Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Ερωτήσεις ΚΑΙ Ασκήσεις (σελ. 34-36) – ΑΡΧΕΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 2: Ερωτήσεις ΚΑΙ Ασκήσεις (σελ. 34-36)

Απαντήσεις στις ερωτήσεις κατανόησης και πλήρεις λύσεις των αριθμητικών ασκήσεων.

Άσκηση 1 — Πολλαπλής επιλογής: απογραφή και ισολογισμός (σελ. 34)

Ερώτηση: Να σημειώσετε τις σωστές απαντήσεις: α) Τι επιδιώκει να γνωρίσει η επιχείρηση με τη διενέργεια απογραφής; β) Τι διενεργεί η επιχείρηση στο τέλος κάθε διαχειριστικής χρήσης; γ) Τι απογραφή γίνεται, αν παρατηρηθεί έλλειμμα στο απόθεμα των εμπορευμάτων; δ) Πόσο διαρκεί η διαχειριστική χρήση; ε) Πόσο διαρκεί, όταν μια επιχείρηση διακόψει τις εργασίες της; στ) Τι δείχνει ο ισολογισμός;

Απάντηση:

• α) 4) όλα τα παραπάνω. Το βιβλίο απαριθμεί τρία ζητούμενα: την κάθε αξία που κατέχει, τις απαιτήσεις της, τις υποχρεώσεις της και την καθαρή της περιουσία. Οι επιλογές 1-3 είναι μερικές, μόνο το «όλα» είναι πλήρες.
• β) 1) Τακτική απογραφή. Η απογραφή που γίνεται σύμφωνα με τον νόμο στο τέλος κάθε διαχειριστικής χρήσης είναι Γενική ως προς την έκταση και Τακτική ως προς τον χρόνο — συντάσσεται σε τακτά χρονικά διαστήματα. Από τις δοσμένες επιλογές, σωστή είναι η τακτική.
• γ) 1) Μερική. Η μερική απογραφή αναφέρεται σε ένα ή περισσότερα περιουσιακά στοιχεία και πρέπει να διενεργείται έκτακτα για λόγους ελέγχων — κατασταλτικών, όταν διαπιστωθεί κάποια κατάσταση όπως κλοπή, υπεξαίρεση ή λάθος. Το έλλειμμα στα εμπορεύματα είναι ακριβώς τέτοια περίπτωση.
• δ) 2) 12 μήνες. «Κάθε περίοδος διαρκεί, σύμφωνα με τον νόμο, δώδεκα μήνες».
• ε) 1) μπορεί να είναι μικρότερη από δώδεκα μήνες. Κατά την έναρξη, τη λήξη ή τη διακοπή των εργασιών η περίοδος μπορεί να είναι μικρότερη των 12 μηνών.
• στ) 4) την περιουσιακή κατάσταση της επιχείρησης. Ο ισολογισμός εμφανίζει συνοπτικά τα περιουσιακά στοιχεία και την αξία τους — και το Ενεργητικό και το Παθητικό. Οι επιλογές 1-3 περιέχουν τη λέξη «μόνο» και είναι μερικές.
• Το μοτίβο της άσκησης: στα ερωτήματα (α) και (στ) η σωστή απάντηση είναι η συνολική — απορρίπτονται όσες λένε «μόνο». Είναι συνηθισμένη τακτική στα διαγωνίσματα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) 4 (όλα τα παραπάνω) · β) 1 (τακτική) · γ) 1 (μερική) · δ) 2 (12 μήνες) · ε) 1 (μικρότερη από 12) · στ) 4 (την περιουσιακή κατάσταση)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στα (α) και (στ) να αναγνωριστεί ότι οι «μόνο»-επιλογές είναι μερικές.
• Κριτήριο: στο (γ) η σύνδεση με τον κατασταλτικό έλεγχο.
• Παγίδα: στο (β) να επιλεγεί «εσωλογιστική» — αφορά τον τρόπο, όχι τον χρόνο.

Άσκηση 2 — Ορισμοί και διαφορά απογραφής-ισολογισμού (σελ. 35)

Ερώτηση: Να ορίσετε τι είναι α) η απογραφή, β) ο ισολογισμός. Ποια νομίζετε ότι είναι η διαφορά απογραφής και ισολογισμού;

Απάντηση:

