Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Ερωτήσεις ΚΑΙ Ασκήσεις (σελ. 161-162) – ΑΡΧΕΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 8: Ερωτήσεις ΚΑΙ Ασκήσεις (σελ. 161-162)

Απαντήσεις στις ερωτήσεις κατανόησης και πλήρεις λύσεις των διορθωτικών εγγραφών.

Άσκηση 1 — Παραστατικά και υποχρεωτικά βιβλία (σελ. 161)

Ερώτηση: Να σημειώσετε τη σωστή απάντηση: α) Ποια στοιχεία λαμβάνονται υπόψη στην καταχώρηση κάθε λογιστικού γεγονότος; 1) Τα παραστατικά που λαμβάνονται ή χορηγούνται, 2) μόνο όσα λαμβάνονται, 3) κανένα παραστατικό, 4) μόνο όσα χορηγούνται. β) Ποια βιβλία πρέπει να τηρούν όλες οι επιχειρήσεις; 1) Βιβλίο Εσόδων-Εξόδων, 2) Βιβλίο Αγορών, 3) Ημερολόγιο - Γενικό καθολικό κτλ., 4) Εξαρτάται κυρίως από τα ακαθάριστα έσοδα.

Απάντηση:

• α) Σωστή απάντηση: 1) Τα παραστατικά στοιχεία που λαμβάνονται ή χορηγούνται.
• Το βιβλίο ορίζει ότι τα λογιστικά γεγονότα «πρέπει να αποδεικνύονται με έγγραφα». Τα εξωτερικά δικαιολογητικά είναι «αυτά που λαμβάνει η επιχείρηση από τρίτους ή παρέχει σε τρίτους» — και οι δύο κατευθύνσεις.
• · Οι επιλογές 2 και 4 καλύπτουν από μία μόνο κατεύθυνση. Ένα τιμολόγιο πώλησης που εκδίδουμε είναι εξίσου παραστατικό με ένα τιμολόγιο αγοράς που λαμβάνουμε.
• · Η επιλογή 3 αντιβαίνει στη θεμελιώδη αρχή της τεκμηρίωσης — και στον ίδιο τον ορισμό του λογιστικού γεγονότος (κεφ. 3), που απαιτεί ρητά δικαιολογητικά ή αποδεικτικά έγγραφα.

• Θυμήσου επίσης τα εσωτερικά δικαιολογητικά — ούτε λαμβάνονται ούτε χορηγούνται σε τρίτους, αλλά είναι εξίσου απαραίτητα για δοσοληψίες μεταξύ μονάδων.

• β) Σωστή απάντηση: 4) Εξαρτάται κυρίως από τα ακαθάριστα έσοδα.
• «Τα βιβλία που τηρεί μια επιχείρηση ορίζονται από τον Κ.Β.Σ., ανάλογα κυρίως με το ύψος των ακαθάριστων εσόδων.»
• · Οι επιλογές 1, 2, 3 ονομάζουν συγκεκριμένα βιβλία — αλλά καμία κατηγορία δεν είναι υποχρεωτική για όλες. Το Ημερολόγιο και το Γενικό Καθολικό (επιλογή 3) τηρούνται μόνο στο διπλογραφικό σύστημα· επιχειρήσεις εκτός τρίτης κατηγορίας τηρούν βιβλίο Αγορών ή Εσόδων-Εξόδων.
• Η λογική και των δύο ερωτημάτων: το (α) ζητά το ευρύτερο («ή»), το (β) το σχετικό («εξαρτάται»). Και τα δύο απορρίπτουν τις απόλυτες, στενές διατυπώσεις.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) 1) Τα παραστατικά στοιχεία που λαμβάνονται ή χορηγούνται — και οι δύο κατευθύνσεις. β) 4) Εξαρτάται κυρίως από τα ακαθάριστα έσοδα, όπως ορίζει ο Κ.Β.Σ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στο (α), και οι δύο κατευθύνσεις παραστατικών.
• Κριτήριο: στο (β), αναφορά στον Κ.Β.Σ. και στα ακαθάριστα έσοδα.
• Θετικό: αναφορά και στα εσωτερικά δικαιολογητικά.
• Παγίδα: στο (β) να επιλεγεί το (3), επειδή είναι τα βιβλία που μελετά το βιβλίο.

