδια θέση· μετακινώντας τον φακό αλλάζει το σημείο από το οποίο «βλέπεται» το θέμα, άρα η προοπτική — είναι, με τους όρους της Φωτογραφίας Ι, μια μικρή μετατόπιση του «σημείου παρατήρησης», όπου «θα μεταβληθεί αυτόματα ο τρόπος απεικόνισης (θα αλλάξει η προοπτική)», χωρίς όμως να κουνηθεί η μηχανή. Η πρακτική σημασία προκύπτει από τον γενικό σκοπό των κινήσεων, όπως τον δηλώνει το βιβλίο: «η μηχανή στούντιο έχει τη δυνατότητα να αλλάζει την προοπτική στα αντικείμενα τα οποία φωτογραφίζει, να αυξάνει ή να εξαλείφει τις παραμορφώσεις». (Το κλασικό παράδειγμα — συναγωγή, όχι ρητό παράδειγμα του βιβλίου — είναι η αρχιτεκτονική φωτογραφία: γέρνοντας τη μηχανή προς τα πάνω για να χωρέσει ένα ψηλό κτίριο, οι κατακόρυφες γραμμές συγκλίνουν· με τη μηχανή οριζόντια και τον φακό ανεβασμένο, το κτίριο χωρά χωρίς σύγκλιση.) ⚠️ Η κίνηση έχει όριο: δουλεύει μόνο μέσα στον κύκλο κάλυψης του φακού — γι' αυτό το βιβλίο σημειώνει ότι ο κανονικός φακός μεγάλου φορμά «επιτρέπει μεγάλες κινήσεις στη μηχανή, γιατί έχουμε μεγάλο κύκλο κάλυψης», ενώ ο ευρυγώνιος «έχει μεγαλύτερο κύκλο κάλυψης από τον normal φακό». Το συμπέρασμα των ασκήσεων 4 και 5 μαζί: όταν θέλω να μετακινήσω το θέμα μέσα στο κάδρο χωρίς να πειράξω την προοπτική, κινώ την πλάτη· όταν θέλω να επέμβω στην προοπτική, κινώ τον φακό — και οι κατευθύνσεις τους είναι αντίθετες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΓΡΑΨΕ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΣΕ ΑΝΤΙΠΑΡΑΒΟΛΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ 4 — ΕΚΕΙ ΕΙΝΑΙ ΟΛΟ ΤΟ ΝΟΗΜΑ: φακός ΠΑΝΩ → αντικείμενο ΚΑΤΩ · φακός ΚΑΤΩ → αντικείμενο ΕΠΑΝΩ. ΑΝΤΙΘΕΤΑ από την πλάτη. ΚΑΙ ΤΩΡΑ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΚΡΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ — δεν είναι η κατεύθυνση, είναι το ΣΧΗΜΑ: το βιβλίο λέει ρητά ότι «υπάρχει μία ΜΙΚΡΗ ΜΕΤΑΒΟΛΗ στο αντικείμενό μας, ενώ ΔΕΝ ΥΠΗΡΧΕ ΠΡΙΝ, όταν μετακινήσαμε την πλάτη». Παράθεσε τον κανόνα: «φακός → αλλάζει ΤΟ ΣΧΗΜΑ · πλάτη → μόνο Η ΘΕΣΗ». ΕΞΗΓΗΣΕ ΤΟ ΓΙΑΤΙ (δηλώνοντας ότι το συνάγεις): κινώντας τον φακό αλλάζεις το σημείο από το οποίο βλέπεται το θέμα — δηλαδή μικρή μετατόπιση του «σημείου λήψης» χωρίς να κουνηθεί η μηχανή, άρα αλλάζει η προοπτική. Σύνδεσε με τον σκοπό των κινήσεων: «η μηχανή στούντιο … αλλάζει την ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ …, αυξάνει ή εξαλείφει τις ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ». 💡 Δύο προσθήκες που ανεβάζουν την απάντηση: το παράδειγμα του ψηλού κτιρίου (φακός ανεβασμένος αντί για γερτή μηχανή → χωρίς σύγκλιση των κατακορύφων) — δήλωσε ότι το συνάγεις· και το ΟΡΙΟ: η κίνηση δουλεύει μόνο μέσα στον ΚΥΚΛΟ ΚΑΛΥΨΗΣ, γι' αυτό ο κανονικός φακός «επιτρέπει μεγάλες κινήσεις … γιατί έχουμε μεγάλο κύκλο κάλυψης».
Άσκηση 6 (σελ. 39) — Εσωτερικός χώρος με slides 6x7 και 10x12,5
Ερώτηση: Να γίνει μια φωτογράφηση ενός εσωτερικού χώρου με φιλμ slides: 6X7 cm και 10X12,5 cm. Να εντοπίσετε τις διαφορές που υπάρχουν στην εικόνα.
Απάντηση:
-
ΠΡΟΣΕΞΕ: ΕΔΩ ΑΛΛΑΖΕΙ ΚΑΙ ΤΟ ΦΟΡΜΑ ΚΑΙ Η ΜΗΧΑΝΗ
⚠️ Οι ασκήσεις 1 και 3 σύγκριναν 35mm εναντίον 120. Εδώ η σύγκριση είναι μεσαίο εναντίον ΜΕΓΑΛΟΥ φορμά — και επειδή το 10x12,5 είναι φιλμ σε ΠΛΑΚΑ, η δεύτερη λήψη απαιτεί ΜΗΧΑΝΗ STUDIO.
