Λύσεις — Κεφάλαιο 11 · Ενδοκρινολογία (σελ. 222) – ΑΝΑΤΟΜΙΑ – ΦΥΣΙΟΛΟΓΙΑ Β΄ ΕΠΑΛ
Λύσεις — Κεφάλαιο 11 · Ενδοκρινολογία (σελ. 222)
Απαντήσεις στις 21 ερωτήσεις του βιβλίου (εννοιολογικές).
Ορμόνες
Ερώτηση: 1. Ποιες ουσίες ονομάζουμε ορμόνες & από πού εκκρίνονται;
Απάντηση:
- Δραστικές ουσίες που παράγονται από τα κύτταρα των ενδοκρινών αδένων (αδένων έσω έκκρισης, χωρίς εκφορητικό πόρο) & εκκρίνονται στο αίμα, δρώντας σε κύτταρα-στόχους με κατάλληλους υποδοχείς.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Δραστικές ουσίες των ενδοκρινών αδένων· εκκρίνονται στο αίμα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ορισμός + ενδοκρινείς αδένες.
Ενδοκρινείς αδένες
Ερώτηση: 2. Ποιοι οι κυριότεροι ενδοκρινείς αδένες;
Απάντηση:
- Η υπόφυση, τα επινεφρίδια, ο θυρεοειδής & οι παραθυρεοειδείς αδένες. Μικτοί αδένες: το πάγκρεας, οι ωοθήκες & οι όρχεις.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπόφυση, επινεφρίδια, θυρεοειδής, παραθυρεοειδείς (+ μικτοί).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι κύριοι αδένες.
Παραπλήσια/αντίθετη δράση
Ερώτηση: 3. Παραδείγματα ορμονών με α) παραπλήσια & β) αντίθετη δράση.
Απάντηση:
- α) Παραπλήσια: αδρεναλίνη & νοραδρεναλίνη (ή οιστρογόνα & προγεστερόνη). β) Αντίθετη: ινσουλίνη & γλυκαγόνη (η ινσουλίνη μειώνει & η γλυκαγόνη αυξάνει το σάκχαρο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραπλήσια: αδρεναλίνη/νοραδρεναλίνη· αντίθετη: ινσουλίνη/γλυκαγόνη.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ένα παράδειγμα ανά περίπτωση.
Θέση/μορφή θυρεοειδούς
Ερώτηση: 4. Πού βρίσκεται ο θυρεοειδής & πώς η εξωτερική του μορφολογία;
Απάντηση:
- Κάτω από τον λάρυγγα & μπροστά από την αρχή της τραχείας (κάτω από το δέρμα). Σχήμα μηνοειδές (σαν πέταλο αλόγου): δύο πλάγιοι λοβοί που ενώνονται με τον ισθμό. Βάρος ~20–25 g.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κάτω από τον λάρυγγα/μπροστά στην τραχεία· 2 λοβοί + ισθμός (πέταλο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θέση + σχήμα.
Στοιχείο θυρεοειδούς
Ερώτηση: 5. Ποιο στοιχείο περιέχει ο θυρεοειδής σε μεγάλες ποσότητες;
Απάντηση:
- Το ιώδιο (Ι).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Το ιώδιο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ιώδιο.
Ρύθμιση θυρεοειδούς
Ερώτηση: 6. Από τι εξαρτάται η ρύθμιση της λειτουργίας του θυρεοειδούς;
Απάντηση:
- Από την υπόφυση & συγκεκριμένα από την ποσότητα της θυρεοτρόπου (θυρεοειδοτρόπου) ορμόνης που παράγει.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Από την υπόφυση (θυρεοτρόπος ορμόνη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υπόφυση/θυρεοτρόπος.
Εσωτερικό θυρεοειδούς
Ερώτηση: 7. Από τι αποτελείται το εσωτερικό του θυρεοειδούς;
Απάντηση:
- Από τα θυρεοειδή κυστίδια (περιβαλλόμενα από συνδετικό ιστό): κάθε κυστίδιο έχει έναν βασικό υμένα & αδενικά κύτταρα που παράγουν κολλοειδές έκκριμα με κύριο συστατικό τη θυρεοσφαιρίνη.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Θυρεοειδή κυστίδια με κολλοειδές (θυρεοσφαιρίνη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κυστίδια + θυρεοσφαιρίνη.