Άσκηση 2 — Δικαιολογητικά εισροής και εκροής αποθεμάτων (σελ. 161)

Ερώτηση: Αν θέλουμε να ελέγξουμε τα αποθέματα των πρώτων υλών που χρησιμοποιούνται για μεταποίηση στο εργοστάσιο, τι είδους δικαιολογητικό χρησιμοποιούμε κατά την εισροή των αποθεμάτων στην αποθήκη και τι κατά την εκροή τους;

Απάντηση:

• Και στις δύο περιπτώσεις πρόκειται για ΕΣΩΤΕΡΙΚΑ δικαιολογητικά — αφορούν δοσοληψίες μεταξύ οργανωτικών μονάδων της ίδιας επιχείρησης (αποθήκη ↔ εργοστάσιο), όχι σχέσεις με τρίτους.
• ① ΕΙΣΡΟΗ στην αποθήκη — δελτίο (πρωτόκολλο) παραλαβής / εισαγωγής.
• Εκδίδεται από την αποθήκη κατά την παραλαβή των πρώτων υλών και βεβαιώνει τι, πόσο και σε τι κατάσταση παραλήφθηκε.

• Αν οι πρώτες ύλες προέρχονται από προμηθευτή, το εσωτερικό δελτίο συνοδεύει — δεν αντικαθιστά — το εξωτερικό δικαιολογητικό (τιμολόγιο, δελτίο αποστολής). Τα δύο διασταυρώνονται: το εξωτερικό λέει τι στάλθηκε, το εσωτερικό τι πράγματι παραλήφθηκε.

• ② ΕΚΡΟΗ προς το εργοστάσιο — δελτίο (εντολή) εξαγωγής / ανάλωσης υλικών.
• Είναι ακριβώς το παράδειγμα του βιβλίου: «ένα εργοστάσιο ζητάει από την αποθήκη πρώτες ύλες. Η αποθήκη εκδίδει το ανάλογο δικαιολογητικό, το οποίο υπογράφει ο υπεύθυνος του εργοστασίου και το οποίο προφανώς φυλάσσεται στην αποθήκη.»
• Τα τρία στοιχεία που κάνουν το δικαιολογητικό αποτελεσματικό — και τα λέει το βιβλίο:
• · Ποιος το εκδίδει: η αποθήκη (αυτή παραδίδει)·
• · Ποιος υπογράφει: ο υπεύθυνος του εργοστασίου (αυτός παραλαμβάνει) — έτσι αναλαμβάνει ευθύνη·
• · Πού φυλάσσεται: στην αποθήκη — για να μπορεί να αποδείξει ότι παρέδωσε.
• Γιατί χρειάζονται και τα δύο για τον έλεγχο των αποθεμάτων. Το θεωρητικό (εσωλογιστικό) απόθεμα προκύπτει:
• $$ \text{Απόθεμα} = \text{Αρχικό} + \sum \text{Εισροές} - \sum \text{Εκροές} $$
• Χωρίς και τα δύο είδη δελτίων, ο τύπος δεν μπορεί να εφαρμοστεί. Η σύγκρισή του με την πραγματική (εξωλογιστική) απογραφή αποκαλύπτει ελλείμματα, φύρα ή κλοπές — ακριβώς ο λόγος που η μερική απογραφή διενεργείται για προληπτικούς και κατασταλτικούς ελέγχους (κεφ. 2).
• Επιπλέον: τα δελτία εξαγωγής είναι η βάση για τον υπολογισμό του κόστους παραγωγής — δείχνουν πόση πρώτη ύλη αναλώθηκε πραγματικά.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Και στις δύο περιπτώσεις εσωτερικά δικαιολογητικά. Στην εισροή: δελτίο/πρωτόκολλο παραλαβής, που εκδίδει η αποθήκη (συνοδευτικά προς το εξωτερικό δελτίο αποστολής του προμηθευτή). Στην εκροή: δελτίο/εντολή εξαγωγής υλικών, που εκδίδει η αποθήκη, υπογράφει ο υπεύθυνος του εργοστασίου και φυλάσσεται στην αποθήκη. Και τα δύο απαιτούνται για τον υπολογισμό του θεωρητικού αποθέματος και τη σύγκρισή του με την πραγματική απογραφή.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αναγνώριση ότι πρόκειται για εσωτερικά δικαιολογητικά.
• Κριτήριο: δύο διαφορετικά δελτία — εισαγωγής και εξαγωγής.
• Κριτήριο: ποιος εκδίδει, ποιος υπογράφει, πού φυλάσσεται.
• Θετικό: η σύνδεση με τον υπολογισμό του θεωρητικού αποθέματος και τον έλεγχο.
• Παγίδα: να δοθεί «τιμολόγιο» — είναι εξωτερικό δικαιολογητικό και αφορά τρίτους.

Άσκηση 3 — Διορθωτικές εγγραφές (λάθος λογαριασμός και λάθος ποσό) (σελ. 161)

Ερώτηση: Ο λογιστής καταχώρησε στο ημερολόγιο την αγορά επίπλων αξίας 1.000 € με αποδοχή συναλλαγματικής ως: Χ Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 1.000 | Π Χρηματικά διαθέσιμα (Ταμείο) 1.000. Καταχώρησε επίσης την εξόφληση του προμηθευτή Α. Ανδρέου, ο οποίος έλαβε μετρητά 1.750 €, ως: Χ Προμηθευτές (Α. Ανδρέου) 2.000 | Π Χρηματικά διαθέσιμα (Ταμείο) 2.000. Να κάνετε τις απαραίτητες διορθωτικές εγγραφές.

Απάντηση:

• ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ α) — λάθος λογαριασμός στη ΜΙΑ πλευρά.
• · Τι έγινε: Χ Έπιπλα 1.000 | Π Χρηματικά διαθέσιμα 1.000
• · Τι έπρεπε: Χ Έπιπλα 1.000 | Π Γραμμάτια Πληρωτέα 1.000

• Η αγορά έγινε με αποδοχή συναλλαγματικής, όχι με μετρητά. Η χρέωση είναι σωστή (τα έπιπλα όντως αποκτήθηκαν)· λάθος είναι μόνο η πίστωση.

• Πρόκειται για ΜΕΡΙΚΩΣ λανθασμένη εγγραφή — «αφού είναι λανθασμένο το ένα από τα δύο μέρη της». Άρα εφαρμόζεται ΜΕΡΙΚΟΣ ΑΝΤΙΛΟΓΙΣΜΟΣ:
• · Χ Χρηματικά διαθέσιμα (Ταμείο) 1.000 | Π Γραμμάτια Πληρωτέα 1.000

• Πώς λειτουργεί: η χρέωση των Χρηματικών διαθεσίμων ακυρώνει τη λανθασμένη πίστωση· η πίστωση των Γραμματίων Πληρωτέων αποκαθιστά τη σωστή. Ο λογαριασμός «Έπιπλα» δεν αγγίζεται καθόλου — ήταν σωστός.

• Το αποτέλεσμα μετά τη διόρθωση: Έπιπλα χρεωμένα 1.000 ✓ · Χρηματικά διαθέσιμα εξισωμένα (−1.000 +1.000 = 0) ✓ · Γραμμάτια Πληρωτέα πιστωμένα 1.000 ✓
• ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ β) — λάθος ΠΟΣΟ, μεγαλύτερο του σωστού.
• · Τι έγινε: Χ Προμηθευτές 2.000 | Π Ταμείο 2.000
• · Τι έπρεπε: Χ Προμηθευτές 1.750 | Π Ταμείο 1.750
• $$ \text{Υπερβάλλον ποσό} = 2.000 - 1.750 = \mathbf{250}\ \text{€} $$

• Το βιβλίο το ορίζει ρητά: «Αν τα ποσά που καταχωρήθηκαν λανθασμένα είναι μεγαλύτερα από τα σωστά, τότε πρέπει να γίνει μια μερική αντιλογιστική εγγραφή ως προς τα ποσά της διαφοράς.»

• Η διορθωτική εγγραφή — ΑΝΤΙΣΤΡΟΦΗ, μόνο για τη διαφορά:
• · Χ Χρηματικά διαθέσιμα (Ταμείο) 250 | Π Προμηθευτές (Α. Ανδρέου) 250
• Έλεγχος: Προμηθευτές \( 2.000 - 250 = \mathbf{1.750} \) ✓ · Ταμείο \( -2.000 + 250 = \mathbf{-1.750} \) ✓
• Η αντιπαράθεση των δύο περιπτώσεων — ο πίνακας που πρέπει να θυμάσαι:
• | Είδος λάθους | Τρόπος διόρθωσης | Ποσό διόρθωσης |
• |---|---|---|
• | Λάθος ολόκληρη η εγγραφή | ολικός αντιλογισμός + ορθή εγγραφή | όλο το ποσό |
• | Λάθος μία πλευρά (περίπτ. α) | μερικός αντιλογισμός | όλο το ποσό |
• | Ποσό μικρότερο του σωστού | συμπληρωματική εγγραφή | η διαφορά |
• | Ποσό μεγαλύτερο του σωστού (περίπτ. β) | μερική αντιλογιστική | η διαφορά |
• Και στις δύο περιπτώσεις: ΚΑΝΕΝΑ σβήσιμο. Το λάθος παραμένει ορατό στο βιβλίο, μαζί με τη διόρθωσή του — αυτό είναι που κάνει τα λογιστικά βιβλία ελέγξιμα.

Σύνοψη: α) Μερικώς λανθασμένη εγγραφή (λάθος μόνο η πίστωση) → ΜΕΡΙΚΟΣ ΑΝΤΙΛΟΓΙΣΜΟΣ: Χ Χρηματικά διαθέσιμα 1.000 | Π Γραμμάτια Πληρωτέα 1.000. Τα «Έπιπλα» δεν αγγίζονται. β) Λάθος ποσό μεγαλύτερο του σωστού κατά 250 € → ΜΕΡΙΚΗ ΑΝΤΙΛΟΓΙΣΤΙΚΗ ως προς τη διαφορά: Χ Χρηματικά διαθέσιμα 250 | Π Προμηθευτές (Α. Ανδρέου) 250.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στο (α), μερικός αντιλογισμός — όχι ολικός· τα «Έπιπλα» να μην αγγιχτούν.
• Κριτήριο: στο (β), διόρθωση μόνο για τη διαφορά των 250 €, με αντίστροφη εγγραφή.
• Κριτήριο: έλεγχος των τελικών υπολοίπων μετά τη διόρθωση.
• Θετικό: η αντιπαράθεση συμπληρωματικής (ποσό μικρότερο) και αντιλογιστικής (ποσό μεγαλύτερο).
• Παγίδα: στο (β) να γίνει ολικός αντιλογισμός 2.000 και νέα εγγραφή 1.750 — λειτουργεί, αλλά δεν είναι ο τρόπος που ορίζει το βιβλίο.

