Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (σελ. 151) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8 · Το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (σελ. 151)

Απαντήσεις στις 10 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).

ΑΝΣ

Ερώτηση: 1. Τι είναι το αυτόνομο ή σπλαγχνικό νευρικό σύστημα;

Απάντηση:

• Το μέρος του νευρικού συστήματος που νευρώνει όργανα ακούσιας λειτουργίας: την καρδιά, τους λείους μύες (σπλάγχνων και αγγείων) και τους αδένες. Διακρίνεται σε συμπαθητικό και παρασυμπαθητικό (ανώτατο συντονιστικό: υποθάλαμος).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Νευρώνει όργανα ακούσιας λειτουργίας (καρδιά/λείοι μύες/αδένες).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ακούσια + όργανα.

Ρόλος μοιρών

Ερώτηση: 2. Ποιος ο ρόλος του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος και ποιος του συμπαθητικού συστήματος;

Απάντηση:

• Συμπαθητικό: έχει τον κύριο λόγο σε καταστάσεις έντασης (stress) ή έκτακτης ανάγκης — ενεργοποιεί τον οργανισμό.
• Παρασυμπαθητικό: επαναφέρει τις λειτουργίες του οργανισμού στον φυσιολογικό ρυθμό μετά από καταστάσεις έντασης.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συμπαθητικό=ένταση/ενεργοποίηση· παρασυμπαθητικό=επαναφορά/ηρεμία.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η αντιδιαστολή ρόλων.

Μοίρες

Ερώτηση: 3. Περιγράψτε τις μοίρες του παρασυμπαθητικού και του συμπαθητικού συστήματος.

Απάντηση:

• Κάθε σύστημα έχει κεντρική και περιφερική μοίρα (προγαγγλιακές ίνες → γάγγλια → μεταγαγγλιακές ίνες).
• Παρασυμπαθητικό: κεντρική μοίρα = εγκεφαλική (5 πυρήνες στον μέσο εγκέφαλο, τη γέφυρα και τον προμήκη, π.χ. πυρήνας Edinger-Westphal) και νωτιαία (πυρήνες στα πλάγια κέρατα του 2ου–4ου ιερού νευροτομίου). Περιφερική μοίρα: μακριές προγαγγλιακές ίνες, γάγγλια πολύ κοντά ή πάνω στο τοίχωμα των οργάνων, κοντές μεταγαγγλιακές ίνες· κυριότερο νεύρο το πνευμονογαστρικό.
• Συμπαθητικό: κεντρική μοίρα μόνο στα πλάγια κέρατα του νωτιαίου μυελού (από τον 8ο αυχενικό ως το 2ο–3ο οσφυϊκό νευροτόμιο)· το συμπαθητικό στέλεχος (από τη βάση του κρανίου ως τον κόκκυγα) έχει αυχενική μοίρα (3 γάγγλια), θωρακική (10–11 γάγγλια), οσφυϊκή και ιερή (περίπου 4 γάγγλια η καθεμία). Περιφερική μοίρα: κοντές προγαγγλιακές ίνες → συμπαθητικά γάγγλια σε σειρά σαν αλυσίδα δίπλα στη σπονδυλική στήλη → μεταγαγγλιακές ίνες προς τα εκτελεστικά όργανα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κεντρική και περιφερική μοίρα· παρασυμπ. εγκεφαλική/ιερή+πνευμονογαστρικό, συμπ. νωτιαίο+στέλεχος.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: κεντρική/περιφερική + θέσεις.
• Σημείωση: το βιβλίο ονομάζει «συμπαθητικό στέλεχος» την κεντρική μοίρα του συμπαθητικού· η αλυσίδα των συμπαθητικών γαγγλίων δίπλα στη σπονδυλική στήλη περιγράφεται στην περιφερική μοίρα.

Δράση συμπαθητικού

Ερώτηση: 4. Ποια η δράση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος στην κόρη του οφθαλμού, στα αγγεία και την καρδιά, στο γαστρεντερικό σωλήνα;

Απάντηση:

• Κόρη: διαστολή (μυδρίαση). Καρδιά/αγγεία: αύξηση καρδιακού ρυθμού και αρτηριακής πίεσης. Γαστρεντερικός σωλήνας: ελάττωση του περισταλτισμού.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Κόρη διαστολή, καρδιά ↑ρυθμός/πίεση, έντερο ↓περισταλτισμός.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι 3 δράσεις.

Δράση παρασυμπαθητικού (κόρη)

Ερώτηση: 5. Ποια η δράση του παρασυμπαθητικού νευρικού συστήματος στην κόρη του οφθαλμού;

Απάντηση:

• Συστολή της κόρης (μύση) — επαναφέρει το άνοιγμα στο φυσιολογικό ή το στενεύει σε ισχυρό φως (προστασία).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Συστολή της κόρης (μύση).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: μύση/συστολή.

Νευροδιαβιβαστές ΑΝΣ

Ερώτηση: 6. Ποιες είναι οι νευροδιαβιβαστικές ουσίες του αυτόνομου νευρικού συστήματος;

Απάντηση:

• Η ακετυλοχολίνη (παρασυμπαθητικό → χολινεργικό σύστημα) και η νορεπινεφρίνη/νοραδρεναλίνη (συμπαθητικό → αδρενεργικό σύστημα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακετυλοχολίνη (παρασυμπ.) και νορεπινεφρίνη (συμπ.).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι δύο ουσίες + αντιστοίχιση.

Μέρη σύναψης

Ερώτηση: 7. Περιγράψτε τα μέρη μιας σύναψης.

Απάντηση:

• Προσυναπτικό τμήμα (τελικό κομβίο με προσυναπτική μεμβράνη και συναπτικά κυστίδια), συναπτικό διάστημα (ο χώρος ανάμεσα) και μετασυναπτικό τμήμα (μεμβράνη με υποδοχείς για τον νευροδιαβιβαστή).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσυναπτικό – συναπτικό διάστημα – μετασυναπτικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: τα 3 μέρη.

Είδη συνάψεων

Ερώτηση: 8. Ποια είδη συνάψεων γνωρίζετε ανάλογα με τη θέση και τη λειτουργία τους;

Απάντηση:

• Κατά θέση: αξονοδενδριτικές, αξονοσωματικές, αξονοαξονικές. Κατά λειτουργία: διεγερτικές (κυρίως στους δενδρίτες) και ανασταλτικές (κυρίως στο κυτταρικό σώμα).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Θέση: αξονοδενδριτικές/σωματικές/αξονικές· λειτουργία: διεγερτικές/ανασταλτικές.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: οι δύο ταξινομήσεις.

Νευροδιαβιβαστικές ουσίες

Ερώτηση: 9. Ποιες νευροδιαβιβαστικές ουσίες γνωρίζετε;

Απάντηση:

• Η πιο διαδεδομένη η ακετυλοχολίνη. Επίσης οι κατεχολαμίνες (νοραδρεναλίνη/νορεπινεφρίνη, ντοπαμίνη) και η σεροτονίνη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακετυλοχολίνη, νοραδρεναλίνη, ντοπαμίνη, σεροτονίνη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ακετυλοχολίνη + ≥1 άλλη.

Διαβίβαση σε σύναψη

Ερώτηση: 10. Πώς γίνεται η διαβίβαση της διέγερσης σε μια σύναψη;

Απάντηση:

• Η διέγερση φτάνει στο τελικό κομβίο → απελευθερώνεται η νευροδιαβιβαστική ουσία (από τα συναπτικά κυστίδια) στο συναπτικό διάστημα → δεσμεύεται σε υποδοχείς της μετασυναπτικής μεμβράνης → διεγείρει τον επόμενο νευρώνα/όργανο. Η μετάδοση είναι μονόδρομη· το υπόλοιπο της ουσίας εξουδετερώνεται (ένζυμα) ή επαναρροφάται.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απελευθέρωση νευροδιαβιβαστή→δέσμευση σε υποδοχείς→διέγερση (μονόδρομα).

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: έκκριση + υποδοχείς + μονόδρομη.