• α) Απογραφή είναι η λεπτομερής και αναλυτική εξακρίβωση, καταμέτρηση, καταγραφή και αποτίμηση με το ίδιο νόμισμα των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης σε ορισμένη χρονική στιγμή.
• Πραγματοποιείται σε δύο στάδια: ① αναγνώριση, καταμέτρηση και καταγραφή των στοιχείων Ενεργητικού και Παθητικού · ② αποτίμηση σε χρηματικές μονάδες.
• β) Ισολογισμός είναι η λογιστική κατάσταση με την οποία εμφανίζονται συνοπτικά τα περιουσιακά στοιχεία της επιχείρησης και η αξία τους, σε ορισμένη χρονική στιγμή, εκφρασμένα με το ίδιο νόμισμα.
• Η διαφορά — σε πέντε άξονες:
• · Αναλυτικότητα: η απογραφή είναι αναλυτική (καταγράφει «με κάθε λεπτομέρεια ως προς το είδος, την ποσότητα και την αξία» — ακόμη και διευθύνσεις πελατών, αριθμούς συμβολαίων, μάρκες μηχανημάτων)· ο ισολογισμός είναι συνοπτικός.
• · Σειρά: ο ισολογισμός συντάσσεται ΜΕΤΑ την απογραφή και στηρίζεται σε αυτήν. Είναι η περίληψή της.
• · Διάταξη: η απογραφή έχει κάθετη διάταξη (πρώτα όλο το Ενεργητικό, μετά όλο το Παθητικό)· ο ισολογισμός σε δύο σελίδες, Ενεργητικό αριστερά, Παθητικό δεξιά, με τα σύνολα στο ίδιο ύψος.
• · Δημοσιότητα: ο ισολογισμός δημοσιεύεται — αποτελεί «την επίσημη εικόνα της συγκρότησης της περιουσίας για όσους ενδιαφέρονται». Η απογραφή δεν δημοσιεύεται.
• · Κοινό: η απογραφή εξυπηρετεί κυρίως την εσωτερική γνώση και τον έλεγχο· ο ισολογισμός την πληροφόρηση τρίτων (τράπεζες, προμηθευτές, δημόσιο, επενδυτές).
• Το κοινό τους: και τα δύο είναι στατικές εικόνες μιας συγκεκριμένης στιγμής, καταχωρούνται στο ίδιο βιβλίο (Απογραφών και Ισολογισμών) και στηρίζονται στην ίδια ισότητα \( \text{Ε} = \text{Π.Π.} + \text{Κ.Π.} \).

Σύνοψη: (ενδεικτική) Απογραφή = αναλυτική εξακρίβωση, καταμέτρηση, καταγραφή και αποτίμηση των περιουσιακών στοιχείων σε μια στιγμή, σε δύο στάδια. Ισολογισμός = η συνοπτική λογιστική κατάσταση των ίδιων στοιχείων. Διαφορά: αναλυτικό έναντι συνοπτικού, ο ισολογισμός συντάσσεται μετά και στηρίζεται στην απογραφή, έχει οριζόντια διάταξη σε δύο σελίδες και — κυρίως — δημοσιεύεται.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και οι δύο ορισμοί με ακρίβεια, μαζί με τα δύο στάδια της απογραφής.
• Κριτήριο: τουλάχιστον τρεις άξονες διαφοράς.
• Κριτήριο: η δημοσίευση του ισολογισμού — είναι η πρακτικά σημαντικότερη διαφορά.
• Θετικό: η επισήμανση ότι στηρίζονται στην ίδια ισότητα και είναι και τα δύο στατικά.

Άσκηση 3 — Αντιστοίχιση σχέσεων και μορφών ισολογισμού (σελ. 35)

Ερώτηση: Να αντιστοιχίσετε τα δεδομένα της πρώτης στήλης με τα αντίστοιχά τους στη δεύτερη: 1. Ε>Π.Π., 2. Ε=Π.Π., 3. Ε<Π.Π. — α. Αρνητικός ισολογισμός, β. Ουδέτερος ισολογισμός, γ. Θετικός Ισολογισμός.

Απάντηση:

• 1 → γ. \( \text{Ε} > \text{Π.Π.} \) → Θετικός ισολογισμός. Υπάρχει θετική Καθαρή Περιουσία: \( \text{Κ.Π.} = \text{Ε} - \text{Π.Π.} > 0 \). Στο παράδειγμα του βιβλίου: Ε 125.000, Π.Π. 35.000 → Κ.Π. 90.000.
• 2 → β. \( \text{Ε} = \text{Π.Π.} \) → Ουδέτερος ισολογισμός. Δεν υπάρχει Καθαρή Θέση (Κ.Π. = 0) και η επιχείρηση ό,τι έχει το χρωστάει σε τρίτους. Στο παράδειγμα: Ε 48.000 = Π.Π. 48.000.
• 3 → α. \( \text{Ε} < \text{Π.Π.} \) → Αρνητικός ισολογισμός. Η Καθαρή Θέση είναι αρνητική και λέγεται έλλειμμα ή ζημία. Στο παράδειγμα: Ε 24.000, Π.Π. 25.000 → έλλειμμα 1.000.
• Η μνημονική βοήθεια: η φορά της ανισότητας «δείχνει» τη μορφή. Μεγαλύτερο Ενεργητικό → θετικός. Μικρότερο → αρνητικός. Ίσο → ουδέτερος. Η Κ.Π. είναι πάντα η διαφορά \( \text{Ε} - \text{Π.Π.} \), οπότε το πρόσημό της καθορίζει τη μορφή.
• Οι δύο ειδικές περιπτώσεις που συμπληρώνουν την εικόνα:
• · Π.Π. = 0 → θετικός, με \( \text{Ε} = \text{Κ.Π.} \) (η επιχείρηση δεν χρωστάει τίποτα σε τρίτους).
• · Ε = 0 → αρνητικός, με \( \text{έλλειμμα} = \text{Π.Π.} \) (δεν έχει τίποτα και χρωστάει τα πάντα).
• Η πρακτική σημασία: το έλλειμμα γράφεται στο Ενεργητικό, γιατί αποτελεί απαίτηση της επιχείρησης κατά του επιχειρηματία — αυτός φέρει τον κίνδυνο και πρέπει να το καλύψει από την ατομική του περιουσία.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1→γ (Ε>Π.Π. → Θετικός) · 2→β (Ε=Π.Π. → Ουδέτερος) · 3→α (Ε<Π.Π. → Αρνητικός)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σύνδεση κάθε σχέσης με το πρόσημο της Καθαρής Περιουσίας.
• Θετικό: αναφορά στις ειδικές περιπτώσεις Π.Π. = 0 και Ε = 0.
• Παγίδα: αντιστροφή του (1) και του (3) — προσοχή στη φορά της ανισότητας.

