Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 6 (1-5) (σελ. 84-85) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ – ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 6 (1-5)

Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 6 — οι αλκοόλες των υλικών Αισθητικής-Κομμωτικής, οι δύο εμπορικές μορφές της αιθανόλης, οι ιδιότητες των οργανικών οξέων σε σύγκριση με τα ανόργανα, ο σχηματισμός και ο ρόλος των εστέρων, και η αντιστοίχιση ουσιών με προϊόντα.

Ερώτηση 1 — Οι αλκοόλες των υλικών Αισθητικής-Κομμωτικής

Ερώτηση: Ποιες αλκοόλες χρησιμοποιούνται ευρέως ως υλικά Αισθητικής και Κομμωτικής;

Απάντηση:

• Η απάντηση (Ανακεφαλαίωση, σελ. 84): αλκοόλες που χρησιμοποιούνται ευρέως στην τεχνολογία προϊόντων Αισθητικής και Κομμωτικής είναι η αιθανόλη, η ισοπροπανόλη και η γλυκερίνη.

  Το γενικό πλαίσιο (σελ. 78): οι αλκοόλες είναι κατηγορία οργανικών ενώσεων (ομόλογη σειρά), με χαρακτηριστική ομάδα το υδροξύλιο (ΟΗ)· οι αλκοόλες είναι γνωστές για τις διαλυτικές και αντισηπτικές ιδιότητές τους· και αλκοόλες που χρησιμοποιούνται ως πρώτες ύλες στην παραγωγή προϊόντων Αισθητικής και Κομμωτικής είναι η αιθανόλη (Ethanol), η ισοπροπυλική αλκοόλη (Isopropyl Alcohol), η γλυκερίνη (Glycerin), η βουτυλενογλυκόλη.

  Οι τρεις βασικές | Αλκοόλη | Ιδιότητες | Χρήσεις | |---|---|---| | Αιθανόλη (αιθυλική αλκοόλη, οινόπνευμα, CH3CH2OH) | διαυγές, άχρωμο, εύφλεκτο υγρό· αναμιγνύεται με το νερό σε οποιαδήποτε αναλογία· πτητική | προϊόντα καθαρισμού του δέρματος, των βλεννογόνων και των τριχών (αφρόλουτρα, στοματοπλύματα, σαμπουάν, κρέμες ξυρίσματος), κρέμες προστασίας, στυπτικές λοσιόν… προϊόντα για αρωματισμό (κολόνιες…) (σελ. 79) | | Ισοπροπανόλη (Isopropyl Alcohol, ΙΡΑ) | άχρωμο, πτητικό υγρό· γενικά δεν είναι τοξική | ως διαλύτης σε ρητίνες, λάκες, αιθέρια έλαια, τονωτικά μαλλιών· για τις αντισηπτικές ιδιότητές της σε προϊόντα αδυνατίσματος (μασάζ), λοσιόν για μετά το ξύρισμα, λοσιόν για τα χέρια, αντηλιακά (σελ. 79) | | Γλυκερίνη (γλυκερόλη, Glycerin) | παχύρρευστο, άχρωμο, άοσμο, υγρό σιρόπι γλυκιάς γεύσης· αναμιγνύεται με το νερό και την αλκοόλη, ενώ είναι αδιάλυτη στα έλαια· παράγεται ως παραπροϊόν της παρασκευής σαπουνιών | ανήκει στις διυγραντικές ουσίες· κρέμες και λοσιόν για ενυδάτωση, μάσκες προσώπου, make up, ρουζ, κραγιόν, hair sprays, λευκαντικές κρέμες και «τονωτικές» λοσιόν (σελ. 80) |

  Και μια επιφύλαξη για τη γλυκερίνη (σελ. 80): σε χαμηλή σχετική υγρασία, συχνή στο δικό μας κλίμα, η γλυκερίνη προσροφά το νερό περισσότερο από τις κατώτερες στιβάδες του δέρματος και λιγότερο από την ατμόσφαιρα, με αποτέλεσμα, μετά την εξάτμισή της, να αφήνει ένα αίσθημα ξηρότητας.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι αλκοόλες που χρησιμοποιούνται ευρέως ως υλικά Αισθητικής και Κομμωτικής είναι η αιθανόλη, η ισοπροπανόλη και η γλυκερίνη. Η αιθανόλη είναι διαυγές, άχρωμο και εύφλεκτο υγρό που αναμιγνύεται με το νερό σε οποιαδήποτε αναλογία και περιέχεται σε προϊόντα καθαρισμού του δέρματος και των τριχών, σε στυπτικές λοσιόν και σε προϊόντα αρωματισμού. Η ισοπροπανόλη είναι άχρωμο πτητικό υγρό που χρησιμοποιείται κυρίως ως διαλύτης και ως συντηρητικό, ενώ για τις αντισηπτικές της ιδιότητες περιέχεται σε προϊόντα μασάζ και σε λοσιόν. Και η γλυκερίνη ανήκει στις διυγραντικές ουσίες, παράγεται ως παραπροϊόν της σαπωνοποίησης και περιέχεται σε κρέμες ενυδάτωσης, μάσκες προσώπου και προϊόντα μακιγιάζ. Στη σειρά αυτή προστίθεται και η βουτυλενογλυκόλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οι μορφές της αιθανόλης στο εμπόριο

Ερώτηση: Σε ποιες μορφές κυκλοφορεί η αιθανόλη στο εμπόριο; Ποια μορφή χρησιμοποιείται στα καλλυντικά;

Απάντηση:

• Οι δύο μορφές (σελ. 78-79): στο εμπόριο η αιθανόλη κυκλοφορεί σε δύο μορφές: | Μορφή | Περιγραφή | Καλλυντικά; | |---|---|---| | (α) Το λευκό οινόπνευμα 95° | χρησιμοποιείται κυρίως στην ποτοποιία και στην παραγωγή καλλυντικών (Μετουσιωμένη Αλκοόλη, Alcohol Denat.) | ΝΑΙ | | (β) Το μπλε (φωτιστικό) οινόπνευμα | περιέχει επιπλέον χρώμα και μικρή ποσότητα μεθανόλης | ΟΧΙ — είναι ακατάλληλο για ποτά και καλλυντικά |

  Η απάντηση στο δεύτερο ερώτημα: στα καλλυντικά χρησιμοποιείται το λευκό οινόπνευμα 95°, που στις ετικέτες των προϊόντων εμφανίζεται ως Μετουσιωμένη Αλκοόλη (Alcohol Denat.).

  Γιατί το μπλε είναι ακατάλληλο: γιατί περιέχει… μικρή ποσότητα μεθανόλης — και η μεθανόλη είναι τοξική — καθώς και χρώμα.

  Πού την βρίσκουμε (σελ. 79): πολλά καλλυντικά προϊόντα περιέχουν σε μεγάλο ποσοστό αιθανόλη· ιδιαίτερα περιέχεται σε προϊόντα καθαρισμού του δέρματος, των βλεννογόνων και των τριχών (αφρόλουτρα, στοματοπλύματα, σαμπουάν, κρέμες ξυρίσματος), κρέμες προστασίας, στυπτικές λοσιόν, λοσιόν για μετά την έκθεση στον ήλιο, τονωτικά μαλλιών, ψεκαστικά διαλύματα για μετά το χτένισμα, προϊόντα για αρωματισμό (κολόνιες, λοσιόν για χρήση μετά το ξύρισμα, προεμποτισμένος χάρτης, αποσμητικά), προϊόντα για την απομάκρυνση βερνικιού νυχιών.

  Και η μέτρηση της περιεκτικότητας (σελ. 78): η ποσότητα της αιθανόλης στα αλκοολικά διαλύματα εκφράζεται με τους αλκοολικούς βαθμούς — δηλαδή τα mL καθαρής αιθανόλης σε 100 mL διαλύματος (κεφ. 2).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αιθανόλη κυκλοφορεί στο εμπόριο σε δύο μορφές. Η πρώτη είναι το λευκό οινόπνευμα των 95 βαθμών, που χρησιμοποιείται κυρίως στην ποτοποιία και στην παραγωγή καλλυντικών και αναγράφεται στις ετικέτες ως Μετουσιωμένη Αλκοόλη ή Alcohol Denat. Η δεύτερη είναι το μπλε ή φωτιστικό οινόπνευμα, που περιέχει επιπλέον χρώμα και μικρή ποσότητα μεθανόλης και είναι ακατάλληλο τόσο για ποτά όσο και για καλλυντικά. Στα καλλυντικά χρησιμοποιείται συνεπώς μόνο η πρώτη μορφή, δηλαδή το λευκό οινόπνευμα 95 βαθμών.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Οι ιδιότητες των οργανικών οξέων

Ερώτηση: Ποιες οι ιδιότητες των οργανικών οξέων; Σε τι διαφέρουν από τα ανόργανα οξέα;

Απάντηση:

• Οι ιδιότητες και η διαφορά (σελ. 81): τα οργανικά οξέα έχουν όλες τις ιδιότητες των ανόργανων οξέων, δηλ. αλλάζουν το χρώμα των δεικτών, αντιδρούν με βάσεις και σχηματίζουν άλατα κλπ., με τη διαφορά ότι τα οξέα αυτά εμφανίζονται ασθενέστερα σε σχέση με τα ανόργανα οξέα. | | Οργανικά οξέα | Ανόργανα οξέα | |---|---|---| | Ιδιότητες | αλλάζουν το χρώμα των δεικτών, αντιδρούν με βάσεις και σχηματίζουν άλατα | οι ίδιες | | Ισχύς | ασθενέστερα | ισχυρότερα |

  Η κατάταξή τους (σελ. 81): τα οργανικά οξέα διακρίνονται, ανάλογα με το είδος των χημικών δεσμών ανάμεσα στα άτομα C, σε κορεσμένα και ακόρεστα και, ανάλογα με τον αριθμό των καρβοξυλίων (-COOH), σε μονοκαρβονικά και πολυκαρβονικά.

  Τα κυριότερα (σελ. 81): το οξικό, το ελαϊκό, το παλμιτικό, το στεατικό, το κιτρικό, το θειογλυκολικό οξύ, το γαλακτικό οξύ κ.ά. | Οξύ | Χρήση στα υλικά Αισθητικής-Κομμωτικής | |---|---| | Οξικό | το κοινό ξύδι περιέχει περίπου 4-6% οξικό οξύ· τριχοβαφές, σαμπουάν, κρέμες ξεβγάλματος μαλλιών (μέσο εξουδετέρωσης), λοσιόν χεριών και λευκαντικές κρέμες | | Παλμιτικό, ελαϊκό, στεατικό | τα άλατα του στεατικού και παλμιτικού οξέος με Να+ ή Κ+ αποτελούν τα σαπούνια· βάση για κρέμες (γαλακτωματοποιητές) και σαμπουάν· μίγμα στεατικού και παλμιτικού = στεαρίνη για τα στεατικά κεριά | | Κιτρικό | πολύ διαδεδομένη συντηρητική ουσία· μέσο ρύθμισης του pH και χηλικός παράγοντας (δεσμεύει τα ιόντα ασβεστίου στο σκληρό νερό) | | Θειογλυκολικό | αναγωγικός παράγοντας… με ευρεία χρήση στη βοστρύχωση (περμανάντ) ή το ίσιωμα των μαλλιών (συγκεντρώσεις 7-11%, pH 9,3-9,5) | | α-Υδροξυοξέα (AHAs) | «οξέα φρούτων»: το γλυκολικό, το γαλακτικό, το μηλικό και το ταρταρικό οξύ· βελτιώνουν το ξηρό δέρμα, τη γερασμένη τραχιά επιδερμίδα, τις επιφανειακές ρυτίδες |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα οργανικά οξέα έχουν όλες τις ιδιότητες των ανόργανων οξέων, δηλαδή αλλάζουν το χρώμα των δεικτών, αντιδρούν με βάσεις και σχηματίζουν άλατα. Διαφέρουν όμως στο ότι εμφανίζονται ασθενέστερα σε σχέση με τα ανόργανα οξέα. Διακρίνονται, ανάλογα με το είδος των δεσμών ανάμεσα στα άτομα του άνθρακα, σε κορεσμένα και ακόρεστα, και ανάλογα με τον αριθμό των καρβοξυλίων τους σε μονοκαρβονικά και πολυκαρβονικά. Τα κυριότερα από αυτά είναι το οξικό, το ελαϊκό, το παλμιτικό, το στεατικό, το κιτρικό, το θειογλυκολικό και το γαλακτικό οξύ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Ο σχηματισμός και ο ρόλος των εστέρων

Ερώτηση: Πως προκύπτουν οι εστέρες; Ποιος ο ρόλος τους ως υλικά στα προϊόντα Αισθητικής και Κομμωτικής;

Απάντηση:

• Πώς προκύπτουν (σελ. 83): είναι ενώσεις που προκύπτουν από την αντίδραση ενός οργανικού οξέος με μια αλκοόλη.

  Οι δύο κατηγορίες τους | Κατηγορία | Τι είναι | Ιδιότητες | |---|---|---| | Οι εστέρες των κατώτερων και μέσων οξέων (με λίγα άτομα άνθρακα) με μέσες αλκοόλες | τα τεχνητά αιθέρια έλαια (εσάνς, essence) | ελαιώδη υγρά με ευχάριστη οσμή· χρησιμοποιούνται στον αρωματισμό καλλυντικών προϊόντων σε αντικατάσταση των φυσικών αιθέριων ελαίων | | Οι εστέρες των ανώτερων οξέων με ανώτερες αλκοόλες | οι διάφοροι κηροί (waxes), που υπάρχουν στο φυτικό και ζωικό βασίλειο (beeswax: κερί μέλισσας, karnauba wax) | στερεά, άοσμα ή με ασθενή οσμή |

  Ο ρόλος τους (σελ. 83): χρησιμοποιούνται ευρύτατα στη βιομηχανία των καλλυντικών | Ρόλος | |---| | ως λιπαρά συστατικά | | ως γαλακτωματοποιητές | | ως μαλακτικά συστατικά | | ως πλαστικοποιητικοί παράγοντες |

  Και η Ανακεφαλαίωση (σελ. 84): οι εστέρες προκύπτουν με αντίδραση οξέων με αλκοόλες και χρησιμοποιούνται στα καλλυντικά ως λιπαρά συστατικά, ως γαλακτωματοποιητές, ως μαλακτικές ουσίες και πλαστικοποιητικοί παράγοντες· τα αιθέρια έλαια και οι κηροί αποτελούνται βασικά από εστέρες.

  Η κατάταξη των οξέων (σελ. 83): μέλη ομόλογων σειρών και αριθμός ατόμων άνθρακα C που μπορεί να περιέχουν: κατώτερα: μέχρι 5 C· μεσαία: από 5 έως 10 C· ανώτερα: πάνω από 10 C.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι εστέρες προκύπτουν από την αντίδραση ενός οργανικού οξέος με μια αλκοόλη. Διακρίνονται σε δύο κατηγορίες. Οι εστέρες των κατώτερων και μέσων οξέων με μέσες αλκοόλες είναι τα τεχνητά αιθέρια έλαια, οι εσάνς, ελαιώδη υγρά με ευχάριστη οσμή που χρησιμοποιούνται στον αρωματισμό των καλλυντικών σε αντικατάσταση των φυσικών αιθέριων ελαίων. Και οι εστέρες των ανώτερων οξέων με ανώτερες αλκοόλες είναι στερεά, άοσμα ή με ασθενή οσμή, και αποτελούν τους διάφορους κηρούς, όπως το κερί της μέλισσας και το karnauba wax. Ο ρόλος τους στα προϊόντα Αισθητικής και Κομμωτικής είναι πολλαπλός, αφού χρησιμοποιούνται ως λιπαρά συστατικά, ως γαλακτωματοποιητές, ως μαλακτικά συστατικά και ως πλαστικοποιητικοί παράγοντες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Αντιστοίχιση ουσιών και προϊόντων

Ερώτηση: Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με τα αντίστοιχα της στήλης Β:

Απάντηση:

• Οι αντιστοιχίσεις | Α (ουσία) | → | Β (προϊόν) | Τεκμηρίωση | |---|---|---|---| | Εστέρας | → | Εσάνς | οι εστέρες των κατώτερων και μέσων οξέων… με μέσες αλκοόλες είναι τα τεχνητά αιθέρια έλαια (εσάνς, essence) (σελ. 83) | | Α-υδροξυοξέα | → | Κρέμα ενυδατική | τα ΑΗΑ βελτιώνουν το ξηρό δέρμα, τη γερασμένη τραχιά επιδερμίδα, τις επιφανειακές ρυτίδες· κυκλοφορούν στο εμπόριο με μορφή διαλύματος, λοσιόν, κρέμας ή γέλης (gel) (σελ. 82-83) | | Θειογλυκολικό οξύ | → | Λοσιόν περμανάντ | είναι αναγωγικός παράγοντας… με ευρεία χρήση στη βοστρύχωση (περμανάντ)· στις λοσιόν περμανάντ χρησιμοποιούνται συνήθως άλατα του θειογλυκολικού οξέος (θειογλυκολικό αμμώνιο) (σελ. 82) | | Γλυκερίνη | → | Λευκαντική κρέμα | περιέχεται σε πάρα πολλά προϊόντα Αισθητικής-Κομμωτικής: κρέμες και λοσιόν για ενυδάτωση, μάσκες προσώπου, make up, ρουζ, κραγιόν, hair sprays, λευκαντικές κρέμες και «τονωτικές» λοσιόν (σελ. 80) | | Αιθανόλη | → | Κολώνια | περιέχεται σε… προϊόντα για αρωματισμό (κολόνιες, λοσιόν για χρήση μετά το ξύρισμα, προεμποτισμένος χάρτης, αποσμητικά) (σελ. 79) |

  Η λογική της αντιστοίχισης: κάθε ουσία πηγαίνει στο προϊόν όπου παίζει τον χαρακτηριστικό της ρόλο — ο εστέρας ως άρωμα (εσάνς), τα ΑΗΑ ως ουσίες φροντίδας του δέρματος (ενυδατική κρέμα), το θειογλυκολικό ως αναγωγικό της βοστρύχωσης (λοσιόν περμανάντ), η γλυκερίνη ως διυγραντικό συστατικό (λευκαντική κρέμα) και η αιθανόλη ως διαλύτης του αρώματος (κολώνια).

  Πρόσεξε την παγίδα: τόσο ο εστέρας όσο και η αιθανόλη σχετίζονται με τον αρωματισμό — ο εστέρας όμως είναι το άρωμα (εσάνς), ενώ η αιθανόλη είναι ο διαλύτης μέσα στον οποίο διαλύεται το άρωμα στην κολώνια.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο εστέρας αντιστοιχεί στην εσάνς, αφού οι εστέρες των κατώτερων και μέσων οξέων με μέσες αλκοόλες είναι ακριβώς τα τεχνητά αιθέρια έλαια. Τα α-υδροξυοξέα στην ενυδατική κρέμα, γιατί βελτιώνουν το ξηρό δέρμα και κυκλοφορούν και σε μορφή κρέμας. Το θειογλυκολικό οξύ στη λοσιόν περμανάντ, ως αναγωγικός παράγοντας της βοστρύχωσης. Η γλυκερίνη στη λευκαντική κρέμα, όπου περιέχεται ως διυγραντική ουσία. Και η αιθανόλη στην κολώνια, ως διαλύτης των προϊόντων αρωματισμού. Προσοχή χρειάζεται στο ζεύγος εστέρα και αιθανόλης, γιατί και τα δύο σχετίζονται με τον αρωματισμό: ο εστέρας όμως είναι το ίδιο το άρωμα, ενώ η αιθανόλη ο διαλύτης του.

Κριτήρια αξιολόγησης: