Λύσεις — Κεφάλαιο 3 · Το Κυκλοφορικό Σύστημα (σελ. 70-71) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 3 · Το Κυκλοφορικό Σύστημα (σελ. 70-71)
Απαντήσεις στις 34 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Καρδιαγγειακό σύστημα
Ερώτηση: 1. Από τι αποτελείται το καρδιαγγειακό σύστημα και ποια είναι η κύρια αποστολή του;
Απάντηση:
- Από την καρδιά & τα αγγεία (αρτηρίες, φλέβες, τριχοειδή). Αποστολή: προώθηση του αίματος σε όλα τα κύτταρα του οργανισμού.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καρδιά + αγγεία· προώθηση αίματος παντού.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μέρη + αποστολή.
Θέση/μέγεθος καρδιάς
Ερώτηση: 2. Πού βρίσκεται η καρδιά, ποιο είναι περίπου το μέγεθός της και με τι μοιάζει το σχήμα της;
Απάντηση:
- Στο κέντρο-αριστερά της θωρακικής κοιλότητας (πίσω από το στέρνο, πάνω από το διάφραγμα, ανάμεσα στους πνεύμονες). Μέγεθος γροθιάς, σχήμα τρίπλευρης πυραμίδας (βάση πάνω, κορυφή κάτω).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον θώρακα· μέγεθος γροθιάς, σχήμα πυραμίδας.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θέση + μέγεθος + σχήμα.
Αγγεία βάσης
Ερώτηση: 3. Ποια αγγεία βρίσκονται στη βάση της καρδιάς;
Απάντηση:
- Ξεκινούν οι μεγάλες αρτηρίες (αορτή, πνευμονική αρτηρία) & επιστρέφουν οι μεγάλες φλέβες (άνω & κάτω κοίλη φλέβα, πνευμονικές φλέβες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αορτή & πνευμονική αρτηρία· κοίλες & πνευμονικές φλέβες.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μεγάλες αρτηρίες + φλέβες.
Κοιλότητες
Ερώτηση: 4. Ποιες είναι οι κοιλότητες της καρδιάς και πώς χωρίζονται μεταξύ τους;
Απάντηση:
- Τέσσερις: 2 κόλποι (πάνω) & 2 κοιλίες (κάτω). Χωρίζονται με το μεσοκολπικό (κόλποι) & το μεσοκοιλιακό διάφραγμα (κοιλίες)· κάθε κόλπος-κοιλία επικοινωνούν με κολποκοιλιακό στόμιο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) 2 κόλποι + 2 κοιλίες· μεσοκολπικό/μεσοκοιλιακό διάφραγμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: 4 κοιλότητες + διαφράγματα.
Βαλβίδες
Ερώτηση: 5. Ποιες είναι οι βαλβίδες της καρδιάς, ποια είναι η λειτουργία τους και πού βρίσκονται;
Απάντηση:
- Κολποκοιλιακές: τριγλώχινα (δεξ. στόμιο, 3 γλωχίνες), μιτροειδής (αριστ., 2 γλωχίνες).
- Μηνοειδείς: αορτική (αριστ. κοιλία-αορτή), πνευμονική (δεξ. κοιλία-πνευμ. αρτηρία). Λειτουργία: ροή αίματος μόνο προς μία κατεύθυνση (όχι παλινδρόμηση).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Τριγλώχινα/μιτροειδής (κολποκοιλιακές) + αορτική/πνευμονική (μηνοειδείς)· μονόδρομη ροή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: 4 βαλβίδες + θέση + μονόδρομη ροή.
Περικάρδιο
Ερώτηση: 6. Τι γνωρίζετε για το περίβλημα της καρδιάς;
Απάντηση:
- Η καρδιά βρίσκεται σε ινώδη σάκο, το περικάρδιο: ορογόνο πέταλο (μέσα) & ινώδες πέταλο (έξω), με μικρή ποσότητα περικαρδιακού υγρού ανάμεσα. Όταν το υγρό αυξάνεται πολύ → υγρή περικαρδίτιδα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Περικάρδιο: ορογόνο + ινώδες πέταλο, με περικαρδιακό υγρό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: 2 πέταλα + υγρό.
