Λύσεις — Κεφάλαιο VI: Αισθητική (σελ. 176) – ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΙΙ Β ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο VI: Αισθητική

Και οι τρεις ασκήσεις του έκτου και τελευταίου κεφαλαίου (σελ. 176). ⚠️ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΟΥ ΤΥΠΟΥ από όλες τις προηγούμενες: οι δύο πρώτες είναι ΕΡΓΑΣΙΕΣ ΣΥΛΛΟΓΗΣ ΚΑΙ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ δημοσιευμένων φωτογραφιών, η τρίτη είναι λήψη. ⚠️⚠️ Η Άσκηση 1 λέει «οι ΠΕΝΤΕ τρόποι» ενώ το κείμενο απαριθμεί ΕΞΙ, και η Άσκηση 3 ζητά όρο που το βιβλίο ΔΕΝ ορίζει.

Άσκηση 1 (σελ. 176) — Δημοσιευμένες φωτογραφίες για κάθε τρόπο αλλοίωσης

Ερώτηση: Να ευρεθούν και να παρουσιαστούν στη τάξη δημοσιευμένες φωτογραφίες από διάφορα έντυπα, όπου να φαίνονται οι πέντε τρόποι αλλοίωσης της πραγματικότητας που προαναφέρθηκαν (γωνία λήψης, απόσταση φακού - αντικειμένου, φωτισμός, διάφραγμα βάθος πεδίου, ταχύτητα, απόδοση κίνησης).

Απάντηση:

• ⚠️⚠️ ΠΡΩΤΑ ΜΙΑ ΑΣΥΜΦΩΝΙΑ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ: ΠΕΝΤΕ Ή ΕΞΙ;

Η άσκηση λέει «οι ΠΕΝΤΕ τρόποι … που ΠΡΟΑΝΑΦΕΡΘΗΚΑΝ». ⚠️ Το κείμενο όμως του κεφαλαίου απαριθμεί ΕΞΙ, με κουκκίδες:

ΑΡΑ Η ΠΑΡΕΝΘΕΣΗ ΔΙΝΕΙ ΠΡΑΓΜΑΤΙ ΠΕΝΤΕ — ΑΛΛΑ ΜΟΝΟ ΕΠΕΙΔΗ ΠΑΡΑΛΕΙΠΕΙ ΤΟ «ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΦΑΚΟΥ».

💡 Στις εξετάσεις: ανάφερε ότι το κείμενο δίνει ΕΞΙ, κάλυψε και τους έξι, και σημείωσε την παράλειψη. Είναι πιο σωστό από το να ακολουθήσεις τυφλά τον αριθμό.

ΤΙ ΝΑ ΨΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΤΡΟΠΟ — ΚΑΙ ΠΟΥ ΘΑ ΤΟ ΒΡΕΙΣ

ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ

Το βιβλίο δίνει δύο, και είναι και τα δύο πειστικά:

1) Η ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΙΘΟΥΣΑ — Η ΓΩΝΙΑ ΛΗΨΗΣ

«Φωτογραφίζοντας … τη μία πλευρά μιας σχολικής αίθουσας, όπου υπάρχουν προθήκες με … εποπτικά μέσα, επιτυγχάνεται η ΠΡΟΒΟΛΗ του συγκεκριμένου σχολείου. Αν, όμως, από την ΙΔΙΑ ΘΕΣΗ και με ΜΙΣΗ ΣΤΡΟΦΗ προς την άλλη πλευρά, όπου υπάρχουν μόνο τα παράθυρα, γίνει μια δεύτερη λήψη, αυτή θα προκαλέσει την ΥΠΟΤΙΜΗΣΗ ουσιαστικά ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ σχολείου για την έλλειψη εποπτικών μέσων.»

«Ανάλογο με την επιλογή της ΟΠΤΙΚΗΣ ΓΩΝΙΑΣ είναι τελικά ΤΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ.»

💡 Πρόσεξε πόσο ισχυρό είναι: ίδιος χώρος, ίδια στιγμή, ίδια θέση φωτογράφου — και δύο ΑΝΤΙΘΕΤΑ μηνύματα. Καμία από τις δύο δεν είναι ψέμα.

2) ΤΑ ΤΣΙΓΑΡΑ — Η ΔΙΑΦΗΜΙΣΗ

«Αν παρατηρήσει κανείς τις διαφημίσεις των σιγαρέτων, θα διαπιστώσει ότι κατά το 99% αυτά φωτογραφίζονται ΣΒΗΣΤΑ, για να ΜΗΝ ΚΑΤΑΔΕΙΧΤΟΥΝ ΟΙ ΕΠΙΠΤΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΚΑΠΝΙΣΜΑΤΟΣ.»

Και ο γενικός κανόνας της διαφήμισης: «προβάλλει ΠΑΝΤΟΤΕ την “ΚΑΛΗ ΠΛΕΥΡΑ” των οποιωνδήποτε προϊόντων».

💡 ΤΙ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΠΕΙΣ ΣΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ — ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Η άσκηση ΔΕΝ ζητά «να βρεις ωραίες φωτογραφίες» — ζητά ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ. Κάθε εικόνα που φέρνεις είναι τεκμήριο για μια πρόταση του βιβλίου:

«ΑΠΟΛΥΤΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΚΕΙΜΕΝΙΚΗ ΑΠΟΤΥΠΩΣΗ ΤΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ ΔΕΝ ΥΦΙΣΤΑΤΑΙ.»

