Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 1 (1-8) (σελ. 21-22) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ – ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 1 (1-8)

Πλήρεις λύσεις των 8 ερωτήσεων του κεφαλαίου 1 — τα δομικά σωματίδια της ύλης, η διαφορά μορίου στοιχείου και ένωσης, τα ιόντα, ο χαρακτηρισμός φυσικών και χημικών φαινομένων, οι παράγοντες της ταχύτητας αντίδρασης, οι διαφορές μιγμάτων και χημικών ενώσεων, ο διαχωρισμός συγκεκριμένων μιγμάτων και η αναγνώριση εργαστηριακού εξοπλισμού και μεθόδων.

Ερώτηση 1 — Τα δομικά σωματίδια της ύλης

Ερώτηση: Ποια είναι τα δομικά σωματίδια της ύλης;

Απάντηση:

• Η απάντηση (σελ. 21): η ύλη δομείται από άτομα, μόρια και ιόντα.

  Σωματίδιο	Περιεχόμενο
  Άτομο	το μικρότερο σωματίδιο ενός στοιχείου
  Μόριο	το μικρότερο σωματίδιο της ύλης που μπορεί να υπάρχει σε ελεύθερη κατάσταση και διατηρεί τις ιδιότητες της ουσίας από την οποία προέρχεται (σελ. 12)· οι χημικές ενώσεις αποτελούνται από δύο ή περισσότερα είδη ατόμων (σελ. 21)
  Ιόν	άτομα ή συγκροτήματα ατόμων με ηλεκτρικό φορτίο — θετικό φορτίο κατιόν, αρνητικό φορτίο ανιόν (σελ. 12)

  Η χημική ένωση (σελ. 12): χημική ένωση είναι η καθαρή ουσία που αποτελείται από δύο ή περισσότερα είδη ατόμων και μπορεί να διασπαστεί σε άλλες απλούστερες· κάθε χημική ένωση έχει καθορισμένη σύσταση και τα στοιχεία που την αποτελούν βρίσκονται ενωμένα με ορισμένη αναλογία ατόμων.

  Οι χημικοί τύποι (σελ. 13): τα μόρια των στοιχείων και των χημικών ενώσεων συμβολίζονται με χημικούς τύπους· ο συνηθέστερος χημικός τύπος είναι ο μοριακός τύπος· ένας άλλος χημικός τύπος είναι ο συντακτικός τύπος ο οποίος μας δείχνει τη διάταξη των ατόμων στο μόριο.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα δομικά σωματίδια της ύλης είναι τα άτομα, τα μόρια και τα ιόντα. Ιόντα είναι άτομα ή συγκροτήματα ατόμων με ηλεκτρικό φορτίο: αν το φορτίο είναι θετικό λέγονται κατιόντα, ενώ αν είναι αρνητικό ανιόντα.

Ερώτηση 2 — Μόριο στοιχείου και μόριο ένωσης

Ερώτηση: Ποια διαφορά παρουσιάζει το μόριο ενός στοιχείου από το μόριο μιας χημικής ένωσης;

Απάντηση:

• Η διαφορά

  	Μόριο στοιχείου	Μόριο χημικής ένωσης
  Είδη ατόμων	αποτελείται από ένα είδος ατόμων (π.χ. Ο2, Η2)	αποτελείται από δύο ή περισσότερα είδη ατόμων (σελ. 12)
  Διάσπαση	δεν διασπάται σε απλούστερες ουσίες	μπορεί να διασπαστεί σε άλλες απλούστερες· η διάσπαση… μπορεί να γίνει μόνο με χημικές μεθόδους (χημικές αντιδράσεις) (σελ. 12)
  Σύσταση	—	κάθε χημική ένωση έχει καθορισμένη σύσταση και τα στοιχεία που την αποτελούν βρίσκονται ενωμένα με ορισμένη αναλογία ατόμων

  Το παράδειγμα του βιβλίου (σελ. 12): κατά τη διάσπαση του υπεροξειδίου του υδρογόνου (οξυζενέ, H2O2) παράγεται νερό (H2O) και οξυγόνο (O2): Η2Ο2 → Η2Ο + ½O2.

