Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Οι γεωργικές επιχειρήσεις σήμερα (σελ. 39) – ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Οι γεωργικές επιχειρήσεις σήμερα (σελ. 39)

Λύσεις των 16 ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 (επιχείρηση και γεωργική επιχείρηση, αγροτικός χώρος, εξέλιξη και προβλήματα της ελληνικής γεωργίας, ταξινόμηση κατά τομέα, κριτήρια μεγέθους, κατηγορίες προϊόντων, κίνδυνοι, ηθική-κοινωνική-περιβαλλοντική ευθύνη).

Ερώτηση 1 — Τι είναι η επιχείρηση

Ερώτηση: Τι είναι η επιχείρηση;

Απάντηση:

• Επιχείρηση (σελ. 12) είναι η οργανωμένη και συστηματική προσπάθεια του ατόμου ή των ατόμων να παράγουν και να πωλούν αγαθά και υπηρεσίες που ικανοποιούν τις ανάγκες και τις επιθυμίες του ανθρώπου και της κοινωνίας, έχοντας συνήθως ως ανταμοιβή το κέρδος.
• Η προσπάθεια αυτή απαιτεί από τον επιχειρηματία διάθεση χρόνου και χρήματος χωρίς να είναι εκ των προτέρων εξασφαλισμένη η επιτυχία της — δηλαδή έχει επιχειρηματικό κίνδυνο («ρίσκο»), αφού ο καταναλωτής πρέπει να πεισθεί για τη χρησιμότητα του αγαθού και να το προτιμήσει έναντι παρόμοιων που προσφέρουν άλλες επιχειρήσεις (ανταγωνισμός). Η επιχείρηση είναι το βασικό εργαλείο της ελεύθερης οικονομικής δραστηριότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οργανωμένη, συστηματική προσπάθεια παραγωγής και πώλησης αγαθών/υπηρεσιών που ικανοποιούν ανάγκες, με ανταμοιβή το κέρδος και με επιχειρηματικό κίνδυνο.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να αναφερθούν και τα τρία στοιχεία: οργανωμένη προσπάθεια, ικανοποίηση αναγκών, κέρδος ως ανταμοιβή.
• Πρόσθετη αξία: αναφορά στο ρίσκο και στον ανταγωνισμό.

Ερώτηση 2 — Χαρακτηριστικά της γεωργικής επιχείρησης

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά της γεωργικής επιχείρησης;

Απάντηση:

• Ως μορφή επιχειρηματικής δραστηριότητας (σελ. 13-14): η γεωργική επιχείρηση χαρακτηρίζεται από τη χρησιμοποίηση σε μεγάλο βαθμό κεφαλαιουχικού εξοπλισμού και εργασίας τρίτων — σε αντίθεση με τη γεωργική εκμετάλλευση, που χρησιμοποιεί αναλογικά λιγότερο κεφάλαιο και στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην εργασία της οικογένειας του παραγωγού, και με τον γεωργικό συνεταιρισμό, που είναι συνεργασία παραγωγών για κοινό στόχο. Τη γεωργική επιχείρηση διευθύνει ο ιδιοκτήτης ή επαγγελματίας διευθυντής (manager), ενώ την εκμετάλλευση ο ιδιοκτήτης-παραγωγός που προσφέρει και χειρωνακτική εργασία.
• Ως βασικά χαρακτηριστικά για την ανάλυσή της (§1.4, σελ. 25-27) θεωρούνται: α) το μέγεθος (Χ.Γ.Ε. σε στρέμματα, ζωικές μονάδες, οικονομικό μέγεθος, αξία επενδυμένου κεφαλαίου, απασχόληση σε Ε.Μ.Ε.) και β) η παραγωγική εξειδίκευση (τεχνικοοικονομικός προσανατολισμός — συμμετοχή των κλάδων στη συνολική αξία παραγωγής ή στο ακαθάριστο κέρδος). Η σύγχρονη γεωργική επιχείρηση παρακολουθεί και αξιοποιεί τη σύγχρονη τεχνολογία και έχει πλήρη προσανατολισμό στις συνθήκες της αγοράς (σελ. 20).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χρήση σε μεγάλο βαθμό κεφαλαιουχικού εξοπλισμού και εργασίας τρίτων, διεύθυνση από ιδιοκτήτη ή manager, προσανατολισμός στην αγορά και στην τεχνολογία· βασικά χαρακτηριστικά ανάλυσης: μέγεθος και παραγωγική εξειδίκευση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να γίνει η αντιδιαστολή με τη γεωργική εκμετάλλευση (οικογενειακή εργασία).
• Αναφορά στα δύο χαρακτηριστικά της §1.4 (μέγεθος, εξειδίκευση) δίνει πλήρη απάντηση.