Ο λόγος είναι δομικός, όχι ηθικός: «ο φωτογραφικός φακός καταγράφει ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ ΤΜΗΜΑΤΑ του περιβάλλοντος» — άρα η εικόνα είναι «ΜΟΝΟΜΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΙΚΗ» ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ, όχι από κακή πρόθεση.

ΚΑΙ Η ΛΕΠΤΗ ΔΙΑΤΥΠΩΣΗ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ: «η πραγματικότητα είναι μεν ΜΙΑ ΚΑΙ ΜΟΝΑΔΙΚΗ, αλλά ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΡΜΗΝΕΥΟΜΕΝΗ από τον καθένα … η φωτογραφία αποτυπώνει ΜΙΑ ΑΠΟ ΤΙΣ ΥΠΑΡΧΟΥΣΕΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΕΣ».

⚠️ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΒΓΑΖΕΙ ΡΗΤΑ: «Να, λοιπόν, που εδώ ΚΛΟΝΙΖΕΤΑΙ Η ΕΝΝΟΙΑ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ-ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ … διότι η πραγματικότητα της εικόνας είναι ΕΠΙΠΛΑΣΤΗ.»

💡 ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΡΟΣΘΗΚΗ ΓΙΑ ΣΗΜΕΡΑ, ΠΟΥ ΤΗ ΔΙΝΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ: «με την ψηφιακή τεχνολογία είναι δυνατή η ουσιαστική αλλοίωση … ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΓΙΝΕΙ ΕΥΚΟΛΑ ΑΝΤΙΛΗΠΤΗ — τότε πλέον η δύναμη … ΩΣ ΤΕΚΜΗΡΙΟΥ ΑΠΟΔΥΝΑΜΩΝΕΤΑΙ ΑΚΟΜΑ ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟ».

Γραμμένο το 2000 — και σήμερα ισχύει πολλαπλάσια.