  Και ο μοριακός τύπος (σελ. 13): ο μοριακός τύπος του νερού Η2Ο δείχνει ότι το μόριο του νερού αποτελείται από 2 άτομα υδρογόνου (Η) και ένα άτομο οξυγόνου (Ο) — δηλαδή δύο διαφορετικά είδη ατόμων, γι' αυτό και το νερό είναι χημική ένωση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μόριο ενός στοιχείου αποτελείται από ένα μόνο είδος ατόμων, όπως το μόριο του οξυγόνου, και δεν μπορεί να διασπαστεί σε απλούστερες ουσίες. Αντίθετα, το μόριο μιας χημικής ένωσης αποτελείται από δύο ή περισσότερα είδη ατόμων και μπορεί να διασπαστεί σε άλλες απλούστερες ουσίες, μόνο όμως με χημικές μεθόδους, δηλαδή με χημικές αντιδράσεις. Κάθε χημική ένωση έχει επιπλέον καθορισμένη σύσταση, με τα στοιχεία που την αποτελούν ενωμένα σε ορισμένη αναλογία ατόμων· έτσι, ο μοριακός τύπος του νερού, Η2Ο, δείχνει ότι το μόριό του αποτελείται από δύο άτομα υδρογόνου και ένα άτομο οξυγόνου.

Ερώτηση 3 — Τα ιόντα

Ερώτηση: Τα ιόντα είναι: α. ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια β. ηλεκτρικά φορτισμένα άτομα γ. ηλεκτρικά φορτισμένα συγκροτήματα ατόμων δ. άτομα ή συγκροτήματα ατόμων ε. άτομα ή συγκροτήματα ατόμων με ηλεκτρικό φορτίο.

Απάντηση:

• Η σωστή απάντηση: ε. άτομα ή συγκροτήματα ατόμων με ηλεκτρικό φορτίο.

  Η τεκμηρίωση (σελ. 12): ιόντα είναι άτομα ή συγκροτήματα ατόμων που φέρουν ηλεκτρικό φορτίο· το ιόν με θετικό φορτίο ονομάζεται κατιόν, ενώ αυτό με αρνητικό φορτίο ανιόν.

  Γιατί απορρίπτονται οι άλλες επιλογές

  Επιλογή	Γιατί δεν είναι πλήρης
  α. ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια	πολύ γενική — ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια είναι και τα ηλεκτρόνια και τα πρωτόνια, που δεν είναι ιόντα
  β. ηλεκτρικά φορτισμένα άτομα	ελλιπής — παραλείπει τα συγκροτήματα ατόμων (π.χ. ΟΗ⁻, ΝΗ4⁺)
  γ. ηλεκτρικά φορτισμένα συγκροτήματα ατόμων	ελλιπής — παραλείπει τα μεμονωμένα άτομα (π.χ. Na⁺, Cl⁻)
  δ. άτομα ή συγκροτήματα ατόμων	ελλιπής — παραλείπει το ηλεκτρικό φορτίο, που είναι το ουσιώδες γνώρισμα

  Η θέση τους στη δομή της ύλης (σελ. 21): η ύλη δομείται από άτομα, μόρια και ιόντα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή είναι η επιλογή ε, δηλαδή ότι τα ιόντα είναι άτομα ή συγκροτήματα ατόμων με ηλεκτρικό φορτίο. Αν το φορτίο είναι θετικό λέγονται κατιόντα, ενώ αν είναι αρνητικό ανιόντα. Οι υπόλοιπες επιλογές είναι ελλιπείς: η πρώτη είναι πολύ γενική, αφού ηλεκτρικά φορτισμένα σωματίδια είναι και τα ηλεκτρόνια, η δεύτερη παραλείπει τα συγκροτήματα ατόμων, η τρίτη τα μεμονωμένα άτομα και η τέταρτη το ηλεκτρικό φορτίο, που είναι ακριβώς το ουσιώδες γνώρισμα.

Ερώτηση 4 — Φυσικά ή χημικά φαινόμενα

Ερώτηση: Να χαρακτηρίσετε τα παρακάτω φαινόμενα ως φυσικά ή χημικά, τοποθετώντας σε κάθε τετραγωνίδιο το γράμμα Φ ή X αντίστοιχα. Η καύση του ξύλου – Το σάπισμα του μήλου – Η εξάτμιση του οινοπνεύματος – Το στέγνωμα των μαλλιών – Το ξίνισμα του γάλακτος – Η μετατροπή κρασιού σε ξύδι.