Χιτώνες τοιχώματος
Ερώτηση: 7. Από ποιους χιτώνες αποτελούνται τα καρδιακά τοιχώματα;
Απάντηση:
- Τρεις χιτώνες (έξω→μέσα): επικάρδιο, μυοκάρδιο, ενδοκάρδιο. Σημαντικότερο το μυοκάρδιο (μυϊκές ίνες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επικάρδιο – μυοκάρδιο – ενδοκάρδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 χιτώνες με σωστή σειρά.
Ιδιαιτερότητα μυοκαρδίου
Ερώτηση: 8. Ποια είναι η ιδιαιτερότητα του μυοκαρδίου;
Απάντηση:
- Αποτελείται από γραμμωτές μυϊκές ίνες που όμως δεν ελέγχονται από τη βούλησή μας — μοναδικό φαινόμενο στον οργανισμό (αλλού: γραμμωτές=εκούσιες, λείες=ακούσιες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Γραμμωτές ίνες αλλά ακούσιες (μοναδικό).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: γραμμωτές + ακούσιες.
Στεφανιαίες
Ερώτηση: 9. Ποιες είναι οι αρτηρίες που τροφοδοτούν το μυοκάρδιο με αρτηριακό αίμα;
Απάντηση:
- Οι στεφανιαίες αρτηρίες, που εκφύονται από την αρχή της αορτής (όχι από το αίμα των κοιλοτήτων).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Οι στεφανιαίες αρτηρίες (από την αρχή της αορτής).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: στεφανιαίες + προέλευση.
Καρδιακός κύκλος
Ερώτηση: 10. Περιγράψτε έναν καρδιακό κύκλο.
Απάντηση:
-
- Συστολή κόλπων → ανοίγουν κολποκοιλιακές, αίμα→κοιλίες. 2) Συστολή κοιλιών → ↑πίεση, ανοίγουν μηνοειδείς, αίμα→αορτή/πνευμ. αρτηρία. 3) Διαστολή → κλείνουν μηνοειδείς, ανοίγουν κολποκοιλιακές, οι κοιλίες ξαναγεμίζουν. Επανάληψη ~70/λεπτό.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συστολή κόλπων→συστολή κοιλιών→διαστολή (~70/λεπτό).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι 3 φάσεις με βαλβίδες.
Καρδιακοί τόνοι
Ερώτηση: 11. Τι είναι οι καρδιακοί τόνοι και πώς μπορούμε να τους ακούσουμε;
Απάντηση:
- Ήχοι από τη σύγκλειση των βαλβίδων: S1 (κολποκοιλιακές — μιτροειδής/τριγλώχινα) & S2 (μηνοειδείς — αορτική/πνευμονική). Ακούγονται με στηθοσκόπιο (καρδιακή ακρόαση)· παθολογικοί ήχοι = φυσήματα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ήχοι σύγκλεισης βαλβίδων (S1/S2)· με στηθοσκόπιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: S1/S2 + στηθοσκόπιο.
ΚΛΟΑ
Ερώτηση: 12. Τι είναι ο κατά λεπτόν όγκος αίματος και σε πόσα κυβικά εκατοστά αντιστοιχεί σ’ έναν φυσιολογικό άνθρωπο;
Λύση:
- ΚΛΟΑ = η ποσότητα αίματος που διοχετεύει η καρδιά κάθε λεπτό. Κάθε συστολή εξωθεί ~70 cm³ & η καρδιά χτυπά ~70 φορές/λεπτό: \( 70 \times 70 = 4900 \) cm³/λεπτό.
Απάντηση: ΚΛΟΑ ≈ 4.900 cm³/λεπτό (70 cm³ × 70 παλμοί).
Πρόσεξε:
- 70 cm³ × 70 συστολές = 4.900 cm³. Ο ΚΛΟΑ αυξάνεται στην έντονη σωματική άσκηση.
Ρύθμιση καρδιάς
Ερώτηση: 13. Με ποιους τρόπους ρυθμίζεται η καρδιακή λειτουργία;
Απάντηση:
- Με δύο τρόπους: α) ενδογενής αυτορρύθμιση (νόμος Frank-Starling), β) αντανακλαστικός έλεγχος από το αυτόνομο νευρικό σύστημα (συμπαθητικό/παρασυμπαθητικό).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ενδογενής αυτορρύθμιση (Frank-Starling) & ΑΝΣ.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο τρόποι.