⚠️ (Η επιλογή των συγκεκριμένων εντύπων και εικόνων είναι έργο του μαθητή· η λύση δίνει τι να ψάξει και πώς να το τεκμηριώσει.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) ⚠️ Πρώτα μια ασυμφωνία του βιβλίου: η άσκηση λέει «οι ΠΕΝΤΕ τρόποι … που προαναφέρθηκαν», αλλά το κείμενο του κεφαλαίου απαριθμεί ΕΞΙ, με κουκκίδες: «τη γωνία λήψης», «το είδος και την κατεύθυνση του φωτισμού», «την απόσταση από το θέμα», «το είδος του φακού», «την ένδειξη του διαφράγματος που θα επηρεάσει το βάθος πεδίου», «την ένδειξη της ταχύτητας του φωτοφράκτη που θα επηρεάσει την απόδοση της κίνησης». Η παρένθεση της άσκησης δίνει πράγματι πέντε — αλλά μόνο επειδή παραλείπει «το είδος του φακού». Στις εξετάσεις, ανάφερε ότι το κείμενο δίνει έξι, κάλυψέ τους όλους και σημείωσε την παράλειψη. ΤΙ ΝΑ ΨΑΞΕΙΣ ΓΙΑ ΚΑΘΕ ΤΡΟΠΟ: για τη γωνία λήψης, εικόνες τραβηγμένες από χαμηλά (που μεγαλώνουν το θέμα) ή από ψηλά (που το μικραίνουν) — συνήθως σε πολιτικά πορτραίτα και αθλητικά· για την απόσταση, κοντινό που γεμίζει το κάδρο έναντι γενικού πλάνου του ίδιου γεγονότος· για τον φωτισμό, σκληρό με δραματικές σκιές έναντι απαλού και κολακευτικού — διαφήμιση καλλυντικών έναντι πολεμικού ρεπορτάζ· για το είδος του φακού, ευρυγώνιο που παραμορφώνει την προοπτική έναντι τηλεφακού που «συμπιέζει» τα επίπεδα· για το διάφραγμα, θολό φόντο που απομονώνει το θέμα έναντι εικόνας όπου όλα είναι καθαρά· για την ταχύτητα, «παγωμένη» κίνηση έναντι θολής-φλου. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ ΠΟΥ ΠΡΕΠΕΙ ΟΠΩΣΔΗΠΟΤΕ ΝΑ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ το δίνει το ίδιο το βιβλίο — η σχολική αίθουσα: «φωτογραφίζοντας … τη μία πλευρά …, όπου υπάρχουν προθήκες με … εποπτικά μέσα, επιτυγχάνεται η προβολή του συγκεκριμένου σχολείου. Αν, όμως, από την ίδια θέση και με μισή στροφή προς την άλλη πλευρά, όπου υπάρχουν μόνο τα παράθυρα, γίνει μια δεύτερη λήψη, αυτή θα προκαλέσει την υποτίμηση ουσιαστικά του ίδιου σχολείου» — και το συμπέρασμα, «ανάλογο με την επιλογή της οπτικής γωνίας είναι τελικά το φωτογραφικό μήνυμα». Πρόσεξε πόσο ισχυρό είναι το παράδειγμα: ίδιος χώρος, ίδια στιγμή, ίδια θέση του φωτογράφου — και δύο αντίθετα μηνύματα, χωρίς καμία από τις δύο λήψεις να είναι ψέμα. Το δεύτερο παράδειγμα είναι τα τσιγάρα: «κατά το 99% αυτά φωτογραφίζονται σβηστά, για να μην καταδειχτούν οι επιπτώσεις του καπνίσματος», αφού η διαφήμιση «προβάλλει πάντοτε την “καλή πλευρά”». ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΤΗΣ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗΣ: η άσκηση δεν ζητά ωραίες φωτογραφίες — ζητά αποδείξεις. Κάθε εικόνα είναι τεκμήριο για την πρόταση ότι «απόλυτη και αντικειμενική αποτύπωση της πραγματικότητας δεν υφίσταται», και ο λόγος είναι δομικός, όχι ηθικός: «ο φωτογραφικός φακός καταγράφει μεμονωμένα τμήματα του περιβάλλοντος», άρα η εικόνα είναι «μονομερής και αποσπασματική» αναγκαστικά, όχι από κακή πρόθεση. Αξίζει να παρατεθεί και η λεπτή διατύπωση: «η πραγματικότητα είναι μεν μία και μοναδική, αλλά διαφορετικά ερμηνευόμενη από τον καθένα … η φωτογραφία αποτυπώνει μία από τις υπάρχουσες πραγματικότητες». Έτσι «κλονίζεται η έννοια της φωτογραφίας-ντοκουμέντο … διότι η πραγματικότητα της εικόνας είναι επίπλαστη». Και μια προσθήκη για σήμερα, που τη δίνει το ίδιο το βιβλίο: «με την ψηφιακή τεχνολογία είναι δυνατή η ουσιαστική αλλοίωση … χωρίς να γίνει εύκολα αντιληπτή», οπότε η δύναμή της «ως τεκμηρίου αποδυναμώνεται ακόμα περισσότερο» — γραμμένο το 2000, και σήμερα ισχύει πολλαπλάσια. (Η επιλογή των εντύπων και των εικόνων είναι έργο του μαθητή· η λύση δίνει τι να ψάξει και πώς να το τεκμηριώσει.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️⚠️ ΞΕΚΙΝΑ ΕΠΙΣΗΜΑΙΝΟΝΤΑΣ ΤΗΝ ΑΣΥΜΦΩΝΙΑ: Η ΑΣΚΗΣΗ ΛΕΕΙ «ΠΕΝΤΕ», ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΔΙΝΕΙ «ΕΞΙ». Αυτό που λείπει από την παρένθεση είναι ΤΟ ΕΙΔΟΣ ΤΟΥ ΦΑΚΟΥ. Κάλυψε και τους ΕΞΙ και πες γιατί — είναι πιο σωστό από το να ακολουθήσεις τυφλά τον αριθμό. ΜΗΝ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕΙΣ ΑΠΛΩΣ ΕΙΚΟΝΕΣ — ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΕ ΑΠΟΔΕΙΞΕΙΣ. Για κάθε φωτογραφία πες ΠΟΙΟΝ τρόπο τεκμηριώνει και ΠΩΣ αλλάζει το μήνυμα. ΤΟ ΠΑΡΑΔΕΙΓΜΑ-ΚΛΕΙΔΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΧΟΛΙΚΗ ΑΙΘΟΥΣΑ — και το δίνει το ίδιο το βιβλίο: ίδια θέση, ΜΙΣΗ ΣΤΡΟΦΗ, και το σχολείο άλλοτε ΠΡΟΒΑΛΛΕΤΑΙ, άλλοτε ΥΠΟΤΙΜΑΤΑΙ. Κλείσε το με τη φράση: «ανάλογο με την επιλογή της ΟΠΤΙΚΗΣ ΓΩΝΙΑΣ είναι τελικά ΤΟ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΚΟ ΜΗΝΥΜΑ». ΚΑΙ ΤΟ ΔΕΥΤΕΡΟ, ΤΑ ΤΣΙΓΑΡΑ: «κατά το 99% … σβηστά». Είναι σύντομο, συγκεκριμένο και μένει στη μνήμη. 💡 ΤΟ ΣΗΜΕΙΟ ΠΟΥ ΞΕΧΩΡΙΖΕΙ: πες ότι ο λόγος είναι ΔΟΜΙΚΟΣ, ΟΧΙ ΗΘΙΚΟΣ. Ο φακός «καταγράφει ΜΕΜΟΝΩΜΕΝΑ ΤΜΗΜΑΤΑ», άρα η εικόνα είναι μονομερής ΑΝΑΓΚΑΣΤΙΚΑ — ακόμα και ο πιο έντιμος φωτογράφος δεν μπορεί να το αποφύγει. Και παράθεσε: «η πραγματικότητα είναι μεν ΜΙΑ, αλλά ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΑ ΕΡΜΗΝΕΥΟΜΕΝΗ».