Απάντηση:

• Οι απαντήσεις

  Φαινόμενο	Φ/Χ	Τεκμηρίωση
  Η καύση του ξύλου	Χ	η καύση του κεριού αναφέρεται ρητά ως χημικό φαινόμενο (σελ. 14) — σχηματίζονται νέες χημικές ουσίες
  Το σάπισμα του μήλου	Χ	αλλάζει η χημική σύσταση των ουσιών, όπως στο κρασί που γίνεται ξύδι (σελ. 14)
  Η εξάτμιση του οινοπνεύματος	Φ	η εξάτμιση του νερού (στέγνωμα των μαλλιών) δίνεται ως φυσικό φαινόμενο (σελ. 13)
  Το στέγνωμα των μαλλιών	Φ	η εξάτμιση του νερού (στέγνωμα των μαλλιών) (σελ. 13)
  Το ξίνισμα του γάλακτος	Χ	αλλάζει η χημική σύσταση — αντίστοιχο με το κρασί που γίνεται ξύδι (σελ. 14)
  Η μετατροπή κρασιού σε ξύδι	Χ	το κρασί που γίνεται ξύδι (σελ. 14)

  Το κριτήριο (σελ. 13): φυσικά φαινόμενα ονομάζονται εκείνες οι μεταβολές κατά τις οποίες δεν αλλάζει η χημική σύσταση των ουσιών (δεν σχηματίζονται δηλαδή νέες χημικές ουσίες)· χημικά φαινόμενα (χημικές αντιδράσεις), ονομάζονται εκείνες οι μεταβολές κατά τις οποίες αλλάζει η χημική σύσταση των ουσιών, σχηματίζονται δηλαδή νέες χημικές ουσίες με διαφορετικές ιδιότητες.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Χημικά φαινόμενα είναι η καύση του ξύλου, το σάπισμα του μήλου, το ξίνισμα του γάλακτος και η μετατροπή του κρασιού σε ξύδι, γιατί σε όλα αυτά αλλάζει η χημική σύσταση των ουσιών και σχηματίζονται νέες χημικές ουσίες με διαφορετικές ιδιότητες. Φυσικά φαινόμενα είναι η εξάτμιση του οινοπνεύματος και το στέγνωμα των μαλλιών, γιατί σε αυτά δεν αλλάζει η χημική σύσταση των ουσιών.

Ερώτηση 5 — Συγκέντρωση και θερμοκρασία

Ερώτηση: Ποια επίδραση έχει στην ταχύτητα μιας αντίδρασης (α) η αύξηση της συγκέντρωσης των αντιδρώντων; (β) η αύξηση της θερμοκρασίας;

Απάντηση:

• Ο ορισμός (σελ. 14): ταχύτητα αντίδρασης είναι ο ρυθμός μεταβολής της συγκέντρωσης μιας ουσίας που αντιδρά ή παράγεται σε μια χημική αντίδραση.

  (α) Η συγκέντρωση (σελ. 14): η συγκέντρωση των σωμάτων που αντιδρούν (ποσότητα σε συνολικό όγκο)· π.χ. τα «συμπυκνωμένα» καθαριστικά, καθαρίζουν πιο γρήγορα από τα κοινά καθαριστικά, γιατί έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση απορρυπαντικής ουσίας — άρα η αύξηση της συγκέντρωσης αυξάνει την ταχύτητα της αντίδρασης.

  (β) Η θερμοκρασία (σελ. 15): όσο μεγαλύτερη είναι η θερμοκρασία των σωμάτων που αντιδρούν τόσο πιο γρήγορα γίνεται η αντίδραση· η αλλαγή του χρώματος των μαλλιών με τη βαφή (χημικό φαινόμενο) επιταχύνεται θερμαίνοντας τα μαλλιά — και η θερμότητα του σεσουάρ αυξάνει την ταχύτητα των χημικών αντιδράσεων στην τρίχα.

