Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Ερωτήσεις ΚΑΙ Ασκήσεις (σελ. 19-21) – ΑΡΧΕΣ ΛΟΓΙΣΤΙΚΗΣ Β΄ ΕΠΑΛ

Λύσεις — Κεφάλαιο 1: Ερωτήσεις ΚΑΙ Ασκήσεις (σελ. 19-21)

Απαντήσεις στις ερωτήσεις κατανόησης και πλήρεις λύσεις των αριθμητικών ασκήσεων.

Άσκηση 1 — Σωστό ή Λάθος: οικονομικές μονάδες (σελ. 19)

Ερώτηση: Να υπογραμμίσετε το Σωστό ή το Λάθος: α) Κάθε οικονομική μονάδα δεν είναι επιχείρηση. β) Το Ωνάσειο Καρδιοχειρουργικό Κέντρο είναι επιχείρηση. γ) Το Ζάννειο Ορφανοτροφείο είναι κοινωφελής οικονομικός οργανισμός.

Απάντηση:

• α) ΣΩΣΤΟ. Το βιβλίο το διατυπώνει ρητά: «Κάθε επιχείρηση είναι οικονομική μονάδα, κάθε οικονομική μονάδα δεν είναι οπωσδήποτε επιχείρηση». Οι κοινωφελείς μονάδες (μουσεία, θέατρα, ιδρύματα) είναι οικονομικές μονάδες χωρίς να είναι επιχειρήσεις.
• β) ΛΑΘΟΣ. Το Ωνάσειο είναι κοινωφελής οικονομική μονάδα, και μάλιστα κτητική ή επεκτατική: επιδιώκει πλεόνασμα εσόδων όχι για κέρδος, αλλά για να αυξήσει τον εξοπλισμό του και να βελτιώσει τις συνθήκες δράσης του. Επιχείρηση είναι μόνο η ιδιωφελής / κερδοσκοπική μονάδα.
• γ) ΣΩΣΤΟ. Το Ζάννειο Ορφανοτροφείο εξυπηρετεί το συμφέρον του κοινωνικού συνόλου, άρα είναι κοινωφελής οικονομικός οργανισμός.
• Η παγίδα του (β): το πλεόνασμα δεν κάνει μια μονάδα επιχείρηση. Κριτήριο είναι ο σκοπός: κέρδος για τον φορέα (ιδιωφελής) ή εξυπηρέτηση του κοινωνικού συνόλου (κοινωφελής).

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Σωστό · β) Λάθος (κοινωφελής κτητική/επεκτατική) · γ) Σωστό

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στο (β) να δηλωθεί ότι το Ωνάσειο είναι κοινωφελής κτητική, όχι απλώς «δεν είναι επιχείρηση».
• Παγίδα: να θεωρηθεί ότι η επιδίωξη πλεονάσματος ταυτίζεται με την επιδίωξη κέρδους.

Άσκηση 2 — Συσχέτιση ειδών οικονομικών μονάδων (σελ. 19)

Ερώτηση: Να συσχετίσετε τα στοιχεία των δύο στηλών: 1. Κτητική, 2. Εξισωτική, 3. Ιδιωφελής, 4. Κοινωφελής — α. Εθνική Τράπεζα, β. Μουσείο λαογραφίας, γ. Μέγαρο Μουσικής, δ. Άσυλο χρονίως πασχόντων.

Απάντηση:

• 1 → γ (Κτητική → Μέγαρο Μουσικής). Οι κτητικές ή επεκτατικές επιδιώκουν πλεόνασμα εσόδων έναντι εξόδων, ώστε να αυξήσουν τον εξοπλισμό τους. Το βιβλίο αναφέρει ονομαστικά το Μέγαρο Μουσικής και το Ωνάσειο.
• 2 → β (Εξισωτική → Μουσείο λαογραφίας). Οι εξισωτικές επιδιώκουν ίσα έσοδα και έξοδα, χωρίς να αποβλέπουν σε κέρδος. Το βιβλίο αναφέρει τα κρατικά θέατρα και τα μουσεία.
• 3 → α (Ιδιωφελής → Εθνική Τράπεζα). Οι ιδιωφελείς ή κερδοσκοπικές μονάδες είναι οι επιχειρήσεις: αποβλέπουν σε κέρδος, δηλαδή σε θετική διαφορά εσόδων-εξόδων.
• 4 → δ (Κοινωφελής → Άσυλο χρονίως πασχόντων). Οι κοινωφελείς επιδιώκουν την εξυπηρέτηση του συμφέροντος του κοινωνικού συνόλου.
• Η δομή που πρέπει να φανεί: οι κτητικές και οι εξισωτικές είναι υποδιαιρέσεις των κοινωφελών. Άρα το ζεύγος 4-δ είναι η γενική κατηγορία, ενώ τα 1-γ και 2-β είναι ειδικές περιπτώσεις της.

Σύνοψη: (ενδεικτική) 1→γ (Κτητική → Μέγαρο Μουσικής) · 2→β (Εξισωτική → Μουσείο λαογραφίας) · 3→α (Ιδιωφελής → Εθνική Τράπεζα) · 4→δ (Κοινωφελής → Άσυλο χρονίως πασχόντων)

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: αναγνώριση ότι κτητικές και εξισωτικές είναι υποδιαιρέσεις των κοινωφελών.
• Παγίδα: σύγχυση κτητικής και ιδιωφελούς — και οι δύο έχουν «πλεόνασμα», αλλά διαφορετικό σκοπό.

Άσκηση 3 — Πού εφαρμόζεται η Λογιστική (σελ. 19)

Ερώτηση: Σε ποια από τις παρακάτω περιπτώσεις πρέπει να εφαρμόζεται η λογιστική; α) μόνο στις ιδιωφελείς οικονομικές μονάδες, β) στις ιδιωφελείς και στις κοινωφελείς μονάδες μόνο, γ) στις εξισωτικές και στις ποριστικές μονάδες μόνο, δ) σ' όλες τις παραπάνω.

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: δ) σ' όλες τις παραπάνω.
• Η τεκμηρίωση από το βιβλίο (§1.2.1): «Η λογιστική εφαρμόζεται σε όλες τις οικονομικές μονάδες. Επειδή όμως οι επιχειρήσεις αποτελούν το μεγαλύτερο μέρος των οικονομικών μονάδων, σ' αυτό το βιβλίο θα ασχοληθούμε με τη λογιστική των επιχειρήσεων».
• Η κρίσιμη διάκριση: άλλο πού εφαρμόζεται η Λογιστική (παντού) και άλλο τι μελετά το συγκεκριμένο βιβλίο (τις επιχειρήσεις). Η επιλογή του βιβλίου είναι πρακτική, όχι θεωρητικός περιορισμός.
• Γιατί ισχύει: κάθε οικονομική μονάδα — κερδοσκοπική ή όχι — έχει περιουσία, μεταβολές αυτής και ανάγκη ελέγχου και πληροφόρησης. Ακόμη και ένα μουσείο πρέπει να ξέρει τι κατέχει, τι οφείλει και πώς εξελίσσονται τα μεγέθη του.

Σύνοψη: (ενδεικτική) δ) σ' όλες τις παραπάνω — η λογιστική εφαρμόζεται σε όλες τις οικονομικές μονάδες.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η διάκριση ανάμεσα στο πεδίο εφαρμογής της Λογιστικής και στο αντικείμενο του βιβλίου.
• Παγίδα: να επιλεγεί το (α), παρασυρμένο από το ότι το βιβλίο ασχολείται με επιχειρήσεις.