Άσκηση 4 — Σχολιασμός: ο ισολογισμός ως στατική εικόνα (σελ. 35)

Ερώτηση: Να σχολιάσετε την πρόταση: «Ο ισολογισμός δείχνει μια στατική εικόνα της περιουσιακής κατάστασης της επιχείρησης».

Απάντηση:

• Η πρόταση είναι ΣΩΣΤΗ. Το βιβλίο ξεκινά το κεφάλαιο ακριβώς έτσι: «Η περιουσιακή συγκρότηση της επιχείρησης εμφανίζεται σε μια χρονική στιγμή (στατικά)».
• Τι σημαίνει «στατική εικόνα». Ο ισολογισμός είναι φωτογραφία, όχι ταινία. Δείχνει τι υπάρχει σε μία συγκεκριμένη ημερομηνία — π.χ. 31/12/2001 — και τίποτα για το τι συνέβη πριν ή τι θα συμβεί μετά.
• Το «σε ορισμένη χρονική στιγμή» είναι μέρος του ορισμού και των δύο εννοιών — απογραφής και ισολογισμού. Δεν είναι λεπτομέρεια· είναι ουσιώδες χαρακτηριστικό.
• Τι ΔΕΝ δείχνει ο ισολογισμός:
• · Πώς έφτασε η επιχείρηση σε αυτή την κατάσταση — ποιες αγορές, πωλήσεις, εισπράξεις και πληρωμές μεσολάβησαν.
• · Πόσες φορές μεταβλήθηκε ένα στοιχείο μέσα στη χρήση. Το «Ταμείο 10.000» μπορεί να προέκυψε από χιλιάδες κινήσεις.
• · Την κερδοφορία της περιόδου — αυτή φαίνεται στον λογαριασμό Αποτελέσματα Χρήσης.
• Η αντίθεση που φωτίζει την πρόταση. Το επόμενο κεφάλαιο (3) ασχολείται ακριβώς με τις ΜΕΤΑΒΟΛΕΣ των περιουσιακών στοιχείων — τη δυναμική όψη. Δύο διαδοχικοί ισολογισμοί δείχνουν δύο στιγμές· τι έγινε ανάμεσά τους το δείχνουν οι λογαριασμοί και το ημερολόγιο.
• Η πρακτική συνέπεια — και το πιο ενδιαφέρον σημείο. Δύο επιχειρήσεις με πανομοιότυπο ισολογισμό μπορεί να είναι εντελώς διαφορετικές: η μία με έντονη δραστηριότητα και μεγάλο τζίρο, η άλλη στάσιμη. Γι' αυτό ο ισολογισμός δεν διαβάζεται ποτέ μόνος του, αλλά μαζί με τα Αποτελέσματα Χρήσης και, ιδανικά, με τους ισολογισμούς προηγούμενων ετών.
• Άρα η «στατικότητα» δεν είναι ελάττωμα — είναι ο σκοπός του εργαλείου. Ο ισολογισμός απαντά στο «τι έχω τώρα», όχι στο «τι έκανα φέτος».

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή: ο ισολογισμός εμφανίζει την περιουσία σε ορισμένη χρονική στιγμή, στατικά — είναι φωτογραφία, όχι ταινία. Δεν δείχνει τις μεταβολές που μεσολάβησαν ούτε την κερδοφορία της περιόδου. Η δυναμική όψη αποτυπώνεται στους λογαριασμούς και στα Αποτελέσματα Χρήσης. Η στατικότητα δεν είναι ελάττωμα αλλά ο σκοπός του εργαλείου.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: να εξηγηθεί τι σημαίνει στατική εικόνα, με τη μεταφορά της φωτογραφίας ή ισοδύναμη.
• Κριτήριο: να αναφερθεί τι δεν δείχνει ο ισολογισμός.
• Κριτήριο: η αντίθεση με τη δυναμική παρακολούθηση των μεταβολών (κεφ. 3).
• Θετικό: η παρατήρηση ότι δύο επιχειρήσεις με ίδιο ισολογισμό μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική δραστηριότητα.
• Παγίδα: να θεωρηθεί η «στατικότητα» μειονέκτημα — είναι ο σκοπός του.

Άσκηση 5 — Σχολιασμός: ουδέτερος ισολογισμός και υποχρέωση προς τον επιχειρηματία (σελ. 35)

Ερώτηση: Να σχολιάσετε την πρόταση: «Όταν ο ισολογισμός είναι ουδέτερος, τότε δεν υπάρχει υποχρέωση της επιχείρησης προς τον επιχειρηματία».

Απάντηση:

• Η πρόταση είναι ΣΩΣΤΗ.
• Η τεκμηρίωση. Ουδέτερος είναι ο ισολογισμός στον οποίο \( \text{Ε} = \text{Π.Π.} \). Επειδή \( \text{Κ.Π.} = \text{Ε} - \text{Π.Π.} \), προκύπτει \( \text{Κ.Π.} = 0 \). Το βιβλίο το λέει ρητά: «δεν υπάρχει Καθαρή Θέση και η επιχείρηση ό,τι έχει το χρωστάει σε τρίτους».
• Ο συλλογισμός βήμα-βήμα:
• ① Η Καθαρή Περιουσία ΕΙΝΑΙ, εξ ορισμού, η υποχρέωση της επιχείρησης προς τον φορέα της (τον επιχειρηματία).
• ② Στον ουδέτερο ισολογισμό η Καθαρή Περιουσία είναι μηδέν.
• ③ Άρα η υποχρέωση προς τον επιχειρηματία είναι μηδενική — δηλαδή δεν υπάρχει.
• Τι σημαίνει πρακτικά. Όλο το Ενεργητικό της επιχείρησης «ανήκει» οικονομικά στους τρίτους. Αν η επιχείρηση ρευστοποιούσε τα πάντα και εξοφλούσε όλες τις υποχρεώσεις της, στον επιχειρηματία θα έμενε μηδέν. Η επένδυσή του έχει εξανεμιστεί.
• Πώς φτάνει μια επιχείρηση εκεί. Ο ουδέτερος ισολογισμός είναι το οριακό σημείο ανάμεσα στον θετικό και τον αρνητικό. Συνήθως προκύπτει από σωρευμένες ζημίες που «έφαγαν» ολόκληρο το αρχικό κεφάλαιο.
• Ο επόμενος σταθμός είναι χειρότερος. Αν οι ζημίες συνεχιστούν, ο ισολογισμός γίνεται αρνητικός: τότε δεν είναι απλώς μηδενική η απαίτηση του επιχειρηματία — η επιχείρηση αποκτά απαίτηση ΚΑΤΑ ΑΥΤΟΥ. Το έλλειμμα γράφεται στο Ενεργητικό, γιατί ο επιχειρηματίας φέρει τον επιχειρηματικό κίνδυνο και πρέπει να το καλύψει από την ατομική του περιουσία.
• Η αντιστροφή που αξίζει να προσέξεις: στον θετικό ισολογισμό η επιχείρηση χρωστάει στον επιχειρηματία· στον αρνητικό ο επιχειρηματίας χρωστάει στην επιχείρηση. Ο ουδέτερος είναι ακριβώς το σημείο μηδέν ανάμεσά τους.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή. Η Καθαρή Περιουσία είναι εξ ορισμού η υποχρέωση της επιχείρησης προς τον φορέα της· στον ουδέτερο ισολογισμό Ε = Π.Π., άρα Κ.Π. = 0 και η υποχρέωση αυτή δεν υπάρχει. Πρακτικά, ό,τι έχει η επιχείρηση το χρωστάει σε τρίτους. Είναι το οριακό σημείο πριν τον αρνητικό ισολογισμό, όπου η σχέση αντιστρέφεται και ο επιχειρηματίας οφείλει να καλύψει το έλλειμμα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η ταύτιση Καθαρής Περιουσίας με την υποχρέωση προς τον φορέα — είναι το κλειδί.
• Κριτήριο: ο συλλογισμός Ε = Π.Π. ⇒ Κ.Π. = 0.
• Κριτήριο: η πρακτική ερμηνεία «ό,τι έχει το χρωστάει σε τρίτους».
• Θετικό: η σύνδεση με τον αρνητικό ισολογισμό και την αντιστροφή της σχέσης.
• Παγίδα: να θεωρηθεί ότι «δεν υπάρχει υποχρέωση» σημαίνει ότι η επιχείρηση είναι υγιής — ισχύει το αντίθετο.

Άσκηση 6 — Απογραφή ίδρυσης (Α. Αναγνώστου, εμπορία οσπρίων) (σελ. 35)

Ερώτηση: Ο Α. Αναγνώστου, προκειμένου να ιδρύσει επιχείρηση εμπορίας οσπρίων, εισφέρει: Μετρητά 20.000 €· Εμπορεύματα: α) Φασόλια Καστοριάς 400 κιλά προς 3 €, β) Φασόλια Βόλου 200 κιλά προς 3 €, γ) Φακές τύπου Α 150 κιλά προς 4 €, δ) Ρεβύθια Κρήτης 250 κιλά προς 5 €· Έπιπλα και λοιπό εξοπλισμό: α) γραφείο SATO μεταλλικό 3.000 €, β) δύο πάγκους δρύινους 4.000 € ο καθένας, γ) πολυθρόνα μεταλλική 2.000 €· Μεταφορικά μέσα: φορτηγό FORD 70.000 €. Να συντάξετε την απογραφή ίδρυσης.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — αποτίμηση των εμπορευμάτων (ποσότητα × τιμή μονάδας):
• · Φασόλια Καστοριάς: \( 400 \times 3 = 1.200 \) €
• · Φασόλια Βόλου: \( 200 \times 3 = 600 \) €
• · Φακές τύπου Α: \( 150 \times 4 = 600 \) €
• · Ρεβύθια Κρήτης: \( 250 \times 5 = 1.250 \) €
• · Σύνολο Εμπορευμάτων = 3.650 €
• Βήμα 2 — έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός:
• · Γραφείο SATO 3.000 + δύο πάγκοι \( 2 \times 4.000 = 8.000 \) + πολυθρόνα 2.000 = 13.000 €

• Πρόσεξε το «ο καθένας» στους πάγκους — είναι 8.000, όχι 4.000.

• Βήμα 3 — η απογραφή ίδρυσης:
• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ
• · Ι. ΠΑΓΙΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Ενσώματες ακινητοποιήσεις: Μεταφορικά μέσα (φορτηγό FORD 1 τόνου, αρ. κυκλ. ΧΑΔ 123 456) 70.000 · Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 13.000 → 83.000 €
• · ΙΙ. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Αποθέματα: Εμπορεύματα 3.650 · Διαθέσιμα: Ταμείο 20.000 → 23.650 €
• · ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ = \( 83.000 + 23.650 = \mathbf{106.650} \) €
• ΠΑΘΗΤΙΚΟ
• · Ι. ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ (Π.Π.) = 0 — πρόκειται για απογραφή ΙΔΡΥΣΗΣ: η επιχείρηση μόλις ξεκινά και δεν έχει προλάβει να δημιουργήσει καμία υποχρέωση σε τρίτους.
• · ΙΙ. ΚΑΘΑΡΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ — Κεφάλαιο: \( 106.650 - 0 = \mathbf{106.650} \) €
• · ΣΥΝΟΛΟ ΠΑΘΗΤΙΚΟΥ = 106.650 € ✓
• Τι μας διδάσκει η άσκηση. Επειδή Π.Π. = 0, ισχύει η ειδική περίπτωση του θετικού ισολογισμού: \( \text{Ε} = \text{Κ.Π.} \). Ολόκληρο το Ενεργητικό προέρχεται από τον φορέα — και αυτό είναι λογικό: μόνο αυτός έβαλε χρήματα και αγαθά μέχρι στιγμής.
• Η αναλυτικότητα που απαιτεί η απογραφή. Σε πραγματική απογραφή γράφονται όλες οι λεπτομέρειες που δίνει η εκφώνηση: προέλευση των οσπρίων, διαστάσεις των πάγκων (10μ × 2μ × 0,90μ), μάρκα και αριθμός κυκλοφορίας του φορτηγού. Είναι ακριβώς αυτό που διαφοροποιεί την απογραφή από τον ισολογισμό.

Σύνοψη: Εμπορεύματα 3.650 € (1.200+600+600+1.250) · Έπιπλα 13.000 € (3.000 + 2×4.000 + 2.000) · Μεταφορικά 70.000 € · Ταμείο 20.000 €. Σύνολο Ενεργητικού = 106.650 €. Π.Π. = 0 (απογραφή ίδρυσης), άρα Κεφάλαιο = 106.650 €. Ο πίνακας ισοσκελίζει στα 106.650 €.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστή αποτίμηση κάθε είδους (ποσότητα × τιμή).
• Κριτήριο: οι δύο πάγκοι → 8.000 € — η λέξη «ο καθένας» είναι η παγίδα.
• Κριτήριο: Π.Π. = 0 και η αιτιολόγηση (απογραφή ίδρυσης).
• Κριτήριο: αναλυτική καταγραφή με τις λεπτομέρειες που δίνει η εκφώνηση.
• Παγίδα: να αθροιστούν τα κιλά αντί για τις αξίες.

Άσκηση 7 — Απογραφή, Καθαρή Περιουσία, Ισολογισμός και μορφή (Α. Παντελόπουλος) (σελ. 36)

Ερώτηση: Στις 31/12/2001 στην επιχείρηση εμπορίας υφασμάτων Α. Παντελόπουλος έγινε απογραφή και βρέθηκαν: Μετρητά 5.000 €· ταμιακή μηχανή CASIO 1.000 €· υπολογιστής IBM με εκτυπωτή 3.000 €· ύφασμα μεταξωτό Κίνας 200 μ. προς 12 €, αλατζάς εγχώριος 350 μ. προς 5 €, βαμβακερό 150 μ. προς 4 €· συναλλαγματική αποδοχής πελάτη Α. Αντωνίου 350 €· απαιτήσεις από πελάτες Κ. Βήτα 3.000 €, Γ. Παππά 2.000 €, Α. Ανδρέου 4.500 €· οφειλές σε προμηθευτές Ε. Ευστρατίου 1.000 € και Β. Βασιλόπουλο 2.500 €· τραπεζικό δάνειο 2.000 €· ράφια DEXION 700 €, γραφείο μεταλλικό 250 €, πολυθρόνα 350 €, αριθμομηχανή SHARP 300 €. Ζητείται: α) η απογραφή και ο προσδιορισμός της Καθαρής Περιουσίας, β) ο Ισολογισμός, γ) ο προσδιορισμός της μορφής του.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — αποτίμηση των υφασμάτων:
• · Μεταξωτό Κίνας: \( 200 \times 12 = 2.400 \) € · Αλατζάς εγχώριος: \( 350 \times 5 = 1.750 \) € · Βαμβακερό: \( 150 \times 4 = 600 \) €
• · Σύνολο Εμπορευμάτων = 4.750 €
• Βήμα 2 — ταξινόμηση του Ενεργητικού.
• · Πάγιο — Ενσώματες ακινητοποιήσεις: ταμιακή μηχανή CASIO 1.000 + υπολογιστής IBM με εκτυπωτή 3.000 + ράφια DEXION 700 + γραφείο μεταλλικό 250 + πολυθρόνα 350 + αριθμομηχανή SHARP 300 = 5.600 € (όλα «Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός»)
• · Κυκλοφορούν — Αποθέματα: Εμπορεύματα 4.750 €
• · Κυκλοφορούν — Απαιτήσεις: Πελάτες \( 3.000 + 2.000 + 4.500 = 9.500 \) € · Γραμμάτια Εισπρακτέα (συναλλαγματική Α. Αντωνίου, λήξη 3.2.2002) 350 € → 9.850 €
• · Κυκλοφορούν — Διαθέσιμα: Ταμείο 5.000 €
• · Σύνολο Κυκλοφορούντος = \( 4.750 + 9.850 + 5.000 = 19.600 \) €
• α) ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ = \( 5.600 + 19.600 = \mathbf{25.200} \) €
• Βήμα 3 — Πραγματικό Παθητικό.
• · Βραχυπρόθεσμες: Προμηθευτές \( 1.000 + 2.500 = 3.500 \) € · Τράπεζες (δάνειο Εθνικής) 2.000 €
• · Π.Π. = 5.500 €
• Η Καθαρή Περιουσία:
• $$ \text{Κ.Π.} = \text{Ε} - \text{Π.Π.} = 25.200 - 5.500 = \mathbf{19.700}\ \text{€} $$
• β) ΙΣΟΛΟΓΙΣΜΟΣ 31/12/2001
• · ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Α. ΠΑΓΙΟ 5.600 (Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 5.600) · Β. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ 19.600 (Αποθέματα 4.750 · Απαιτήσεις 9.850 · Διαθέσιμα 5.000) · ΣΥΝΟΛΟ 25.200
• · ΠΑΘΗΤΙΚΟ — Ι. ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΠΡΟΣ ΤΡΙΤΟΥΣ 5.500 (Προμηθευτές 3.500 · Τράπεζες 2.000) · ΙΙ. ΚΑΘΑΡΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ 19.700 (Κεφάλαιο 19.700) · ΣΥΝΟΛΟ 25.200
• Έλεγχος ισοσκελισμού: \( 5.500 + 19.700 = 25.200 \) ✓
• γ) Μορφή του Ισολογισμού. Ισχύει \( \text{Ε} = 25.200 > \text{Π.Π.} = 5.500 \), άρα η Καθαρή Περιουσία είναι θετική (19.700 €): ο ισολογισμός είναι ΘΕΤΙΚΟΣ.
• Παρατήρηση για την υγεία της επιχείρησης: τα ίδια κεφάλαια καλύπτουν το 78 % του Ενεργητικού (\( 19.700 / 25.200 \)). Είναι χαμηλά δανεισμένη και σε ισχυρή θέση.
• Δύο σημεία που ξεχωρίζουν την πλήρη λύση: ① η συναλλαγματική αποδοχής πελάτη είναι Γραμμάτιο Εισπρακτέο (απαίτηση), όχι απλή απαίτηση από πελάτη — έχει διαφορετική νομική ισχύ. ② Η ταμιακή μηχανή και ο υπολογιστής είναι πάγια, όχι διαθέσιμα, παρότι η πρώτη λέγεται «ταμιακή».

Σύνοψη: α) Εμπορεύματα 4.750 € · Πάγιο 5.600 € · Απαιτήσεις 9.850 € (πελάτες 9.500 + γραμμάτιο 350) · Ταμείο 5.000 € → Ενεργητικό 25.200 €. Π.Π. = 3.500 + 2.000 = 5.500 €. Καθαρή Περιουσία = 25.200 − 5.500 = 19.700 €. β) Ο ισολογισμός ισοσκελίζει στα 25.200 €. γ) Ε > Π.Π. άρα ΘΕΤΙΚΟΣ.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστή αποτίμηση των υφασμάτων (μέτρα × τιμή).
• Κριτήριο: η συναλλαγματική στα Γραμμάτια Εισπρακτέα, όχι στους Πελάτες.
• Κριτήριο: η ταμιακή μηχανή στα πάγια, όχι στα διαθέσιμα.
• Κριτήριο: και τα τρία ζητούμενα — απογραφή, ισολογισμός, μορφή.
• Παγίδα: να ξεχαστεί το δάνειο στο Πραγματικό Παθητικό.

Άσκηση 8 — Ισολογισμός επιχείρησης «Β» και μετατροπή σε ουδέτερο (σελ. 36)

Ερώτηση: Δίνονται τα περιουσιακά στοιχεία της Ατομικής Επιχείρησης «Β» σε Ευρώ: Οικόπεδα 30.000, Ταμείο 10.000, Γραμμάτια πληρωτέα 15.000, Κτίρια 100.000, Εμπορεύματα 50.000, Προμηθευτές 20.000, Δάνεια από τράπεζες 60.000, Πελάτες 15.000. Ζητείται: α) να συντάξετε τον Ισολογισμό και να προσδιορίσετε τη μορφή του, β) να υποδείξετε έναν τρόπο με τον οποίο ο Ισολογισμός αυτός θα γίνει ουδέτερος.

Απάντηση:

• α) Σύνταξη του Ισολογισμού.
• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ
• · Α. ΠΑΓΙΟ — Οικόπεδα 30.000 + Κτίρια 100.000 = 130.000 €
• · Β. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ — Αποθέματα: Εμπορεύματα 50.000 · Απαιτήσεις: Πελάτες 15.000 · Διαθέσιμα: Ταμείο 10.000 = 75.000 €
• · ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ = \( 130.000 + 75.000 = \mathbf{205.000} \) €
• ΠΑΘΗΤΙΚΟ
• · Π.Π. — Δάνεια από τράπεζες 60.000 + Προμηθευτές 20.000 + Γραμμάτια πληρωτέα 15.000 = 95.000 €
• · Κ.Π. (Κεφάλαιο) = \( 205.000 - 95.000 = \mathbf{110.000} \) €
• · ΣΥΝΟΛΟ ΠΑΘΗΤΙΚΟΥ = \( 95.000 + 110.000 = 205.000 \) € ✓
• Μορφή: \( \text{Ε} = 205.000 > \text{Π.Π.} = 95.000 \) → ΘΕΤΙΚΟΣ ισολογισμός, με Καθαρή Περιουσία 110.000 €.
• β) Πώς γίνεται ουδέτερος.
• Ουδέτερος σημαίνει \( \text{Ε} = \text{Π.Π.} \), δηλαδή \( \text{Κ.Π.} = 0 \). Πρέπει λοιπόν να εξαφανιστούν τα 110.000 € της Καθαρής Περιουσίας. Υπάρχουν δύο ισοδύναμοι δρόμοι:
• Τρόπος 1 — ΜΕΙΩΣΗ του Ενεργητικού κατά 110.000 € (χωρίς μεταβολή του Π.Π.):
• π.χ. καταστροφή ή απώλεια περιουσιακών στοιχείων αξίας 110.000 € (πυρκαγιά στα εμπορεύματα, κατάρρευση κτιρίου, επισφαλείς πελάτες που δεν πληρώνουν) ή σωρευμένες ζημίες από τη δραστηριότητα.
• → Νέο Ενεργητικό: \( 205.000 - 110.000 = 95.000 = \text{Π.Π.} \) ✓
• Τρόπος 2 — ΑΥΞΗΣΗ του Πραγματικού Παθητικού κατά 110.000 € (χωρίς μεταβολή του Ε):
• π.χ. νέο δάνειο 110.000 € τα χρήματα του οποίου αναλώνονται σε έξοδα (μισθοί, ενοίκια, τόκοι) και δεν παραμένουν στην επιχείρηση.
• → Νέο Π.Π.: \( 95.000 + 110.000 = 205.000 = \text{Ε} \) ✓

• ⚠️ Προσοχή στη διατύπωση. Αν πάρει δάνειο 110.000 € και τα κρατήσει στο ταμείο, δεν αλλάζει τίποτα: αυξάνονται και το Ενεργητικό και το Π.Π. κατά 110.000, η Κ.Π. μένει 110.000 και ο ισολογισμός παραμένει θετικός. Η μεταβολή πρέπει να επηρεάζει μόνο τη μία πλευρά.

• Το συμπέρασμα. Ο ουδέτερος ισολογισμός σημαίνει ότι η επιχείρηση ό,τι έχει το χρωστάει σε τρίτους — η επένδυση του φορέα έχει μηδενιστεί. Δεν είναι επιθυμητή κατάσταση: είναι το τελευταίο σκαλί πριν τον αρνητικό ισολογισμό.

Σύνοψη: α) Ενεργητικό 205.000 € (Πάγιο 130.000 + Κυκλοφορούν 75.000) · Π.Π. 95.000 € · Κ.Π. 110.000 € → ΘΕΤΙΚΟΣ. β) Για να γίνει ουδέτερος πρέπει Κ.Π. = 0: είτε μείωση του Ενεργητικού κατά 110.000 € (ζημιά, καταστροφή, επισφάλειες) είτε αύξηση του Π.Π. κατά 110.000 € (δάνειο που αναλώνεται σε έξοδα). Η μεταβολή πρέπει να επηρεάζει μόνο τη μία πλευρά.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστός ισολογισμός που ισοσκελίζει, με ομαδοποίηση.
• Κριτήριο: ρητή δήλωση της μορφής (θετικός) με αιτιολόγηση.
• Κριτήριο: στο (β) ποσοτικά προσδιορισμένη πρόταση — «κατά 110.000 €», όχι αόριστα.
• Θετικό: αναφορά και στους δύο τρόπους.
• Παγίδα: πρόταση για δάνειο που παραμένει στο ταμείο — δεν αλλάζει την Κ.Π.

Άσκηση 9 — Ισολογισμός επιχείρησης «ΑΛΦΑ» και μετατροπή σε αρνητικό (σελ. 36)

Ερώτηση: Δίνονται τα περιουσιακά στοιχεία της ατομικής επιχείρησης «ΑΛΦΑ» σε Ευρώ: Πελάτες 4.000, Εμπορεύματα 1.000, Ταμείο 2.000, Γραμμάτια Πληρωτέα 7.000, Κτίρια 30.000, Δάνεια Τραπεζών 8.500. Ζητείται: α) να συντάξετε τον ισολογισμό και να προσδιορίσετε τη μορφή του, β) να υποδείξετε έναν τρόπο με τον οποίο ο Ισολογισμός θα γίνει αρνητικός.

Απάντηση:

• α) Σύνταξη του Ισολογισμού.
• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ
• · Α. ΠΑΓΙΟ — Κτίρια 30.000 €
• · Β. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ — Αποθέματα: Εμπορεύματα 1.000 · Απαιτήσεις: Πελάτες 4.000 · Διαθέσιμα: Ταμείο 2.000 = 7.000 €
• · ΣΥΝΟΛΟ ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟΥ = \( 30.000 + 7.000 = \mathbf{37.000} \) €
• ΠΑΘΗΤΙΚΟ
• · Π.Π. — Δάνεια Τραπεζών 8.500 + Γραμμάτια Πληρωτέα 7.000 = 15.500 €
• · Κ.Π. (Κεφάλαιο) = \( 37.000 - 15.500 = \mathbf{21.500} \) €
• · ΣΥΝΟΛΟ ΠΑΘΗΤΙΚΟΥ = \( 15.500 + 21.500 = 37.000 \) € ✓
• Μορφή: \( \text{Ε} = 37.000 > \text{Π.Π.} = 15.500 \) → ΘΕΤΙΚΟΣ ισολογισμός.
• β) Πώς γίνεται αρνητικός.
• Αρνητικός σημαίνει \( \text{Ε} < \text{Π.Π.} \). Σήμερα η διαφορά υπέρ του Ενεργητικού είναι \( 37.000 - 15.500 = 21.500 \) €.

• ⚠️ Το λεπτό σημείο — και εκεί χάνονται οι μονάδες. Μεταβολή ακριβώς 21.500 € δίνει \( \text{Ε} = \text{Π.Π.} \), δηλαδή ΟΥΔΕΤΕΡΟ ισολογισμό, όχι αρνητικό. Για αρνητικό χρειάζεται μεταβολή ΑΥΣΤΗΡΑ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΗ από 21.500 €.

• Τρόπος 1 — ΜΕΙΩΣΗ του Ενεργητικού πάνω από 21.500 €. Π.χ. ζημιά 22.000 € από πυρκαγιά στα κτίρια:
• → Νέο Ενεργητικό: \( 37.000 - 22.000 = 15.000 \) € < Π.Π. \( 15.500 \) €
• → Έλλειμμα = \( 15.500 - 15.000 = 500 \) €, το οποίο γράφεται στο ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ ως απαίτηση κατά του επιχειρηματία. Ο πίνακας ισοσκελίζει πλέον στα 15.500 €.
• Τρόπος 2 — ΑΥΞΗΣΗ του Πραγματικού Παθητικού πάνω από 21.500 €. Π.χ. νέα υποχρέωση 22.000 € (δικαστική αποζημίωση, πρόστιμο, δάνειο που αναλώνεται σε έξοδα):
• → Νέο Π.Π.: \( 15.500 + 22.000 = 37.500 \) € > Ε \( 37.000 \) € → έλλειμμα 500 €
• Τι σημαίνει ο αρνητικός ισολογισμός. Η επιχείρηση δεν επαρκεί για να καλύψει τις υποχρεώσεις της προς τρίτους. Το έλλειμμα είναι η αρνητική Καθαρή Θέση και εμφανίζεται στο Ενεργητικό, επειδή ο επιχειρηματίας φέρει τον επιχειρηματικό κίνδυνο και πρέπει να το καλύψει από την ατομική του περιουσία.
• Η αντιστροφή σε μία γραμμή: στον θετικό η επιχείρηση χρωστάει στον επιχειρηματία (21.500 €)· στον αρνητικό ο επιχειρηματίας χρωστάει στην επιχείρηση (500 €).

Σύνοψη: α) Ενεργητικό 37.000 € (Πάγιο 30.000 + Κυκλοφορούν 7.000) · Π.Π. 15.500 € · Κ.Π. 21.500 € → ΘΕΤΙΚΟΣ. β) Για αρνητικό χρειάζεται μεταβολή αυστηρά μεγαλύτερη από 21.500 € — π.χ. ζημιά 22.000 € δίνει Ε = 15.000 < Π.Π. = 15.500 και έλλειμμα 500 €, που γράφεται στο Ενεργητικό. Μεταβολή ακριβώς 21.500 € θα έδινε ουδέτερο, όχι αρνητικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστός ισολογισμός και ρητή δήλωση της μορφής.
• Κριτήριο — το κρίσιμο: η μεταβολή να είναι αυστηρά μεγαλύτερη από 21.500 €· ακριβώς 21.500 δίνει ουδέτερο.
• Κριτήριο: το έλλειμμα να τοποθετηθεί στο Ενεργητικό.
• Κριτήριο: αριθμητικά τεκμηριωμένη πρόταση, όχι αόριστη.
• Παγίδα: πρόταση μεταβολής ακριβώς ίσης με την Καθαρή Περιουσία.