Λύσεις — Κεφάλαιο 2 · Το Αίμα (σελ. 46–47) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 2 · Το Αίμα (σελ. 46–47)
Απαντήσεις στις 26 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Σύσταση αίματος
Ερώτηση: 1. Από τι αποτελείται το αίμα;
Απάντηση:
- Από πλάσμα (~55%: νερό, άλατα, πρωτεΐνες, ορμόνες, θρεπτικά) & έμμορφα στοιχεία (~45%: ερυθρά & λευκά αιμοσφαίρια, αιμοπετάλια). Όγκος ~5 L (~10% του βάρους).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλάσμα (~55%) + έμμορφα στοιχεία (~45%).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πλάσμα + τα 3 έμμορφα.
Παραγωγή ερυθρών
Ερώτηση: 2. Τι γνωρίζετε για την παραγωγή των ερυθρών αιμοσφαιρίων;
Απάντηση:
- Παράγονται στον ερυθρό μυελό των οστών από πολυδύναμα βλαστικά κύτταρα → προερυθροβλάστη → ώριμα ερυθρά.
- Ρυθμιστής η ορμόνη ερυθροποιητίνη (νεφροί 90%, ήπαρ 10%), που εκκρίνεται σε υποξία (έλλειψη O₂ στους ιστούς).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον μυελό των οστών· ρύθμιση με ερυθροποιητίνη (σε υποξία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μυελός + ερυθροποιητίνη/υποξία.
Ρόλος αιμοσφαιρίνης
Ερώτηση: 3. Ποιος ο λειτουργικός ρόλος της αιμοσφαιρίνης;
Απάντηση:
- Συνδέεται χαλαρά & αντιστρεπτά με το οξυγόνο: το δεσμεύει στους πνεύμονες και το αποδίδει στα τριχοειδή των ιστών (όπου η τάση O₂ είναι μικρότερη). Μεταφέρει και CO₂.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεταφορά O₂ (πνεύμονες→ιστούς), αντιστρεπτή σύνδεση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντιστρεπτή σύνδεση με O₂ + μεταφορά.
Αναιμία
Ερώτηση: 4. Τι είναι η αναιμία και με ποιους μηχανισμούς αναπτύσσεται; Μορφές.
Απάντηση:
- Αναιμία = ελάττωση των ερυθροκυττάρων, από ταχεία απώλεια ή αργή παραγωγή.
- Μορφές: σιδηροπενική, μεγαλοβλαστική (Β12/φυλλικό), μεσογειακή/θαλασσαιμία, απλαστική, μεθαιμορραγική, αιμολυτική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ελάττωση ερυθρών (απώλεια ή μειωμένη παραγωγή)· πολλές μορφές.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + 2 μηχανισμοί + μορφές.
Λευκά αιμοσφαίρια
Ερώτηση: 5. Τι είναι τα λευκά αιμοσφαίρια και ποια τα είδη τους;
Απάντηση:
- Κινητές μονάδες άμυνας του οργανισμού. Έξι είδη: ουδετερόφιλα, ηωσινόφιλα, βασεόφιλα (κοκκιοκύτταρα), μονοκύτταρα, λεμφοκύτταρα, πλασματοκύτταρα (~7.000/mm³).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κύτταρα άμυνας· 6 είδη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ρόλος άμυνας + απαρίθμηση ειδών.
Λειτουργίες λευκών
Ερώτηση: 6. Ποιες οι βασικές λειτουργίες των λευκών αιμοσφαιρίων;
Απάντηση:
- Άμυνα έναντι λοιμωδών/τοξικών παραγόντων με δύο τρόπους: φαγοκυττάρωση (κοκκιοκύτταρα & μονοκύτταρα «κατατρώνε» εισβολείς) & παραγωγή αντισωμάτων (λεμφοκύτταρα/πλασματοκύτταρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φαγοκυττάρωση & παραγωγή αντισωμάτων.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο μηχανισμοί άμυνας.
Φλεγμονή
Ερώτηση: 7. Τι είναι φλεγμονή και ποια τα κλινικά χαρακτηριστικά της;
Απάντηση:
- Φλεγμονή = βλάβη ιστών από βλαπτικούς παράγοντες (μικρόβια, τραύμα, θερμότητα, ακτινοβολία, χημικά).
- Κλινικά χαρακτηριστικά (Κέλσος): ερυθρότητα, οίδημα, πόνος, θερμότητα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Βλάβη ιστών· ερυθρότητα-οίδημα-πόνος-θερμότητα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + τα 4 σημεία.
Στάδια φλεγμονής
Ερώτηση: 8. Ποια τα στάδια της οξείας φλεγμονής;
Απάντηση:
-
- Αγγειοδιαστολή (↑αιμάτωση), 2) έξοδος υγρού από τα τριχοειδή → οίδημα, 3) το υγρό γίνεται πηχτό (πρωτεΐνες), 4) συγκέντρωση ουδετερόφιλων & μονοκυττάρων, 5) διόγκωση των ιστικών κυττάρων. Αποτέλεσμα: περιχαράκωση της βλάβης.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αγγειοδιαστολή→οίδημα→πηχτό υγρό→συρροή κυττάρων→διόγκωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σειρά σταδίων + περιχαράκωση.
Μακροφάγα/ουδετερόφιλα
Ερώτηση: 9. Ρόλος μακροφάγων & ουδετερόφιλων στη φλεγμονή;
Απάντηση:
- Μακροφάγα (από μονοκύτταρα, στους ιστούς) = πρώτη γραμμή άμυνας — αρχίζουν αμέσως φαγοκυττάρωση.
- Ουδετερόφιλα (από το αίμα) καταφθάνουν μετά με την αυξημένη αιμάτωση & καταστρέφουν τους εισβολείς.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μακροφάγα πρώτα (φαγοκυττάρωση)· ουδετερόφιλα ακολουθούν.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σειρά & φαγοκυττάρωση.
Λευκοπενία/Λευχαιμία
Ερώτηση: 10. Τι ονομάζεται λευκοπενία και τι λευχαιμία;
Απάντηση:
- Λευκοπενία (ακοκκιοκυττάρωση): ο μυελός σταματά να παράγει λευκά → ο οργανισμός μένει απροστάτευτος.
- Λευχαιμία: ανεξέλεγκτη παραγωγή παθολογικών λευκών (μορφή καρκίνου του αίματος).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Λευκοπενία=έλλειψη λευκών· λευχαιμία=ανεξέλεγκτα παθολογικά λευκά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντίθεση των δύο καταστάσεων.
Ανοσία & είδη
Ερώτηση: 11. Τι καλείται ανοσία και ποια τα είδη της;
Απάντηση:
- Ανοσία = οι ιδιότητες που κάνουν τον οργανισμό ανθεκτικό στους μικροοργανισμούς/τοξίνες.
- Είδη: φυσική/έμφυτη (μη ειδική: φαγοκυττάρωση, δέρμα/βλεννογόνοι, λυσοζύμη) & επίκτητη (ειδική), που διακρίνεται σε ενεργητική & παθητική.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φυσική & επίκτητη (ενεργητική/παθητική).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + διάκριση φυσική/επίκτητη.
Αντιγόνο
Ερώτηση: 12. Τι είναι το αντιγόνο και ποιες ιδιότητες έχει;
Απάντηση:
- Αντιγόνο = ξένη ουσία που, μπαίνοντας στον οργανισμό, προκαλεί σχηματισμό αντισώματος ή ενεργοποίηση λεμφοκυττάρων.
- Ιδιότητες: μεγάλο μοριακό βάρος (≥8.000), πρωτεΐνη/πολυσακχαρίτης, ξένο για τον οργανισμό, ειδική αντίδραση με το ομόλογο αντίσωμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ξένη ουσία που προκαλεί αντίσωμα· MB≥8.000, ειδική.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + ≥2 ιδιότητες.
Αντισώματα
Ερώτηση: 13. Τι είναι τα αντισώματα και σε ποιο είδος ανοσίας συμμετέχουν;
Απάντηση:
- Αντισώματα = ειδικές σφαιρίνες του ορού (ανοσοσφαιρίνες: IgM, IgG, IgA, IgD, IgE), από 4 πολυπεπτιδικές αλυσίδες (2 βαριές, 2 ελαφρές).
- Παράγονται από τα πλασματοκύτταρα (Β λεμφοκύτταρα) & συμμετέχουν στη χυμική ανοσία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ανοσοσφαιρίνες (Ig)· χυμική ανοσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ανοσοσφαιρίνες + χυμική ανοσία.
Κυτταρική ανοσία
Ερώτηση: 14. Τι είναι η κυτταρική ανοσία, ποια κύτταρα & σε ποια νοσήματα;
Απάντηση:
- Κυτταρική ανοσία = η ανοσία που οφείλεται στα Τ λεμφοκύτταρα (εκπαιδεύονται στον θύμο)· βοηθούν μακροφάγα, κύτταρα φονείς (Κ) & φυσικοί φονείς (ΝΚ).
- Αναπτύσσεται σε: φυματίωση (κλασικό παράδειγμα), ιούς (ευλογιά, παρωτίτιδα), μύκητες, πρωτόζωα, μοσχεύματα, όγκους.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τ λεμφοκύτταρα· φυματίωση, ιοί, μοσχεύματα, όγκοι.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: Τ λεμφοκύτταρα + παραδείγματα.
Εμβόλια
Ερώτηση: 15. Ποιες ουσίες για εμβόλιο; Τι πετυχαίνουμε με τον εμβολιασμό;
Απάντηση:
- Ουσίες με αντιγονική/ανοσοποιητική ικανότητα αλλά αβλαβείς: νεκροί μικροοργανισμοί (τυφοειδής, κοκκύτης, διφθερίτιδα), τροποποιημένες τοξίνες (τέτανος), ζωντανοί εξασθενημένοι (πολιομυελίτιδα, ιλαρά).
- Με τον εμβολιασμό επιτυγχάνουμε επίκτητη (ενεργητική) ανοσία χωρίς να νοσήσουμε.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Νεκροί/εξασθενημένοι μικρόβια ή τοξίνες· δίνουν επίκτητη ανοσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: είδη εμβολίων + σκοπός.
Παθητική ανοσία
Ερώτηση: 16. Τι λέγεται παθητική ανοσία και πώς δημιουργείται;
Απάντηση:
- Παθητική ανοσία = χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων (άνοσος ορός, γ-σφαιρίνη)· δρα αμέσως αλλά είναι πρόσκαιρη (2–3 εβδ.).
- Φυσική παθητική: μεταφορά μητρικών αντισωμάτων στο έμβρυο (πλακούντας) & στο βρέφος (θηλασμός/πρωτόγαλα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χορήγηση έτοιμων αντισωμάτων· άμεση αλλά πρόσκαιρη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: έτοιμα αντισώματα + πρόσκαιρη.
Σύστημα Α-Β-Ο
Ερώτηση: 17. Πώς ταξινομείται το αίμα σε ομάδες με βάση το Α-Β-Ο;
Απάντηση:
- Με βάση την παρουσία συγκολλητινογόνων (Α, Β) στα ερυθρά: ΑΒ (Α+Β), Α, Β, Ο (κανένα).
- Ο ορός έχει τις αντίθετες συγκολλητίνες: Α→αντί-Β, Β→αντί-Α, Ο→αντί-Α&αντί-Β, ΑΒ→καμία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) 4 ομάδες (ΑΒ/Α/Β/Ο) βάσει συγκολλητινογόνων· ορός με αντίθετες συγκολλητίνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: 4 ομάδες + κανόνας ορού.
Παράγοντας Rh
Ερώτηση: 18. Τι γνωρίζετε για τον παράγοντα Rhesus;
Απάντηση:
- Παράγοντας Rh = αντιγόνο στα ερυθρά του 85% (θετικοί κατά Rh)· το 15% χωρίς αυτό (αρνητικοί).
- Αντι-Rh αντισώματα δεν υπάρχουν φυσιολογικά — δημιουργούνται μετά από ασύμβατη μετάγγιση ή κύηση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αντιγόνο ερυθρών (85% θετικοί)· αντι-Rh μόνο μετά από έκθεση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντιγόνο + θετικοί/αρνητικοί + αντισώματα.
Καθορισμός ομάδας
Ερώτηση: 19. Πώς καθορίζεται η ομάδα αίματος;
Απάντηση:
- Φέρνουμε το αίμα σε επαφή με αντιορούς αντί-Α, αντί-Β (και αντί-Rh) & παρατηρούμε συγκόλληση: συγκόλληση με αντί-Α→ομάδα Α, με αντί-Β→Β, με τους δύο→ΑΒ, με κανέναν→Ο.
- Η δοκιμασία διασταύρωσης ελέγχει τη συνολική συμβατότητα δότη-δέκτη (και άλλα αντιγόνα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επαφή με αντιορούς & παρατήρηση συγκόλλησης + διασταύρωση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντιοροί/συγκόλληση + διασταύρωση.
Αιμολυτική νόσος νεογνών
Ερώτηση: 20. Τι είναι η αιμολυτική νόσος των νεογνών;
Απάντηση:
- Ασυμβατότητα Rh μεταξύ μητέρας (Rh−) & εμβρύου (Rh+): η μητέρα αναπτύσσει αντι-Rh που (σε 2η κύηση) περνούν τον πλακούντα → αιμόλυση των εμβρυϊκών ερυθρών → αναιμία & ίκτερος (κίνδυνος πυρηνικού ίκτερου).
- Αντιμετώπιση: αφαιμαξομετάγγιση με Rh− αίμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ασυμβατότητα Rh μητέρας-εμβρύου· αναιμία & ίκτερος νεογνού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μηχανισμός Rh + συμπτώματα.
Μετάγγιση
Ερώτηση: 21. Τι είναι η μετάγγιση, πότε γίνεται & προϋποθέσεις;
Απάντηση:
- Μετάγγιση = χορήγηση αίματος υγιούς δότη σε ασθενή που το χρειάζεται.
- Γίνεται σε: απώλεια αίματος (ολιγαιμικό shock), σοβαρές αναιμίες, αιμορραγικά/τοξικά νοσήματα. Προϋπόθεση: συμβατότητα Α-Β-Ο & Rh (+ διασταύρωση, έλεγχος για σύφιλη/ηπατίτιδα/AIDS)· κανόνας «ίδια ομάδα».
Σύνοψη: (ενδεικτική) Χορήγηση συμβατού αίματος σε ανάγκη· έλεγχος συμβατότητας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + ενδείξεις + συμβατότητα.
Αιμόσταση
Ερώτηση: 22. Τι είναι η αιμόσταση και με ποιους μηχανισμούς;
Απάντηση:
- Αιμόσταση = η διαδικασία που σταματά την αιμορραγία. Μηχανισμοί: 1) σύσπαση αγγείου, 2) αιμοπεταλιακός θρόμβος, 3) πήξη του αίματος, 4) ανάπτυξη ινώδους ιστού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σταμάτημα αιμορραγίας: σύσπαση→θρόμβος→πήξη→ινώδης ιστός.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + οι 4 μηχανισμοί.
Ρόλος αιμοπεταλίων
Ερώτηση: 23. Ρόλος των αιμοπεταλίων στην αιμόσταση;
Απάντηση:
- Είναι η πρώτη γραμμή άμυνας: προσκολλώνται στο κολλαγόνο του τραυματισμένου αγγείου, εκκρίνουν ADP & θρομβοξάνη Α → συσσωρεύουν κι άλλα αιμοπετάλια → σχηματίζουν τον αιμοπεταλιακό θρόμβο που φράζει το άνοιγμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Σχηματίζουν τον αιμοπεταλιακό θρόμβο (πρώτη γραμμή).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προσκόλληση + ADP/θρομβοξάνη + θρόμβος.
Φάσεις πήξης
Ερώτηση: 24. Σε ποια στάδια πραγματοποιείται η πήξη του αίματος;
Απάντηση:
- 3 φάσεις: 1) σχηματισμός ενεργοποιού της προθρομβίνης, 2) προθρομβίνη → θρομβίνη (με Ca²⁺), 3) η θρομβίνη μετατρέπει το ινωδογόνο → ινώδες (ινική) → δίκτυ → θρόμβος. Οδοί: ενδογενής & εξωγενής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενεργοποιός προθρομβίνης → θρομβίνη → ινώδες/θρόμβος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 φάσεις με σωστή σειρά.
Ινωδόλυση
Ερώτηση: 25. Τι γνωρίζετε για τον μηχανισμό της ινωδόλυσης;
Απάντηση:
- Λειτουργία αντίθετη της πήξης: διαλύει τον θρόμβο για να διατηρηθεί η βατότητα των αγγείων. Το πλασμινογόνο (αδρανές) μετατρέπεται σε πλασμίνη (πρωτεολυτικό ένζυμο) που διασπά το ινώδες. Πήξη & ινωδόλυση σε δυναμική ισορροπία.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πλασμινογόνο→πλασμίνη διαλύει το ινώδες (ισορροπία με πήξη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: πλασμίνη + διάλυση ινώδους + ισορροπία.
Αντιπηκτικά
Ερώτηση: 26. Ρόλος αντιπηκτικών φαρμάκων; Ποια γνωρίζετε;
Απάντηση:
- Καθυστερούν την πήξη σε θρομβοεμβολικές καταστάσεις (πρόληψη/θεραπεία θρόμβων). Πιο συχνά: ηπαρίνη & κουμαρίνες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καθυστερούν την πήξη· ηπαρίνη & κουμαρίνες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ρόλος + τα δύο φάρμακα.