Ερώτηση 3 — Ρόλος στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον

Ερώτηση: Ποιος είναι ο ρόλος της γεωργικής επιχείρησης στην οικονομία, την κοινωνία και το περιβάλλον;

Απάντηση:

• Η επιχειρηματική δραστηριότητα στον αγροτικό χώρο (σελ. 13-14): 1. καλύπτει ανάγκες σε είδη διατροφής, ένδυσης και σε υπηρεσίες αγροτικού χαρακτήρα (π.χ. τουρισμός)· 2. εφοδιάζει με πρώτες ύλες τις γεωργικές και άλλες βιομηχανίες· 3. αποτελεί τη βάση για δευτερογενείς δραστηριότητες επεξεργασίας, μεταποίησης και εμπορίας γεωργικών προϊόντων, που προσφέρουν πρόσθετες ευκαιρίες απασχόλησης και εισοδήματος· 4. συμβάλλει στο Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν και, με τις εξαγωγές, βοηθά το εμπορικό ισοζύγιο της χώρας· 5. συντελεί στην παραμονή του πληθυσμού στην ύπαιθρο, στη διατήρηση της ισορροπίας του φυσικού περιβάλλοντος και στην προστασία του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Διατροφή-ένδυση-υπηρεσίες, πρώτες ύλες για τη βιομηχανία, βάση δευτερογενών δραστηριοτήτων (απασχόληση, εισόδημα), συμβολή στο Α.Ε.Π. και στο εμπορικό ισοζύγιο, παραμονή πληθυσμού στην ύπαιθρο και προστασία περιβάλλοντος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πέντε σημεία· να καλύπτονται και οι τρεις διαστάσεις (οικονομία, κοινωνία, περιβάλλον).

Ερώτηση 4 — Χαρακτηριστικά των Ελλήνων γεωργών

Ερώτηση: Ποια είναι τα χαρακτηριστικά των Ελλήνων γεωργών;

Απάντηση:

• Το βιβλίο τα παρουσιάζει ως κοινωνικά προβλήματα της ελληνικής γεωργίας (σελ. 18-19): α) Ηλικιακή σύνθεση: οι περισσότεροι αρχηγοί των παραδοσιακών γεωργικών επιχειρήσεων και εκμεταλλεύσεων είναι ηλικίας μεγαλύτερης των 55 ετών και μόνο ελάχιστοι (7 %) έχουν ηλικία μέχρι 35 ετών. β) Χαμηλό εκπαιδευτικό και γενικά μορφωτικό επίπεδο, καθώς και χαμηλό επίπεδο επαγγελματικής εκπαίδευσης και κατάρτισης.
• Συνέπειες: αδυναμία επιλογής των πλέον προσοδοφόρων κλάδων παραγωγής, εμμονή σε παρωχημένες τεχνικές, κοινωνικές αντιλήψεις και συνήθειες που πηγάζουν από τα ήθη και έθιμα κάθε περιοχής, και απόκτηση μη ικανοποιητικού εισοδήματος. Γι' αυτό στις προοπτικές (σελ. 20) περιλαμβάνονται η ενδυνάμωση του ρόλου των νέων γεωργών και η επαγγελματική κατάρτιση των νέων αγροτών.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεγάλη ηλικία (οι περισσότεροι > 55 ετών, μόνο 7 % έως 35) και χαμηλό εκπαιδευτικό-μορφωτικό επίπεδο και κατάρτιση → παρωχημένες τεχνικές, χαμηλό εισόδημα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να αναφερθούν τα δύο χαρακτηριστικά με τα αριθμητικά στοιχεία (55 έτη, 7 %).
• Πρόσθετη αξία: οι συνέπειες.

Ερώτηση 5 — Γιατί είναι σημαντικός ο αγροτικός χώρος

Ερώτηση: Γιατί θεωρείται σημαντικός ο αγροτικός χώρος;

Απάντηση:

• Αγροτικός χώρος (ευρεία έννοια) είναι ο μη αστικός χώρος, όπου κυριαρχεί το φυσικό περιβάλλον (σελ. 14). Είναι σημαντικός από άποψη έκτασης και πληθυσμού (σελ. 15, 38): στην Ελλάδα το 96 % της συνολικής έκτασης θεωρείται αγροτικός χώρος (περιλαμβάνει τα δημοτικά διαμερίσματα με πληθυσμό κάτω των 2.000 κατοίκων) και σε αυτόν διαμένει περίπου το 37 % του πληθυσμού.
• Επιπλέον: η κυρίαρχη δραστηριότητά του είναι η γεωργία, που στρέφεται πλέον στην παραγωγή προϊόντων ποιότητας· αν και έχει δυσχέρειες (περιορισμένες υποδομές, μεγάλες αποστάσεις, δύσβατες περιοχές, γεωγραφική απομόνωση, λίγες κοινωνικές υπηρεσίες), διαθέτει περιορισμένη ή ανύπαρκτη ρύπανση, διαπροσωπικές σχέσεις και αναλλοίωτο φυσικό περιβάλλον — χαρακτηριστικά που επιζητούν οι κάτοικοι των πόλεων για την αυθεντικότητα και την ποιότητά τους (βάση του αγροτουρισμού).

