Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Οικονομική απεικόνιση της επιχείρησης — Ισολογισμός (σελ. 176-178) – ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΓΕΩΡΓΙΚΕΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ Γ΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 6: Οικονομική απεικόνιση της επιχείρησης — Ισολογισμός (σελ. 176-178)
Λύσεις των 15 ερωτήσεων του κεφαλαίου 6 (σελ. 176) και των 3 εργαστηριακών ασκήσεων (σελ. 177-178): απογραφή εδάφους και έγγειων βελτιώσεων, καταχώρηση δέκα λογιστικών γεγονότων με χρέωση-πίστωση, σύνταξη ισολογισμού μορφής Τ.
Ερώτηση 1 — Γεωργική λογιστική
Ερώτηση: Τι είναι η γεωργική λογιστική;
Απάντηση:
- Οι παραγωγικές, εμπορικές και λοιπές δραστηριότητες μιας επιχείρησης επιδιώκουν συγκεκριμένο οικονομικό αποτέλεσμα· για να διαπιστωθεί σε ποιο βαθμό το πετυχαίνουν, πρέπει να παρακολουθούνται, να αποτιμώνται σε χρήμα, να καταγράφονται και να αναλύονται, μέσα από την τήρηση συγκεκριμένων λογαριασμών (σελ. 153-154). Γεωργική λογιστική είναι η οργανωμένη και συστηματική διαδικασία παρακολούθησης, καταγραφής, τήρησης, επεξεργασίας και ανάλυσης των γεωργικών λογαριασμών. Αποτελεί ξεχωριστό σύστημα λογαριασμών λόγω των ιδιαίτερων φυσικών, κοινωνικών και οικονομικών χαρακτηριστικών των γεωργικών επιχειρήσεων και κυρίως του βιολογικού χαρακτήρα της γεωργικής δραστηριότητας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η οργανωμένη και συστηματική διαδικασία παρακολούθησης, καταγραφής, τήρησης, επεξεργασίας και ανάλυσης των γεωργικών λογαριασμών· ξεχωριστό σύστημα λόγω του βιολογικού χαρακτήρα της γεωργίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός με τα πέντε ρήματα + ο λόγος της ιδιαιτερότητας.
Ερώτηση 2 — Λογιστική χρήση
Ερώτηση: Τι είναι η λογιστική χρήση;
Απάντηση:
- Λογιστική χρήση είναι το χρονικό διάστημα που μεσολαβεί μεταξύ δύο χρονικών στιγμών — που απέχουν συνήθως μία παραγωγική περίοδο ή ένα ημερολογιακό έτος — στις οποίες έχει γίνει αποτίμηση («απογραφή») των περιουσιακών και τεχνικοοικονομικών στοιχείων της επιχείρησης, με την πρώτη ως έναρξη και τη δεύτερη ως λήξη (σελ. 154). Η επιλογή αυτού του διαστήματος επιτρέπει τον υπολογισμό του οικονομικού αποτελέσματος (μεταβολή των περιουσιακών στοιχείων) και τη σύγκρισή του με αποτελέσματα περιόδων ίδιας διάρκειας. Για τις περισσότερες επιχειρήσεις στην Ελλάδα συμπίπτει με το οικονομικό έτος (1 Ιανουαρίου - 31 Δεκεμβρίου), όπως καθορίζεται από το Υπουργείο Οικονομίας και Οικονομικών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το διάστημα μεταξύ δύο απογραφών (έναρξη-λήξη), συνήθως μία παραγωγική περίοδος ή ένα έτος· επιτρέπει υπολογισμό και σύγκριση αποτελέσματος· στην Ελλάδα 1/1-31/12.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + σκοπός + ταύτιση με το οικονομικό έτος.
Ερώτηση 3 — Απογραφή περιουσιακών στοιχείων
Ερώτηση: Τι είναι η απογραφή των περιουσιακών στοιχείων μιας γεωργικής επιχείρησης;
Απάντηση:
- Απογραφή είναι η διαδικασία με την οποία καταγράφονται τα διαθέσιμα περιουσιακά στοιχεία και αποτιμάται η αξία τους σε χρήμα: η οργανωμένη και συστηματική ταξινόμησή τους σε ομοειδείς κατηγορίες, η καταμέτρησή τους σε φυσικές μονάδες (αριθμός, έκταση σε στρέμματα, κιλά, λίτρα) και η αποτίμηση της αξίας τους σε ευρώ (σελ. 155). Αναφέρεται σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή και περιλαμβάνει το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων που βρίσκονται στην κατοχή της επιχείρησης, είτε είναι πλήρως ιδιόκτητα είτε οφείλονται σε τρίτους.
- Είδη (σελ. 156): εξωτερική ή εξωλογιστική (απευθείας καταμέτρηση — πρακτικά δυσχερής) και εσωτερική ή εσωλογιστική/λογιστική (από τα λογιστικά υπόλοιπα των λογαριασμών — κίνδυνος από λανθασμένες εγγραφές, συχνά περιορίζεται στα χρηματικά στοιχεία: χρεώστες, πιστωτές)· η ταυτόχρονη χρήση επιτρέπει έλεγχο και αλληλοσυμπλήρωση. Γίνεται στην αρχή και στο τέλος κάθε λογιστικής χρήσης (πρακτικά μόνο στην έναρξη, γιατί η απογραφή λήξης συμπίπτει με την αρχή της επόμενης)· είναι το πρώτο βήμα της λογιστικής παρακολούθησης και η βάση των επόμενων απογραφών. Το σύνολο των απογραφόμενων στοιχείων = ενεργητικό· ισχύει Ενεργητικό = Καθαρή Περιουσία + Υποχρεώσεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ταξινόμηση σε κατηγορίες, καταμέτρηση σε φυσικές μονάδες και αποτίμηση σε ευρώ όλων των περιουσιακών στοιχείων στην κατοχή της επιχείρησης, σε συγκεκριμένη στιγμή (αρχή-τέλος χρήσης)· εξωλογιστική / εσωλογιστική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρία βήματα (ταξινόμηση, καταμέτρηση, αποτίμηση) + χρόνος + είδη.