Άσκηση 2 (σελ. 176) — Κατηγοριοποίηση φωτογραφιών κατά φωτογραφικό τομέα

Ερώτηση: Να συγκεντρωθούν δημοσιευμένες φωτογραφίες από διάφορα έντυπα και να κατηγοριοποιηθούν σύμφωνα με τους φωτογραφικούς τομείς που προαναφέρθηκαν.

Απάντηση:

• ΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΠΟΥ ΟΡΙΖΕΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Το κριτήριο της διάκρισης το δηλώνει ρητά: «ανάλογα με τον ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΟ ΧΩΡΟ στον οποίο αναφέρεται και τον οποίο ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ».

💡 Δηλαδή ΔΕΝ ταξινομείς με βάση το ΘΕΜΑ ή την ΤΕΧΝΙΚΗ — αλλά με βάση ΤΟΝ ΣΚΟΠΟ.

Και το βιβλίο κλείνει τη λίστα με «κ.λ.π.» — δηλαδή δεν την παρουσιάζει ως εξαντλητική.

⚠️⚠️ Η ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΑΣΚΗΣΗΣ — ΚΑΙ ΤΗΝ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΕΙ ΤΟ ΙΔΙΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

«Ας σημειωθεί εδώ ότι Η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΗΣ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑΣ ΣΥΝΑΝΤΑΤΑΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΤΟΜΕΙΣ της εφαρμοσμένης φωτογραφίας που προαναφέρθηκαν.»

ΑΡΑ Η ΚΑΤΗΓΟΡΙΟΠΟΙΗΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΣΤΕΓΑΝΗ. Μια φωτογραφία μπορεί ταυτόχρονα να είναι:

ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΠΟΥ ΛΥΝΕΙ ΤΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ: ταξινόμησε με βάση τον ΣΚΟΠΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΟΠΟΙΟ ΔΗΜΟΣΙΕΥΤΗΚΕ — όχι με βάση την ποιότητά της. Η εικαστική αξία δεν αλλάζει κατηγορία, προστίθεται σε αυτήν.

⚠️ (Το κριτήριο «σκοπός δημοσίευσης» είναι δική μας διατύπωση της πρότασης του βιβλίου· το βιβλίο λέει «τον οποίο εξυπηρετεί».)

ΠΩΣ ΝΑ ΟΡΓΑΝΩΣΕΙΣ ΤΗ ΣΥΛΛΟΓΗ

Για κάθε φωτογραφία, τρία στοιχεία:

💡 Και ένα τέταρτο, προαιρετικό αλλά δυνατό: αν κάποια φωτογραφία ΔΕΝ χωράει καθαρά σε καμία κατηγορία — πες το. Το βιβλίο κλείνει τη λίστα με «κ.λ.π.», άρα το επιτρέπει.

💡 ΤΟ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ

Το βιβλίο θεμελιώνει την ύπαρξη τόσων τομέων σε μία διαπίστωση: «ΠΟΛΛΟΙ ΤΟΜΕΙΣ ΤΗΣ ΑΝΘΡΩΠΙΝΗΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑΣ ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΟΥΝ ΤΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ΩΣ ΒΑΣΙΚΟ ΤΟΥΣ ΕΡΓΑΛΕΙΟ», αφού «έχει τόσο πολύ ενσωματωθεί στην κοινωνική ζωή, που είναι σχεδόν ΣΥΝΥΦΑΣΜΕΝΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΟΤΗΤΑ».

ΚΑΙ ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑ ΠΟΥ ΤΟΥΣ ΕΝΩΝΕΙ ΟΛΟΥΣ: «μεταφέρει πληροφορίες από γεγονότα, αντικείμενα και πρόσωπα που βρίσκονται ΕΚΤΟΣ δεδομένου ΤΟΠΟΥ και ΕΚΤΟΣ του ΠΑΡΟΝΤΟΣ ΧΡΟΝΟΥ.»

💡 Με μια πρόταση: όλοι οι τομείς κάνουν ΤΟ ΙΔΙΟ ΠΡΑΓΜΑ — φέρνουν το ΜΑΚΡΙΝΟ και το ΠΕΡΑΣΜΕΝΟ ΕΔΩ ΚΑΙ ΤΩΡΑ. Αλλάζει μόνο ΓΙΑΤΙ.