Άσκηση 4 — Εντοπισμός και διόρθωση λάθους στον λογαριασμό πελάτη (σελ. 162)

Ερώτηση: Ο πελάτης «Π» έστειλε 5.800 € προκειμένου να μας εξοφλήσει. Ο λογαριασμός του στο Αναλυτικό Καθολικό έδειχνε: χρέωση 6.000 €, πιστώσεις 1.500 € και 3.200 €. Μετά από έρευνα στο ημερολόγιο διαπιστώσαμε ότι η τελευταία μας πώληση με πίστωση στον συγκεκριμένο πελάτη καταχωρήθηκε ως πώληση με μετρητά. Να κάνετε την απαραίτητη διόρθωση.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — το λογιστικό υπόλοιπο του πελάτη.
• $$ 6.000 - (1.500 + 3.200) = 6.000 - 4.700 = \mathbf{1.300}\ \text{€} $$
• Βήμα 2 — τι λέει η πραγματικότητα. Ο πελάτης έστειλε 5.800 € για να εξοφλήσει, δηλαδή να μηδενίσει τον λογαριασμό του. Άρα το σωστό υπόλοιπο είναι 5.800 €.
• Βήμα 3 — η διαφορά.
• $$ 5.800 - 1.300 = \mathbf{4.500}\ \text{€} $$
• Ο λογαριασμός του πελάτη είναι ΥΠΟΤΙΜΗΜΕΝΟΣ κατά 4.500 €.
• Βήμα 4 — η αιτία, όπως την εντόπισε η έρευνα. Πώληση με πίστωση καταχωρήθηκε ως πώληση με μετρητά. Δηλαδή, αντί για:
• · Σωστό: Χ Πελάτες (Π) 4.500 | Π Πωλήσεις 4.500
• · Λάθος: Χ Ταμείο 4.500 | Π Πωλήσεις 4.500

• Η πίστωση (Πωλήσεις) ήταν σωστή· λάθος η χρέωση. Μερικώς λανθασμένη εγγραφή.

• Βήμα 5 — η διορθωτική εγγραφή (μερικός αντιλογισμός):
• · Χ Πελάτες (Π) 4.500 | Π Χρηματικά διαθέσιμα (Ταμείο) 4.500
• Έλεγχος: \( 1.300 + 4.500 = \mathbf{5.800} \) ✓ — ο λογαριασμός συμφωνεί πλέον με το ποσό που έστειλε ο πελάτης.
• Ο λογικός έλεγχος που επιβεβαιώνει τη λύση. Η αιτία («πίστωση καταχωρήθηκε ως μετρητά») υποτιμά αναγκαστικά τον λογαριασμό του πελάτη. Άρα το λογιστικό υπόλοιπο πρέπει να είναι μικρότερο από το εισπραχθέν: \( 1.300 < 5.800 \) ✓ Αν έβγαινε μεγαλύτερο, η αιτία δεν θα ταίριαζε και θα έπρεπε να ψάξουμε αλλού.
• Βήμα 6 — η είσπραξη (μετά τη διόρθωση):
• · Χ Χρηματικά διαθέσιμα (Ταμείο) 5.800 | Π Πελάτες (Π) 5.800 → ο λογαριασμός εξισώνεται ✓
• Τι διδάσκει η άσκηση — η αντίστροφη πορεία του λογιστή. Το λάθος δεν εντοπίστηκε από το ισοζύγιο: και οι δύο εγγραφές ήταν αριθμητικά ισοσκελισμένες (χρέωση 4.500 = πίστωση 4.500). Το ισοζύγιο έκλεινε κανονικά — ακριβώς η περίπτωση της ερώτησης 5 του κεφ. 4.
• Το λάθος αποκαλύφθηκε από εξωτερική πληροφορία: ο πελάτης έστειλε διαφορετικό ποσό. Είναι η επαλήθευση υπολοίπων με τρίτους, ένας από τους μηχανισμούς που συμπληρώνουν το ισοζύγιο. Και η διόρθωση απαίτησε συστηματική έρευνα στο Ημερολόγιο — ακριβώς όπως ορίζει το κεφάλαιο.