Σύνοψη: (ενδεικτική) 96 % της έκτασης και 37 % του πληθυσμού της Ελλάδας· έδρα της γεωργίας· αναλλοίωτο περιβάλλον και αυθεντικότητα που επιζητούν οι κάτοικοι των πόλεων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να δοθούν τα ποσοστά έκτασης και πληθυσμού.
• Αναφορά στις ιδιομορφίες (δυσχέρειες και πλεονεκτήματα).

Ερώτηση 6 — Εξέλιξη της γεωργίας στις αναπτυγμένες χώρες

Ερώτηση: Πώς εξελίσσεται η γεωργία στις αναπτυγμένες χώρες;

Απάντηση:

• Με την ελεύθερη ανάπτυξη του εμπορίου, ο ρόλος της γεωργίας στις αναπτυγμένες οικονομίες μετατοπίζεται από την ποσότητα στην ποιότητα (σελ. 15): από την παραγωγή μεγάλων ποσοτήτων για κάλυψη βασικών αναγκών επιβίωσης, στην παραγωγή προϊόντων συγκεκριμένων προδιαγραφών ποιότητας σύμφωνα με τις επιθυμίες των καταναλωτών.
• Παράλληλα, στις αναπτυγμένες χώρες (Ε.Ε.) η ποσοστιαία συμβολή της γεωργίας στο Α.Ε.Π. είναι μικρή σε σύγκριση με τους άλλους τομείς — ενώ στις αναπτυσσόμενες (Λατινική Αμερική, Αφρική) παραμένει πρωταγωνιστική. Στην Ελλάδα η γεωργία απασχολεί ακόμη υψηλό ποσοστό (≈ 16 % το 2001) του ενεργού πληθυσμού, αλλά η συμβολή της στο Α.Ε.Π. μειώνεται συνεχώς (από 35 % το 1975 σε 6 % το 2001), λόγω της ανάπτυξης του δευτερογενούς και τριτογενούς τομέα και της περιορισμένης αύξησης της προστιθέμενης αξίας του πρωτογενούς (σελ. 16).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την ποσότητα στην ποιότητα (προϊόντα προδιαγραφών κατά τις επιθυμίες των καταναλωτών)· μικρή και φθίνουσα συμβολή στο Α.Ε.Π. (Ελλάδα: 35 % → 6 %), ενώ διατηρεί σημαντική απασχόληση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Βασικό σημείο: μετατόπιση από ποσότητα σε ποιότητα.
• Συμπληρωματικά: μικρή συμβολή στο Α.Ε.Π. με τα αριθμητικά στοιχεία της Ελλάδας.

Ερώτηση 7 — Πού οφείλονται τα ιδιόμορφα προβλήματα

Ερώτηση: Πού οφείλονται τα ιδιόμορφα προβλήματα της ελληνικής γεωργίας;

Απάντηση:

• Τα ιδιόμορφα προβλήματα της ελληνικής γεωργίας οφείλονται σε πέντε ομάδες αιτίων (σελ. 17-19): 1. Εδάφους-κλίματος: η τοπογραφία και τα χαρακτηριστικά του εδάφους (ορεινό-πεδινό, αρδευόμενο-ξηρικό) σε συνδυασμό με το κλίμα ευνοούν ή όχι ορισμένους κλάδους — ο παραγωγός πρέπει να επιλέγει τους προσοδοφόρους. 2. Εγγειοδιαρθρωτικά: μεγάλος αριθμός εκμεταλλεύσεων (≈ 817.000), μικρό μέσο μέγεθος (44 έναντι 181 στρ. στην Ε.Ε.), πολυτεμαχισμός (6-7 αγροτεμάχια), χαμηλή άρδευση (≈ 33 %), ανεπαρκής υποδομή. 3. Τεχνολογικά: ανεπαρκής αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, τεχνολογικά ξεπερασμένος εξοπλισμός. 4. Κοινωνικά: ηλικιακή σύνθεση (> 55 ετών) και χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο των αρχηγών. 5. Οικονομικά: δυσλειτουργίες της εσωτερικής αγοράς και ευκαιριακοί φορείς εμπορίας, χαμηλή παραγωγικότητα των συντελεστών, περιορισμένα ίδια κεφάλαια.
• Συνολικό αποτέλεσμα: χαμηλό εισόδημα του παραγωγού, υψηλό κόστος παραγωγής και μείωση της ανταγωνιστικότητας των παραδοσιακών γεωργικών επιχειρήσεων.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σε πέντε ομάδες αιτίων: εδαφοκλιματικά, εγγειοδιαρθρωτικά, τεχνολογικά, κοινωνικά και οικονομικά προβλήματα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να κατονομαστούν και οι πέντε κατηγορίες με ένα παράδειγμα η καθεμία.