Θυροξίνη
Ερώτηση: 8. Ποια η κυριότερη ορμόνη του θυρεοειδούς & σε τι χρησιμεύει;
Απάντηση:
- Η θυροξίνη: ρυθμίζει τις καύσεις — αυξάνει τον βασικό μεταβολισμό (οξειδωτικές αντιδράσεις), βοηθά στην αποβολή νερού, στην αύξηση του σώματος & στην ανάπτυξη/λειτουργία του εγκεφάλου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Η θυροξίνη· αυξάνει τον βασικό μεταβολισμό.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θυροξίνη + βασικός μεταβολισμός.
Παραθυρεοειδείς-θέση
Ερώτηση: 9. Πού βρίσκονται οι παραθυρεοειδείς, πόσοι & το μέγεθός τους;
Απάντηση:
- Τέσσερις μικρά σωμάτια στην οπίσθια (εσωτερική) επιφάνεια των πλάγιων λοβών του θυρεοειδούς (2 δεξιά, 2 αριστερά). Πολύ μικροί — μέγεθος φακής.
Σύνοψη: (ενδεικτική) 4 αδένες, στην οπίσθια επιφάνεια του θυρεοειδούς, μέγεθος φακής.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: αριθμός + θέση + μέγεθος.
Εσωτερικό παραθυρεοειδών
Ερώτηση: 10. Από τι αποτελούνται εσωτερικά οι παραθυρεοειδείς;
Απάντηση:
- Από δίκτυο επιθηλιακών δοκίδων με δύο ειδών κύτταρα: τα θεμέλια & τα οξύφιλα κύτταρα (με συνδετικό ιστό & πολλά τριχοειδή αγγεία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Επιθηλιακές δοκίδες με θεμέλια & οξύφιλα κύτταρα.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: τα δύο είδη κυττάρων.
Παραθορμόνη
Ερώτηση: 11. Ποια ορμόνη εκκρίνουν οι παραθυρεοειδείς & η χρησιμότητά της;
Απάντηση:
- Την παραθορμόνη: ρυθμίζει τον μεταβολισμό του ασβεστίου & του φωσφόρου — εμποδίζει την εναπόθεση ασβεστίου στα οστά, διατηρώντας σταθερά τα επίπεδά του στο αίμα (κρίσιμο για μύες & νεύρα).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Παραθορμόνη· ρυθμίζει ασβέστιο & φώσφορο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: παραθορμόνη + ασβέστιο/φώσφορος.
Θέση θύμου
Ερώτηση: 12. Πού βρίσκεται ο θύμος αδένας;
Απάντηση:
- Μέσα στη θωρακική κοιλότητα, πίσω από τη λαβή του στέρνου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Στον θώρακα, πίσω από τη λαβή του στέρνου.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: θώρακας/στέρνο.
Ηλικία θύμου
Ερώτηση: 13. Μέχρι ποια ηλικία υπάρχει ο θύμος αδένας;
Απάντηση:
- Αναπτύσσεται στη νεαρή ηλικία· μετά τα ~12 έτη ατροφεί & αντικαθίσταται σιγά-σιγά από λίπος.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Μέχρι ~12 ετών (μετά ατροφεί).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ~12 έτη.
Εσωτερικό θύμου
Ερώτηση: 14. Από τι αποτελείται ο θύμος εσωτερικά;
Απάντηση:
- Από δύο λοβούς που χωρίζονται σε μικρούς λοβούς· καθένας έχει φλοιώδη ουσία (κυρίως λεμφοκύτταρα/θυμοκύτταρα) & μυελώδη ουσία (με τα σωμάτια του Hassal).
Σύνοψη: (ενδεικτική) 2 λοβοί· φλοιώδης (θυμοκύτταρα) & μυελώδης (σωμάτια Hassal) ουσία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: φλοιώδης/μυελώδης + κύτταρα.
Χρησιμότητα θύμου
Ερώτηση: 15. Ποια η χρησιμότητα του θύμου αδένα;
Απάντηση:
- Άμυνα του οργανισμού (παράγει λεμφοκύτταρα έναντι μικροβίων/λοιμώξεων)· επίσης παράγει ορμόνες που σχετίζονται με την αύξηση των οστών & τη ρύθμιση του ασβεστίου.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Άμυνα (λεμφοκύτταρα) & ορμόνες (οστά/ασβέστιο).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: λεμφοκύτταρα/άμυνα.