⚠️ (Η επιλογή των εντύπων και η τελική ταξινόμηση είναι έργο του μαθητή.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το κριτήριο της διάκρισης το δηλώνει ρητά το βιβλίο: η φωτογραφία διακρίνεται «ανάλογα με τον κοινωνικό και επιστημονικό χώρο στον οποίο αναφέρεται και τον οποίο εξυπηρετεί» — δηλαδή δεν ταξινομείς με βάση το θέμα ή την τεχνική, αλλά με βάση τον σκοπό. Οι τομείς: ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗ («ιατρική φωτογραφία μέσω μικροσκοπίου, ακτινογραφία, αεροφωτογραφία, υποβρύχια, αρχαιολογική, φωτοηλεκτροφωτογραφία»)· ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ ή ΦΩΤΟΡΕΠΟΡΤΑΖ («η φωτογραφική εικόνα … σαν αποδεικτικό στοιχείο κάποιου γεγονότος»)· ΔΙΑΦΗΜΙΣΤΙΚΗ («για την προώθηση εμπορικών προϊόντων»)· ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ («εικαστική απεικόνιση του περιβάλλοντος»). Το βιβλίο κλείνει τη λίστα με «κ.λ.π.», δηλαδή δεν την παρουσιάζει ως εξαντλητική. ⚠️ Η παγίδα της άσκησης — και την προειδοποιεί το ίδιο το βιβλίο: «ας σημειωθεί εδώ ότι η εικαστική διάσταση της φωτογραφίας συναντάται σε ΟΛΟΥΣ τους τομείς της εφαρμοσμένης φωτογραφίας που προαναφέρθηκαν». Άρα η κατηγοριοποίηση δεν είναι στεγανή: μια αεροφωτογραφία αρχαιολογικού χώρου είναι επιστημονική ως προς τον σκοπό αλλά μπορεί να έχει και εικαστική αξία· μια βραβευμένη πολεμική φωτογραφία είναι ντοκουμέντο και ταυτόχρονα καλλιτεχνική· μια αριστοτεχνικά φωτισμένη διαφήμιση το ίδιο. Το κριτήριο που λύνει το πρόβλημα: ταξινόμησε με βάση τον σκοπό για τον οποίο δημοσιεύτηκε, όχι με βάση την ποιότητά της — η εικαστική αξία δεν αλλάζει κατηγορία, προστίθεται σε αυτήν (η διατύπωση «σκοπός δημοσίευσης» είναι δική μας απόδοση του «τον οποίο εξυπηρετεί»). Πώς να οργανώσεις τη συλλογή: για κάθε φωτογραφία κατέγραψε πού δημοσιεύτηκε (που δείχνει τον σκοπό), σε ποιον τομέα την κατατάσσεις, και αν έχει και εικαστική διάσταση — το τελευταίο δείχνει ότι πρόσεξες τη σημείωση του βιβλίου. Και ένα τέταρτο, προαιρετικό αλλά δυνατό: αν κάποια φωτογραφία δεν χωράει καθαρά σε καμία κατηγορία, πες το — το βιβλίο κλείνει τη λίστα με «κ.λ.π.», άρα το επιτρέπει. Το συμπέρασμα: η ύπαρξη τόσων τομέων θεμελιώνεται στη διαπίστωση ότι «πολλοί τομείς της ανθρώπινης δραστηριότητας χρησιμοποιούν τη φωτογραφία ως βασικό τους εργαλείο», αφού «έχει τόσο πολύ ενσωματωθεί στην κοινωνική ζωή, που είναι σχεδόν συνυφασμένη με την καθημερινότητα». Και το σημαντικότερο πλεονέκτημα που τους ενώνει όλους: «μεταφέρει πληροφορίες από γεγονότα, αντικείμενα και πρόσωπα που βρίσκονται εκτός δεδομένου τόπου και εκτός του παρόντος χρόνου» — όλοι οι τομείς κάνουν το ίδιο πράγμα, φέρνουν το μακρινό και το περασμένο εδώ και τώρα· αλλάζει μόνο το γιατί. (Η επιλογή των εντύπων και η τελική ταξινόμηση είναι έργο του μαθητή.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ΤΟ ΚΡΙΤΗΡΙΟ ΤΑΞΙΝΟΜΗΣΗΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΣΚΟΠΟΣ, ΟΧΙ ΤΟ ΘΕΜΑ. Παράθεσε τη φράση: «ανάλογα με τον κοινωνικό και επιστημονικό χώρο … τον οποίο ΕΞΥΠΗΡΕΤΕΙ». Μια θάλασσα μπορεί να είναι επιστημονική, διαφημιστική ή καλλιτεχνική — εξαρτάται ΓΙΑΤΙ τραβήχτηκε. ΑΠΑΡΙΘΜΗΣΕ ΤΟΥΣ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΜΕ ΤΟΥΣ ΟΡΙΣΜΟΥΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ, και δώσε τα παραδείγματα της επιστημονικής (μικροσκόπιο, ακτινογραφία, αεροφωτογραφία, υποβρύχια, αρχαιολογική) — δείχνει ότι διάβασες προσεκτικά. ⚠️ ΚΑΙ ΜΗΝ ΞΕΧΑΣΕΙΣ ΤΗΝ ΠΡΟΤΑΣΗ ΠΟΥ ΣΠΑΕΙ ΤΑ ΣΤΕΓΑΝΑ — ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΠΙΟ ΕΞΕΤΑΣΙΜΟ ΣΗΜΕΙΟ: «η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ … συναντάται ΣΕ ΟΛΟΥΣ τους τομείς». Άρα η καλλιτεχνική ΔΕΝ είναι απλώς μία από τις τέσσερις — ΔΙΑΠΕΡΝΑ ΚΑΙ ΤΙΣ ΑΛΛΕΣ ΤΡΕΙΣ. Δώσε ένα παράδειγμα (βραβευμένη πολεμική φωτογραφία = ντοκουμέντο ΚΑΙ καλλιτεχνική). 💡 ΚΑΙ ΜΙΑ ΕΞΥΠΝΗ ΚΙΝΗΣΗ: ανάφερε ότι το βιβλίο κλείνει τη λίστα με «κ.λ.π.» — άρα δεν είναι εξαντλητική, και επιτρέπεται να πεις ότι κάποια εικόνα δεν χωράει καθαρά πουθενά. 💡 ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΟ ΚΟΙΝΟ ΟΛΩΝ: «μεταφέρει πληροφορίες … εκτός δεδομένου ΤΟΠΟΥ και εκτός του παρόντος ΧΡΟΝΟΥ».

Άσκηση 3 (σελ. 176) — Αφαιρετική λήψη και σύγκριση με μη αφαιρετικές

Ερώτηση: Να γίνει αφαιρετική λήψη θέματος και να συγκριθεί με άλλες μη αφαιρετικές λήψεις του ίδιου θέματος.

Απάντηση:

• ⚠️⚠️ ΠΡΟΣΟΧΗ: ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΙ ΤΗΝ «ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΛΗΨΗ»

Είναι το πρώτο που πρέπει να δηλώσεις. Ο όρος δεν ορίζεται πουθενά στο βιβλίο· εμφανίζεται ΜΙΑ ΜΟΝΟ ΦΟΡΑ, στην περιγραφή του ΣΟΥΠΡΕΜΑΤΙΣΜΟΥ:

«Πρωτόγνωρες ΟΠΤΙΚΕΣ ΓΩΝΙΕΣ ΘΕΑΣΗΣ και ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΑΠΕΙΚΟΝΙΣΗ ΤΟΥ ΧΩΡΟΥ ήσαν τα σημαντικά χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής της κίνησης» — και προέκυψε από εικόνες από αερόστατο (αεροφωτογραφίες) που «δίνουν μία ΑΛΛΗ ΔΙΑΣΤΑΣΗ στην ΠΡΟΟΠΤΙΚΗ και τη ΣΗΜΕΙΟΛΟΓΙΑ της φωτογραφίας». Εκπρόσωποι: LISSITZKY και MALEVITCH.

ΑΠΟ ΕΚΕΙ ΒΓΑΙΝΕΙ Η ΕΡΜΗΝΕΙΑ: αφαιρετική λήψη = λήψη που ΔΕΝ αφήνει το θέμα να αναγνωριστεί ως αντικείμενο, αλλά το μετατρέπει σε ΣΧΗΜΑ, ΓΡΑΜΜΗ, ΥΦΗ και ΧΡΩΜΑ.

⚠️⚠️ ΚΑΙ ΜΙΑ ΠΑΓΙΔΑ ΤΗΣ ΙΔΙΑΣ ΛΕΞΗΣ ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Η λέξη «αφαιρετική» χρησιμοποιείται στο βιβλίο με ΔΥΟ ΤΕΛΕΙΩΣ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΕΣ ΣΗΜΑΣΙΕΣ:

⚠️ ΑΝ ΜΠΕΡΔΕΨΕΙΣ ΤΙΣ ΔΥΟ ΣΗΜΑΣΙΕΣ, Η ΑΣΚΗΣΗ ΔΕΝ ΒΓΑΖΕΙ ΝΟΗΜΑ — γιατί τότε δεν θα υπήρχαν «ΜΗ αφαιρετικές» λήψεις. Το ζητούμενο εδώ είναι σαφώς η ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ αφαίρεση.

💡 Το να επισημάνεις αυτή τη διπλή χρήση είναι από μόνο του άριστη παρατήρηση.

ΠΩΣ ΚΑΝΕΙΣ ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΛΗΨΗ — ΜΕ ΤΑ ΕΡΓΑΛΕΙΑ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Το ωραίο είναι ότι δεν χρειάζεσαι τίποτε νέο: οι ίδιοι ΕΞΙ τρόποι «αλλοίωσης της πραγματικότητας» γίνονται εργαλεία αφαίρεσης.

💡 ΠΡΟΣΕΞΕ ΤΗ ΣΥΝΔΕΣΗ: η αργή ταχύτητα σε δίνει στον Φωτοδυναμισμό («θολή σαν κουνημένη, ΟΧΙ ανεστίαστη»), ενώ το ανοιχτό διάφραγμα σε φέρνει κοντά στον Πικτοριαλισμό («ανεστίαστες εικόνες»). Δύο διαφορετικά είδη θολού, δύο διαφορετικά κινήματα.

⚠️ (Ο πίνακας αυτός είναι δική μας εφαρμογή των έξι τρόπων· το βιβλίο δεν τους παρουσιάζει ως τεχνικές αφαίρεσης.)

ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΞΕΙ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ

ΚΑΙ ΤΟ ΚΡΙΣΙΜΟ: Η ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ «ΚΑΛΥΤΕΡΗ» — ΕΙΝΑΙ ΑΛΛΟΥ ΣΚΟΠΟΥ.

💡 Θυμήσου ότι το ίδιο το βιβλίο δηλώνει: «συγκεκριμένα κριτήρια για την “καλή” ή όχι φωτογραφία ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΟΥΝ» και «η ΥΠΟΚΕΙΜΕΝΙΚΟΤΗΤΑ … είναι ΠΡΟΦΑΝΗΣ».