Frank-Starling
Ερώτηση: 14. Ποιος είναι ο νόμος Frank-Starling;
Απάντηση:
- Όσο μεγαλύτερη η καρδιακή πλήρωση (διάταση μυοκαρδίου) κατά τη διαστολή, τόσο ισχυρότερη η συστολή & τόσο μεγαλύτερη η ποσότητα αίματος που προωθείται στην αορτή (μέχρι ένα ανώτατο όριο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) ↑πλήρωση/διάταση → ↑ένταση συστολής → ↑εξώθηση.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σχέση διάτασης-συστολής.
Συμπαθητικό/παρασυμπαθητικό
Ερώτηση: 15. Πώς επιδρά το παρασυμπαθητικό και πώς το συμπαθητικό σύστημα στην καρδιακή λειτουργία;
Απάντηση:
- Συμπαθητικό: αυξάνει την καρδιακή συχνότητα & την ένταση της συστολής.
- Παρασυμπαθητικό (πνευμονογαστρικό): ελαττώνει τη συχνότητα & την ένταση.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συμπαθητικό ↑, παρασυμπαθητικό ↓ (συχνότητα & ένταση).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αντίθετη δράση.
Ερεθισματαγωγό σύστημα
Ερώτηση: 16. Τι είναι το ερεθισματαγωγό σύστημα και ποια η λειτουργία του;
Απάντηση:
- Δίκτυο ειδικών κυττάρων της καρδιάς που παράγει & μεταδίδει το ηλεκτρικό ερέθισμα στο μυοκάρδιο, ώστε να συσπάται ρυθμικά & συντονισμένα (πρώτα κόλποι, μετά κοιλίες).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δίκτυο που παράγει/μεταδίδει το ηλεκτρικό ερέθισμα της συστολής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παραγωγή/μετάδοση ερεθίσματος.
Μέρη ερεθισματαγωγού
Ερώτηση: 17. Από ποια μέρη αποτελείται το ερεθισματαγωγό σύστημα της καρδιάς;
Απάντηση:
- Φλεβόκομβος → διακομβικές οδοί → κολποκοιλιακός κόμβος (καθυστέρηση) → δεμάτιο του His → δεξιό & αριστερό σκέλος του δεματίου → μυοκάρδιο κοιλιών.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Φλεβόκομβος→διακομβικές→ΚΚ κόμβος→δεμάτιο His→σκέλη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σειρά των μερών.
Βηματοδότης
Ερώτηση: 18. Ποιος είναι ο βηματοδότης της καρδιάς;
Απάντηση:
- Ο φλεβόκομβος (ψηλά στον δεξιό κόλπο), γιατί παράγει πρώτος το ηλεκτρικό σήμα & δίνει τον ρυθμό. Αν αποτύχει, τον υποκαθιστά άλλο σημείο (με πιο αργό ρυθμό).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ο φλεβόκομβος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: φλεβόκομβος + γιατί.
Τεχνητός βηματοδότης
Ερώτηση: 19. Τι είναι ο τεχνητός βηματοδότης;
Απάντηση:
- Μικρή ηλεκτρική συσκευή που τοποθετείται στον θώρακα (όταν ο φλεβόκομβος δεν επαρκεί/λειτουργεί)· μέσω καλωδίων φτάνει στην καρδιά & της δίνει εντολή να συστέλλεται.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ηλεκτρική συσκευή που δίνει εντολή συστολής στην καρδιά.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: συσκευή + ρόλος.
ΗΚΓ
Ερώτηση: 20. Τι είναι το ηλεκτροκαρδιογράφημα;
Απάντηση:
- Η καταγραφή σε χαρτί (με τον ηλεκτροκαρδιογράφο) της ηλεκτρικής δραστηριότητας της καρδιάς (12 απαγωγές)· ελέγχει τη λειτουργία του ερεθισματαγωγού & αποκαλύπτει παθήσεις (π.χ. έμφραγμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καταγραφή της ηλεκτρικής δραστηριότητας της καρδιάς.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + χρησιμότητα.