Σύνοψη: Λογιστικό υπόλοιπο = 6.000 − (1.500 + 3.200) = 1.300 €. Ο πελάτης εξοφλεί με 5.800 €, άρα το σωστό υπόλοιπο είναι 5.800 € και η διαφορά 4.500 €. Αιτία: πώληση με πίστωση καταχωρήθηκε ως μετρητοίς (χρεώθηκε το Ταμείο αντί για τον Πελάτη). Διόρθωση: Χ Πελάτες (Π) 4.500 | Π Χρηματικά διαθέσιμα 4.500. Έλεγχος: 1.300 + 4.500 = 5.800 ✓

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστός υπολογισμός του λογιστικού υπολοίπου (1.300).
• Κριτήριο: η διαφορά 4.500 € και η σύνδεσή της με την αιτία.
• Κριτήριο: μερικός αντιλογισμός — η πίστωση (Πωλήσεις) ήταν σωστή.
• Κριτήριο: έλεγχος ότι το διορθωμένο υπόλοιπο ισούται με το εισπραχθέν.
• Θετικό: η επισήμανση ότι το ισοζύγιο δεν θα εντόπιζε αυτό το λάθος.
• Παγίδα: να χρεωθεί ο πελάτης χωρίς να πιστωθεί το Ταμείο — το λανθασμένο ποσό θα έμενε εκεί.

Άσκηση 5 — Ισοζύγιο που δεν συμφωνεί: εντοπισμός σφαλμάτων (σελ. 162)

Ερώτηση: Δίνεται το Ισοζύγιο των υπολοίπων της 31/12/20… το οποίο ο λογιστής δεν μπορεί να συμφωνήσει. Οι γραμμές: 1 Εδαφικές εκτάσεις 110.000, 2 Κτίρια-εγκαταστάσεις-τεχνικά έργα 110.000, 3 Προμηθευτές 40.000, 5 Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 50.000, 6 Πελάτες 100.000, 7 Μεταφορικά μέσα 30.000, 8 Γραμμάτια πληρωτέα 10.000, 9 Πελάτες 30.000. Μπορείτε να τον βοηθήσετε;

Απάντηση:

• Πρώτα το αριθμητικό δεδομένο:
• · Χρεωστικά υπόλοιπα: Εδαφικές εκτάσεις 110.000 + Κτίρια 110.000 + Πελάτες 100.000 + Μεταφορικά μέσα 30.000 + Πελάτες 30.000 = 380.000 €
• · Πιστωτικά υπόλοιπα: Προμηθευτές 40.000 + Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις 50.000 + Γραμμάτια πληρωτέα 10.000 = 100.000 €
• · Διαφορά: 280.000 € — το ισοζύγιο δεν συμφωνεί.
• Τα ΤΡΙΑ ευρήματα της συστηματικής έρευνας:
• ① ΛΕΙΠΕΙ Ο ΑΥΞΩΝ ΑΡΙΘΜΟΣ 4. Η αρίθμηση πηγαίνει 1, 2, 3, 5, 6, 7, 8, 9 — ο α/α 4 απουσιάζει. Μια ολόκληρη γραμμή έχει παραλειφθεί κατά τη μεταφορά από το Γενικό Καθολικό.
• ② ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΛΟΓΑΡΙΑΣΜΟΣ «ΚΕΦΑΛΑΙΟ». Καμία επιχείρηση δεν μπορεί να έχει ισοζύγιο χωρίς Καθαρή Περιουσία. Ο λογαριασμός που λείπει (ο α/α 4) είναι σχεδόν βέβαια το Κεφάλαιο — και το ποσό του πρέπει να είναι πιστωτικό.
• ③ Ο ΤΙΤΛΟΣ «ΠΕΛΑΤΕΣ» ΕΜΦΑΝΙΖΕΤΑΙ ΔΥΟ ΦΟΡΕΣ (α/α 6 με 100.000 και α/α 9 με 30.000). Στο ισοζύγιο Γενικού Καθολικού κάθε πρωτοβάθμιος λογαριασμός εμφανίζεται μία μόνο φορά. Δύο πιθανές εξηγήσεις:
• · διπλοεγγραφή του ίδιου λογαριασμού — οπότε ένα από τα δύο ποσά περισσεύει·
• · ο ένας από τους δύο είναι αναλυτικός λογαριασμός που δεν έπρεπε να βρίσκεται στο ισοζύγιο του Γενικού Καθολικού (ανήκει στο Αναλυτικό)·
• · ή ο τίτλος του α/α 9 έχει γραφτεί λάθος και αφορά άλλο λογαριασμό.
• Η μεθοδολογία που πρέπει να ακολουθήσει ο λογιστής:
• 1. Έλεγχος πληρότητας: κάθε λογαριασμός του Γενικού Καθολικού να εμφανίζεται ακριβώς μία φορά — εδώ αποκαλύπτονται τα ευρήματα ① και ③.
• 2. Έλεγχος λογικής συνέπειας: υπάρχουν οι αναμενόμενοι λογαριασμοί; Λείπει το Κεφάλαιο — εύρημα ②.
• 3. Έλεγχος σωστής πλευράς: κάθε υπόλοιπο στη σωστή στήλη. Λογαριασμοί Ενεργητικού → χρεωστικά· Π.Π. και Κ.Π. → πιστωτικά.
• 4. Έλεγχος αθροισμάτων και αντιπαραβολή με το Γενικό Καθολικό και το Ημερολόγιο (ΑΧΙ = ΑΧΗ).
• Η διαγνωστική χρήση της διαφοράς. Αν το «Κεφάλαιο» ήταν το μόνο πρόβλημα, θα έπρεπε να είναι 280.000 € πιστωτικό. Αν όμως ο διπλός «Πελάτες» των 30.000 είναι λάθος και αφαιρεθεί, τα χρεωστικά γίνονται 350.000 και το Κεφάλαιο 250.000 €. Δεν μπορεί να απαντηθεί μονοσήμαντα χωρίς αντιπαραβολή με το Γενικό Καθολικό — και αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο μάθημα.
• Το συμπέρασμα. Ένα ισοζύγιο που δεν συμφωνεί αποδεικνύει ότι υπάρχει λάθος (σε αντίθεση με ένα που συμφωνεί, το οποίο δεν αποδεικνύει τίποτα — κεφ. 4). Ο εντοπισμός γίνεται με συστηματική έρευνα, όχι με μαντεψιά.

Σύνοψη: Χρεωστικά 380.000 € έναντι πιστωτικών 100.000 € — διαφορά 280.000 €. Τρία ευρήματα: (1) λείπει ο α/α 4, δηλαδή μια ολόκληρη γραμμή παραλείφθηκε· (2) δεν υπάρχει λογαριασμός «Κεφάλαιο», που σχεδόν βέβαια είναι ο λογαριασμός που λείπει και πρέπει να έχει πιστωτικό υπόλοιπο· (3) ο τίτλος «Πελάτες» εμφανίζεται δύο φορές (α/α 6 και 9), ενώ κάθε πρωτοβάθμιος εμφανίζεται μία φορά. Η οριστική απάντηση απαιτεί αντιπαραβολή με το Γενικό Καθολικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: εντοπισμός και των τριών ευρημάτων.
• Κριτήριο: η παρατήρηση ότι λείπει το Κεφάλαιο — καμία επιχείρηση δεν έχει ισοζύγιο χωρίς Καθαρή Περιουσία.
• Κριτήριο: μεθοδολογία συστηματικής έρευνας, όχι μόνο απαρίθμηση λαθών.
• Θετικό: η επισήμανση ότι η απάντηση δεν είναι μονοσήμαντη χωρίς το Γενικό Καθολικό.
• Θετικό: η αντιδιαστολή με το κεφ. 4 — ισοζύγιο που δεν κλείνει αποδεικνύει λάθος.
• Παγίδα: να δοθεί «Κεφάλαιο 280.000» ως βέβαιη απάντηση, αγνοώντας τον διπλό «Πελάτες».