Άσκηση 4 — Σωστό ή Λάθος: τομείς και χαρακτηριστικά επιχειρήσεων (σελ. 19)

Ερώτηση: Να υπογραμμίσετε το Σωστό ή το Λάθος: α) Η Εθνική Τράπεζα ανήκει στις επιχειρήσεις τριτογενούς τομέα. β) Ο ΟΤΕ ανήκει στις επιχειρήσεις δευτερογενούς τομέα. γ) Ο έμπορος λαχανικών ανήκει στις επιχειρήσεις πρωτογενούς τομέα. δ) Όλες οι ιδιωτικές επιχειρήσεις ανήκουν στον πρωτογενή τομέα. ε) Η επιχείρηση όταν παράγει πρέπει να διαθέτει στην αγορά τα προϊόντα της. στ) Η περιουσία του Κεφαλαιούχου είναι οπωσδήποτε και περιουσία της επιχείρησης. ζ) Η επιχείρηση εφαρμόζει την οικονομική αρχή με σκοπό το κοινωνικό καλό. η) Η επιχείρηση εφαρμόζει την οικονομική αρχή με σκοπό το αυξημένο κέρδος.

Απάντηση:

• α) ΣΩΣΤΟ. Οι τράπεζες αναφέρονται ρητά στον τριτογενή τομέα, μαζί με τις εμπορικές, τουριστικές, μεταφορικές επιχειρήσεις, τα θέατρα και τις ασφάλειες.
• β) ΛΑΘΟΣ. Ο ΟΤΕ παρέχει υπηρεσίες, άρα ανήκει στον τριτογενή τομέα — όχι στον δευτερογενή, που αφορά τη μεταποίηση (βιομηχανικές, βιοτεχνικές).
• γ) ΛΑΘΟΣ. Ο έμπορος λαχανικών ασχολείται με την κυκλοφορία των αγαθών, άρα τριτογενής. Πρωτογενής θα ήταν ο παραγωγός (καλλιεργητής) λαχανικών. Η παγίδα είναι ακριβώς εδώ: το ίδιο προϊόν, διαφορετική δραστηριότητα.
• δ) ΛΑΘΟΣ. Η νομική μορφή (ιδιωτική/δημόσια) είναι εντελώς ανεξάρτητο κριτήριο από τον τομέα παραγωγής. Ιδιωτικές επιχειρήσεις υπάρχουν και στους τρεις τομείς.
• ε) ΣΩΣΤΟ. Είναι το δεύτερο βασικό χαρακτηριστικό: «παράγει και διαθέτει στην αγορά οικονομικά αγαθά».
• στ) ΛΑΘΟΣ. Είναι το πρώτο βασικό χαρακτηριστικό — και ακριβώς το αντίθετο: η επιχείρηση έχει δική της περιουσία, ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΗ από την περιουσία του φορέα της. Γι' αυτό άλλωστε η υποχρέωση προς τον φορέα εμφανίζεται στο Παθητικό ως Καθαρή Περιουσία.
• ζ) ΛΑΘΟΣ. Το κοινωνικό καλό είναι ο σκοπός των κοινωφελών μονάδων.
• η) ΣΩΣΤΟ. Είναι το τρίτο βασικό χαρακτηριστικό: εφαρμόζει την οικονομική αρχή με σκοπό το κέρδος του φορέα της.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Σωστό · β) Λάθος · γ) Λάθος · δ) Λάθος · ε) Σωστό · στ) Λάθος · ζ) Λάθος · η) Σωστό

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στο (γ) να φανεί η διάκριση παραγωγού και εμπόρου — είναι το ζητούμενο.
• Κριτήριο: στο (στ) η σύνδεση με το πρώτο χαρακτηριστικό και με την Καθαρή Περιουσία.
• Παγίδα: σύγχυση του κριτηρίου νομικής μορφής με το κριτήριο τομέα (ερώτημα δ).

Άσκηση 5 — Σωστό ή Λάθος: περιουσία, Ενεργητικό, Παθητικό (σελ. 19)

Ερώτηση: Να υπογραμμίσετε το Σωστό ή το Λάθος: α) Περιουσία της επιχείρησης είναι όλες οι υποχρεώσεις της. β) Περιουσία είναι μόνο η υποχρέωση προς τον φορέα της. γ) Οι απαιτήσεις και οι υποχρεώσεις δεν συμπεριλαμβάνονται στην περιουσία. δ) Τα μέσα δράσης, οι απαιτήσεις και οι υποχρεώσεις αποτελούν την περιουσία. ε) Οι υποχρεώσεις προς τον φορέα αποτελούν Πραγματικό Παθητικό. στ) Τα μέσα δράσης αποτελούν το Ενεργητικό της. ζ) Οι υποχρεώσεις προς τρίτους είναι το Παθητικό της. η) Τα μέσα δράσης και οι απαιτήσεις αποτελούν το Ενεργητικό.