💡 ΤΟ ΣΧΟΛΙΟ ΠΟΥ ΚΛΕΙΝΕΙ ΤΗΝ ΑΣΚΗΣΗ — ΚΑΙ ΟΛΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ

Η αφαιρετική λήψη είναι Η ΑΚΡΑΙΑ ΑΠΟΔΕΙΞΗ του κεντρικού επιχειρήματος του κεφαλαίου.

Αν ήδη η συνηθισμένη φωτογραφία είναι «ΜΟΝΟΜΕΡΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΙΚΗ» και «η πραγματικότητα της εικόνας είναι ΕΠΙΠΛΑΣΤΗ», τότε η αφαιρετική λήψη το κάνει ΟΡΑΤΟ: δεν προσποιείται καν ότι καταγράφει «την πραγματικότητα».

ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ ΠΟΥ ΑΞΙΖΕΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ: η αφαιρετική λήψη είναι, κατά μία έννοια, Η ΠΙΟ ΕΙΛΙΚΡΙΝΗΣ — γιατί ΔΗΛΩΝΕΙ ΑΝΟΙΧΤΑ ότι είναι ΕΡΜΗΝΕΙΑ και όχι τεκμήριο, ενώ η «ρεαλιστική» λήψη ΚΡΥΒΕΙ την ίδια της την επιλεκτικότητα.

💡 Και αυτό συνδέεται με τον ορισμό του βιβλίου: κάθε φωτογραφία είναι «η ΑΠΟΜΟΝΩΣΗ ενός ΑΠΕΙΡΟΕΛΑΧΙΣΤΟΥ ΚΟΜΜΑΤΙΟΥ από το ΑΤΕΛΕΙΩΤΟ ΧΩΡΟΧΡΟΝΙΚΟ ΠΑΖΛ».

⚠️ (Το «παράδοξο» είναι δικό μας σχόλιο, όχι θέση του βιβλίου — αλλά προκύπτει από τις δικές του προτάσεις. Δήλωσέ το ως δική σου κρίση.)

