Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 14 (1-5) (σελ. 172-173) – ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ ΥΛΙΚΩΝ ΑΙΣΘΗΤΙΚΗΣ – ΚΟΜΜΩΤΙΚΗΣ Γ΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις ερωτήσεων-ασκήσεων κεφ. 14 (1-5)

Πλήρεις λύσεις των 5 ερωτήσεων του κεφαλαίου 14 — οι προτάσεις Σωστού-Λάθους για τις βαφές και τις χρωστικές, οι φυσικές βαφές και οι χρωστικές τους, τα συστατικά και ο μηχανισμός της μόνιμης βαφής, η αντιστοίχιση των ειδών βαφής με τα χαρακτηριστικά τους, και τα πληρωτικά με τους τονιστές χρώματος.

Ερώτηση 1 — Σωστό ή λάθος — βαφές και χρωστικές

Ερώτηση: Συμπληρώστε με σωστό (Σ) ή λάθος (Λ) τις παρακάτω προτάσεις. Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Απάντηση:

• Οι απαντήσεις | Πρόταση | Σ/Λ | Δικαιολόγηση | |---|---|---| | (α) Οι μόνιμες βαφές διαρκούν 4 έως 6 λουσίματα. | Λ | οι μόνιμες βαφές δεν μετριούνται σε λουσίματα — χρησιμοποιείται συνήθως όταν είναι επιθυμητή η ολική αλλαγή χρώματος (σελ. 169) και το χρώμα δημιουργείται μέσα στην τρίχα με αντιδράσεις οξείδωσης· σε λουσίματα μετριούνται οι ημιμόνιμες: είναι βαφές που διαρκούν τουλάχιστον τρία λουσίματα (σελ. 168) | | (β) Οι προσωρινές βαφές περιέχουν χρωστικές ουσίες με μεγάλα μόρια. | Σ | οι χρωστικές ουσίες που περιέχονται στις προσωρινές βαφές αποτελούνται από μεγάλα μόρια που δεν μπορούν να εισχωρήσουν στον φλοιό της τρίχας και παραμένουν στο περιτρίχιο (σελ. 168) | | (γ) Όσο περισσότερη ευμελανίνη περιέχεται, τόσο πιο ανοιχτόχρωμα είναι τα μαλλιά. | Λ | ακριβώς το αντίθετο: η ευμελανίνη (σκούρα) και η φαιομελανίνη (ανοιχτόχρωμη)… όσο περισσότερη είναι η ευμελανίνη τόσο πιο σκούρα είναι τα μαλλιά και το αντίθετο (σελ. 167) | | (δ) Τα αζωχρώματα είναι οργανικές χρωστικές. | Σ | οργανικές χρωστικές: το χρώμα τους οφείλεται σε μια χαρακτηριστική χρωμοφόρο ομάδα που υπάρχει στο μόριό τους (π.χ. -Ν=Ν-: διαζωομάδα στα αζωχρώματα) (σελ. 167) | | (ε) Οι νιτροβαφές ανήκουν στις ημιμόνιμες βαφές. | Σ | σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν οι νιτροβαφές με χαρακτηριστική χρωμοφόρο ομάδα τη νιτρο-ομάδα (-ΝΟ2) (σελ. 169) |

  Το μέγεθος των μορίων ως κλειδί | Βαφή | Μόρια | Πού φτάνουν | Διάρκεια | |---|---|---|---| | Προσωρινές | μεγάλα | παραμένουν στο περιτρίχιο | αφαιρούνται εύκολα με το πρώτο λούσιμο | | Ημιμόνιμες | μικρά | διαπερνούν το περιτρίχιο χωρίς να το αποδιοργανώσουν και… εισέρχονται στο φλοιό | τουλάχιστον τρία λουσίματα | | Μόνιμες | άχρωμες οξειδωτικές χρωστικές που χρωματίζονται μέσα στην τρίχα | στον φλοιό, με αποδιοργάνωση του περιτριχίου από την αμμωνία | μόνιμη χρώση |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωστές είναι οι προτάσεις β, δ και ε. Οι προσωρινές βαφές περιέχουν πράγματι χρωστικές με μεγάλα μόρια, που δεν μπορούν να εισχωρήσουν στον φλοιό και παραμένουν στο περιτρίχιο. Τα αζωχρώματα είναι πράγματι οργανικές χρωστικές, με χρωμοφόρο ομάδα τη διαζωομάδα. Και οι νιτροβαφές ανήκουν πράγματι στις ημιμόνιμες βαφές. Λανθασμένες είναι οι α και γ. Σε λουσίματα μετριούνται οι ημιμόνιμες βαφές, που διαρκούν τουλάχιστον τρία, ενώ οι μόνιμες δίνουν χρώμα που δημιουργείται μέσα στην τρίχα με αντιδράσεις οξείδωσης. Και όσο περισσότερη ευμελανίνη περιέχεται, τόσο πιο σκούρα και όχι πιο ανοιχτόχρωμα είναι τα μαλλιά, αφού η ευμελανίνη είναι η σκούρα χρωστική και η φαιομελανίνη η ανοιχτόχρωμη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 2 — Οι φυσικές βαφές

Ερώτηση: Ποιες φυσικές βαφές γνωρίζετε; Ποιες χρωστικές περιέχουν;

Απάντηση:

• Οι δύο πιο συνηθισμένες (σελ. 170): οι πιο συνηθισμένες βαφές αυτής της κατηγορίας είναι η βαφή χέννας (Henna) και το χαμομήλι (Matricaria Chamomilla). | Φυσική βαφή | Προέλευση | Χρωστική | Αποτέλεσμα | |---|---|---|---| | Χέννα (Henna) | προέρχεται από αποξηραμένα και κονιοποιημένα φύλλα των φυτών του γένους Lawsonia | η χρωστική της χέννας (lawsone) (σελ. 168) | δίνει κιτρινικόκκινες αποχρώσεις στα μαλλιά | | Χαμομήλι (Matricaria Chamomilla) | εκχύλισμα χαμομηλιού | οι χρωστικές που περιέχονται στο χαμομήλι (απιγενίνη) (σελ. 168) | δίνει ένα κίτρινο χρώμα και χρησιμοποιείται συνήθως για πιο ανοιχτές αποχρώσεις στα καστανά μαλλιά |

  Πού ανήκουν οι χρωστικές τους (σελ. 168): στις φυσικές χρωστικές — είναι φυτικής ή ζωικής προέλευσης· παράδειγμα αποτελεί η χρωστική της χέννας (lawsone) και οι χρωστικές που περιέχονται στο χαμομήλι (απιγενίνη).

  Η σημερινή τους θέση (σελ. 168): χρησιμοποιήθηκαν πολύ κατά το παρελθόν αλλά έχουν αντικατασταθεί σήμερα από τις διάφορες οργανικές και ανόργανες χρωστικές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι πιο συνηθισμένες φυσικές βαφές είναι η χέννα και το χαμομήλι. Η χέννα προέρχεται από αποξηραμένα και κονιοποιημένα φύλλα των φυτών του γένους Lawsonia, περιέχει τη χρωστική lawsone και δίνει κιτρινικόκκινες αποχρώσεις στα μαλλιά. Το χαμομήλι περιέχει την απιγενίνη, ενώ το εκχύλισμά του δίνει κίτρινο χρώμα και χρησιμοποιείται συνήθως για πιο ανοιχτές αποχρώσεις στα καστανά μαλλιά. Και οι δύο χρωστικές ανήκουν στις φυσικές χρωστικές, που είναι φυτικής ή ζωικής προέλευσης και χρησιμοποιήθηκαν πολύ στο παρελθόν, έχουν όμως αντικατασταθεί σήμερα από τις οργανικές και τις ανόργανες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 3 — Τα συστατικά και η δράση της μόνιμης βαφής

Ερώτηση: Τι συστατικά περιέχει μια μόνιμη βαφή; Πως επιτυγχάνεται η μόνιμη χρώση των μαλλιών;

Απάντηση:

• Τα συστατικά (σελ. 169) | Συστατικό | Ρόλος | |---|---| | οξειδωτικές χρωστικές (ανήκουν στις οργανικές χρωστικές) | είναι ουσίες άχρωμες κατά τη στιγμή της εφαρμογής και μετατρέπονται σε χρωματισμένες πάνω στα μαλλιά σαν αποτέλεσμα χημικών αντιδράσεων | | οξυζενέ (σε ξεχωριστό περιέκτη) | οξειδωτικός παράγοντας και αποχρωματισμός της μελανίνης | | αμμωνία | αλκαλικό περιβάλλον |

  Πώς επιτυγχάνεται η μόνιμη χρώση (σελ. 169): οι αντιδράσεις αυτές είναι αντιδράσεις οξείδωσης και γίνονται με την επίδραση ενός οξειδωτικού παράγοντα, που συνήθως είναι το οξυζενέ, παρουσία αμμωνίας (αλκαλικό περιβάλλον)· το οξυζενέ δεν χρησιμοποιείται μόνο ως οξειδωτικός παράγοντας αλλά και για να αποχρωματίσει μερικώς τη μελανίνη ώστε να είναι εφικτή η νέα χρώση των μαλλιών. | Βήμα | Τι συμβαίνει | |---|---| | 1 | η αμμωνία δημιουργεί αλκαλικό περιβάλλον και αποδιοργανώνει το περιτρίχιο, ώστε να εισχωρήσουν οι χρωστικές | | 2 | το οξυζενέ αποχρωματίζει μερικώς τη μελανίνη — τα έγχρωμα κοκκία μελανίνης μετατρέπονται σε κάποιο βαθμό σε άχρωμα υποστρώματα (σελ. 170) | | 3 | το οξυζενέ οξειδώνει τις άχρωμες χρωστικές μέσα στην τρίχα και αυτές χρωματίζονται | | 4 | τα σχηματισμένα έγχρωμα μόρια είναι μεγάλα και παγιδεύονται στον φλοιό — γι' αυτό η χρώση είναι μόνιμη |

  Η εφαρμογή (σελ. 169): οι μόνιμες βαφές κυκλοφορούν στο εμπόριο συνήθως σε μορφή κρέμας· στην ίδια συσκευασία και σε ξεχωριστό περιέκτη περιέχεται το διάλυμα του οξυζενέ· η κρέμα βαφής με το οξυζενέ αναμιγνύονται πριν την εφαρμογή· το μίγμα παραμένει στα μαλλιά για 20 έως 40 λεπτά και στη συνέχεια απομακρύνεται με το λούσιμο και τη χρήση κατάλληλου σαμπουάν· έτσι απομακρύνεται και η περίσσεια της χρωστικής που δεν προσροφήθηκε στα μαλλιά καθώς, και η βαφή από το δέρμα της κεφαλής.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Μια μόνιμη βαφή περιέχει οξειδωτικές χρωστικές, οι οποίες ανήκουν στις οργανικές χρωστικές και είναι άχρωμες κατά τη στιγμή της εφαρμογής, καθώς και οξυζενέ σε ξεχωριστό περιέκτη και αμμωνία. Η μόνιμη χρώση επιτυγχάνεται με αντιδράσεις οξείδωσης, οι οποίες γίνονται με την επίδραση του οξυζενέ ως οξειδωτικού παράγοντα και παρουσία αμμωνίας, που δημιουργεί το απαραίτητο αλκαλικό περιβάλλον και αποδιοργανώνει το περιτρίχιο. Το οξυζενέ έχει διπλό ρόλο, αφού εκτός από οξειδωτικός παράγοντας αποχρωματίζει και μερικώς τη μελανίνη, ώστε να είναι εφικτή η νέα χρώση. Στην πράξη η κρέμα βαφής αναμιγνύεται με το οξυζενέ πριν από την εφαρμογή, το μίγμα παραμένει στα μαλλιά για είκοσι έως σαράντα λεπτά και στη συνέχεια απομακρύνεται με το λούσιμο και κατάλληλο σαμπουάν.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 4 — Αντιστοίχιση βαφών

Ερώτηση: Να αντιστοιχίσετε τα στοιχεία της στήλης Α με τα αντίστοιχα της στήλης Β:

Απάντηση:

• Οι αντιστοιχίσεις | Α | → | Β | Τεκμηρίωση | |---|---|---|---| | Φυσική βαφή | → | Χέννα | οι πιο συνηθισμένες βαφές αυτής της κατηγορίας είναι η βαφή χέννας (Henna) και το χαμομήλι (σελ. 170) | | Μόνιμη βαφή | → | Οξυζενέ | οι αντιδράσεις αυτές είναι αντιδράσεις οξείδωσης και γίνονται με την επίδραση ενός οξειδωτικού παράγοντα, που συνήθως είναι το οξυζενέ (σελ. 169) | | Προσωρινή βαφή | → | Βαφή σε σπρέυ | κυκλοφορούν στο εμπόριο σε μορφή λοσιόν, κρέμας, γέλης (gel), αφρού και σπρέυ (σελ. 168)· και στο εμπόριο κυκλοφορούν προσωρινές βαφές για ειδικές περιπτώσεις σε μορφή σπρέι και σε ραβδία ή κραγιόν (π.χ. για τις μεταμφιέσεις στις Αποκριές ή για θεατρικό μακιγιάζ) | | Ημιμόνιμη βαφή | → | Διαρκεί 3 λουσίματα | είναι βαφές που διαρκούν τουλάχιστον τρία λουσίματα (σελ. 168) |

  Η λογική της αντιστοίχισης: κάθε είδος βαφής συνδέεται με το πιο χαρακτηριστικό του γνώρισμα | Είδος | Το διακριτικό γνώρισμα | |---|---| | Φυσική | η πρώτη ύλη (φυτό: χέννα) | | Μόνιμη | το δραστικό μέσο (οξυζενέ — χημική οξείδωση) | | Προσωρινή | η καλλυντικοτεχνική μορφή (σπρέυ που φεύγει με το πρώτο λούσιμο) | | Ημιμόνιμη | η διάρκεια (3 λουσίματα) |

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η φυσική βαφή αντιστοιχεί στη χέννα, που μαζί με το χαμομήλι είναι οι πιο συνηθισμένες βαφές της κατηγορίας. Η μόνιμη βαφή στο οξυζενέ, που είναι ο οξειδωτικός παράγοντας των αντιδράσεων οξείδωσης πάνω στα μαλλιά. Η προσωρινή βαφή στη βαφή σε σπρέυ, μία από τις μορφές με τις οποίες κυκλοφορούν οι προσωρινές βαφές, ιδίως για ειδικές περιπτώσεις όπως οι μεταμφιέσεις ή το θεατρικό μακιγιάζ. Και η ημιμόνιμη βαφή στη διάρκεια των τριών λουσιμάτων, που είναι το χαρακτηριστικό της γνώρισμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

Ερώτηση 5 — Πληρωτικά και τονιστές

Ερώτηση: Τι συστατικά περιέχουν τα πληρωτικά και οι τονιστές χρώματος; Ποιος ο ρόλος τους;

Απάντηση:

• Γιατί χρειάζονται (σελ. 170): κατά τη διαδικασία της εφαρμογής της βαφής στα μαλλιά, το πορώδες της τρίχας βοηθά σ' ένα βαθμό την απορρόφηση της χρωστικής· η διαβάθμιση όμως του πορώδους μπορεί να προκαλέσει ανομοιογένεια στο χρώμα των μαλλιών.

  Τα δύο υλικά (σελ. 171) | Υλικό | Συστατικά | Ρόλος | |---|---|---| | Τα πληρωτικά | περιέχουν πρωτεΐνες, λιπαρές ουσίες και διάφορα υλικά που χρησιμεύουν στη σταθεροποίηση της βαφής | είναι υλικά που βοηθούν στην ομοιογένεια του χρώματος στα μαλλιά· τα υλικά αυτά έχουν την ιδιότητα να διαπερνούν το περιτρίχιο και να «γεμίζουν» τις μικρές οπές που υπάρχουν στην τρίχα | | Οι τονιστές | περιέχουν πιο ήπιες χρωστικές από αυτές των βαφών | μοιάζουν με τις βαφές· ο τονισμός του χρώματος είναι μια τεχνική παρόμοια με τη διαδικασία της μόνιμης βαφής |

  Και η Ανακεφαλαίωση (σελ. 172): τα πληρωτικά είναι υλικά που έχουν σκοπό να βοηθήσουν στην ομοιογένεια του χρώματος στα μαλλιά· οι τονιστές είναι παρόμοιες ουσίες με τις χρωστικές των μόνιμων βαφών.

  Η διαφορά τους με μία φράση: τα πληρωτικά δεν χρωματίζουν — γεμίζουν τις οπές ώστε το χρώμα να πιάσει ομοιόμορφα· οι τονιστές χρωματίζουν, αλλά με πιο ήπιες χρωστικές από τις βαφές.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα πληρωτικά περιέχουν πρωτεΐνες, λιπαρές ουσίες και διάφορα υλικά που χρησιμεύουν στη σταθεροποίηση της βαφής. Ρόλος τους είναι να βοηθούν στην ομοιογένεια του χρώματος στα μαλλιά, αφού έχουν την ιδιότητα να διαπερνούν το περιτρίχιο και να γεμίζουν τις μικρές οπές της τρίχας. Και τούτο γιατί η διαβάθμιση του πορώδους της τρίχας μπορεί να προκαλέσει ανομοιογένεια στο χρώμα. Οι τονιστές πάλι μοιάζουν με τις βαφές, με τη διαφορά ότι περιέχουν πιο ήπιες χρωστικές, ενώ ο τονισμός του χρώματος είναι τεχνική παρόμοια με τη μόνιμη βαφή. Η διαφορά τους είναι λοιπόν ότι τα πληρωτικά δεν χρωματίζουν αλλά προετοιμάζουν την τρίχα, ενώ οι τονιστές χρωματίζουν ήπια.

Κριτήρια αξιολόγησης: