Λύσεις — Κεφάλαιο 10 · Οι Νεφροί και τα Υγρά του Σώματος (σελ. 202-204) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 10 · Οι Νεφροί και τα Υγρά του Σώματος (σελ. 202-204)
Απαντήσεις στις 49 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Τμήματα ουροποιητικού
Ερώτηση: 1. Ποια είναι τα δύο κύρια τμήματα του ουροποιητικού συστήματος και από ποια όργανα αποτελείται το καθένα από αυτά;
Απάντηση:
- Εκκριτικό τμήμα: οι δύο νεφροί. Αποχετευτικό τμήμα: νεφρικοί κάλυκες, νεφρικές πύελοι, ουρητήρες, ουροδόχος κύστη, ουρήθρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Εκκριτικό (νεφροί) & αποχετευτικό (κάλυκες/πύελοι/ουρητήρες/κύστη/ουρήθρα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα δύο τμήματα + όργανα.
Θέση νεφρών
Ερώτηση: 2. Πού βρίσκονται οι νεφροί και από ποιους παράγοντες εξαρτάται η θέση τους;
Απάντηση:
- Στον οπισθοπεριτοναϊκό χώρο, δεξιά & αριστερά της οσφυϊκής μοίρας (12ος θωρακικός → 3ος οσφυϊκός). Η θέση επηρεάζεται από τη στάση του σώματος & τις αναπνευστικές κινήσεις (κατεβαίνουν στην ορθοστασία/βαθιά εισπνοή).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οπισθοπεριτοναϊκά (οσφυϊκή μοίρα)· επηρεάζεται από στάση & αναπνοή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θέση + παράγοντες.
Σχήμα/μέγεθος νεφρών
Ερώτηση: 3. Ποιο είναι το σχήμα και ποιο το μέγεθος των νεφρών;
Λύση:
- Σχήμα φασολιού. Μήκος 10–12 cm, πλάτος 5–6 cm, πάχος 2,5–3 cm· βάρος ~150 g.
Απάντηση: Σχήμα φασολιού· ~150 g, μήκος 10–12 cm.
Πρόσεξε:
- Τιμές από το βιβλίο.
Μακρ. ανατομική
Ερώτηση: 4. Περιγράψτε τη μακροσκοπική ανατομική των νεφρών.
Απάντηση:
- Κάθε νεφρός έχει πρόσθια & οπίσθια επιφάνεια, έσω & έξω χείλος & άνω & κάτω πόλο. Στο έσω χείλος (κοίλο) υπάρχει η νεφρική πύλη που οδηγεί στη νεφρική κοιλία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δύο επιφάνειες, δύο χείλη, δύο πόλοι· πύλη στο έσω χείλος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: επιφάνειες/χείλη/πόλοι + πύλη.
Πύλη νεφρού
Ερώτηση: 5. Ποια στοιχεία περνούν από την πύλη του νεφρού;
Απάντηση:
- Εισέρχονται: η νεφρική αρτηρία & τα νεύρα. Εξέρχονται: η νεφρική φλέβα & η νεφρική πύελος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είσοδος: αρτηρία & νεύρα· έξοδος: φλέβα & πύελος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: είσοδος/έξοδος.
Νεφρική κοιλία
Ερώτηση: 6. Τι είναι η νεφρική κοιλία και ποια στοιχεία περιλαμβάνει;
Απάντηση:
- Ο χώρος μέσα στον νεφρό (βάθος ~2,5 cm) στον οποίο οδηγεί η πύλη. Περιλαμβάνει τη νεφρική πύελο, τους νεφρικούς κάλυκες, τα αγγεία & νεύρα & λίπος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χώρος μέσα στον νεφρό με πύελο, κάλυκες, αγγεία, λίπος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + περιεχόμενο.
Περιβλήματα
Ερώτηση: 7. Ποια είναι τα περιβλήματα του νεφρού;
Απάντηση:
- (Έξω→μέσα): το περιτόναιο (μόνο πρόσθια), η νεφρική περιτονία, η λιπώδης κάψα (περινεφρικό λίπος) & ο ινώδης χιτώνας.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Περιτόναιο, νεφρική περιτονία, περινεφρικό λίπος, ινώδης χιτώνας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 4 περιβλήματα.
Περι/παρανεφρικό λίπος
Ερώτηση: 8. Πού βρίσκεται το περινεφρικό λίπος και πού το παρανεφρικό λίπος;
Απάντηση:
- Περινεφρικό λίπος (λιπώδης κάψα): ανάμεσα στη νεφρική περιτονία & τον ινώδη χιτώνα του νεφρού. Παρανεφρικό λίπος: πίσω από τη νεφρική περιτονία (ανάμεσα σ' αυτήν & τους οσφυϊκούς μύες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Περινεφρικό=γύρω από τον νεφρό· παρανεφρικό=πίσω από τη νεφρική περιτονία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση θέσεων.
Γειτονικά όργανα
Ερώτηση: 9. Με ποια όργανα συνορεύουν οι νεφροί;
Απάντηση:
- Δεξιός: ήπαρ, κατιούσα μοίρα δωδεκαδακτύλου, δεξιά κολική καμπή. Αριστερός: στομάχι, σπλήνας, πάγκρεας, νήστιδα, αριστερή κολική καμπή. Ο άνω πόλος καθενός καλύπτεται από το επινεφρίδιο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δεξιός: ήπαρ/δωδεκαδάκτυλο· αριστερός: στομάχι/σπλήνας/πάγκρεας· άνω πόλος→επινεφρίδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥2 όργανα ανά νεφρό.
Εσωτερικές ουσίες
Ερώτηση: 10. Από ποιες ουσίες αποτελείται το εσωτερικό των νεφρών και πού βρίσκεται καθεμία από αυτές;
Απάντηση:
- Από τη φλοιώδη ουσία (εξωτερικά, καστανοκόκκινη, κοκκώδης) & τη μυελώδη ουσία (εσωτερικά, ωχρή, με τις νεφρικές πυραμίδες). Συνέχονται μέσω των νεφρικών στύλων & των μυελωδών ακτίνων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φλοιώδης (έξω) & μυελώδης (μέσα) ουσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο ουσίες + θέση.
Νεφρικές πυραμίδες
Ερώτηση: 11. Τι είναι οι νεφρικές πυραμίδες; Πώς ονομάζεται η κορυφή κάθε νεφρικής πυραμίδας και ποια η σημασία της;
Απάντηση:
- Κωνοειδείς περιοχές (8–18) της μυελώδους ουσίας (βάση προς τη φλοιώδη, κορυφή προς τη νεφρική κοιλία). Η κορυφή = θηλή, με 12–30 οπές (ηθμοειδής άλως) όπου καταλήγουν τα ουροφόρα σωληνάρια — τα ούρα οδηγούνται στους ελάσσονες κάλυκες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κωνοειδείς περιοχές μυελού· κορυφή=θηλή (εκβολή ούρων στους κάλυκες).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πυραμίδες + θηλή + ρόλος.
Τμήματα σωληναρίων
Ερώτηση: 12. Ποια είναι τα τμήματα των ουροφόρων σωληναρίων;
Απάντηση:
- Έλυτρο του Bowman, εγγύς εσπειραμένο σωληνάριο, αγκύλη του Henle, άπω (εμβόλιμο) εσπειραμένο σωληνάριο & αθροιστικό σωληνάριο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Bowman → εγγύς εσπειραμένο → αγκύλη Henle → άπω εσπειραμένο → αθροιστικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η σειρά των τμημάτων.
Αγγειώδες σπείραμα
Ερώτηση: 13. Από τι αποτελείται το αγγειώδες σπείραμα;
Απάντηση:
- Από το προσαγωγό αρτηρίδιο, τα τριχοειδή αγγεία & το απαγωγό αρτηρίδιο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προσαγωγό αρτηρίδιο, τριχοειδή, απαγωγό αρτηρίδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 στοιχεία.
Νεφρικό σωμάτιο
Ερώτηση: 14. Τι είναι το νεφρικό σωμάτιο;
Απάντηση:
- Το έλυτρο του Bowman μαζί με το αγγειώδες σπείραμα (εκεί γίνεται η διήθηση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλυτρο Bowman + αγγειώδες σπείραμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα δύο μέρη.
Νεφρώνας
Ερώτηση: 15. Τι είναι ο νεφρώνας και από τι αποτελείται;
Απάντηση:
- Η ανατομική & λειτουργική μονάδα του νεφρού. Αποτελείται από το νεφρικό σωμάτιο + το εγγύς εσπειραμένο, την αγκύλη του Henle & το άπω εσπειραμένο σωληνάριο (τα αθροιστικά χρησιμεύουν για αποχέτευση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λειτουργική μονάδα: νεφρικό σωμάτιο + σωληνάρια.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + συστατικά.
Νεφρικές αρτηρίες
Ερώτηση: 16. Από ποιο αγγείο εκφύονται οι δύο νεφρικές αρτηρίες;
Απάντηση:
- Από την κοιλιακή αορτή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την κοιλιακή αορτή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κοιλιακή αορτή.
Νεφρικές φλέβες
Ερώτηση: 17. Σε ποιο αγγείο εκβάλλουν οι νεφρικές φλέβες;
Απάντηση:
- Στην κάτω κοίλη φλέβα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στην κάτω κοίλη φλέβα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κάτω κοίλη φλέβα.
Πορεία αίματος
Ερώτηση: 18. Περιγράψτε την πορεία του αίματος από την είσοδο της νεφρικής αρτηρίας στην πύλη του νεφρού μέχρι την έξοδο της νεφρικής φλέβας από την πύλη του νεφρού.
Απάντηση:
- Νεφρική αρτηρία (από κοιλιακή αορτή) → μικρότεροι κλάδοι → προσαγωγό αρτηρίδιο → τριχοειδή αγγειώδους σπειράματος (διήθηση) → απαγωγό αρτηρίδιο → 2ο δίκτυο τριχοειδών (ανταλλαγή αερίων/επαναρρόφηση) → φλέβες → νεφρική φλέβα → κάτω κοίλη φλέβα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρτηρία→προσαγωγό→σπείραμα→απαγωγό→2ο δίκτυο→φλέβα→κάτω κοίλη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η αλληλουχία.
Κάλυκες
Ερώτηση: 19. Περιγράψτε την ανατομία των μειζόνων και των ελασσόνων νεφρικών καλύκων.
Απάντηση:
- Ελάσσονες κάλυκες (~9 ινομυώδεις σωλήνες): περιβάλλουν σαν κύπελλο τις θηλές των πυραμίδων. Ενώνονται & σχηματίζουν τους μείζονες κάλυκες (συνήθως 2: άνω & κάτω), που καταλήγουν στη νεφρική πύελο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελάσσονες (γύρω από θηλές)→μείζονες (2-3)→νεφρική πύελος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ελάσσονες→μείζονες→πύελος.
Τμήματα πυέλου
Ερώτηση: 20. Ποια είναι τα δύο τμήματα της νεφρικής πυέλου;
Απάντηση:
- Το ενδονεφρικό (μέσα στον νεφρό) & το εξωνεφρικό τμήμα (έξω από τον νεφρό). Η πύελος μοιάζει με χωνί που καταλήγει στον ουρητήρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδονεφρικό & εξωνεφρικό τμήμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα δύο τμήματα.
Πυελογραφία
Ερώτηση: 21. Τι είναι η πυελογραφία;
Απάντηση:
- Η ακτινολογική απεικόνιση της νεφρικής πυέλου, του ουρητήρα & της ουροδόχου κύστης, μετά από ενδοφλέβια χορήγηση σκιαγραφικής ουσίας που «χρωματίζει» τα ούρα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ακτινολογική απεικόνιση πυέλου/ουρητήρα/κύστης με σκιαγραφικό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απεικόνιση + σκιαγραφικό.
Ουρητήρες
Ερώτηση: 22. Τι είναι οι ουρητήρες και ποια όργανα ενώνουν;
Απάντηση:
- Δύο ινομυώδεις σωλήνες (28–30 cm) που μεταφέρουν τα ούρα (με περισταλτικά κύματα) από τη νεφρική πύελο (νεφροί) στην ουροδόχο κύστη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωλήνες που ενώνουν τους νεφρούς (πύελο) με την ουροδόχο κύστη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: νεφροί→κύστη.
Ουροδόχος κύστη
Ερώτηση: 23. Τι είναι η ουροδόχος κύστη και πού βρίσκεται;
Απάντηση:
- Κοίλη μυώδης «δεξαμενή» για τη συλλογή & εξώθηση των ούρων. Βρίσκεται στην ελάσσονα πύελο (γυναίκα: μεταξύ ηβικής σύμφυσης & μήτρας· άνδρας: μεταξύ ηβικής σύμφυσης & απευθυσμένου, πάνω από τον προστάτη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυώδης δεξαμενή ούρων στην ελάσσονα πύελο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + θέση.
Σχήμα κύστης
Ερώτηση: 24. Πώς μεταβάλλεται το σχήμα της ουροδόχου κύστης;
Απάντηση:
- Εξαρτάται από: α) τον όγκο των ούρων (γεμάτη=ωοειδής, άδεια=σχήμα τρίγωνου πετάλου), β) τα παρακείμενα όργανα (π.χ. εγκυμοσύνη), γ) την ηλικία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάλογα με τα ούρα (ωοειδής/πέταλο), τα γειτονικά όργανα & την ηλικία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥2 παράγοντες.
Έπειξη προς ούρηση
Ερώτηση: 25. Τι είναι η έπειξη προς ούρηση και σε τι οφείλεται;
Απάντηση:
- Το αίσθημα της ανάγκης για ούρηση, όταν μαζευτούν ~200–300 g ούρων. Οφείλεται στην πίεση που ασκούν τα ούρα στα τοιχώματα της κύστης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανάγκη ούρησης (~200–300 g)· από την πίεση των ούρων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αίσθημα + πίεση.
Ελαστικότητα κύστης
Ερώτηση: 26. Σε τι οφείλεται η ελαστικότητα της ουροδόχου κύστης;
Απάντηση:
- Στην κατασκευή του τοιχώματός της: βλεννογόνος (με πτυχές όταν είναι άδεια) & μυϊκός χιτώνας (3 στρώματα λείων μυϊκών κυττάρων που σχηματίζουν πλέγμα) — επιτρέπουν διάταση/χαλάρωση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον μυϊκό χιτώνα (πλέγμα λείων μυϊκών ινών) & τις πτυχές του βλεννογόνου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μυϊκός χιτώνας/πτυχές.
Κυστικό τρίγωνο
Ερώτηση: 27. Τι είναι το κυστικό τρίγωνο και ποιο είναι το χαρακτηριστικό του;
Απάντηση:
- Η περιοχή που σχηματίζουν τα τρία στόμια στο εσωτερικό της κύστης (2 ουρητήρων + 1 ουρήθρας). Χαρακτηριστικό: δεν διατείνεται (αντίθετα με την υπόλοιπη κύστη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τα 3 στόμια (2 ουρητήρες+1 ουρήθρα)· δεν διατείνεται.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 στόμια + μη διάταση.
Έσω σφιγκτήρας
Ερώτηση: 28. Τι είναι ο έσω σφιγκτήρας της κύστης και ποια η σημασία του;
Απάντηση:
- Ένας μυϊκός δακτύλιος γύρω από το εσωτερικό στόμιο της ουρήθρας. Όταν συσπάται εμποδίζει τη ροή των ούρων· όταν χαλαρώνει (στην ούρηση) επιτρέπει τη δίοδο. Είναι ακούσιος (υποβοηθείται από τον εκούσιο έξω σφιγκτήρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μυϊκός δακτύλιος που ελέγχει τη ροή ούρων (ακούσιος).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: δακτύλιος + ρόλος.
Ουρήθρα
Ερώτηση: 29. Τι είναι η ουρήθρα και ποια η χρησιμότητά της;
Απάντηση:
- Ο σωλήνας που οδηγεί τα ούρα από την ουροδόχο κύστη προς τα έξω. Γυναίκα: 3–4 cm· άνδρας: 18–20 cm (και οδός σπέρματος). Ο έξω σφιγκτήρας (γραμμωτός) την ελέγχει με τη βούληση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σωλήνας εξόδου ούρων (γυναίκα 3-4 cm, άνδρας 18-20 cm).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + διαφορά μήκους.
Αποστολή νεφρώνα
Ερώτηση: 30. Ποια είναι η κύρια αποστολή του νεφρώνα;
Απάντηση:
- Η κάθαρση του πλάσματος του αίματος από βλαβερές ουσίες (προϊόντα μεταβολισμού: ουρία, κρεατινίνη, ουρικό οξύ) & περίσσεια ιόντων/νερού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάθαρση του πλάσματος από βλαβερές ουσίες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κάθαρση αίματος.
Μηχανισμοί κάθαρσης
Ερώτηση: 31. Ποιοι είναι οι δύο κύριοι μηχανισμοί κάθαρσης του αίματος μέσα στο νεφρό;
Απάντηση:
-
- Διήθηση (από τη σπειραματική μεμβράνη στα ουροφόρα σωληνάρια) & 2) επαναρρόφηση (νερού & ηλεκτρολυτών από τα σωληνάρια στα τριχοειδή).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Διήθηση & επαναρρόφηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο μηχανισμοί.
Διήθηση
Ερώτηση: 32. Πού πραγματοποιείται η διήθηση και με ποιο τρόπο;
Απάντηση:
- Μεταξύ αγγειώδους σπειράματος & ελύτρου του Bowman. Λόγω της υψηλής πίεσης (~100 mmHg) του αρτηριακού αίματος στο σπείραμα, το νερό & μικρές ουσίες περνούν στο έλυτρο (η μεμβράνη δεν αφήνει ερυθρά & πρωτεΐνες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στο σπείραμα-Bowman, λόγω υψηλής πίεσης (~100 mmHg).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θέση + μηχανισμός πίεσης.
Πλάσμα και διήθημα
Ερώτηση: 33. Ποια είναι η διαφορά μεταξύ πλάσματος και διηθήματος στο έλυτρο του Bowman;
Απάντηση:
- Το διήθημα είναι όμοιο με το πλάσμα, με τη διαφορά ότι περιέχει ελάχιστες πρωτεΐνες (~0,03%) & όχι ερυθρά αιμοσφαίρια (η μεμβράνη τα συγκρατεί).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το διήθημα μοιάζει με πλάσμα αλλά χωρίς ερυθρά & σχεδόν χωρίς πρωτεΐνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: απουσία πρωτεϊνών/ερυθρών.
Ρυθμός σπειραματικής διήθησης
Ερώτηση: 34. Τι είναι ο ρυθμός σπειραματικής διήθησης; Ποιος είναι ο φυσιολογικός ρυθμός σπειραματικής διήθησης;
Λύση:
- Η ποσότητα υγρού που διηθείται κάθε λεπτό σε όλους τους νεφρώνες & των δύο νεφρών. Φυσιολογικά ~125 ml/min, δηλαδή ~180 λίτρα το εικοσιτετράωρο.
Απάντηση: ~125 ml/min (~180 L/24ωρο).
Πρόσεξε:
- Έλεγχος: 125 ml/min × 1440 min = 180.000 ml = 180 L. Το 99% περίπου επαναρροφάται.
Επαναρρόφηση
Ερώτηση: 35. Πώς πραγματοποιείται η επαναρρόφηση; Ποιες ουσίες επαναρροφώνται από τα ουροφόρα σωληνάρια;
Απάντηση:
- Μεταφορά ουσιών από τα ουροφόρα σωληνάρια προς τα περισωληναριακά τριχοειδή (χαμηλή πίεση). Επαναρροφάται το ~99% — επιλεκτικά νερό, γλυκόζη, αμινοξέα & ιόντα (νατρίου, ασβεστίου, καλίου, χλωρίου, φωσφορικά).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τα σωληνάρια στα τριχοειδή (~99%)· νερό, γλυκόζη, αμινοξέα, ιόντα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κατεύθυνση + ουσίες.
Κολλοειδωσμωτική πίεση
Ερώτηση: 36. Τι είναι η κολλοειδωσμωτική πίεση και πώς επηρεάζει την επαναρρόφηση ουσιών από τα ουροφόρα σωληνάρια;
Απάντηση:
- Η ωσμωτική «αντίθετη» πίεση που ασκούν οι πρωτεΐνες του πλάσματος. Όσο περισσότερες πρωτεΐνες, τόσο περισσότερο εμποδίζεται η διήθηση & ευνοείται η επαναρρόφηση (και αντίστροφα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πίεση από τις πρωτεΐνες του πλάσματος· ↑πρωτεΐνες→↓διήθηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πρωτεΐνες + επίδραση.
Κάθαρση πλάσματος
Ερώτηση: 37. Τι είναι η κάθαρση του πλάσματος και πώς υπολογίζεται;
Λύση:
- Η ικανότητα των νεφρών να «καθαρίζουν» το πλάσμα από μια ουσία. Τύπος: \( \text{Κάθαρση (ml/min)} = \dfrac{\text{ποσότητα ούρων} \times \text{συγκέντρωση στα ούρα}}{\text{συγκέντρωση στο πλάσμα}} \).
Απάντηση: Κάθαρση = (ποσότητα ούρων × συγκ. στα ούρα) / συγκ. στο πλάσμα.
Πρόσεξε:
- Παράδειγμα: 1 mg/λεπτό στα ούρα, 1 mg/100 ml στο πλάσμα → καθαρίζονται 100 ml πλάσματος/λεπτό.
Σημασία κάθαρσης
Ερώτηση: 38. Γιατί είναι σημαντικός ο υπολογισμός της κάθαρσης του πλάσματος από μια ουσία;
Απάντηση:
- Γιατί αποτελεί πολύ καλό δείκτη της νεφρικής λειτουργίας (πόσο καλά καθαρίζουν οι νεφροί το αίμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Είναι δείκτης της νεφρικής λειτουργίας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: δείκτης νεφρικής λειτουργίας.
Ρύθμιση όγκου ούρων
Ερώτηση: 39. Με ποιους μηχανισμούς ρυθμίζεται ο όγκος των ούρων που αποβάλλονται από τον οργανισμό;
Απάντηση:
- Σπειραματοσωληναριακό ισοζύγιο, ωσμωτικά δραστικές ουσίες (γλυκόζη→πολυουρία), κολλοειδωσμωτική πίεση, συμπαθητικό (σύσπαση προσαγωγών→↓ούρα), αρτηριακή πίεση (↑→↑ούρα), αντιδιουρητική ορμόνη (↑επαναρρόφηση→↓ούρα), σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σπειραματοσωληναριακό ισοζύγιο, ωσμωτικά δραστικές ουσίες, κολλοειδωσμωτική πίεση, συμπαθητικό, αρτηριακή πίεση, αντιδιουρητική ορμόνη, σύστημα ρενίνης-αγγειοτενσίνης-αλδοστερόνης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥3 μηχανισμοί με την επίδρασή τους στον όγκο των ούρων.
Σύσταση ούρων
Ερώτηση: 40. Τι περιέχουν τα ούρα;
Απάντηση:
- Νερό (955‰), ουρία (25‰), ουρικό οξύ (0,5‰), χλωριούχο νάτριο (10,5‰) & άλλα ανόργανα άλατα (φωσφορικά, θειικά κτλ.: 9‰).
- Επίσης άλλα προϊόντα διάσπασης των πρωτεϊνών (κρεατινίνη, ξανθίνη, οξαλικό οξύ) και χρωστικές (ουροχολίνη, ουρερυθρίνη, αιματοπορφυρίνη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Νερό (955‰), ουρία, ουρικό οξύ, άλατα (NaCl, φωσφορικά, θειικά κ.ά.), κρεατινίνη, χρωστικές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: νερό + ουρία + άλατα.
- Οι αναλογίες είναι σε ‰ (τοις χιλίοις): το νερό είναι 955‰, δηλαδή 95,5%.
Ουρία
Ερώτηση: 41. Τι είναι η ουρία;
Απάντηση:
- Το προϊόν αποβολής από την καύση των λευκωμάτων (πρωτεϊνών). Σχηματίζεται κυρίως στο ήπαρ (~25–30 g/ημέρα) & αποβάλλεται με τα ούρα (φυσιολογικά ~26 mg/100 ml στο πλάσμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Προϊόν καύσης των πρωτεϊνών (στο ήπαρ)· αποβάλλεται με τα ούρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προϊόν πρωτεϊνών + ήπαρ.
Αζωθαιμία/ουραιμία
Ερώτηση: 42. Τι είναι η αζωθαιμία και τι η ουραιμία;
Απάντηση:
- Αζωθαιμία: η αύξηση της ουρίας στο αίμα — ένδειξη υπολειτουργίας των νεφρών. Ουραιμία: η σοβαρή δηλητηρίαση από τη μεγάλη αύξηση της ουρίας (νεφρική δυσλειτουργία) — μπορεί να οδηγήσει σε θάνατο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αζωθαιμία=↑ουρία αίματος· ουραιμία=σοβαρή δηλητηρίαση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η διάκριση.
Πολυουρία/ολιγουρία/ανουρία
Ερώτηση: 43. Τι ονομάζεται πολυουρία, τι ολιγουρία και τι ανουρία;
Απάντηση:
- Πολυουρία: αύξηση του όγκου των ούρων (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης). Ολιγουρία: ελάττωση (π.χ. αφυδάτωση). Ανουρία: διακοπή αποβολής ούρων.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πολυουρία=↑, ολιγουρία=↓, ανουρία=διακοπή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 ορισμοί.
Αντανακλαστικό ούρησης
Ερώτηση: 44. Τι είναι το αντανακλαστικό της ούρησης;
Απάντηση:
- Μια σειρά συστολών της ουροδόχου κύστης (από αντανακλαστικό μηχανισμό των τασεοϋποδοχέων στα τοιχώματα)· αν δεν αδειάσει η κύστη σταματούν & επανέρχονται εντονότερες, ώσπου να αδειάσει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντανακλαστικές συστολές της κύστης (τασεοϋποδοχείς).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: συστολές κύστης + υποδοχείς.
Ούρηση
Ερώτηση: 45. Πώς πραγματοποιείται η ούρηση;
Απάντηση:
- Η πίεση των ούρων γίνεται αντιληπτή (έπειξη)· ο εγκέφαλος δίνει εντολή να χαλαρώσουν οι σφιγκτήρες (έσω & έξω) & οι μύες της κύστης → τα ούρα προωθούνται στην ουρήθρα (βοηθά & η σύσπαση των κοιλιακών μυών). Ελέγχεται ως ένα βαθμό από τη βούληση (το αντανακλαστικό αναστέλλεται από ανώτερα εγκεφαλικά κέντρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πίεση των ούρων προκαλεί έπειξη· με εντολή του εγκεφάλου χαλαρώνουν οι σφιγκτήρες και τα ούρα προωθούνται στην ουρήθρα (ελέγχεται ως ένα βαθμό από τη βούληση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: χαλάρωση σφιγκτήρων + έλεγχος βούλησης.
Οξεοβασική ισορροπία
Ερώτηση: 46. Από τι εξαρτάται η οξεοβασική ισορροπία των υγρών του σώματος και πώς εκφράζεται;
Απάντηση:
- Εξαρτάται από τη συγκέντρωση των ιόντων υδρογόνου (H⁺) στα εξωκυττάρια υγρά.
- Εκφράζεται με το pH· φυσιολογικό pH αρτηριακού αίματος ≈ 7,4.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τη συγκέντρωση H⁺· εκφράζεται με το pH (~7,4 στο αρτηριακό αίμα).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ιόντα υδρογόνου + pH.
Οξέωση - Αλκάλωση
Ερώτηση: 47. Τι είναι οξέωση και τι αλκάλωση; Πού οφείλονται η αναπνευστική οξέωση και η αναπνευστική αλκάλωση και πού η μεταβολική οξέωση και η μεταβολική αλκάλωση;
Απάντηση:
- Οξέωση: χαμηλό pH, δηλαδή μεγάλη συγκέντρωση ιόντων υδρογόνου (pH αρτηριακού αίματος μικρότερο από 7,4). Αλκάλωση: υψηλό pH, δηλαδή μικρή συγκέντρωση ιόντων υδρογόνου (pH μεγαλύτερο από 7,4).
- Αναπνευστική οξέωση ή αλκάλωση: οφείλεται σε διαταραχή της αναπνοής.
- Μεταβολική οξέωση ή αλκάλωση: δεν οφείλεται σε διαταραχή της αναπνοής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οξέωση = χαμηλό pH (< 7,4), αλκάλωση = υψηλό pH (> 7,4)· αναπνευστική → διαταραχή αναπνοής, μεταβολική → όχι από διαταραχή αναπνοής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + διάκριση αναπνευστικής/μεταβολικής αιτίας.
- Ο άνθρωπος δεν μπορεί να ζήσει αν το pH του αρτηριακού αίματος γίνει μικρότερο από 7 ή μεγαλύτερο από 8.
Φυσιολογικό pH αίματος
Ερώτηση: 48. Ποιο είναι το φυσιολογικό pH του αρτηριακού και του φλεβικού αίματος;
Απάντηση:
- Αρτηριακό αίμα: pH = 7,4 (υπό φυσιολογικές συνθήκες).
- Φλεβικό αίμα (και διάμεσο υγρό): pH ≈ 7,35 — ελαφρώς χαμηλότερο, επειδή το επιπλέον διοξείδιο του άνθρακα που περιέχει οδηγεί στο σχηματισμό ανθρακικού οξέος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρτηριακό 7,4· φλεβικό περίπου 7,35.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τιμές 7,4 και 7,35 + αιτία της διαφοράς.
Μηχανισμοί ρύθμισης οξεοβασικής ισορροπίας
Ερώτηση: 49. Από ποιους μηχανισμούς εξαρτάται η ρύθμιση της οξεοβασικής ισορροπίας των υγρών του σώματος;
Απάντηση:
- Ρυθμιστικά συστήματα οξέων-βάσεων στα υγρά του σώματος (κυρίως το μείγμα διττανθρακικού νατρίου και ανθρακικού οξέος): δρουν μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
- Αναπνευστικό σύστημα: η μεταβολή των ιόντων υδρογόνου διεγείρει το κέντρο της αναπνοής· αλλάζει ο ρυθμός αναπνοής και η απομάκρυνση του CO₂ (λίγα λεπτά, συνήθως 3 έως 12).
- Νεφροί: απεκκρίνουν όξινα ή αλκαλικά ούρα· ο μηχανισμός είναι ισχυρός αλλά βραδύς (ώρες ή ημέρες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ρυθμιστικά συστήματα, αναπνευστικό σύστημα & νεφροί.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τρεις μηχανισμοί (ρυθμιστικά συστήματα, αναπνοή, νεφροί).