  Οι υπόλοιποι παράγοντες (σελ. 14-15)

  Παράγοντας	Επίδραση
  Η επιφάνεια επαφής	όταν κάποιο από τα σώματα που αντιδρούν είναι στερεό, αντιδρά πολύ πιο γρήγορα όταν είναι σε μορφή σκόνης
  Οι καταλύτες	χημικές ουσίες, η παρουσία των οποίων σε μικρή ποσότητα, κάνει μια αντίδραση πιο γρήγορη, ενώ στο τέλος παραμένουν αναλλοίωτες
  Η πίεση	επηρεάζει την ταχύτητα, μόνον όταν ένα τουλάχιστον από τα σώματα που αντιδρούν είναι αέριο
  Οι ακτινοβολίες	επηρεάζουν την ταχύτητα των αντιδράσεων

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και οι δύο παράγοντες αυξάνουν την ταχύτητα της αντίδρασης. Η αύξηση της συγκέντρωσης των αντιδρώντων, δηλαδή της ποσότητάς τους σε συνολικό όγκο, κάνει την αντίδραση γρηγορότερη· χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι τα συμπυκνωμένα καθαριστικά, που καθαρίζουν πιο γρήγορα από τα κοινά, γιατί έχουν μεγαλύτερη συγκέντρωση απορρυπαντικής ουσίας. Αντίστοιχα, όσο μεγαλύτερη είναι η θερμοκρασία των σωμάτων που αντιδρούν, τόσο πιο γρήγορα γίνεται η αντίδραση· έτσι η αλλαγή του χρώματος των μαλλιών με τη βαφή επιταχύνεται θερμαίνοντας τα μαλλιά, ενώ η θερμότητα του σεσουάρ αυξάνει την ταχύτητα των χημικών αντιδράσεων στην τρίχα.

Ερώτηση 6 — Σωστό ή λάθος — μίγματα και ενώσεις

Ερώτηση: Ποιες από τις παρακάτω προτάσεις είναι σωστές (Σ) και ποιες λάθος (Λ); Να δικαιολογήσετε, όπου μπορείτε, την απάντησή σας. (α) Οι χημικές ενώσεις διαχωρίζονται στα συστατικά τους με φυσικές μεθόδους. (β) Τα μίγματα έχουν καθορισμένη σύσταση. (γ) Τα ομογενή μίγματα ονομάζονται και διαλύματα. (δ) Οι χημικές ενώσεις δεν έχουν καθορισμένες φυσικές σταθερές.

Απάντηση:

• Οι απαντήσεις

  Πρόταση	Σ/Λ	Δικαιολόγηση
  (α) Οι χημικές ενώσεις διαχωρίζονται στα συστατικά τους με φυσικές μεθόδους.	Λ	η διάσπαση των χημικών ενώσεων μπορεί να γίνει μόνο με χημικές μεθόδους (χημικές αντιδράσεις) (σελ. 12)· στον Πίνακα I ο διαχωρισμός των ενώσεων γίνεται με χημικές μεθόδους, ενώ των μιγμάτων με φυσικές μεθόδους (σελ. 16)
  (β) Τα μίγματα έχουν καθορισμένη σύσταση.	Λ	Πίνακας I: η σύσταση των μιγμάτων είναι μεταβλητή, ενώ των χημικών ενώσεων καθορισμένη (σελ. 16)
  (γ) Τα ομογενή μίγματα ονομάζονται και διαλύματα.	Σ	ομογενή μίγματα ή διαλύματα, ονομάζονται τα μίγματα που έχουν την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη τη μάζα τους (σελ. 15)
  (δ) Οι χημικές ενώσεις δεν έχουν καθορισμένες φυσικές σταθερές.	Λ	Πίνακας I: οι φυσικές σταθερές των μιγμάτων είναι μεταβλητές, ενώ των χημικών ενώσεων καθορισμένες (σελ. 16)

  Ο πίνακας των διαφορών (σελ. 16)

  Διαφορές	Μίγματα	Χημικές Ενώσεις
  Ορισμός	Διαφορετικά είδη μορίων	Ένα είδος μορίων
  Σύσταση	Μεταβλητή	Καθορισμένη
  Ιδιότητες	Ίδιες με αυτές των συστατικών τους	Διαφορετικές από αυτές των συστατικών τους
  Φυσικές σταθερές	Μεταβλητές	Καθορισμένες
  Διαχωρισμός	Με φυσικές μεθόδους	Με χημικές μεθόδους

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστή είναι μόνο η πρόταση γ, ότι τα ομογενή μίγματα ονομάζονται και διαλύματα, αφού είναι τα μίγματα που έχουν την ίδια σύσταση και τις ίδιες ιδιότητες σε όλη τη μάζα τους. Λανθασμένες είναι οι υπόλοιπες: οι χημικές ενώσεις δεν διαχωρίζονται με φυσικές αλλά με χημικές μεθόδους· τα μίγματα δεν έχουν καθορισμένη αλλά μεταβλητή σύσταση· και οι χημικές ενώσεις έχουν καθορισμένες και όχι μεταβλητές φυσικές σταθερές, σε αντίθεση με τα μίγματα.

Ερώτηση 7 — Διαχωρισμός συγκεκριμένων μιγμάτων

Ερώτηση: Να αναφέρετε πώς είναι δυνατό να διαχωριστεί στα συστατικά του (α) ένα μίγμα νερού και αλατιού (β) το πετρέλαιο (γ) άμμος με νερό.

Απάντηση:

• Οι απαντήσεις

  Μίγμα	Μέθοδος	Τεκμηρίωση
  (α) Νερό και αλάτι	Εξάτμιση	εφαρμόζεται συνήθως για το διαχωρισμό και την παραλαβή κάποιου στερεού συστατικού που είναι διαλυμένο σε ένα υγρό· γίνεται με θέρμανση και το στερεό που μένει, όταν εξατμιστεί όλο το υγρό, ονομάζεται στερεό υπόλειμμα (σελ. 17)
  (β) Το πετρέλαιο	Κλασματική απόσταξη	για δύσκολους διαχωρισμούς μιγμάτων με περισσότερα συστατικά χρησιμοποιείται η κλασματική απόσταξη· με κλασματική απόσταξη μπορεί να διαχωριστεί το πετρέλαιο στα επιμέρους συστατικά του (σελ. 19)
  (γ) Άμμος με νερό	Διήθηση	χρησιμοποιείται για το διαχωρισμό μιγμάτων που αποτελούνται από μια στερεή ουσία που αιωρείται μέσα σε ένα υγρό και καθιζάνει δύσκολα· το στερεό αδυνατεί να περάσει μέσα από τους πόρους του φίλτρου (ηθμού) και συγκρατείται απ' αυτόν, ενώ το υγρό διαπερνά τον ηθμό (διήθημα) (σελ. 18)

  Το γενικό πλαίσιο (σελ. 16): για τους διάφορους διαχωρισμούς έχουν επινοηθεί και εφαρμόζονται αντίστοιχες τεχνικές· η εξάτμιση, το κοσκίνισμα, η διήθηση, η φυγοκέντρηση, η εκχύλιση, η απόσταξη και η χρωματογραφία είναι μερικές απ' αυτές, οι οποίες χρησιμοποιούνται και στην τεχνολογία των υλικών Αισθητικής-Κομμωτικής.

  Εναλλακτικά για την άμμο (σελ. 18): αν η άμμος καθιζάνει εύκολα, αρκεί η απόχυση· και στην περίπτωση που ένα στερεό δεν μπορεί να διαχωριστεί από ένα υγρό με διήθηση, χρησιμοποιείται… η φυγόκεντρος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Το μίγμα νερού και αλατιού διαχωρίζεται με εξάτμιση, μέθοδο που εφαρμόζεται για την παραλαβή στερεού συστατικού διαλυμένου σε υγρό: με θέρμανση εξατμίζεται όλο το υγρό και μένει το στερεό υπόλειμμα, δηλαδή το αλάτι. Το πετρέλαιο διαχωρίζεται με κλασματική απόσταξη, που χρησιμοποιείται για δύσκολους διαχωρισμούς μιγμάτων με περισσότερα συστατικά. Και το μίγμα άμμου με νερό διαχωρίζεται με διήθηση, όπου η άμμος συγκρατείται από τους πόρους του ηθμού, ενώ το νερό τον διαπερνά ως διήθημα· εναλλακτικά, επειδή η άμμος καθιζάνει εύκολα, μπορεί να γίνει και απόχυση.

Ερώτηση 8 — Αναγνώριση εργαστηριακού εξοπλισμού και μεθόδων

Ερώτηση: Για κάθε ένα από τα παρακάτω σχεδιαγράμματα, χρησιμοποιήστε τις λέξεις από το κουτί για να: (α) επισημάνετε τον εργαστηριακό εξοπλισμό και τις συσκευές, (β) γράψετε την μέθοδο διαχωρισμού κάτω από κάθε διάγραμμα.