Ερώτηση 4 — Ενεργητικό
Ερώτηση: Τι είναι το «ενεργητικό» μιας γεωργικής επιχείρησης;
Απάντηση:
- Ενεργητικό είναι το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων της γεωργικής επιχείρησης που βρίσκονται στην κατοχή της, ανεξάρτητα από την προέλευσή τους ή τον τρόπο απόκτησής τους (σελ. 156). Περιλαμβάνει: το έδαφος, τις έγγειες βελτιώσεις, τις κατασκευές, τις μόνιμες φυτείες, τα παραγωγικά ζώα, τα μηχανήματα, εργαλεία και λοιπό εξοπλισμό, τις προκαταβολές καλλιέργειας ή εκτροφής, την «ηρτημένη εσοδεία», τις προμήθειες, τα αποθέματα πρώτων υλών και προϊόντων, τις πιστώσεις στους πελάτες και τα διαθέσιμα μετρητά. Χρηματοδοτείται από τα ίδια κεφάλαια (καθαρή περιουσία) και από το ξένο κεφάλαιο (υποχρεώσεις): Ενεργητικό = Καθαρή Περιουσία + Υποχρεώσεις. Στον ισολογισμό εμφανίζεται αριστερά (Πίνακας 6.10: σύνολο ενεργητικού 352.050 €).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το σύνολο των περιουσιακών στοιχείων στην κατοχή της επιχείρησης (γη, βελτιώσεις, κατασκευές, φυτείες, ζώα, μηχανήματα, προκαταβολές, ηρτημένη εσοδεία, αποθέματα, απαιτήσεις, μετρητά), ανεξάρτητα από προέλευση = καθαρή περιουσία + υποχρεώσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + περιεχόμενο + σχέση με καθαρή περιουσία/υποχρεώσεις.
Ερώτηση 5 — Παθητικό
Ερώτηση: Τι είναι το «παθητικό» μιας γεωργικής επιχείρησης;
Απάντηση:
- Το παθητικό εμφανίζεται στη δεξιά πλευρά του ισολογισμού (μορφή «Τ») και δείχνει τις πηγές χρηματοδότησης του ενεργητικού: τα κεφάλαια που έχουν συνεισφέρει οι μέτοχοι (μετοχικό κεφάλαιο) και τις υποχρεώσεις (σελ. 171). Αποτελείται δηλαδή από δύο μέρη: α) τα ίδια κεφάλαια — καθαρή περιουσία (μετοχικό κεφάλαιο και αποθεματικό, δηλαδή τα μη διανεμόμενα κέρδη) και β) τις υποχρεώσεις προς τρίτους (ξένα κεφάλαια): μακροπρόθεσμα δάνεια (> 1 έτος), βραχυπρόθεσμα δάνεια και πιστωτές (≤ 1 έτος). Το σύνολο του παθητικού ισούται πάντα με το σύνολο του ενεργητικού (Πίνακας 6.10: ίδια κεφάλαια 291.150 + υποχρεώσεις 60.900 = 352.050 € = ενεργητικό).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η δεξιά πλευρά του ισολογισμού — οι πηγές χρηματοδότησης: ίδια κεφάλαια (μετοχικό κεφάλαιο + αποθεματικό = καθαρή περιουσία) και υποχρεώσεις (μακροπρόθεσμα-βραχυπρόθεσμα δάνεια, πιστωτές)· ίσο με το ενεργητικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο συστατικά (ίδια κεφάλαια, υποχρεώσεις) + ισότητα με το ενεργητικό.
Ερώτηση 6 — Καθαρή περιουσία
Ερώτηση: Τι είναι η «καθαρή περιουσία» μιας γεωργικής επιχείρησης;
Απάντηση:
- Καθαρή περιουσία (ή ίδια κεφάλαια) είναι το μέρος των περιουσιακών στοιχείων που βρίσκεται στην κυριότητα της γεωργικής επιχείρησης — δηλαδή η διαφορά μεταξύ του ενεργητικού και του συνόλου των υποχρεώσεων: Καθαρή Περιουσία = Ενεργητικό − Υποχρεώσεις (σελ. 156-157, 172). Αποτελείται από το αρχικό κεφάλαιο των μετόχων (μετοχικό κεφάλαιο) και το αποθεματικό, δηλαδή το μέρος των ετήσιων κερδών που δεν διανέμεται ως μέρισμα αλλά επενδύεται στην επιχείρηση. Δείχνει την οικονομική επιφάνεια της επιχείρησης και είναι κριτήριο για την προσέλκυση ξένου κεφαλαίου (πιστώσεις, δανεισμός). Στην απλογραφική μέθοδο η μεταβολή της καθαρής περιουσίας μεταξύ δύο απογραφών είναι το οικονομικό αποτέλεσμα της χρήσης (Πίνακας 6.2: +4.200 €). Είναι θετική στον θετικό ισολογισμό, μηδέν στον ουδέτερο, αρνητική στον αρνητικό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ίδια κεφάλαια = Ενεργητικό − Υποχρεώσεις = μετοχικό κεφάλαιο + αποθεματικό (μη διανεμόμενα κέρδη)· δείχνει την οικονομική επιφάνεια και είναι κριτήριο δανεισμού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τύπος + σύνθεση (μετοχικό κεφάλαιο, αποθεματικό) + σημασία.
Ερώτηση 7 — Πώς αποτιμώνται τα περιουσιακά στοιχεία
Ερώτηση: Πώς αποτιμώνται τα περιουσιακά στοιχεία μιας γεωργικής επιχείρησης;
Απάντηση:
- Η αποτίμηση («εκτίμηση») της αξίας των περιουσιακών στοιχείων γίνεται με τη βοήθεια αρχών και τεχνικών αξιολόγησης των επενδύσεων («εκτιμητική»)· για τις γεωργικές επιχειρήσεις έχει συστηματοποιηθεί στη «γεωργική εκτιμητική», που συνδέεται πρακτικά με τη γεωργική λογιστική, αφού με παραδοχές, πολυετή εμπειρία και αντικειμενικές παραμέτρους καθορίζει την πραγματική αξία των στοιχείων για τους λογιστικούς υπολογισμούς (σελ. 159-160). Δυσχέρειες: έλλειψη αυστηρά αντικειμενικών κριτηρίων, υποκειμενική στάση του εκτιμητή, αστάθεια του οικονομικού περιβάλλοντος, μέθοδοι όχι καθολικής αποδοχής. Χρησιμοποιούνται τρεις μέθοδοι: i) του κόστους κατασκευής ή αντικατάστασης, ii) της τρέχουσας τιμής αγοράς και πώλησης, iii) της κεφαλαιοποίησης της προσόδου (αναλύονται στην ερώτηση 8). Στην απογραφή κάθε στοιχείο καταμετράται σε φυσικές μονάδες και αποτιμάται σε ευρώ (π.χ. Πίνακας 6.1: 8 αγροτεμάχια × αξία μονάδας → 186.895 €).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Με τις αρχές της «γεωργικής εκτιμητικής» (αξιολόγηση επενδύσεων), παρά τις δυσχέρειες (υποκειμενικότητα, αστάθεια)· τρεις μέθοδοι: κόστος κατασκευής/αντικατάστασης, τρέχουσα τιμή αγοράς-πώλησης, κεφαλαιοποίηση προσόδου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Γεωργική εκτιμητική + δυσχέρειες + ονομαστικά οι τρεις μέθοδοι.
Ερώτηση 8 — Μέθοδοι εκτίμησης περιουσιακών στοιχείων
Ερώτηση: Ποιες μεθόδους εκτίμησης των περιουσιακών στοιχείων μιας γεωργικής επιχείρησης γνωρίζετε;
Απάντηση:
- i) Μέθοδος του κόστους κατασκευής ή αντικατάστασης (σελ. 161): η αξία βασίζεται στο κόστος, δηλαδή στις δαπάνες που έγιναν για τη δημιουργία του στοιχείου· αν η εκτίμηση γίνει μετά την ολοκλήρωση και υπάρχει σταθερότητα τιμών, η αξία μειώνεται κατά τη φθορά ή την απόσβεση· χωρίς οικονομική σταθερότητα εφαρμόζεται το κόστος ανακατασκευής (δαπάνες με τις συνθήκες της εποχής εκτίμησης). Συνυπολογίζεται και ο ανατοκιζόμενος τόκος των δαπανών από τη δέσμευση των χρημάτων ως τη ρευστοποίηση. Κυρίως για έργα υποδομής: έγγειες βελτιώσεις, κατασκευές, πολυετείς φυτείες. ii) Μέθοδος της τρέχουσας τιμής αγοράς και πώλησης: η πλέον αντικειμενική και διαδεδομένη, γιατί στηρίζεται στις τιμές που διαμορφώνει η προσφορά και ζήτηση· προϋποθέτει μεγάλο αριθμό αγοραπωλησιών ομοιογενών στοιχείων. Για αγροτεμάχια, παραγωγικά ζώα, μηχανήματα, ηρτημένη σοδειά, αποθέματα, απαιτήσεις από πελάτες, αλλά και ολόκληρη την επιχείρηση.
- iii) Μέθοδος της κεφαλαιοποίησης της προσόδου (σελ. 161-162): αναγωγή του οικονομικού αποτελέσματος (προσόδου) στην πηγή που το διαμόρφωσε — για ολόκληρη την επιχείρηση χρησιμοποιείται η καθαρή πρόσοδος, για τα αγροτεμάχια η έγγειος πρόσοδος, για έναν κλάδο η πρόσοδός του. Στην απλή μορφή: παραγωγική αξία = σταθερή ετήσια καθαρή πρόσοδος / επιτόκιο (συνήθως βραχυπρόθεσμου δανεισμού). Για στοιχεία που συμμετέχουν άμεσα στην παραγωγή: αγροτεμάχια, έγγειες βελτιώσεις, πολυετείς φυτείες σε πλήρη παραγωγή, ολόκληρη η επιχείρηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) i) Κόστος κατασκευής/αντικατάστασης (δαπάνες δημιουργίας ± φθορά, ανακατασκευή, ανατοκιζόμενος τόκος — υποδομές, φυτείες)· ii) τρέχουσα τιμή αγοράς-πώλησης (αντικειμενικότερη, θέλει πολλές αγοραπωλησίες — γη, ζώα, μηχανήματα, αποθέματα)· iii) κεφαλαιοποίηση προσόδου (αξία = ετήσια καθαρή πρόσοδος / επιτόκιο — γη, φυτείες, επιχείρηση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Τρεις μέθοδοι: αρχή, προϋποθέσεις, πού εφαρμόζεται η καθεμία.
Ερώτηση 9 — Απλογραφική λογιστική
Ερώτηση: Τι είναι η απλογραφική λογιστική;
Απάντηση:
- Η απλογραφική μέθοδος είναι ατελής μορφή τήρησης λογιστικών στοιχείων, γιατί δεν παρακολουθούνται οι μεταβολές των επιμέρους περιουσιακών στοιχείων ούτε η κίνηση των περισσότερων λογαριασμών — με εξαίρεση το ταμείο και τη χρέωση-πίστωση τρίτων (σελ. 162). Έτσι δεν είναι δυνατή η συστηματική παρακολούθηση των τεχνικοοικονομικών μεταβολών κατά τη διάρκεια της χρήσης, ούτε ο εντοπισμός των σημείων που διαμορφώνουν το αποτέλεσμα. Το οικονομικό αποτέλεσμα αφορά το σύνολο της επιχείρησης και διαπιστώνεται μεταξύ δύο απογραφών, ως μεταβολή της καθαρής περιουσίας (Πίνακας 6.2: αρχική 176.100 → τελική 180.300 = +4.200 €). Λόγω της απλότητάς της, αρμόζει στις πολύ μικρές γεωργικές επιχειρήσεις (οικογενειακές εκμεταλλεύσεις).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ατελής μέθοδος: παρακολουθεί μόνο ταμείο και χρέωση-πίστωση τρίτων· το αποτέλεσμα αφορά το σύνολο και βγαίνει ως μεταβολή της καθαρής περιουσίας μεταξύ δύο απογραφών· για πολύ μικρές εκμεταλλεύσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Χαρακτηρισμός «ατελής», τι παρακολουθεί, πώς βγαίνει το αποτέλεσμα.
Ερώτηση 10 — Διπλογραφία
Ερώτηση: Τι είναι η διπλογραφία;
Απάντηση:
- Η διπλογραφική μέθοδος («διπλογραφία» ή «διγραφική») ονομάζεται έτσι γιατί σε κάθε συναλλαγή ενεργοποιούνται δύο τουλάχιστον λογαριασμοί, με ισόποσες ταυτόχρονες εγγραφές, μία ως χρέωση και μία ως πίστωση — «αυτός που λαμβάνει χρεώνεται και αυτός που δίνει πιστώνεται» (σελ. 163). Παράδειγμα: πώληση 100 kg ημίσκληρου τυριού × 7 €/kg → ο λογαριασμός «ταμείο» χρεώνεται 700 € και ο λογαριασμός «ημίσκληρο τυρί» πιστώνεται 700 €· αγορά 1.000 kg αγελαδινού γάλακτος × 0,40 → «ταμείο» πιστώνεται 400 €, «αγελαδινό γάλα» χρεώνεται 400 €. Έτσι όλοι οι λογαριασμοί ενημερώνονται συνεχώς σε όλη τη χρήση και το αποτέλεσμα διαπιστώνεται όχι μόνο για το σύνολο αλλά και για κάθε κλάδο (Πίνακας 6.4: σιτάρι +1.100, βαμβάκι +2.900, οπωροφόρα +1.700, αμπέλι −200, ζώα −1.300 = +4.200).
- Είναι ολοκληρωμένη λογιστική μεθοδολογία, κατάλληλη για κάθε είδους επιχείρηση· βασικό πλεονέκτημα ότι οι λογαριασμοί υποδιαιρούνται απεριόριστα → οικονομική ανάλυση εσόδων και εξόδων σε εξαιρετικό βαθμό, εργαλεία αποτίμησης των αποτελεσμάτων και αναδιοργάνωσης. Το Ενιαίο Γενικό Λογιστικό Σχέδιο και τα Διεθνή Λογιστικά Πρότυπα στηρίζονται στη διπλογραφία (με Η/Υ και λογιστικές εφαρμογές).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθε συναλλαγή = δύο ισόποσες εγγραφές, χρέωση (όποιος λαμβάνει) και πίστωση (όποιος δίνει), σε δύο τουλάχιστον λογαριασμούς· συνεχής ενημέρωση, αποτέλεσμα και ανά κλάδο, απεριόριστη υποδιαίρεση λογαριασμών· βάση ΕΓΛΣ και ΔΛΠ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ο κανόνας χρέωσης-πίστωσης με παράδειγμα + πλεονεκτήματα.
Ερώτηση 11 — Βελτιωμένη απλογραφική μέθοδος
Ερώτηση: Πώς σχετίζεται η βελτιωμένη απλογραφική μέθοδος με την απλογραφία και τη διπλογραφία;
Απάντηση:
- Η βελτιωμένη απλογραφική μέθοδος στηρίζεται στην απλογραφία από άποψη περιεχομένου, αλλά είναι βελτιωμένη, γιατί, εκτός από την εικόνα των συνολικών εσόδων, δίνει και εικόνα των εσόδων για κάθε κλάδο της επιχείρησης· έτσι μεθοδολογικά βρίσκεται μεταξύ απλογραφίας και διπλογραφίας (σελ. 164). Μειονεκτεί έναντι της διπλογραφίας στο ότι η καταγραφή των δαπανών αφορά την επιχείρηση στο σύνολό της (κατά κατηγορία εξόδου: ενοίκιο εδάφους, αμοιβή εργασίας, αναλώσιμα, αποσβέσεις, τόκοι, φόροι) και όχι κάθε κλάδο → δεν υπολογίζεται το καθαρό αποτέλεσμα ανά κλάδο. Στο παράδειγμα του βιβλίου (Πίνακας 6.3): έσοδα ανά κλάδο (σιτάρι 7.000, βαμβάκι 12.900, οπωροφόρα 24.900, αμπέλι 2.900, ζώα 26.400 = 74.100) και έξοδα κατά κατηγορία (69.900) → αποτέλεσμα μόνο συνολικό +4.200 € — το ίδιο με την απλογραφία (Πίνακας 6.2) και τη διπλογραφία (Πίνακας 6.4), η οποία όμως δίνει και τη συνεισφορά κάθε κλάδου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Απλογραφία + έσοδα ανά κλάδο = ενδιάμεση μέθοδος· υστερεί από τη διπλογραφία γιατί οι δαπάνες καταγράφονται συνολικά, άρα δεν βγαίνει καθαρό αποτέλεσμα ανά κλάδο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Θέση ανάμεσα στις δύο + το μειονέκτημα (δαπάνες συνολικά).
Ερώτηση 12 — Κυριότερα λογιστικά βιβλία
Ερώτηση: Ποια είναι τα κυριότερα λογιστικά βιβλία;
Απάντηση:
- Στη διπλογραφία (η πιο εξελιγμένη και συχνότερα εφαρμοζόμενη μέθοδος) τα βασικά και κύρια βιβλία είναι πέντε (σελ. 166-170): 1. Βιβλίο Απογραφής — καταγραφή της αξίας των περιουσιακών στοιχείων (έδαφος, οικοδομές, φυτείες, ζώα, μηχανήματα, έπιπλα, πρώτες ύλες, προϊόντα, διαθέσιμο κεφάλαιο, πιστώσεις-χρεώσεις), ενημερώνεται στην αρχή και στη λήξη κάθε χρήσης. 2. Ημερολόγιο — με χρονολογική σειρά οι καθημερινές δοσοληψίες μεταξύ των κλάδων και με τρίτους (αγοραστές, πωλητές, τράπεζες)· κάθε δοσοληψία δύο καταχωρήσεις (αριστερά ο χρεούμενος, δεξιά ο πιστούμενος λογαριασμός), με είδος, ποσότητα, τιμή μονάδας, συνολική αξία και σελίδα Καθολικού. 3. Καθολικό — «βιβλίο λογαριασμών»: σε αυτό μεταφέρονται όλες οι εγγραφές του Ημερολογίου ανά λογαριασμό (χρέωση-πίστωση)· είναι το σημαντικότερο βιβλίο, γιατί επιτρέπει τη λεπτομερή ανάλυση των κλάδων, τις μεταβολές των περιουσιακών στοιχείων και τον υπολογισμό του οικονομικού αποτελέσματος. 4. Βιβλίο Αποθήκης — κίνηση προμηθειών, πρώτων υλών και προϊόντων μέσω της αποθήκης· κάθε είδος σε δύο αντικριστές σελίδες (αριστερά εισαγωγή, δεξιά εξαγωγή), μηνιαίος ισοσκελισμός, το υπόλοιπο μεταφέρεται ως εισαγωγή στον επόμενο μήνα/χρήση. 5. Βιβλίο Ταμείου — χρονολογικά οι εισπράξεις και οι πληρωμές με προέλευση/προορισμό· δείχνει την εποχικότητα των χρηματικών δοσοληψιών, χρησιμεύει για τον οικονομικό απολογισμό και δίνει ιστορικά στοιχεία για προϋπολογισμούς και ταμειακές ροές. Υπάρχουν και βοηθητικά βιβλία (γραμμάτιο είσπραξης, ένταλμα πληρωμής).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βιβλίο Απογραφής (αξίες περιουσίας, αρχή-λήξη), Ημερολόγιο (χρονολογικά δοσοληψίες, χρέωση/πίστωση), Καθολικό (ανά λογαριασμό — το σημαντικότερο), Βιβλίο Αποθήκης (εισαγωγή-εξαγωγή ειδών), Βιβλίο Ταμείου (εισπράξεις-πληρωμές).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Πέντε βιβλία με το περιεχόμενο καθενός.
Ερώτηση 13 — Ισολογισμός
Ερώτηση: Τι είναι ο ισολογισμός;
Απάντηση:
- Ο ισολογισμός είναι στιγμιαία «ακτινογραφία» της οικονομικής κατάστασης της επιχείρησης: εμφανίζει τα περιουσιακά της στοιχεία, σε είδος και χρηματική αξία, καθώς και τις πηγές χρηματοδότησής της σε ορισμένη χρονική στιγμή — συνήθως στη λήξη της λογιστικής χρήσης (σελ. 171). Απεικονίζεται ως πίνακας τυποποιημένης μορφής «Τ»: αριστερά το Ενεργητικό (τα κεφαλαιουχικά αγαθά, συνοπτικά, σε χρηματικές μονάδες) και δεξιά το Παθητικό (τα κεφάλαια των μετόχων — μετοχικό κεφάλαιο και αποθεματικό — και οι υποχρεώσεις). Η διαχρονική σύγκριση ισολογισμών δείχνει την ανοδική ή καθοδική πορεία της επιχείρησης, και η σύγκριση με παρόμοιες επιχειρήσεις δίνει συμπεράσματα για προοπτικές, δυναμισμό ή αδυναμίες (σελ. 172).
- Διακρίσεις (σελ. 173): κατά τη σχέση ενεργητικού-υποχρεώσεων θετικός (Ενεργητικό > Υποχρεώσεις, καθαρή περιουσία > 0, επιχείρηση αξιόχρεη), ουδέτερος (ίσα, καθαρή περιουσία 0), αρνητικός (Ενεργητικό < Υποχρεώσεις, ίδια κεφάλαια αρνητικά, αναξιόχρεη)· κατά τον χρόνο σύνταξης αρχικός (στην έναρξη — σημείο αναφοράς) και ετήσιος (στο τέλος κάθε χρήσης — για τον υπολογισμό του αποτελέσματος). Παράδειγμα (Πίνακας 6.10, 31/12/2003): ενεργητικό 352.050 € = ίδια κεφάλαια 291.150 + υποχρεώσεις 60.900.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στιγμιαία «ακτινογραφία»: περιουσιακά στοιχεία και πηγές χρηματοδότησης σε ορισμένη στιγμή, μορφή Τ (ενεργητικό αριστερά, παθητικό = ίδια κεφάλαια + υποχρεώσεις δεξιά)· θετικός/ουδέτερος/αρνητικός, αρχικός/ετήσιος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ορισμός + μορφή Τ + διακρίσεις.
Ερώτηση 14 — Ισολογισμός και απογραφή
Ερώτηση: Πώς σχετίζεται ο ισολογισμός μιας επιχείρησης με την απογραφή της;
Απάντηση:
- Ο ισολογισμός μοιάζει με την απογραφή, αφού περιλαμβάνει τα ίδια στοιχεία περιουσίας της επιχείρησης (σελ. 171). Η διαφορά είναι ότι ο ισολογισμός έχει συνοπτική μορφή — οι καταχωρήσεις αφορούν κατηγορία περιουσιακών στοιχείων και αξία — ενώ η απογραφή είναι λεπτομερέστερη καταγραφή των αξιών, με αναλυτική αναφορά όχι μόνο κατά κατηγορία και αξία αλλά και κατά ποσότητα και ποιότητα (π.χ. στον Πίνακα 6.1 κάθε αγροτεμάχιο με έκταση και αξία μονάδας, κάθε μηχάνημα χωριστά — στον Πίνακα 6.10 μόνο «Έδαφος 186.900», «Μηχανήματα και εργαλεία 12.000»). Επιπλέον, ο ισολογισμός εμφανίζει και τη δεξιά πλευρά — τις πηγές χρηματοδότησης (ίδια κεφάλαια, υποχρεώσεις) — ενώ η απογραφή αθροίζει το ενεργητικό. Η απογραφή προηγείται: από την απογραφή (και το Βιβλίο Απογραφής) συντάσσεται ο ισολογισμός στη λήξη της χρήσης, και ο ετήσιος ισολογισμός στηρίζεται στη σύγκριση των μεταβολών των περιουσιακών στοιχείων μεταξύ διαδοχικών απογραφών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ίδια στοιχεία περιουσίας, αλλά ο ισολογισμός είναι συνοπτικός (κατηγορία + αξία, με ενεργητικό και παθητικό) ενώ η απογραφή αναλυτική (και ποσότητα, ποιότητα)· ο ισολογισμός συντάσσεται από την απογραφή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Ομοιότητα (ίδια στοιχεία) + διαφορά (συνοπτικός vs αναλυτική).