Ερώτηση 8 — Τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής γεωργίας

Ερώτηση: Ποια είναι τα σημαντικότερα προβλήματα της ελληνικής γεωργίας;

Απάντηση:

• 1. Προβλήματα εδάφους-κλίματος (σελ. 17): οι εδαφοκλιματικές συνθήκες καθορίζουν ποιοι κλάδοι φυτικής και ζωικής παραγωγής ευνοούνται. 2. Εγγειοδιαρθρωτικά (σελ. 17-18): ≈ 817.000 εκμεταλλεύσεις σε μικρή έκταση → μέση έκταση 44 στρέμματα (Ε.Ε.: 181)· πολυτεμαχισμός — 6-7 αγροτεμάχια ανά εκμετάλλευση· χαμηλή αναλογία αρδευόμενων (≈ 33 %)· ανεπαρκής υποδομή (αγροτικοί δρόμοι). Συνέπεια: δύσκολη εκμηχάνιση και εφαρμογή νέων τεχνολογιών, μικρής κλίμακας παραγωγή, μικρά εισοδήματα. 3. Τεχνολογικά (σελ. 18): αν και γίνεται εκτεταμένη χρήση μηχανολογικού εξοπλισμού, μέρος του είναι τεχνολογικά ξεπερασμένο· επηρεάζεται η σύνθεση των κλάδων και το οικονομικό αποτέλεσμα.
• 4. Κοινωνικά (σελ. 18-19): ηλικία αρχηγών (οι περισσότεροι > 55 ετών, μόνο 7 % ≤ 35) και χαμηλό εκπαιδευτικό επίπεδο και κατάρτιση → αδυναμία επιλογής προσοδοφόρων κλάδων, εμμονή σε παρωχημένες τεχνικές, μη ικανοποιητικό εισόδημα. 5. Οικονομικά (σελ. 19): δυσλειτουργίες της εσωτερικής αγοράς και αδύναμοι, ευκαιριακοί φορείς εμπορίας· χαμηλή παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής σε σχέση με άλλους τομείς· περιορισμένα ίδια κεφάλαια των αγροτών. Αποτέλεσμα: χαμηλό εισόδημα, υψηλό κόστος, μειωμένη ανταγωνιστικότητα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Εδαφοκλιματικά· εγγειοδιαρθρωτικά (817.000 εκμεταλλεύσεις, 44 στρ., 6-7 τεμάχια, 33 % άρδευση, υποδομή)· τεχνολογικά (ξεπερασμένος εξοπλισμός)· κοινωνικά (ηλικία, μόρφωση)· οικονομικά (αγορά, παραγωγικότητα, ίδια κεφάλαια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πέντε κατηγορίες με τα επιμέρους σημεία της καθεμιάς.
• Τα αριθμητικά στοιχεία (44/181 στρ., 33 %, 55 έτη, 7 %) τεκμηριώνουν την απάντηση.

Ερώτηση 9 — Από γεωργική εκμετάλλευση σε γεωργική επιχείρηση

Ερώτηση: Ποιες μεταβολές συνεπάγεται η εξέλιξη της γεωργικής εκμετάλλευσης σε γεωργική επιχείρηση;

Απάντηση:

• Οι πιο δυναμικές γεωργικές εκμεταλλεύσεις μπορούν να εξελιχθούν σε σύγχρονες γεωργικές επιχειρήσεις παρακολουθώντας και αξιοποιώντας τη σύγχρονη γεωργική τεχνολογία (σελ. 20). Η εξέλιξη αυτή προϋποθέτει, εκτός από τις μεταβολές που αναφέρονται ως προϋποθέσεις για τις ευνοϊκές προοπτικές (σελ. 19-20) — αξιοποίηση της ποικιλίας κλιματικών και εδαφικών συνθηκών, ενδυνάμωση των νέων γεωργών, βιολογική γεωργία και ολοκληρωμένη διαχείριση, δραστηριότητες συμπληρωματικού εισοδήματος (αγροτουρισμός), αξιοποίηση της ζήτησης μεσογειακών προϊόντων, επαγγελματική κατάρτιση, προϊόντα ποιότητας, αποτελεσματική τυποποίηση-μεταποίηση-εμπορία — και τον πλήρη προσανατολισμό και την προσαρμογή στις συνθήκες της αγοράς.
• Από την πλευρά της οργάνωσης (σελ. 13-14), η μετάβαση σημαίνει ότι η μονάδα παύει να στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στην οικογενειακή εργασία και χρησιμοποιεί σε μεγάλο βαθμό κεφαλαιουχικό εξοπλισμό και εργασία τρίτων, ενώ τη διεύθυνσή της αναλαμβάνει ο ιδιοκτήτης ως επιχειρηματίας ή επαγγελματίας διευθυντής (manager), με κριτήρια λειτουργίας το μέγεθος και την παραγωγική εξειδίκευση (§1.4).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Αξιοποίηση της σύγχρονης τεχνολογίας, πλήρης προσανατολισμός και προσαρμογή στην αγορά, οι προϋποθέσεις της σελ. 19-20 (νέοι γεωργοί, ποιότητα, βιολογική γεωργία, κατάρτιση, τυποποίηση-εμπορία), και οργανωτικά: περισσότερο κεφάλαιο και εργασία τρίτων, επαγγελματική διεύθυνση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο άξονες: τεχνολογία + αγορά (σελ. 20) και οργανωτική μεταβολή (σελ. 13-14).
• Η λύση συνθέτει από τρεις ενότητες του κεφαλαίου.

Ερώτηση 10 — Ταξινόμηση ανάλογα με τον τομέα παραγωγής

Ερώτηση: Πώς ταξινομούνται οι σύγχρονες γεωργικές επιχειρήσεις, ανάλογα με τον τομέα παραγωγής;

Απάντηση:

• Οι τομείς παραγωγής είναι τρεις (σελ. 21): πρωτογενής (γεωργικά προϊόντα και ορυκτά), δευτερογενής (μεταποίηση, βιομηχανική παραγωγή), τριτογενής (εμπόριο, υπηρεσίες, κατασκευές). Οι σύγχρονες γεωργικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται και στους τρεις: α) επιχειρήσεις που παράγουν γεωργικά προϊόντα φυτικής ή ζωικής προέλευσης (σιτηρά, βαμβάκι, ελιές, γάλα, κρέας) — πρωτογενής· β) επιχειρήσεις που μεταποιούν, τυποποιούν και συσκευάζουν τα προϊόντα του πρωτογενούς τομέα (βιομηχανίες ζυμαρικών, γάλακτος, χυμών) — δευτερογενής· γ) επιχειρήσεις που εμπορεύονται τα προϊόντα των δύο προηγούμενων (χονδρεμπορικές κηπευτικών, φρούτων, κρεάτων) — τριτογενής.
• Με βάση την άμεση σύνδεσή τους με τις παραπάνω, διακρίνονται αντίστοιχα και σε: επιχειρήσεις που παράγουν πρώτες ύλες για τον πρωτογενή τομέα (φυτοφάρμακα, λιπάσματα, ζωοτροφές), επιχειρήσεις εμπορίας γεωργικών εφοδίων (λιπάσματα, φυτοφάρμακα, σπόροι) και επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών (γεωτεχνικές συμβουλές, κτηνιατρική περίθαλψη, μεταφορές, αγροτουρισμός, γεωργικές κατασκευές, μελέτες). Οι τομείς συνδέονται μεταξύ τους (αγρός → μεταποίηση → εμπόριο → καταναλωτής, με τα νωπά να παρακάμπτουν τον δευτερογενή) και υπάρχουν επιχειρήσεις «κάθετης ολοκλήρωσης» που αναλαμβάνουν οι ίδιες δύο ή και τα τρία στάδια (π.χ. εκτροφή πτηνών - σφαγή/συσκευασία - διανομή) (σελ. 23-25).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πρωτογενής (παραγωγή), δευτερογενής (μεταποίηση-τυποποίηση-συσκευασία), τριτογενής (εμπορία)· συνδεόμενες: πρώτων υλών, εμπορίας εφοδίων, υπηρεσιών· κάθετη ολοκλήρωση.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Τρεις τομείς με παραδείγματα.
• Πρόσθετη αξία: οι τρεις συνδεόμενες κατηγορίες και η κάθετη ολοκλήρωση.

Ερώτηση 11 — Κριτήρια εκτίμησης μεγέθους

Ερώτηση: Με ποια κριτήρια εκτιμάται το μέγεθος των γεωργικών επιχειρήσεων πρωτογενούς παραγωγής;

Απάντηση:

• Το μέγεθος είναι ίσως το σημαντικότερο χαρακτηριστικό (σελ. 26-27). Για τις επιχειρήσεις πρωτογενούς παραγωγής εκτιμάται με: 1. Χρησιμοποιούμενη Γεωργική Έκταση (Χ.Γ.Ε.) σε στρέμματα — σύνολο ιδιόκτητων και ενοικιαζόμενων εκτάσεων γεωργικής γης (καλλιεργούμενη και σε αγρανάπαυση), βοσκότοπων και δασών που διαχειρίζεται η επιχείρηση. 2. Αριθμός παραγωγικών ζώων σε ζωικές μονάδες — 1 Ζ.Μ. = αγελάδα 400 kg ζώντος βάρους και 5.000 L ετήσιας γαλακτοπαραγωγής· τα υπόλοιπα ζώα (πρόβατα, αίγες, χοίροι, όρνιθες) μετατρέπονται με συντελεστές. 3. Οικονομικό μέγεθος — για τον πρωτογενή τομέα το ακαθάριστο κέρδος (κεφ. 4)· (για δευτερογενή/τριτογενή ο τζίρος). 4. Αξία του επενδυμένου κεφαλαίου. 5. Απασχόληση σε Ετήσιες Μονάδες Εργασίας (Ε.Μ.Ε.) — 1 Ε.Μ.Ε. = πλήρης απασχόληση ενός ικανού ατόμου 18-65 ετών = 2.240 ώρες ή 280 ημερομίσθια ετησίως (ανήλικοι/υπερήλικες με συντελεστές).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χ.Γ.Ε. (στρέμματα), ζωικές μονάδες (400 kg/5.000 L), οικονομικό μέγεθος (ακαθάριστο κέρδος), αξία επενδυμένου κεφαλαίου, απασχόληση σε Ε.Μ.Ε. (2.240 ώρες/280 ημερομίσθια).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πέντε κριτήρια· να δοθούν οι ορισμοί της ζωικής μονάδας και της Ε.Μ.Ε.