Σακχαρώδης διαβήτης
Ερώτηση: 16. Σε τι οφείλεται ο σακχαρώδης διαβήτης;
Απάντηση:
- Στην έλλειψη ινσουλίνης ή στην αδυναμία της ινσουλίνης να δράσει → αύξηση του σακχάρου στο αίμα (υπεργλυκαιμία) & αποβολή του από τα ούρα (γλυκοζουρία).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Έλλειψη/αδυναμία ινσουλίνης→υπεργλυκαιμία & γλυκοζουρία.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ινσουλίνη + συμπτώματα.
Ρύθμιση γλυκόζης
Ερώτηση: 17. Από ποιες ορμόνες & πώς ρυθμίζεται η γλυκόζη στο αίμα;
Απάντηση:
- Από την ινσουλίνη & τη γλυκαγόνη (πάγκρεας). Η ινσουλίνη (όταν ↑η γλυκόζη) προάγει τη χρησιμοποίηση της γλυκόζης από τα κύτταρα → ↓σάκχαρο. Η γλυκαγόνη (όταν ↓η γλυκόζη) μετατρέπει το ηπατικό γλυκογόνο → γλυκόζη → ↑σάκχαρο.
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ινσουλίνη ↓ & γλυκαγόνη ↑ το σάκχαρο (ισορροπία).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: οι δύο ορμόνες + αντίθετη δράση.
Ορμόνες stress
Ερώτηση: 18. Ποιες ορμόνες βοηθούν να αντιμετωπίσουμε το stress;
Απάντηση:
- Τα γλυκοκορτικοειδή του φλοιού των επινεφριδίων (κορτιζόλη/κορτιζόνη — αυξάνουν την αντίσταση σε stress) & οι κατεχολαμίνες του μυελού των επινεφριδίων (αδρεναλίνη & νοραδρεναλίνη).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Κορτιζόλη/κορτιζόνη & κατεχολαμίνες (αδρεναλίνη/νοραδρεναλίνη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: κορτιζόλη + κατεχολαμίνες.
Γεννητικό σύστημα άνδρα
Ερώτηση: 19. Από ποια όργανα αποτελείται το γεννητικό σύστημα του άνδρα;
Απάντηση:
- Όρχεις (σπέρμα), επιδιδυμίδες, σπερματικοί πόροι, σπερματοδόχες κύστεις, εκσπερματικοί πόροι, προστάτης & πέος (το πέος = έξω γεννητικό όργανο, τα υπόλοιπα έσω).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Όρχεις, σπερματικοί πόροι, σπερματοδόχες κύστεις, εκσπερματικοί πόροι, προστάτης, πέος.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: όρχεις + πέος + ≥2 άλλα.
Γεννητικό σύστημα γυναίκας
Ερώτηση: 20. Από ποια όργανα αποτελείται το γεννητικό σύστημα της γυναίκας;
Απάντηση:
- Ωοθήκες (ωάρια), σάλπιγγες (ωαγωγοί), μήτρα, κόλπος & αιδοίο (τα 4 πρώτα = έσω γεννητικά όργανα, το αιδοίο = έξω).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Ωοθήκες, σάλπιγγες, μήτρα, κόλπος, αιδοίο.
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: ωοθήκες + μήτρα + ≥2 άλλα.
Ορμονική ρύθμιση γεννητικού
Ερώτηση: 21. Από ποιες ορμόνες & πώς ελέγχεται το γεννητικό σύστημα σε άνδρα & γυναίκα;
Απάντηση:
- Και στα δύο φύλα από την υπόφυση (θυλακιοτρόπος & ωχρινοτρόπος ορμόνη). Άνδρας: η υπόφυση διεγείρει τους όρχεις → παραγωγή τεστοστερόνης. Γυναίκα: η υπόφυση διεγείρει τις ωοθήκες → παραγωγή οιστρογόνων & προγεστερόνης (που ρυθμίζουν & τον ωοθηκικό/εμμηνορρυσιακό κύκλο).
Σύνοψη: (ενδεικτική) Υπόφυση→όρχεις (τεστοστερόνη) & ωοθήκες (οιστρογόνα/προγεστερόνη).
Κριτήρια αξιολόγησης:
- Κριτήριο: υπόφυση + ορμόνες ανά φύλο.