Ερώτηση 15 — Οικονομικό αποτέλεσμα από τον ισολογισμό
Ερώτηση: Πώς υπολογίζεται το οικονομικό αποτέλεσμα από τον ισολογισμό μιας επιχείρησης;
Απάντηση:
- Ο ετήσιος ισολογισμός συντάσσεται στο τέλος κάθε λογιστικής χρήσης με σκοπό να διευκολύνει τον υπολογισμό του οικονομικού αποτελέσματος· η πορεία των αποτελεσμάτων προκύπτει από τη σύγκριση των μεταβολών των περιουσιακών στοιχείων μεταξύ διαδοχικών ισολογισμών (σελ. 173-174). Πρακτικά: το οικονομικό αποτέλεσμα της χρήσης είναι η μεταβολή της καθαρής περιουσίας (Ενεργητικό − Υποχρεώσεις) ανάμεσα στον ισολογισμό (ή απογραφή) έναρξης και λήξης — Πίνακας 6.2: καθαρή περιουσία 176.100 → 180.300 = +4.200 € (κέρδος)· αν η καθαρή περιουσία μειωθεί, υπάρχει ζημία. Το αποθεματικό της καθαρής περιουσίας είναι ακριβώς τα κέρδη που παρέμειναν στην επιχείρηση.
- Συμπληρωματικά, με τα αποτελέσματα χρήσης (σελ. 174): μικτό κέρδος = πωλήσεις − κόστος πωληθέντων (μεταβλητό κόστος των προϊόντων που παρήχθησαν και πουλήθηκαν) και καθαρά κέρδη (ή ζημιές) = μικτό κέρδος − γενικές δαπάνες διοίκησης (διοικητικό προσωπικό, λογιστήριο, φύλακες, συντηρητές) − αμοιβές εταίρων − αποσβέσεις. Πίνακας 6.11 (2003, χιλ. €): πωλήσεις 150,00 − κόστος πωληθέντων 121,75 = μικτό κέρδος 28,25 − δαπάνες διοίκησης 21,80 = καθαρά κέρδη 6,45.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τη σύγκριση διαδοχικών ισολογισμών: αποτέλεσμα = μεταβολή της καθαρής περιουσίας (Ενεργητικό − Υποχρεώσεις) μεταξύ έναρξης και λήξης (π.χ. +4.200 €)· συμπληρωματικά μικτό κέρδος = πωλήσεις − κόστος πωληθέντων, καθαρά κέρδη = μικτό − δαπάνες διοίκησης − αμοιβές εταίρων − αποσβέσεις.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Μεταβολή καθαρής περιουσίας μεταξύ ισολογισμών + τα αποτελέσματα χρήσης.
Εργαστήριο — Άσκηση 1η: σύνταξη απογραφής εδάφους και έγγειων βελτιώσεων
Ερώτηση: Να συνταχθεί απογραφή για τα παρακάτω περιουσιακά στοιχεία: 1. Έδαφος έκτασης 20 στρεμμάτων στην περιοχή «ΒΑΡΚΟ», αξίας 880 ευρώ/στρέμμα, αργιλλοπηλώδες, αρδευόμενο, που καλλιεργείται με μηδική. 2. Έδαφος 30 στρεμμάτων, ξερικό, που βρίσκεται στην περιοχή «ΜΠΟΥΦΟΣ», αμμοαργιλλώδες, αξίας 650 ευρώ/στρέμμα, που καλλιεργείται με σιτάρι. 3. Αρδευτικό κανάλι με τσιμεντένιες διώρυγες, συνολικού μήκους 800 μέτρων, σημερινής αξίας 6 ευρώ/τρέχον μέτρο. 4. Γεώτρηση βάθους 60 μέτρων, σημερινής αξίας 30 ευρώ/τρέχον μέτρο.
Απάντηση:
-
Ακολουθούμε το υπόδειγμα απογραφής του Πίνακα 6.1 (σελ. 158): ταξινόμηση σε ομοειδείς κατηγορίες (Ι. Έδαφος, ΙΙ. Έγγειες βελτιώσεις), καταμέτρηση σε φυσικές μονάδες (στρέμματα, μέτρα) και αποτίμηση σε ευρώ (ποσότητα × αξία μονάδας).
Ι. Έδαφος
Τεμάχιο Περιοχή Έκταση (στρ.) Χαρακτηριστικά Καλλιέργεια Αξία μονάδας (€/στρ.) Σημερινή αξία (€) 1 ΒΑΡΚΟ 20 αργιλλοπηλώδες, αρδευόμενο μηδική 880 20 × 880 = 17.600 2 ΜΠΟΥΦΟΣ 30 αμμοαργιλλώδες, ξερικό σιτάρι 650 30 × 650 = 19.500 Σύνολο 50 37.100 ΙΙ. Έγγειες βελτιώσεις
Τεμάχιο Είδος Ποσότητα Αξία μονάδας Σημερινή αξία (€) 1 (ΒΑΡΚΟ) Αρδευτικό κανάλι (τσιμεντένιες διώρυγες) 800 m 6 €/m 800 × 6 = 4.800 1 (ΒΑΡΚΟ) Γεώτρηση 60 m βάθος 30 €/m 60 × 30 = 1.800 Σύνολο 6.600 -
Σύνολο απογραφής (Ι + ΙΙ) = 37.100 + 6.600 = 43.700 €. Παρατηρήσεις: το αρδευόμενο τεμάχιο έχει υψηλότερη αξία ανά στρέμμα (880 έναντι 650 €) — το κανάλι και η γεώτρηση, ως έγγειες βελτιώσεις, αποτιμώνται χωριστά από το έδαφος (με τη μέθοδο του κόστους κατασκευής/αντικατάστασης, σελ. 161 — «σημερινή αξία») και λογικά ανήκουν στο αρδευόμενο τεμάχιο 1· η αξία τους δεν αποσβένεται όπως του εδάφους αλλά όπως των κατασκευών.