Ερώτηση 12 — Κριτήρια διάκρισης των προϊόντων

Ερώτηση: Ποια κριτήρια χρησιμοποιούνται για τη διάκριση σε κατηγορίες των προϊόντων των σύγχρονων γεωργικών επιχειρήσεων;

Απάντηση:

• Γενικά τα προϊόντα διακρίνονται σε υλικά (διατροφής, ένδυσης) και άυλα (υπηρεσίες: εμπορία λιπασμάτων, φιλοξενία-εστίαση σε αγροτουριστικά καταλύματα). Τα γεωργικά προϊόντα διακρίνονται περαιτέρω με πέντε κριτήρια (σελ. 27): 1. την προέλευση (φυτικά / ζωικά), 2. τον τρόπο παραγωγής (συμβατικά / βιολογικά), 3. τον βαθμό ανθεκτικότητας (ευπαθή / διατηρήσιμα), 4. τη μορφή κατανάλωσης (νωπά / μεταποιημένα) και 5. τον φορέα μεταποίησης (βιομηχανικής / βιοτεχνικής / οικοτεχνικής παραγωγής).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Υλικά-άυλα· και πέντε κριτήρια: προέλευση, τρόπος παραγωγής, βαθμός ανθεκτικότητας, μορφή κατανάλωσης, φορέας μεταποίησης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Να απαριθμηθούν τα πέντε κριτήρια (τα παραδείγματα ανήκουν στην ερώτηση 13).

Ερώτηση 13 — Κατηγορίες γεωργικών προϊόντων

Ερώτηση: Να αναφέρετε τις διάφορες κατηγορίες των γεωργικών προϊόντων.

Απάντηση:

• Ως προς την προέλευση (σελ. 27): α) φυτικά — από την καλλιέργεια της γης (φρούτα, λαχανικά, σιτηρά, βαμβάκι)· β) ζωικά — από την εκτροφή αγροτικών ζώων και την αλιεία (κρέας, γάλα, αβγά, ψάρια). Ως προς τον τρόπο παραγωγής (σελ. 28): α) συμβατικής καλλιέργειας/εκτροφής — με λιπάσματα, φυτοφάρμακα, κτηνιατρικά φάρμακα, εμπλουτισμένες ζωοτροφές· β) βιολογικής — χωρίς χημικά σκευάσματα, με λογική χρήση μηχανημάτων και βιολογική καταπολέμηση. Ως προς τον βαθμό ανθεκτικότητας (σελ. 29): α) ευπαθή — αλλοιώνονται σύντομα, ακόμη και υπό ψύξη (νωπό κρέας, νωπό γάλα, ορισμένα φρούτα-λαχανικά)· β) διατηρήσιμα — για μεγάλο διάστημα (σιτηρά, όσπρια, αποξηραμένα φρούτα, κατεψυγμένο κρέας, συμπυκνωμένο γάλα, τυριά, αλλαντικά, μεταποιημένα).
• Ως προς τη μορφή κατανάλωσης (σελ. 29): α) νωπά — καταναλώνονται σύντομα χωρίς επεξεργασία (φρούτα, λαχανικά, αβγά)· β) μεταποιημένα — από επεξεργασία πρωτογενών προϊόντων (ζάχαρη, κρασί, ψωμί, ελαιόλαδο, τυριά, μαρμελάδες, αλλαντικά). Ως προς τον φορέα μεταποίησης (σελ. 30): α) βιομηχανικής παραγωγής — μεγάλες ποσότητες, τυποποίηση, εγχώρια και ξένη αγορά (τυριά, ζάχαρη, χυμοί, κονσέρβες ντομάτας)· β) βιοτεχνικής — μικρές ποσότητες, τοπικές αγορές (παστεριωμένο γάλα τοπικής επωνυμίας, τοπικά τυριά-αλλαντικά· με παραδοσιακό τρόπο → Π.Ο.Π., Π.Γ.Ε., Ε.Π.Π.Ε.)· γ) οικοτεχνικής δραστηριότητας — από αγροτικά νοικοκυριά ή (κυρίως γυναικείους) συνεταιρισμούς για ιδιοκατανάλωση και τοπική εμπορία (μαρμελάδες, γλυκά κουταλιού, τυριά, προϊόντα ζύμης).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυτικά/ζωικά · συμβατικά/βιολογικά · ευπαθή/διατηρήσιμα · νωπά/μεταποιημένα · βιομηχανικής/βιοτεχνικής (Π.Ο.Π., Π.Γ.Ε., Ε.Π.Π.Ε.)/οικοτεχνικής παραγωγής.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Πλήρης απάντηση: 5 κριτήρια × κατηγορίες με παραδείγματα.
• Να μη συγχέονται ανθεκτικότητα (ευπαθή-διατηρήσιμα) και μορφή κατανάλωσης (νωπά-μεταποιημένα).