Απάντηση:

• Οι λέξεις του κουτιού: Ποτήρι ζέσεως, Λύχνος υγραερίου, Κωνική φιάλη, Κρύσταλλοι, Απόσταξη, Πιάτο εξάτμισης, Διήθηση, Διηθητικό χωνί, Διηθητικό χαρτί, Απόχυση, Κοσκίνιση, Εξάτμιση, Χρωματογραφία. Από αυτές, οι Απόσταξη, Διήθηση, Απόχυση, Κοσκίνιση, Εξάτμιση, Χρωματογραφία είναι μέθοδοι διαχωρισμού — μία για καθένα από τα έξι σχεδιαγράμματα· οι υπόλοιπες είναι εργαστηριακός εξοπλισμός (και οι κρύσταλλοι, το στερεό που μένει).

• Τα έξι σχεδιαγράμματα (σελ. 22, από αριστερά προς τα δεξιά, πάνω και κάτω σειρά)

  Σχεδιάγραμμα	(α) Εξοπλισμός / επισημάνσεις	(β) Μέθοδος
  1ο πάνω: κόσκινο από το οποίο πέφτουν κόκκοι	κόσκινο, κόκκοι που περνούν από τις οπές	Κοσκίνιση
  2ο πάνω: χωνί μέσα σε φιάλη	διηθητικό χωνί, διηθητικό χαρτί, κωνική φιάλη (συλλέγει το διήθημα)	Διήθηση
  3ο πάνω: δοχείο πάνω σε τρίποδα που θερμαίνεται	πιάτο εξάτμισης, λύχνος υγραερίου, κρύσταλλοι (στερεό υπόλειμμα)	Εξάτμιση
  1ο κάτω: λωρίδα χαρτιού κρεμασμένη μέσα σε ποτήρι με διαλύτη	ποτήρι ζέσεως	Χρωματογραφία
  2ο κάτω: υγρό που χύνεται από ένα ποτήρι σε άλλο, ενώ το στερεό μένει στο πρώτο	ποτήρι ζέσεως (δύο)	Απόχυση
  3ο κάτω: φιάλη που θερμαίνεται, σωλήνας και δοχείο συλλογής	κωνική φιάλη, λύχνος υγραερίου, ποτήρι ζέσεως με το δοχείο συλλογής	Απόσταξη

• Η τεκμηρίωση από τη θεωρία

  Μέθοδος	Τι λέει το βιβλίο
  Κοσκίνιση	γίνεται διαδοχική κοσκίνιση με κόσκινα διαφορετικών οπών μικρότερου μεγέθους (σελ. 17)
  Διήθηση	το στερεό αδυνατεί να περάσει μέσα από τους πόρους του φίλτρου (ηθμού) και συγκρατείται απ' αυτόν, ενώ το υγρό διαπερνά τον ηθμό (διήθημα) (σελ. 17)
  Εξάτμιση	γίνεται με θέρμανση και το στερεό που μένει, όταν εξατμιστεί όλο το υγρό, ονομάζεται στερεό υπόλειμμα (σελ. 17)
  Χρωματογραφία	η μέθοδος στηρίζεται στη διαφορετική ικανότητα προσρόφησης των διαφόρων ουσιών πάνω σε άλλες ουσίες (σελ. 19)
  Απόχυση	με απόχυση γίνεται ο τελικός διαχωρισμός, όταν το στερεό έχει καθιζάνει στον πυθμένα (σελ. 18)
  Απόσταξη	το μίγμα θερμαίνεται και το πιο πτητικό συστατικό απομακρύνεται πρώτο· κατόπιν υγροποιείται με ψύξη και συλλέγεται (σελ. 19)

Σύνοψη: (ενδεικτική) Στα έξι σχεδιαγράμματα, από αριστερά προς τα δεξιά, αντιστοιχούν: στο πρώτο της πάνω σειράς η κοσκίνιση· στο δεύτερο η διήθηση, με διηθητικό χωνί, διηθητικό χαρτί και κωνική φιάλη που συλλέγει το διήθημα· στο τρίτο η εξάτμιση, με πιάτο εξάτμισης, λύχνο υγραερίου και κρυστάλλους ως στερεό υπόλειμμα. Στην κάτω σειρά, στο πρώτο η χρωματογραφία, με λωρίδα χαρτιού μέσα σε ποτήρι ζέσεως· στο δεύτερο η απόχυση, όπου το υγρό χύνεται από ένα ποτήρι ζέσεως σε άλλο· και στο τρίτο η απόσταξη, με κωνική φιάλη που θερμαίνεται με λύχνο υγραερίου και δοχείο συλλογής του αποστάγματος.