Σύνοψη: Ι. Έδαφος: ΒΑΡΚΟ 20 × 880 = 17.600, ΜΠΟΥΦΟΣ 30 × 650 = 19.500 → 37.100 €. ΙΙ. Έγγειες βελτιώσεις: κανάλι 800 × 6 = 4.800, γεώτρηση 60 × 30 = 1.800 → 6.600 €. Σύνολο 43.700 €.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Δύο κατηγορίες σε πίνακα με ποσότητα × αξία μονάδας.
- Έγγειες βελτιώσεις χωριστά από το έδαφος.
Εργαστήριο — Άσκηση 2η: καταχώρηση λογιστικών γεγονότων (χρέωση-πίστωση)
Ερώτηση: Να καταχωρήσετε τα παρακάτω λογιστικά γεγονότα σε αντίστοιχους λογαριασμούς γεωργικής επιχείρησης, εφαρμόζοντας τους κανόνες «χρέωσης - πίστωσης»: Ο ιδιοκτήτης καταθέτει στο ταμείο της γεωργικής επιχείρησης 1.470 ευρώ. Η γεωργική επιχείρηση αγοράζει με μετρητά σκαπτικό μηχάνημα αξίας 1.470 ευρώ και μεταχειρισμένο άροτρο αξίας 90 ευρώ. Ακόμη, η επιχείρηση αγοράζει με πίστωση από την «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ» γεωργικά φάρμακα αξίας 6 ευρώ και λιπάσματα αξίας 60 ευρώ. Τα λιπάσματα η επιχείρηση δεν τα χρησιμοποιεί και τα πουλάει στον κ. Δημητρίου, εισπράττει μετρητά 30 ευρώ και του κάνει πίστωση για τα υπόλοιπα 30 ευρώ. Στη συνέχεια, εισπράττει από τον κ. Δημητρίου 30 ευρώ. Επίσης, καταβάλλει στην «ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ» 45 ευρώ, έναντι αυτών που οφείλει, και υπογράφει για το υπόλοιπο της οφειλής της συναλλαγματική. Ακολούθως, εισπράττει από πώληση λαδιού 600 ευρώ και από κρατική επιδότηση 120 ευρώ. Τέλος, ο ιδιοκτήτης παίρνει από το ταμείο 30 ευρώ.
Απάντηση:
-
Κανόνας διπλογραφίας (σελ. 163, 167): «αυτός που λαμβάνει χρεώνεται, αυτός που δίνει πιστώνεται» — σε κάθε γεγονός δύο ισόποσες εγγραφές, αριστερά ο χρεούμενος, δεξιά ο πιστούμενος λογαριασμός (όπως στο Ημερολόγιο, Πίνακας 6.6).
# Γεγονός Χρέωση € Πίστωση € 1 Κατάθεση ιδιοκτήτη Ταμείο 1.470 Κεφάλαιο (ιδιοκτήτης) 1.470 2 Αγορά σκαπτικού με μετρητά Μηχανήματα (σκαπτικό) 1.470 Ταμείο 1.470 3 Αγορά μεταχειρισμένου αρότρου Μηχανήματα (άροτρο) 90 Ταμείο 90 4 Αγορά με πίστωση από ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ Γεωργικά φάρμακα 6 + Λιπάσματα 60 66 Προμηθευτές (ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ) 66 5 Πώληση λιπασμάτων στον κ. Δημητρίου Ταμείο 30 + Πελάτες (Δημητρίου) 30 60 Λιπάσματα 60 6 Είσπραξη από κ. Δημητρίου Ταμείο 30 Πελάτες (Δημητρίου) 30 7 Πληρωμή 45 € στην ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ + συναλλαγματική για το υπόλοιπο Προμηθευτές (ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ) 66 Ταμείο 45 + Γραμμάτια πληρωτέα (συναλλαγματική) 21 66 8 Πώληση λαδιού Ταμείο 600 Λάδι (πωλήσεις προϊόντων) 600 9 Κρατική επιδότηση Ταμείο 120 Επιδοτήσεις (έσοδα) 120 10 Ανάληψη ιδιοκτήτη Κεφάλαιο / Απολήψεις ιδιοκτήτη 30 Ταμείο 30 -
Λογαριασμός «Ταμείο» (Καθολικό): χρεώσεις 1.470 + 30 + 30 + 600 + 120 = 2.250 €· πιστώσεις 1.470 + 90 + 45 + 30 = 1.635 € → υπόλοιπο ταμείου 615 €. Πορεία υπολοίπου: 1.470 → 0 → −90 → −60 → −30 → −75 → 525 → 645 → 615 (μετά την αγορά του αρότρου το ταμείο εμφανίζεται προσωρινά αρνητικό — στην πράξη η πληρωμή έγινε από άλλα διαθέσιμα ή με μικρή καθυστέρηση· τα επόμενα έσοδα το αποκαθιστούν). Λοιπά υπόλοιπα: Μηχανήματα 1.560 (χρέωση)· Γεωργικά φάρμακα 6 (χρέωση)· Λιπάσματα 60 − 60 = 0· Πελάτες Δημητρίου 30 − 30 = 0· Προμηθευτές ΑΓΡΟΤΙΚΗ ΕΠΕ 66 − 66 = 0· Γραμμάτια πληρωτέα 21 (πίστωση)· Λάδι/πωλήσεις 600 (πίστωση)· Επιδοτήσεις 120 (πίστωση)· Κεφάλαιο 1.470 − 30 = 1.440 (πίστωση). Έλεγχος: σύνολο χρεώσεων = σύνολο πιστώσεων = 1.470 + 1.470 + 90 + 66 + 60 + 30 + 66 + 600 + 120 + 30 = 4.002 € ✓. Οι λογαριασμοί που «λαμβάνουν» αξία (Ταμείο στις εισπράξεις, Μηχανήματα, Αποθέματα, Πελάτες, Προμηθευτές όταν εξοφλούνται) χρεώνονται· όσοι «δίνουν» (Ταμείο στις πληρωμές, Κεφάλαιο, Προμηθευτές στην πίστωση, Πωλήσεις) πιστώνονται.
Σύνοψη: Δέκα εγγραφές χρέωσης-πίστωσης (Ταμείο/Κεφάλαιο 1.470· Μηχανήματα/Ταμείο 1.470 και 90· Φάρμακα+Λιπάσματα/Προμηθευτές 66· Ταμείο 30 + Πελάτες 30/Λιπάσματα 60· Ταμείο/Πελάτες 30· Προμηθευτές 66/Ταμείο 45 + Συναλλαγματική 21· Ταμείο/Πωλήσεις λαδιού 600· Ταμείο/Επιδοτήσεις 120· Απολήψεις/Ταμείο 30)· υπόλοιπο ταμείου 615 €, σύνολο χρεώσεων = πιστώσεων = 4.002 €.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κάθε γεγονός δύο ισόποσες εγγραφές.
- Συναλλαγματική = γραμμάτια πληρωτέα 21 €.
- Υπόλοιπο ταμείου 615 €.
Εργαστήριο — Άσκηση 3η: σύνταξη ισολογισμού
Ερώτηση: Να συνταχθεί ισολογισμός με τα παρακάτω στοιχεία (ποσά σε ευρώ): 1. Κτίρια 29.400, 2. Έδαφος 8.800, 3. Έγγειες βελτιώσεις 880, 4. Δάνεια 37.600, 5. Επιταγές πληρωτέες 294, 6. Μετρητά 1.470, 7. Χοιρομητέρες αξίας 38.200, 8. Σπόροι σιταριού αξίας 60, 9. Ελκυστήρας αξίας 16.000, 10. Άροτρο αξίας 880, 11. Σβάρνα αξίας 30, 12. Καταθέσεις στην ΑΤΕ 5.870, 13. Λογαριασμοί εισπρακτέοι αξίας 2.350, 14. Προϊόντα στην αποθήκη αξίας 294, 15. Ίδιο κεφάλαιο 61.500.
Απάντηση:
-
Ταξινόμηση: στο Ενεργητικό (αριστερά) όλα τα περιουσιακά στοιχεία στην κατοχή της επιχείρησης· στο Παθητικό (δεξιά) τα ίδια κεφάλαια και οι υποχρεώσεις (μορφή «Τ», Πίνακας 6.10, σελ. 172).
ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ (ποσά σε €)
ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ € ΠΑΘΗΤΙΚΟ € Έδαφος 8.800 Ίδια κεφάλαια (Καθαρή περιουσία) Έγγειες βελτιώσεις 880 Ίδιο κεφάλαιο 61.500 Κτίρια (γεωργικές κατασκευές) 29.400 Αποθεματικό / κέρδη χρήσης (διαφορά) 4.840 Ζώα παραγωγής (χοιρομητέρες) 38.200 Σύνολο ιδίων κεφαλαίων 66.340 Μηχανήματα-εργαλεία (ελκυστήρας 16.000, άροτρο 880, σβάρνα 30) 16.910 Υποχρεώσεις Αποθέματα (σπόροι σιταριού 60, προϊόντα αποθήκης 294) 354 Δάνεια 37.600 Λογαριασμοί εισπρακτέοι 2.350 Επιταγές πληρωτέες 294 Καταθέσεις στην ΑΤΕ 5.870 Σύνολο υποχρεώσεων 37.894 Μετρητά 1.470 Σύνολο Ενεργητικού 104.234 Σύνολο Παθητικού 104.234 -
Υπολογισμοί: Σύνολο ενεργητικού = 8.800 + 880 + 29.400 + 38.200 + 16.910 + 354 + 2.350 + 5.870 + 1.470 = 104.234 €. Υποχρεώσεις = 37.600 + 294 = 37.894 €. Καθαρή περιουσία = Ενεργητικό − Υποχρεώσεις = 104.234 − 37.894 = 66.340 € (σελ. 172). Το δεδομένο ίδιο κεφάλαιο είναι 61.500 €, άρα η διαφορά 66.340 − 61.500 = 4.840 € καταχωρείται στα ίδια κεφάλαια ως αποθεματικό / αδιανέμητα κέρδη — κατά το βιβλίο η καθαρή περιουσία αποτελείται από το μετοχικό (ίδιο) κεφάλαιο και το αποθεματικό, το μέρος των κερδών που δεν διανέμεται (σελ. 157, 172). Έτσι ο ισολογισμός ισοσκελίζεται: 66.340 + 37.894 = 104.234 = ενεργητικό. Χαρακτηρισμός: Ενεργητικό (104.234) > Υποχρεώσεις (37.894) → θετικός ισολογισμός, η επιχείρηση είναι αξιόχρεη (τα ξένα κεφάλαια χρηματοδοτούν το 36 % του ενεργητικού, τα ίδια το 64 %).
Σύνοψη: Ενεργητικό 104.234 € (γη 8.800, βελτιώσεις 880, κτίρια 29.400, χοιρομητέρες 38.200, μηχανήματα 16.910, αποθέματα 354, εισπρακτέοι 2.350, καταθέσεις 5.870, μετρητά 1.470). Παθητικό: υποχρεώσεις 37.894 (δάνεια 37.600 + επιταγές 294) + ίδια κεφάλαια 66.340 (ίδιο κεφάλαιο 61.500 + αποθεματικό/κέρδη 4.840) = 104.234 €. Θετικός ισολογισμός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Μορφή Τ με ομαδοποίηση.
- Καθαρή περιουσία = Ενεργητικό − Υποχρεώσεις = 66.340· η διαφορά 4.840 από το ίδιο κεφάλαιο 61.500 = αποθεματικό/κέρδη.