Ερώτηση 14 — Πού οφείλονται οι κίνδυνοι και η αβεβαιότητα

Ερώτηση: Πού οφείλονται οι κίνδυνοι και η αβεβαιότητα στις γεωργικές δραστηριότητες;

Απάντηση:

• Η αβεβαιότητα είναι σύμφυτη με το επιχειρηματικό πνεύμα, γιατί δεν μπορούν να προβλεφθούν με ακρίβεια οι μελλοντικές συνθήκες (σελ. 32). Παράγοντες αβεβαιότητας της αγοράς (κοινοί για όλες τις επιχειρήσεις): οι τιμές των προϊόντων και των πρώτων υλών, το κόστος εργασίας, οι γενικές οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες (εισοδήματα), οι προτιμήσεις των καταναλωτών, η εξέλιξη της τεχνολογίας, οι πρωτοβουλίες των ανταγωνιστών. Ιδιαίτερα δύσκολη είναι η πρόβλεψη των τιμών πώλησης, που εξαρτώνται από το συνολικό ύψος παραγωγής, το κόστος, την παραγωγή και τις τιμές συγγενικών προϊόντων και τις προτιμήσεις — π.χ. αύξηση των παραγωγών → υπερπροσφορά → πτώση τιμής → κίνδυνος να μην καλύπτονται οι δαπάνες.
• Οι γεωργικές επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν ιδιαίτερα αυξημένους κινδύνους, γιατί επηρεάζονται επιπλέον από απρόβλεπτους φυσικούς παράγοντες (σελ. 32-33): τις καιρικές συνθήκες (θερμοκρασία, βροχοπτώσεις → αποδόσεις ανά στρέμμα) και τις ασθένειες των καλλιεργούμενων φυτών και των εκτρεφόμενων ζώων (αποδόσεις ανά στρέμμα ή ζώο· ελέγχονται με ψεκασμούς, εμβολιασμούς, θεραπείες). Οι κίνδυνοι αυτοί μεταφέρονται και στη μεταποίηση (π.χ. καταστροφή ζαχαρότευτλων → υποαπασχόληση ή ακριβότερη πρώτη ύλη για τα ζαχαρουργεία) και είναι ο λόγος της κρατικής παρέμβασης (αγροτική πολιτική, επιδοτήσεις, μέτρα τιμών).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην αβεβαιότητα της αγοράς (τιμές, κόστος, συνθήκες, προτιμήσεις, τεχνολογία, ανταγωνιστές) και επιπλέον στις καιρικές συνθήκες και στις ασθένειες φυτών-ζώων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Δύο ομάδες: κίνδυνοι αγοράς + φυσικοί κίνδυνοι (καιρός, ασθένειες).
• Πρόσθετη αξία: η μεταφορά του κινδύνου στη μεταποίηση και η αιτιολόγηση της αγροτικής πολιτικής.

Ερώτηση 15 — Θέματα ηθικής, κοινωνικής και περιβαλλοντικής ευθύνης

Ερώτηση: Να αναφέρετε τα βασικότερα θέματα που αφορούν την ηθική, κοινωνική και περιβαλλοντική ευθύνη των επιχειρήσεων.

Απάντηση:

• Οι επιχειρήσεις, εκτός από τη μεγιστοποίηση του κέρδους, έχουν κοινωνικές υποχρεώσεις προς όλους τους «εταίρους» τους (πελάτες, προμηθευτές, εργαζόμενοι, τοπική κοινωνία, ιδιοκτήτες) — θεσμικά πλαίσια, νόμοι και «κώδικες δεοντολογίας» (σελ. 34-35). Τα βασικότερα θέματα (σελ. 35-36): 1. η διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας από δραστηριότητες που προκαλούν ρύπανση, μόλυνση, τοξικά απόβλητα, ανατροπή της βιοποικιλότητας, αλλοίωση του τοπίου· 2. η συνειδητή παραγωγή προϊόντων με προβληματικές ή επιβλαβείς πρώτες ύλες και η υπέρβαση κανόνων και προδιαγραφών, σε βάρος της θέλησης των καταναλωτών για υγιεινά και ασφαλή προϊόντα· 3. η αναδιάρθρωση των επιχειρήσεων, που μπορεί να φέρει μειώσεις εργαζομένων και αποδοχών, διακοπή λειτουργίας, μαζικές απολύσεις· 4. η έλλειψη σεβασμού της ιδιωτικής ζωής των εργαζομένων, οι διακρίσεις και οι παρενοχλήσεις λόγω φύλου, πολιτισμικών χαρακτηριστικών, κοινωνικών διαφορών· 5. η διαφθορά και οι δωροδοκίες· 6. η καταχρηστική επιβολή της επιχειρηματικής ισχύος στην αγορά ή στην πολιτική και κοινωνική ζωή.
• Ειδικά στις γεωργικές επιχειρήσεις (σελ. 36-37) δίνεται έμφαση στην παραγωγή ασφαλών (φυσικά, χημικά, μικροβιακά) και υγιεινών προϊόντων, στην υγιεινή και ασφάλεια των εργαζομένων και στην καλή μεταχείριση των παραγωγικών ζώων· περιβαλλοντικές επιπτώσεις: ανταγωνιστικές χρήσεις εδαφών-νερού, υποβάθμιση εδαφών, επιβάρυνση υδροφόρων με αγροχημικά, αντιβιοτικά στα ζωικά προϊόντα, απόβλητα, άσκοπη κατανάλωση ενέργειας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οικολογική ισορροπία· επιβλαβείς πρώτες ύλες/παραβίαση προδιαγραφών· αναδιάρθρωση-απολύσεις· ιδιωτική ζωή, διακρίσεις, παρενοχλήσεις· διαφθορά-δωροδοκίες· καταχρηστική ισχύς. Στις γεωργικές: ασφαλή προϊόντα, ασφάλεια εργαζομένων, ευζωία ζώων, αγροχημικά-αντιβιοτικά-απόβλητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Έξι βασικά θέματα· πρόσθετη αξία τα ειδικά των γεωργικών επιχειρήσεων.

Ερώτηση 16 — Βιολογική γεωργία και περιβαλλοντική ευθύνη

Ερώτηση: Πώς συνδέεται η βιολογική γεωργία με την περιβαλλοντική ευθύνη των γεωργικών επιχειρήσεων;

Απάντηση:

• Το βιβλίο δεν έχει ξεχωριστή παράγραφο για τη σύνδεση — η απάντηση συντίθεται από τρία σημεία του κεφαλαίου. 1. Τι είναι η βιολογική γεωργία (σελ. 28): προϊόντα βιολογικής καλλιέργειας και εκτροφής παράγονται χωρίς χρήση χημικών σκευασμάτων (λιπάσματα, φυτοφάρμακα, κτηνιατρικά φάρμακα, εμπλουτισμένες ζωοτροφές), με λογική χρήση των γεωργικών μηχανημάτων και με βιολογική καταπολέμηση ασθενειών και εχθρών. 2. Ποιες είναι οι περιβαλλοντικές επιπτώσεις της γεωργίας (σελ. 36-37): ανταγωνιστικές χρήσεις εδαφών και νερού, υποβάθμιση των εδαφών, επιβάρυνση των υδροφόρων οριζόντων και των υδάτινων πόρων με αγροχημικά, επιβάρυνση ζωικών προϊόντων με αντιβιοτικά και άλλους επιβλαβείς παράγοντες, απόβλητα, άσκοπη κατανάλωση ενέργειας.
• 3. Η σύνδεση: η βιολογική γεωργία αποτρέπει ακριβώς αυτές τις επιπτώσεις — χωρίς αγροχημικά δεν επιβαρύνονται τα νερά και τα εδάφη, χωρίς αντιβιοτικά και εμπλουτισμένες ζωοτροφές τα ζωικά προϊόντα είναι ασφαλή, η λογική χρήση μηχανημάτων περιορίζει την κατανάλωση ενέργειας και την υποβάθμιση του εδάφους. Έτσι, εκπληρώνει την απαίτηση των ώριμων κοινωνιών οι επιχειρήσεις να φροντίζουν για τη βιωσιμότητα του φυσικού περιβάλλοντος και την αειφορία των φυσικών πόρων (σελ. 34), και ταυτόχρονα εξυπηρετεί την απαίτηση για ασφαλή και υγιεινά προϊόντα (σελ. 36). Γι' αυτό το βιβλίο κατατάσσει την «ανάπτυξη της βιολογικής γεωργίας, της ολοκληρωμένης διαχείρισης των καλλιεργειών και της προστασίας του περιβάλλοντος» στις προϋποθέσεις για τις ευνοϊκές προοπτικές της ελληνικής γεωργίας (σελ. 20) — και η Ε.Ε. την προωθεί στο πλαίσιο της πολιτικής προστασίας του καταναλωτή (σελ. 65).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η βιολογική γεωργία (χωρίς χημικά, λογική χρήση μηχανημάτων, βιολογική καταπολέμηση) αποτρέπει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις της γεωργίας (αγροχημικά στα νερά, υποβάθμιση εδαφών, αντιβιοτικά) και εξυπηρετεί τη βιωσιμότητα του περιβάλλοντος, την αειφορία και την ασφάλεια των τροφίμων.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Απάντηση σύνθεσης: ορισμός βιολογικής γεωργίας + περιβαλλοντικές επιπτώσεις + σύνδεση.
• Το βιβλίο δεν τη διατυπώνει αυτούσια· αξιολογείται η λογική σύνδεση των τριών σημείων.