Σύνοψη: (ενδεικτική) ⚠️ Το πρώτο που πρέπει να δηλώσεις: το βιβλίο ΔΕΝ ορίζει την «αφαιρετική λήψη». Ο όρος εμφανίζεται μία μόνο φορά, στην περιγραφή του Σουπρεματισμού: «πρωτόγνωρες οπτικές γωνίες θέασης και αφαιρετική απεικόνιση του χώρου ήσαν τα σημαντικά χαρακτηριστικά στοιχεία αυτής της κίνησης», που προέκυψε από εικόνες από αερόστατο (αεροφωτογραφίες) οι οποίες «δίνουν μία άλλη διάσταση στην προοπτική και τη σημειολογία της φωτογραφίας» (εκπρόσωποι Lissitzky και Malevitch). Από εκεί βγαίνει η ερμηνεία: αφαιρετική λήψη είναι εκείνη που δεν αφήνει το θέμα να αναγνωριστεί ως αντικείμενο, αλλά το μετατρέπει σε σχήμα, γραμμή, υφή και χρώμα. ⚠️ Και προσοχή σε μια παγίδα της ίδιας λέξης μέσα στο βιβλίο: στο κεφ. IV η «αφαιρετική» σημαίνει επιλογή/απομόνωση — «ο φωτογράφος λειτουργεί αφαιρετικά, αφού καλείται από ένα γεμάτο κάδρο … να απομονώσει τα στοιχεία εκείνα που θέλει» — και με αυτή την έννοια κάθε φωτογραφία είναι αφαιρετική. Εδώ όμως εννοείται η εικαστική αφαίρεση. Αν μπερδέψεις τις δύο σημασίες, η άσκηση δεν βγάζει νόημα, γιατί δεν θα υπήρχαν «μη αφαιρετικές» λήψεις. ΠΩΣ ΚΑΝΕΙΣ ΑΦΑΙΡΕΤΙΚΗ ΛΗΨΗ: δεν χρειάζεσαι τίποτε νέο — οι ίδιοι έξι τρόποι «αλλοίωσης της πραγματικότητας» του κεφαλαίου γίνονται εργαλεία αφαίρεσης. Ακραία γωνία (κατακόρυφα από πάνω, όπως η αεροφωτογραφία του Σουπρεματισμού) → χάνεται η αναγνωρίσιμη προοπτική· πολύ κοντινή απόσταση → μένουν μόνο υφή και γραμμές, χωρίς συμφραζόμενα· σκληρός πλάγιος φωτισμός → το θέμα γίνεται σχήματα φωτός και σκιάς· ευρυγώνιος πολύ κοντά → έντονη παραμόρφωση· ανοιχτό διάφραγμα → ελάχιστο βάθος πεδίου· αργή ταχύτητα → θολή τροχιά. Πρόσεξε τη σύνδεση: η αργή ταχύτητα σε φέρνει στον Φωτοδυναμισμό («θολή σαν κουνημένη, όχι ανεστίαστη»), ενώ το ανοιχτό διάφραγμα κοντά στον Πικτοριαλισμό («ανεστίαστες εικόνες») — δύο διαφορετικά είδη θολού, δύο διαφορετικά κινήματα (ο συσχετισμός των έξι τρόπων με την αφαίρεση είναι δική μας εφαρμογή· το βιβλίο δεν τους παρουσιάζει έτσι). ΤΙ ΘΑ ΔΕΙΞΕΙ Η ΣΥΓΚΡΙΣΗ: στη μη αφαιρετική λήψη η αναγνώριση του θέματος είναι άμεση και κυριαρχεί το αντικείμενο, ενώ ο θεατής αναγνωρίζει· στην αφαιρετική η αναγνώριση είναι δύσκολη ή αδύνατη, κυριαρχούν το σχήμα, οι γραμμές και η υφή, και ο θεατής ερμηνεύει — με λιγότερη πληροφορία αλλά πιο έντονη μορφή. Και το κρίσιμο: η αφαιρετική δεν είναι «καλύτερη» — είναι άλλου σκοπού, σύμφωνα άλλωστε με τη ρητή θέση του βιβλίου ότι «συγκεκριμένα κριτήρια για την “καλή” ή όχι φωτογραφία δεν υπάρχουν» και ότι «η υποκειμενικότητα … είναι προφανής». Το σχόλιο που κλείνει την άσκηση — και όλο το βιβλίο: η αφαιρετική λήψη είναι η ακραία απόδειξη του κεντρικού επιχειρήματος του κεφαλαίου. Αν ήδη η συνηθισμένη φωτογραφία είναι «μονομερής και αποσπασματική» και «η πραγματικότητα της εικόνας είναι επίπλαστη», η αφαιρετική λήψη το κάνει ορατό: δεν προσποιείται καν ότι καταγράφει «την πραγματικότητα». Το παράδοξο που αξίζει να γράψεις: η αφαιρετική λήψη είναι, κατά μία έννοια, η πιο ειλικρινής — γιατί δηλώνει ανοιχτά ότι είναι ερμηνεία και όχι τεκμήριο, ενώ η «ρεαλιστική» λήψη κρύβει την ίδια της την επιλεκτικότητα. Και συνδέεται με τον ορισμό του βιβλίου, ότι κάθε φωτογραφία είναι «η απομόνωση ενός απειροελάχιστου κομματιού από το ατέλειωτο χωροχρονικό παζλ». (Το «παράδοξο» είναι δικό μας σχόλιο, όχι θέση του βιβλίου — αλλά προκύπτει από τις δικές του προτάσεις, και πρέπει να δηλωθεί ως δική σου κρίση.)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• ⚠️⚠️ ΞΕΚΙΝΑ ΔΗΛΩΝΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΔΕΝ ΟΡΙΖΕΙ ΤΟΝ ΟΡΟ. Εμφανίζεται ΜΙΑ φορά, στον ΣΟΥΠΡΕΜΑΤΙΣΜΟ: «αφαιρετική απεικόνιση του χώρου», από αεροφωτογραφίες — Lissitzky, Malevitch. Χτίσε τον ορισμό σου ΑΠΟ ΕΚΕΙ και πες ότι τον συνάγεις. ⚠️ ΚΑΙ ΕΠΙΣΗΜΑΝΕ ΤΗ ΔΙΠΛΗ ΧΡΗΣΗ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ — ΕΙΝΑΙ Η ΚΑΛΥΤΕΡΗ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΗ ΠΟΥ ΜΠΟΡΕΙΣ ΝΑ ΚΑΝΕΙΣ: στο κεφ. IV «αφαιρετική» = απομόνωση από γεμάτο κάδρο, και με αυτή την έννοια ΚΑΘΕ φωτογραφία είναι αφαιρετική· εδώ = εικαστική ΑΦΑΙΡΕΣΗ. Αν δεν το ξεχωρίσεις, η άσκηση δεν βγάζει νόημα. ΓΙΑ ΤΟ «ΠΩΣ», ΜΗΝ ΕΦΕΥΡΕΙΣ ΤΕΧΝΙΚΕΣ — ΧΡΗΣΙΜΟΠΟΙΗΣΕ ΤΟΥΣ ΕΞΙ ΤΡΟΠΟΥΣ ΤΟΥ ΙΔΙΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ: ακραία γωνία · πολύ κοντά · σκληρό πλάγιο φως · ευρυγώνιος · ανοιχτό διάφραγμα · αργή ταχύτητα. Η επαναχρησιμοποίηση των ίδιων εργαλείων δείχνει ότι κατάλαβες το κεφάλαιο. 💡 ΚΑΙ ΜΙΑ ΣΥΝΔΕΣΗ ΠΟΥ ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΖΕΙ: αργή ταχύτητα → ΦΩΤΟΔΥΝΑΜΙΣΜΟΣ («κουνημένη») · ανοιχτό διάφραγμα → ΠΙΚΤΟΡΙΑΛΙΣΜΟΣ («ανεστίαστη»). Δύο είδη θολού, δύο κινήματα. ΚΛΕΙΣΕ ΜΕ ΤΟ ΠΑΡΑΔΟΞΟ (ως δική σου κρίση): η αφαιρετική λήψη είναι η ΠΙΟ ΕΙΛΙΚΡΙΝΗΣ, γιατί δηλώνει ανοιχτά ότι είναι ΕΡΜΗΝΕΙΑ — ενώ η «ρεαλιστική» κρύβει την επιλεκτικότητά της. Αυτό δένει την άσκηση με ΟΛΟ το κεφάλαιο.