Επάρματα ΗΚΓ
Ερώτηση: 21. Ποια είναι τα επάρματα ενός φυσιολογικού ηλεκτροκαρδιογραφήματος;
Απάντηση:
- Έπαρμα P (εκπόλωση κόλπων), σύμπλεγμα QRS (εκπόλωση κοιλιών), έπαρμα T (επαναπόλωση κοιλιών), ενωμένα με την ισοηλεκτρική γραμμή.
Σύνοψη: (ενδεικτική) P (κόλποι), QRS (κοιλίες), T (επαναπόλωση κοιλιών).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα 3 επάρματα + τι δείχνουν.
Αρτηρίες vs φλέβες
Ερώτηση: 22. Ποιες είναι οι διαφορές μεταξύ αρτηριών και φλεβών;
Απάντηση:
- Αρτηρίες: αρτηριακό αίμα (O₂), πιο ελαστικές, χωρίς βαλβίδες, έχουν σφυγμό, μικρότερη διάμετρος/χωρητικότητα.
- Φλέβες: φλεβικό αίμα, λιγότερο ελαστικές, με βαλβίδες, χωρίς σφυγμό, μεγαλύτερη διάμετρος/χωρητικότητα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Αρτηρίες: O₂/σφυγμός/χωρίς βαλβίδες· φλέβες: αντίθετα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ≥3 διαφορές.
Αρτηριακό δένδρο
Ερώτηση: 23. Τι είναι το αρτηριακό δένδρο;
Απάντηση:
- Το διακλαδωμένο δίκτυο των αρτηριών: η αορτή δίνει κλάδους που δίνουν κι άλλους, όλο και μικρότερους, φτάνοντας σε κάθε σημείο του σώματος (σαν δένδρο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το διακλαδωμένο δίκτυο αρτηριών από την αορτή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: διακλάδωση από αορτή.
Μεγαλύτερο αγγείο
Ερώτηση: 24. Ποιο είναι το μεγαλύτερο αγγείο του σώματος που φέρει αρτηριακό αίμα;
Απάντηση:
- Η αορτή (ξεκινά από την αριστερή κοιλία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η αορτή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αορτή.
Μέρη αορτής
Ερώτηση: 25. Από πού ξεκινάει η αορτή και ποια είναι τα μέρη στα οποία χωρίζεται;
Απάντηση:
- Ξεκινά από την αριστερή κοιλία. Χωρίζεται σε θωρακική (πάνω από το διάφραγμα: ανιούσα, αορτικό τόξο, κατιούσα) & κοιλιακή αορτή (κάτω)· καταλήγει στις κοινές λαγόνιες αρτηρίες.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από αριστερή κοιλία· θωρακική (ανιούσα/τόξο/κατιούσα) & κοιλιακή.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προέλευση + μέρη.
Τριχοειδή
Ερώτηση: 26. Τι είναι τα τριχοειδή αιμοφόρα αγγεία, από τι αποτελείται το τοίχωμά τους και ποια είναι η σημασία τους;
Απάντηση:
- Λεπτότατα αγγεία που συνδέουν αρτηρίδια-φλεβίδια. Τοίχωμα: πολύ λεπτό (λεπτός υμένας + ενδοθήλιο από πλακώδη κύτταρα). Σημασία: εκεί γίνεται η ανταλλαγή ύλης (O₂/θρεπτικά→κύτταρα, CO₂/άχρηστα→αίμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Συνδέουν αρτηρίδια-φλεβίδια· λεπτό ενδοθήλιο· ανταλλαγή ύλης.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: σύνδεση + λεπτό τοίχωμα + ανταλλαγή.
Μεγαλύτερες φλέβες
Ερώτηση: 27. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες φλέβες του σώματος και πού εκβάλλουν;
Απάντηση:
- Η άνω & η κάτω κοίλη φλέβα, που εκβάλλουν στον δεξιό κόλπο της καρδιάς.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άνω & κάτω κοίλη φλέβα → δεξιός κόλπος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κοίλες φλέβες + δεξιός κόλπος.
Συστηματική/πνευμονική
Ερώτηση: 28. Ποια είναι η συστηματική και ποια η πνευμονική κυκλοφορία;
Απάντηση:
- Μεγάλη (συστηματική): αριστ. κοιλία→αορτή→αρτηρίες→τριχοειδή→φλέβες→κοίλες φλέβες→δεξιός κόλπος.
- Μικρή (πνευμονική): δεξιά κοιλία→πνευμονική αρτηρία→πνεύμονες→πνευμονικές φλέβες→αριστερός κόλπος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μεγάλη: αρ.κοιλία→σώμα→δεξ.κόλπος· μικρή: δεξ.κοιλία→πνεύμονες→αρ.κόλπος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο διαδρομές.
Ιδιαιτερότητα πνευμονικών αγγείων
Ερώτηση: 29. Ποια είναι η ιδιαιτερότητα της πνευμονικής αρτηρίας και των πνευμονικών φλεβών;
Απάντηση:
- Σε αντίθεση με τον κανόνα: η πνευμονική αρτηρία περιέχει φλεβικό αίμα (φτωχό O₂), ενώ οι πνευμονικές φλέβες περιέχουν αρτηριακό (οξυγονωμένο) αίμα.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πνευμονική αρτηρία=φλεβικό αίμα· πνευμονικές φλέβες=αρτηριακό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: η αντιστροφή.
Σφυγμός
Ερώτηση: 30. Πώς δημιουργείται ο σφυγμός; Πού μπορούμε να τον ψηλαφήσουμε;
Απάντηση:
- Από τη διάταση του ελαστικού αρτηριακού τοιχώματος σε κάθε κοιλιακή συστολή — δημιουργείται κύμα που διατρέχει το αρτηριακό δένδρο (~7 m/s). Ψηλαφείται σε επιφανειακές αρτηρίες, συχνά στην κερκιδική (καρπός).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κύμα διάτασης αρτηριών· ψηλάφηση στην κερκιδική (καρπός).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: μηχανισμός + θέση.
Αρτηριακή πίεση
Ερώτηση: 31. Τι είναι η αρτηριακή πίεση και πώς μπορούμε να την μετρήσουμε;
Απάντηση:
- Η πίεση που ασκεί το αίμα στο τοίχωμα των αρτηριών. Μετριέται με το σφυγμομανόμετρο (πιεσόμετρο)· διακρίνεται σε συστολική («μεγάλη») & διαστολική («μικρή»).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Πίεση αίματος στις αρτηρίες· σφυγμομανόμετρο (συστολική/διαστολική).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + όργανο + 2 τιμές.
Λεμφικά τριχοειδή
Ερώτηση: 32. Από πού ξεκινούν τα λεμφικά τριχοειδή αγγεία και τι περιέχουν;
Απάντηση:
- Ξεκινούν από τους ιστούς (φλεβική μοίρα των τριχοειδών), παραλαμβάνοντας το υγρό των ιστών που περισσεύει. Περιέχουν λέμφο (πλάσμα + λεμφοκύτταρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από τους ιστούς· περιέχουν λέμφο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: προέλευση + λέμφος.
Θωρακικοί πόροι
Ερώτηση: 33. Σε ποιους πόρους ενώνεται το δίκτυο των λεμφαγγείων και πού εκβάλλουν αυτοί;
Απάντηση:
- Στον μείζονα (αριστερό) & τον ελάσσονα (δεξιό) θωρακικό πόρο, που εκβάλλουν στις μεγάλες φλέβες του τραχήλου (η λέμφος ενώνεται με το φλεβικό αίμα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μείζων & ελάσσων θωρακικός πόρος → φλέβες τραχήλου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο πόροι + εκβολή.
Λεμφογάγγλια
Ερώτηση: 34. Τι είναι τα λεμφογάγγλια και ποια η σημασία τους;
Απάντηση:
- Σχηματισμοί με «καθαριστικά» κύτταρα από όπου περνά κάθε λεμφαγγείο: καθαρίζουν τη λέμφο (εξοντώνουν μικρόβια/ξένα σώματα) & παράγουν λεμφοκύτταρα (άμυνα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Καθαρίζουν τη λέμφο & παράγουν λεμφοκύτταρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: καθαρισμός + παραγωγή λεμφοκυττάρων.