Άρα δεν συγκρίνεις μόνο μεγέθη — συγκρίνεις ΔΥΟ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥΣ ΤΡΟΠΟΥΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ.
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ
| Χαρακτηριστικό | 6x7 | 10x12,5 |
|---|---|---|
| Οξύτητα / λεπτομέρεια | πολύ καλή | ✅ «πολύ καλή ΟΞΥΤΗΤΑ … και πολλές ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ» |
| Κόκκος | λεπτός | ✅ ακόμη λιγότερος |
| ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ / ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΕΣ | ⚠️ ό,τι δίνει ο φακός | ✅ ΕΛΕΓΧΟΜΕΝΗ, με τις ΚΙΝΗΣΕΙΣ της μηχανής |
| Εύρος κάλυψης | ό,τι δίνει ο φακός | μετατοπίσεις για επανακαδράρισμα |
Η ΠΙΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΧΩΡΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΟΚΚΟΣ — ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ.
ΓΙΑΤΙ — ΤΡΕΙΣ ΑΙΤΙΕΣ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ
ΑΙΤΙΑ 1: ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ ΤΟΥ ΦΙΛΜ
«Η μεγάλη επιφάνεια του φιλμ μας δίνει πολύ καλή ΟΞΥΤΗΤΑ του ειδώλου και επίσης πολλές λεπτομέρειες, ακόμη και για τα πιο απομακρυσμένα αντικείμενα.»
Και ο κανόνας: «όσο μεγαλύτερο μέγεθος φιλμ έχουμε, τόσο ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΕΙΚΟΝΑΣ μπορούμε να πάρουμε».
ΑΙΤΙΑ 2: ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ — ΚΑΙ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΝΟΜΙΟ ΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΦΟΡΜΑ
«Αυτό που ΔΙΑΚΡΙΝΕΙ τη μεγάλου φορμά φωτογραφική μηχανή από τις άλλες είναι ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ … Η μηχανή στούντιο έχει τη δυνατότητα να ΑΛΛΑΖΕΙ ΤΗΝ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ …, να ΑΥΞΑΝΕΙ Ή ΝΑ ΕΞΑΛΕΙΦΕΙ ΤΙΣ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ.»
ΣΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΧΩΡΟ ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΑΝ: ο χώρος είναι στενός, αναγκάζεσαι να γείρεις τη μηχανή, και οι τοίχοι «πέφτουν». Με τη studio ανεβάζεις τον φακό αντί να γείρεις — οι κατακόρυφες μένουν κατακόρυφες.
⚠️ (Η εφαρμογή στον εσωτερικό χώρο είναι συναγωγή· το βιβλίο δηλώνει τη δυνατότητα και σημειώνει ότι η studio «είναι χρήσιμη … στη φωτογραφία εσωτερικού χώρου».)
ΑΙΤΙΑ 3: ΤΟ ΘΑΜΠΟΓΥΑΛΟ
Στη studio το θαμπόγυαλο είναι 10x12,5 / 13x18 / 20x25 — «όσο μεγαλύτερο θαμπόγυαλο …, τόσο καλύτερη οπτική εικόνα έχει ο φωτογράφος», και «τον βοηθάει κατά πολύ … στην ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΤΟΥ ΕΙΔΩΛΟΥ».
Σε πολύπλοκο εσωτερικό, αυτό σημαίνει ότι ΒΛΕΠΕΙΣ τι κάνεις.
⚠️ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΔΗΛΩΝΕΙ
| ⚠️ Μειονέκτημα του 10x12,5 | Η φράση |
|---|---|
| Τρίποδο υποχρεωτικό | «λόγω του μεγάλου όγκου της πρέπει ΠΑΝΤΑ να τοποθετείται σε ΤΡΙΠΟΔΑ» |
| Κόστος | «είναι πολύ πιο ακριβή από τις άλλες φωτογραφικές μηχανές» |
| Χρόνος | «απαιτεί κάποιο ΧΡΟΝΟ ΠΡΟΕΤΟΙΜΑΣΙΑΣ πριν τη φωτογράφηση» |
| Μία λήψη τη φορά | κάθε σασί «δέχεται ΔΥΟ ΠΛΑΚΕΣ», που γεμίζουμε στον σκοτεινό θάλαμο |
Το 6x7 αντίθετα δίνει 10 στάσεις στο ρολό και δουλεύεται γρήγορα.
💡 ΓΙΑΤΙ ΕΙΔΙΚΑ SLIDES
Το βιβλίο εξηγεί την προτίμηση: «οι διαφημιστικές εταιρείες, οι γραφίστες και οι αρχισυντάκτες εντύπων προτιμούν το ΜΕΓΑΛΟ ΜΕΓΕΘΟΣ slides ή αρνητικό, ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΤΑΝ η ποιότητα που θα πάρουμε με το ΜΙΚΡΟΤΕΡΟ μέγεθος φιλμ είναι ΕΞΙΣΟΥ ΚΑΛΗ».
ΑΥΤΗ Η ΦΡΑΣΗ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ: το μεγάλο slide προτιμάται και για λόγους πέρα από την τεχνική ποιότητα — γιατί κρίνεται με γυμνό μάτι πάνω στη φωτοτράπεζα, χωρίς εκτύπωση.
💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΙΣ
Το 10x12,5 κερδίζει σε ΠΟΙΟΤΗΤΑ και — κυρίως — σε ΕΛΕΓΧΟ ΤΗΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΗΣ· το 6x7 κερδίζει σε ΤΑΧΥΤΗΤΑ, ΚΟΣΤΟΣ και ΕΥΚΟΛΙΑ.
Και η ισορροπία που δίνει το ίδιο το βιβλίο: η μεσαίου φορμά «είναι πιο εύχρηστη από μία studio (10x12,5)» — ενώ η studio «είναι αυτή που μπορεί να μας δώσει την ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΟΙΟΤΗΤΑ ΕΙΚΟΝΑΣ σήμερα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) ⚠️ Εργαστηριακή άσκηση — δίνεται το αναμενόμενο αποτέλεσμα και η αιτιολόγησή του. Πρώτα μια διαπίστωση που αλλάζει τη φύση της σύγκρισης: το 10x12,5 είναι φιλμ σε πλάκα, άρα η δεύτερη λήψη απαιτεί μηχανή studio — δεν συγκρίνονται δηλαδή μόνο δύο μεγέθη φιλμ, αλλά δύο διαφορετικοί τρόποι δουλειάς. ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ: το 10x12,5 θα έχει μεγαλύτερη οξύτητα και περισσότερη λεπτομέρεια, λιγότερο κόκκο και — το σημαντικότερο για εσωτερικό χώρο — ελεγχόμενη προοπτική, με τις κατακόρυφες γραμμές του χώρου να μένουν κατακόρυφες. ΓΙΑΤΙ — τρεις αιτίες, όλες από το βιβλίο. ① Το μέγεθος του φιλμ: «η μεγάλη επιφάνεια του φιλμ μας δίνει πολύ καλή οξύτητα του ειδώλου και επίσης πολλές λεπτομέρειες, ακόμη και για τα πιο απομακρυσμένα αντικείμενα», κατά τον γενικό κανόνα «όσο μεγαλύτερο μέγεθος φιλμ έχουμε, τόσο καλύτερη ποιότητα εικόνας». ② Οι κινήσεις της μηχανής, που είναι αποκλειστικό προνόμιο του μεγάλου φορμά: «αυτό που διακρίνει τη μεγάλου φορμά φωτογραφική μηχανή από τις άλλες είναι οι κινήσεις της … έχει τη δυνατότητα να αλλάζει την προοπτική …, να αυξάνει ή να εξαλείφει τις παραμορφώσεις». (Η εφαρμογή στον εσωτερικό χώρο είναι συναγωγή: ο χώρος είναι στενός, αναγκάζεσαι να γείρεις τη μηχανή και οι τοίχοι «πέφτουν»· με τη studio ανεβάζεις τον φακό αντί να γείρεις. Το βιβλίο πάντως σημειώνει ρητά ότι η studio «είναι χρήσιμη … στη φωτογραφία εσωτερικού χώρου».) ③ Το θαμπόγυαλο: στη studio είναι 10x12,5 / 13x18 / 20x25, «βοηθάει κατά πολύ τον φωτογράφο στην εκτίμηση του ειδώλου του», και «όσο μεγαλύτερο θαμπόγυαλο …, τόσο καλύτερη οπτική εικόνα» — σε πολύπλοκο εσωτερικό αυτό σημαίνει ότι βλέπεις τι κάνεις. ⚠️ Το τίμημα το δηλώνει το ίδιο το βιβλίο: «λόγω του μεγάλου όγκου της πρέπει πάντα να τοποθετείται σε τρίποδα, είναι πολύ πιο ακριβή από τις άλλες φωτογραφικές μηχανές και απαιτεί κάποιο χρόνο προετοιμασίας πριν τη φωτογράφηση»· επιπλέον κάθε σασί «δέχεται δύο πλάκες», που γεμίζονται στον σκοτεινό θάλαμο, ενώ το ρολό 120 στο 6x7 δίνει 10 στάσεις και δουλεύεται γρήγορα. Γιατί ειδικά slides: «οι διαφημιστικές εταιρείες, οι γραφίστες και οι αρχισυντάκτες εντύπων προτιμούν το μεγάλο μέγεθος slides ή αρνητικό, ακόμα και όταν η ποιότητα που θα πάρουμε με το μικρότερο μέγεθος φιλμ είναι εξίσου καλή» — το μεγάλο slide δηλαδή προτιμάται και για λόγους πέρα από την τεχνική ποιότητα, αφού κρίνεται με γυμνό μάτι χωρίς εκτύπωση. Το συμπέρασμα: το 10x12,5 κερδίζει σε ποιότητα και κυρίως σε έλεγχο της προοπτικής, το 6x7 σε ταχύτητα, κόστος και ευκολία — όπως ακριβώς ισορροπεί και το βιβλίο, λέγοντας ότι η μεσαίου φορμά «είναι πιο εύχρηστη από μία studio», ενώ η studio «είναι αυτή που μπορεί να μας δώσει την καλύτερη ποιότητα εικόνας σήμερα».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΡΟΣΕΞΕΙΣ: το 10x12,5 είναι φιλμ ΣΕ ΠΛΑΚΑ, άρα η δεύτερη λήψη απαιτεί ΜΗΧΑΝΗ STUDIO — δεν συγκρίνεις μεγέθη, συγκρίνεις ΤΡΟΠΟΥΣ ΔΟΥΛΕΙΑΣ. Αν το πεις, η απάντηση ξεκινά σωστά. ΚΑΙ Η ΠΙΟ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΗ ΔΙΑΦΟΡΑ ΣΕ ΕΣΩΤΕΡΙΚΟ ΧΩΡΟ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΟΚΚΟΣ — ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΕΣ ΓΡΑΜΜΕΣ. Παράθεσε: «αυτό που διακρίνει τη μεγάλου φορμά … είναι οι ΚΙΝΗΣΕΙΣ της … αλλάζει την ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ …, αυξάνει ή εξαλείφει τις ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΕΙΣ». (Δήλωσε ότι η εφαρμογή στον εσωτερικό χώρο τη συνάγεις.) Δώσε και τις άλλες δύο αιτίες: «η μεγάλη επιφάνεια … μας δίνει πολύ καλή ΟΞΥΤΗΤΑ … και πολλές ΛΕΠΤΟΜΕΡΕΙΕΣ»· και το ΘΑΜΠΟΓΥΑΛΟ, που «βοηθάει κατά πολύ … στην εκτίμηση του ειδώλου». ⚠️ ΜΗ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΟ ΤΙΜΗΜΑ — το βιβλίο το γράφει καθαρά: «ΠΑΝΤΑ σε ΤΡΙΠΟΔΑ», «πολύ πιο ακριβή», «απαιτεί χρόνο προετοιμασίας», και δύο πλάκες ανά σασί. 💡 ΚΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ΣΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ: οι επαγγελματίες προτιμούν το μεγάλο slide «ΑΚΟΜΑ ΚΑΙ ΟΤΑΝ η ποιότητα … με το μικρότερο μέγεθος είναι ΕΞΙΣΟΥ ΚΑΛΗ» — η προτίμηση δεν είναι μόνο τεχνική.
Άσκηση 7 (σελ. 39) — Κύβος με στροφή του φακού εμπρός και πίσω
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένας κύβος με έγχρωμο θετικό φιλμ, με στροφή του φακού προς τα εμπρός και με στροφή του φακού προς τα πίσω. Να συγκρίνετε τις διαφορές στην εστίαση.
Απάντηση:
-
ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ: Η ΑΣΚΗΣΗ ΖΗΤΑ ΡΗΤΑ «ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΣΤΙΑΣΗ»
Στις ασκήσεις 4 και 5 το ζητούμενο ήταν η ΘΕΣΗ και το ΣΧΗΜΑ. Εδώ είναι Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ — και αυτό ακριβώς αλλάζει η στροφή του φακού.
«Όταν με τη στροφή του φορέα του φακού μεταβληθεί η γωνία που σχηματίζουν το επίπεδο του φακού και το αντικείμενο που φωτογραφίζουμε, τότε ΜΕΤΑΒΑΛΛΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ (NET) ΤΗΣ ΕΙΚΟΝΑΣ ΜΑΣ.»
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ — ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟ ΔΙΝΕΙ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ ΓΙΑ ΤΟΝ ΚΥΒΟ
| Στροφή | Ποια πλευρά βγαίνει ΚΑΘΑΡΗ | ⚠️ Ποια βγαίνει ΦΛΟΥ |
|---|---|---|
| ΦΑΚΟΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΠΙΣΩ | η πλάγια/μπροστινή πλευρά — «το εστιακό επίπεδο … σχεδόν ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ με μία από τις πλευρές του κουτιού, με αποτέλεσμα να βγαίνει ΠΙΟ ΚΑΘΑΡΗ αυτή η πλευρά» | «η ΕΠΑΝΩ πλευρά είναι ακόμα ΠΙΟ ΦΛΟΥ (θολή) απ' ό,τι στην κανονική λήψη» |
| ΦΑΚΟΣ ΠΡΟΣ ΤΑ ΕΜΠΡΟΣ | «φωτογραφίζουμε καθαρά την ΕΠΑΝΩ πλευρά του κουτιού» | «ενώ η ΜΠΡΟΣΤΙΝΗ του είναι ΦΛΟΥ» |
ΤΟ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΟΠΤΡΙΚΟ: ό,τι καθαρίζει η μία στροφή, το θολώνει η άλλη.
ΓΙΑΤΙ — ΤΟ ΕΣΤΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ ΓΕΡΝΕΙ ΜΑΖΙ ΜΕ ΤΟΝ ΦΑΚΟ
Η βασική ιδέα, με τα λόγια του βιβλίου: «Εξαιτίας της στροφής του φακού, το ΕΣΤΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ του φακού βρίσκεται σχεδόν ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ με μία από τις πλευρές του κουτιού, με αποτέλεσμα να βγαίνει πιο καθαρή αυτή η πλευρά.»
ΔΗΛΑΔΗ: στην ουδέτερη θέση το εστιακό επίπεδο είναι παράλληλο στο φιλμ και κάθετο στον άξονα — άρα καθαρό είναι ένα ΕΠΙΠΕΔΟ σε δεδομένη απόσταση. Στρέφοντας τον φακό, γέρνεις αυτό το επίπεδο ώστε να «καθίσει» πάνω σε μια έδρα του κύβου.
💡 Πβ. τη Φωτογραφία Ι: το βάθος πεδίου εκεί ήταν ζώνη παράλληλη στο φιλμ, που ρυθμιζόταν μόνο με διάφραγμα, εστιακή και απόσταση. Εδώ η μηχανή στούντιο κάνει κάτι που καμία άλλη δεν μπορεί: ΓΕΡΝΕΙ ΤΗ ΖΩΝΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ.
⚠️ ΚΑΙ Η ΚΡΙΣΙΜΗ ΔΙΑΚΡΙΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΣΤΡΟΦΗ ΤΗΣ ΠΛΑΤΗΣ
Το βιβλίο περιγράφει και τις δύο στροφές γύρω από τον οριζόντιο άξονα, και κάνουν ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΠΡΑΓΜΑΤΑ:
| Τι στρέφω | Τι αλλάζει |
|---|---|
| ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ | ΤΟ ΜΕΓΕΘΟΣ / Η ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ — «το κάτω μέρος του κουτιού μεγαλύτερο», «ενισχύεται … η προοπτική παραμόρφωση» |
| ΤΟΝ ΦΑΚΟ | Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ (NET) — «αλλάζει η ΚΑΤΑΝΟΜΗ ΤΩΝ ΚΑΘΑΡΩΝ ΤΜΗΜΑΤΩΝ της φωτογραφίας» |
ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΞΕΤΑΣΙΜΟ ΣΗΜΕΙΟ: πλάτη → ΜΕΓΕΘΟΣ · φακός → ΕΣΤΙΑΣΗ.
ΓΙΑΤΙ ΕΓΧΡΩΜΟ ΘΕΤΙΚΟ ΦΙΛΜ
⚠️ (Δεν το δικαιολογεί το βιβλίο· προκύπτει από τα δεδομένα του.)
Το slide κρίνεται ΑΜΕΣΑ, με το μάτι, χωρίς εκτύπωση — άρα βλέπεις τη διαφορά εστίασης κατευθείαν στη φωτοτράπεζα.
Επιπλέον έχει πολύ μικρή ανοχή, ώστε επιβάλλει προσεκτική δουλειά — ταιριάζει με μια άσκηση ακριβείας.
⚠️ ΠΡΑΚΤΙΚΗ ΠΡΟΫΠΟΘΕΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΦΑΝΕΙ ΚΑΘΑΡΑ Η ΔΙΑΦΟΡΑ
Το φαινόμενο φαίνεται καλύτερα με ΑΝΟΙΧΤΟ διάφραγμα: με πολύ κλειστό διάφραγμα το βάθος πεδίου μεγαλώνει τόσο, που καλύπτει τη διαφορά και όλες οι έδρες βγαίνουν καθαρές.
⚠️ (Συναγωγή από τη θεωρία του βάθους πεδίου· η άσκηση δεν το ορίζει.)
💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΓΡΑΦΕΙΣ
Η στροφή του φακού ΔΕΝ παραμορφώνει τον κύβο — ΜΕΤΑΚΙΝΕΙ ΤΗ ΖΩΝΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ΠΑΝΩ ΣΤΙΣ ΕΔΡΕΣ ΤΟΥ.
ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ ΓΙΑ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ: «οι συνδυασμένες κινήσεις γύρω από τον οριζόντιο και κατακόρυφο άξονα έχουν ως αποτέλεσμα άλλα σημεία του κουτιού να βγαίνουν ΚΑΘΑΡΑ ενώ άλλα να μένουν ΤΕΛΕΙΩΣ ΦΛΟΥ».
Σύνοψη: Η άσκηση ζητά ρητά «διαφορές στην ΕΣΤΙΑΣΗ» — και αυτό ακριβώς αλλάζει η στροφή του φακού, σε αντίθεση με τις ασκήσεις 4 και 5 που αφορούσαν θέση και σχήμα: «όταν με τη στροφή του φορέα του φακού μεταβληθεί η γωνία που σχηματίζουν το επίπεδο του φακού και το αντικείμενο …, τότε μεταβάλλεται και η καθαρότητα (NET) της εικόνας μας» και «αλλάζει η κατανομή των καθαρών τμημάτων της φωτογραφίας». ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ — αυτολεξεί από το βιβλίο, και μάλιστα για κύβο: με στροφή του φακού προς τα πίσω, «εξαιτίας της στροφής … το εστιακό επίπεδο του φακού βρίσκεται σχεδόν παράλληλο με μία από τις πλευρές του κουτιού, με αποτέλεσμα να βγαίνει πιο καθαρή αυτή η πλευρά· αντίθετα η επάνω πλευρά είναι ακόμα πιο φλου (θολή) απ' ό,τι στην κανονική λήψη». Με στροφή προς τα εμπρός, «παρατηρούμε ότι φωτογραφίζουμε καθαρά την επάνω πλευρά του κουτιού, ενώ η μπροστινή του είναι φλου». Το αποτέλεσμα είναι δηλαδή κατοπτρικό: ό,τι καθαρίζει η μία στροφή, το θολώνει η άλλη. ΓΙΑΤΙ: στην ουδέτερη θέση το εστιακό επίπεδο είναι παράλληλο στο φιλμ, οπότε καθαρό βγαίνει ένα επίπεδο σε δεδομένη απόσταση· στρέφοντας τον φακό γέρνεις αυτό το επίπεδο, ώστε να «καθίσει» πάνω σε μια συγκεκριμένη έδρα του κύβου. Είναι κάτι που καμία άλλη κατηγορία μηχανής δεν μπορεί να κάνει: στη Φωτογραφία Ι το βάθος πεδίου ήταν ζώνη παράλληλη στο φιλμ, ρυθμιζόμενη μόνο με διάφραγμα, εστιακή απόσταση και απόσταση· εδώ η μηχανή στούντιο γέρνει την ίδια τη ζώνη εστίασης. ⚠️ Η κρίσιμη διάκριση από τη στροφή της πλάτης, που γίνεται γύρω από τον ίδιο άξονα: η πλάτη αλλάζει το μέγεθος και την προοπτική («το κάτω μέρος του κουτιού μεγαλύτερο», «ενισχύεται … η προοπτική παραμόρφωση»), ενώ ο φακός αλλάζει την καθαρότητα. Πλάτη → μέγεθος· φακός → εστίαση. (Γιατί έγχρωμο θετικό: το slide κρίνεται άμεσα με το μάτι, χωρίς εκτύπωση, άρα η διαφορά εστίασης φαίνεται κατευθείαν στη φωτοτράπεζα, και η μικρή του ανοχή επιβάλλει προσεκτική δουλειά — αυτό όμως δεν το δικαιολογεί ρητά το βιβλίο.) ⚠️ (Πρακτική προϋπόθεση, επίσης συναγωγή: το φαινόμενο φαίνεται καλύτερα με ανοιχτό διάφραγμα· με πολύ κλειστό, το βάθος πεδίου μεγαλώνει τόσο που καλύπτει τη διαφορά και όλες οι έδρες βγαίνουν καθαρές.) Το συμπέρασμα: η στροφή του φακού δεν παραμορφώνει τον κύβο — μετακινεί τη ζώνη εστίασης πάνω στις έδρες του· και, όπως συνοψίζει το βιβλίο, «οι συνδυασμένες κινήσεις γύρω από τον οριζόντιο και κατακόρυφο άξονα έχουν ως αποτέλεσμα άλλα σημεία του κουτιού να βγαίνουν καθαρά ενώ άλλα να μένουν τελείως φλου».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΛΕΞΗ ΤΗΣ ΕΚΦΩΝΗΣΗΣ: «ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΣΤΗΝ ΕΣΤΙΑΣΗ». Δεν ρωτά για θέση (άσκ. 4) ούτε για σχήμα (άσκ. 5) — ρωτά για ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ. ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΓΙΑ ΚΥΒΟ — παράθεσέ τη: φακός ΠΙΣΩ → καθαρή η πλάγια/μπροστινή, «η ΕΠΑΝΩ … ακόμα πιο ΦΛΟΥ»· φακός ΕΜΠΡΟΣ → «καθαρά την ΕΠΑΝΩ πλευρά, ενώ η μπροστινή … φλου». Κατοπτρικό αποτέλεσμα. ΤΟ ΓΙΑΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΠΡΟΤΑΣΗ: «το ΕΣΤΙΑΚΟ ΕΠΙΠΕΔΟ … βρίσκεται σχεδόν ΠΑΡΑΛΛΗΛΟ με μία από τις πλευρές του κουτιού». Δηλαδή ΓΕΡΝΕΙΣ ΤΗ ΖΩΝΗ ΕΣΤΙΑΣΗΣ ώστε να καθίσει πάνω σε μια έδρα. ΚΑΙ ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: σύνδεσέ το με τη Φωτογραφία Ι — εκεί το βάθος πεδίου ήταν ζώνη ΠΑΡΑΛΛΗΛΗ στο φιλμ, εδώ η studio ΓΕΡΝΕΙ την ίδια τη ζώνη. Καμία άλλη μηχανή δεν το κάνει αυτό. ⚠️ ΜΗΝ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΤΙΣ ΔΥΟ ΣΤΡΟΦΕΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΑΞΟΝΑ: ΠΛΑΤΗ → ΜΕΓΕΘΟΣ / ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ · ΦΑΚΟΣ → ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ. 💡 Αν προσθέσεις ότι το φαινόμενο φαίνεται καλύτερα με ΑΝΟΙΧΤΟ διάφραγμα (με κλειστό, το βάθος πεδίου καλύπτει τη διαφορά), δήλωσε ότι το συνάγεις.
Άσκηση 8 (σελ. 39) — Κύβος με στροφή του φακού αριστερά και δεξιά
Ερώτηση: Να φωτογραφηθεί ένας κύβος με έγχρωμο θετικό φιλμ, με στροφή του φακού προς τα αριστερά και με στροφή του φακού προς τα δεξιά. Να παρατηρήσετε και να αναφέρετε τις διαφορές που έχετε στην εικόνα σας.
Απάντηση:
-
ΕΙΝΑΙ Η ΙΔΙΑ ΚΙΝΗΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ 7, ΣΤΟΝ ΑΛΛΟ ΑΞΟΝΑ
Η άσκηση 7 ήταν στροφή γύρω από τον ΟΡΙΖΟΝΤΙΟ άξονα (εμπρός-πίσω). Εδώ είναι στροφή γύρω από τον ΚΑΤΑΚΟΡΥΦΟ άξονα (αριστερά-δεξιά) — αυτό που το βιβλίο ονομάζει ΠΕΡΙΣΤΡΟΦΗ.
«Η περιστροφή είναι η στροφή δεξιά ή αριστερά γύρω από τον κατακόρυφο άξονα του φακού ή του φιλμ.»
ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ — ΚΑΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΕΙΝΑΙ ΚΑΤΗΓΟΡΗΜΑΤΙΚΟ
«Με τη στροφή του φορέα του φακού ΔΕΝ ΠΑΡΑΤΗΡΕΙΤΑΙ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΥΤΙΟΥ, αλλάζει όμως Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΣΤΙΑΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ.»
| Χαρακτηριστικό | Τι συμβαίνει |
|---|---|
| Σχήμα του κύβου | ✅ ΑΜΕΤΑΒΛΗΤΟ — καμία παραμόρφωση |
| Μέγεθος των πλευρών | ✅ αμετάβλητο |
| ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ | ΑΛΛΑΖΕΙ — μετατοπίζεται η ζώνη εστίασης |
Πρακτικά: με στροφή αριστερά καθαρίζει η μία κατακόρυφη έδρα και θολώνει η άλλη· με στροφή δεξιά συμβαίνει το αντίστροφο.
⚠️ Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ: ΦΑΚΟΣ Ή ΠΛΑΤΗ;
Το βιβλίο περιγράφει ΔΥΟ στροφές γύρω από τον κατακόρυφο άξονα, και έχουν εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα:
| Τι στρέφω | Αποτέλεσμα |
|---|---|
| ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΑΡΙΣΤΕΡΑ | «η ΑΡΙΣΤΕΡΗ πλευρά του κουτιού φαίνεται ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ από τη δεξιά» — ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ |
| ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ ΔΕΞΙΑ | «η ΔΕΞΙΑ πλευρά … πιο ΜΙΚΡΗ από την αριστερή» — ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ |
| ΤΟΝ ΦΑΚΟ (η άσκηση) | «ΔΕΝ παρατηρείται ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ …, αλλάζει όμως η θέση του ΕΣΤΙΑΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ» |
Η ΑΣΚΗΣΗ ΖΗΤΑ ΡΗΤΑ ΤΟΝ ΦΑΚΟ — άρα η σωστή απάντηση είναι «καμία παραμόρφωση, αλλά αλλαγή στην εστίαση». Αν απαντήσεις «η μία πλευρά μικραίνει», περιγράφεις τη στροφή ΤΗΣ ΠΛΑΤΗΣ.
ΓΙΑΤΙ Ο ΦΑΚΟΣ ΔΕΝ ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΝΕΙ ΚΑΙ Η ΠΛΑΤΗ ΝΑΙ
⚠️ (Το βιβλίο δηλώνει το γεγονός· η εξήγηση συνάγεται από τον δικό του κανόνα.)
Ο κανόνας του μεγέθους: «όσο μεγαλύτερη είναι η ΑΠΟΣΤΑΣΗ που πρέπει να διανύσουν οι ακτίνες μέσα στη μηχανή για ένα τμήμα της εικόνας, τόσο ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ γίνεται το τμήμα αυτό».
| Στρέφω… | Τι γίνεται με τις αποστάσεις |
|---|---|
| ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ | η μία άκρη του ΦΙΛΜ πλησιάζει τον φακό και η άλλη απομακρύνεται → άνισες αποστάσεις → ΑΝΙΣΑ ΜΕΓΕΘΗ → παραμόρφωση |
| ΤΟΝ ΦΑΚΟ | το φιλμ μένει ακίνητο — οι αποστάσεις ως προς το φιλμ δεν αλλάζουν, αλλάζει μόνο η ΚΛΙΣΗ του εστιακού επιπέδου |
ΜΕ ΜΙΑ ΓΡΑΜΜΗ: η στροφή της ΠΛΑΤΗΣ πειράζει το ΣΧΗΜΑ · η στροφή του ΦΑΚΟΥ πειράζει ΤΗΝ ΕΣΤΙΑΣΗ.
💡 ΟΙ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΜΗΧΑΝΗΣ STUDIO ΜΑΖΙ — Ο ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΤΙΚΟΣ ΠΙΝΑΚΑΣ
| Άσκηση | Κίνηση | Τι αλλάζει |
|---|---|---|
| 4 | ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΠΛΑΤΗΣ (πάνω/κάτω) | ΜΟΝΟ Η ΘΕΣΗ στο φιλμ |
| 5 | ΜΕΤΑΚΙΝΗΣΗ ΦΑΚΟΥ (πάνω/κάτω) | θέση ΑΝΤΙΘΕΤΑ + «μικρή μεταβολή» στο ΣΧΗΜΑ |
| 7 | ΣΤΡΟΦΗ ΦΑΚΟΥ (εμπρός/πίσω) | Η ΚΑΘΑΡΟΤΗΤΑ (NET) |
| 8 | ΣΤΡΟΦΗ ΦΑΚΟΥ (αριστερά/δεξιά) | Η ΘΕΣΗ ΤΟΥ ΕΣΤΙΑΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ — ΧΩΡΙΣ παραμόρφωση |
ΚΑΙ ΤΟ ΓΕΝΙΚΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ, ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ: «οι ΣΥΝΔΥΑΣΜΕΝΕΣ ΚΙΝΗΣΕΙΣ γύρω από τον οριζόντιο και κατακόρυφο άξονα έχουν ως αποτέλεσμα άλλα σημεία του κουτιού να βγαίνουν ΚΑΘΑΡΑ ενώ άλλα να μένουν ΤΕΛΕΙΩΣ ΦΛΟΥ».
💡 Αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη μηχανή στούντιο μοναδική: «Αυτό που ΔΙΑΚΡΙΝΕΙ τη μεγάλου φορμά … από τις άλλες είναι ΟΙ ΚΙΝΗΣΕΙΣ ΤΗΣ.»
Σύνοψη: Είναι η ίδια κίνηση με την άσκηση 7, στον άλλο άξονα: η 7 αφορούσε στροφή γύρω από τον οριζόντιο άξονα (εμπρός-πίσω), εδώ πρόκειται για περιστροφή, δηλαδή «τη στροφή δεξιά ή αριστερά γύρω από τον κατακόρυφο άξονα του φακού ή του φιλμ». ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΣ — και το βιβλίο είναι κατηγορηματικό: «με τη στροφή του φορέα του φακού δεν παρατηρείται παραμόρφωση του κουτιού, αλλάζει όμως η θέση του εστιακού επιπέδου». Δηλαδή το σχήμα και τα μεγέθη των πλευρών μένουν αμετάβλητα, ενώ μετατοπίζεται η ζώνη εστίασης: με στροφή αριστερά καθαρίζει η μία κατακόρυφη έδρα και θολώνει η άλλη, με στροφή δεξιά συμβαίνει το αντίστροφο. ⚠️ Η παγίδα της άσκησης είναι να μπερδέψεις τον φακό με την πλάτη. Το βιβλίο περιγράφει δύο στροφές γύρω από τον ίδιο, κατακόρυφο άξονα, με εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα: αν στραφεί η πλάτη αριστερά, «η αριστερή πλευρά του κουτιού φαίνεται μικρότερη από τη δεξιά», και αν στραφεί δεξιά, «η δεξιά πλευρά … πιο μικρή από την αριστερή» — δηλαδή παραμόρφωση· ενώ η στροφή του φακού δεν παραμορφώνει καθόλου. Η άσκηση ζητά ρητά τον φακό, άρα η σωστή απάντηση είναι «καμία παραμόρφωση, αλλά αλλαγή στην εστίαση» — αν απαντήσεις ότι μια πλευρά μικραίνει, περιγράφεις τη στροφή της πλάτης. ΓΙΑΤΙ (το βιβλίο δηλώνει το γεγονός· η εξήγηση συνάγεται από τον δικό του κανόνα «όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση που πρέπει να διανύσουν οι ακτίνες μέσα στη μηχανή για ένα τμήμα της εικόνας, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το τμήμα αυτό»): στρέφοντας την πλάτη, η μία άκρη του φιλμ πλησιάζει τον φακό και η άλλη απομακρύνεται, άρα οι αποστάσεις γίνονται άνισες και προκύπτουν άνισα μεγέθη, δηλαδή παραμόρφωση· στρέφοντας τον φακό, το φιλμ μένει ακίνητο και οι αποστάσεις ως προς αυτό δεν αλλάζουν — αλλάζει μόνο η κλίση του εστιακού επιπέδου. Με μια γραμμή: η στροφή της πλάτης πειράζει το σχήμα, η στροφή του φακού την εστίαση. Οι τέσσερις ασκήσεις της μηχανής studio μαζί: 4) μετακίνηση πλάτης → μόνο η θέση· 5) μετακίνηση φακού → θέση αντίθετα και μικρή μεταβολή στο σχήμα· 7) στροφή φακού εμπρός/πίσω → η καθαρότητα (NET)· 8) στροφή φακού αριστερά/δεξιά → η θέση του εστιακού επιπέδου, χωρίς παραμόρφωση. Και το γενικό συμπέρασμα του βιβλίου: «οι συνδυασμένες κινήσεις γύρω από τον οριζόντιο και κατακόρυφο άξονα έχουν ως αποτέλεσμα άλλα σημεία του κουτιού να βγαίνουν καθαρά ενώ άλλα να μένουν τελείως φλου» — ακριβώς αυτό είναι που κάνει τη μηχανή στούντιο μοναδική, αφού «αυτό που διακρίνει τη μεγάλου φορμά … από τις άλλες είναι οι κινήσεις της».
Κριτήρια αξιολόγησης:
- ⚠️ Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ ΕΙΝΑΙ ΝΑ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΤΟΝ ΦΑΚΟ ΜΕ ΤΗΝ ΠΛΑΤΗ. Και οι δύο στρέφονται γύρω από τον ίδιο, κατακόρυφο άξονα, αλλά: ΠΛΑΤΗ αριστερά → «η αριστερή πλευρά ΜΙΚΡΟΤΕΡΗ» = ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ· ΦΑΚΟΣ → «ΔΕΝ παρατηρείται ΠΑΡΑΜΟΡΦΩΣΗ …, αλλάζει όμως η θέση του ΕΣΤΙΑΚΟΥ ΕΠΙΠΕΔΟΥ». Η άσκηση ζητά ΤΟΝ ΦΑΚΟ — άρα η απάντηση είναι «καμία παραμόρφωση, αλλαγή στην εστίαση». Αν γράψεις «η μία πλευρά μικραίνει», απαντάς σε άλλη ερώτηση. ΠΑΡΑΘΕΣΕ ΤΗ ΦΡΑΣΗ ΑΥΤΟΛΕΞΕΙ — είναι σύντομη και κατηγορηματική. ΚΑΙ ΕΞΗΓΗΣΕ ΤΟ ΓΙΑΤΙ (δηλώνοντας ότι το συνάγεις), με τον κανόνα του βιβλίου: «όσο μεγαλύτερη η ΑΠΟΣΤΑΣΗ που διανύουν οι ακτίνες …, τόσο μεγαλύτερο το τμήμα». Στρέφοντας την πλάτη, η μία άκρη του φιλμ πλησιάζει και η άλλη απομακρύνεται → άνισα μεγέθη· στρέφοντας τον φακό, το φιλμ μένει ακίνητο. 💡 ΚΑΙ ΕΠΕΙΔΗ ΕΙΝΑΙ Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΗΣ STUDIO, ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΣΥΝΟΨΗ: μετακίνηση πλάτης → θέση · μετακίνηση φακού → θέση αντίθετα + σχήμα · στροφή φακού εμπρός/πίσω → καθαρότητα · στροφή φακού αριστερά/δεξιά → εστιακό επίπεδο χωρίς παραμόρφωση. Ένας πίνακας τεσσάρων γραμμών δείχνει ότι κατάλαβες ΟΛΟ το σύστημα κινήσεων.