Απάντηση:

• α) ΛΑΘΟΣ. Οι υποχρεώσεις είναι μέρος της περιουσίας, όχι όλη η περιουσία.
• β) ΛΑΘΟΣ. Η υποχρέωση προς τον φορέα (Καθαρή Περιουσία) είναι ένα μόνο συστατικό.
• γ) ΛΑΘΟΣ. Ακριβώς το αντίθετο: απαιτήσεις και υποχρεώσεις συμπεριλαμβάνονται ρητά στον ορισμό.
• δ) ΣΩΣΤΟ. Είναι ο ακριβής ορισμός του βιβλίου: «τα οικονομικά αγαθά (υλικά και άυλα) που ανήκουν σ' αυτήν, οι απαιτήσεις και οι υποχρεώσεις της, αποτελούν την περιουσία της επιχείρησης».
• ε) ΛΑΘΟΣ. Οι υποχρεώσεις προς τον φορέα είναι η Καθαρή Περιουσία. Πραγματικό Παθητικό είναι οι υποχρεώσεις προς τρίτους.
• στ) ΣΩΣΤΟ. «Ενεργητικό είναι τα μέσα δράσης (αξίες και απαιτήσεις) της επιχείρησης».
• ζ) ΛΑΘΟΣ — και είναι η λεπτότερη παγίδη της άσκησης. Οι υποχρεώσεις προς τρίτους είναι το ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ Παθητικό, όχι το Παθητικό. Το Παθητικό είναι ευρύτερο: περιλαμβάνει και την Καθαρή Περιουσία. Ισχύει \( \text{Π} = \text{Π.Π.} + \text{Κ.Π.} \)
• η) ΣΩΣΤΟ. Ταυτόσημο με το (στ), διατυπωμένο αναλυτικά: μέσα δράσης (αξίες) και απαιτήσεις.
• Παρατήρηση: τα (α), (β), (γ) είναι τρεις διαφορετικοί τρόποι να περικόψει κανείς τον ορισμό — και τα τρία είναι Λάθος. Μόνο το (δ) τον δίνει πλήρη.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) Λάθος · β) Λάθος · γ) Λάθος · δ) Σωστό · ε) Λάθος · στ) Σωστό · ζ) Λάθος · η) Σωστό

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: στο (ζ) να εξηγηθεί η διαφορά Παθητικού και Πραγματικού Παθητικού — εκεί κρίνεται η άσκηση.
• Κριτήριο: στο (ε) η σωστή απόδοση των υποχρεώσεων προς τον φορέα στην Καθαρή Περιουσία.
• Παγίδα: να θεωρηθεί το (ζ) Σωστό επειδή «ακούγεται» σωστό.

Άσκηση 6 — Κατάταξη αυτοκινήτου επιχείρησης εμπορίας αυτοκινήτων (σελ. 20)

Ερώτηση: Σε ποια κατηγορία περιουσιακών στοιχείων ανήκει αυτοκίνητο που χρησιμοποιεί η επιχείρηση «Άκτο» ΕΠΕ, η οποία εισάγει και εμπορεύεται αυτοκίνητα; α) στο κυκλοφορούν ενεργητικό, β) στο πραγματικό παθητικό, γ) στο πάγιο Ενεργητικό, δ) σε κανένα από τα παραπάνω.

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: γ) στο πάγιο Ενεργητικό.
• Ο κανόνας (σελ. 17): «ένα περιουσιακό στοιχείο θεωρείται Πάγιο ή Κυκλοφορούν ανάλογα με τον προορισμό του· π.χ. ένα αυτοκίνητο που προορίζεται να πωληθεί (προϊόν ή εμπόρευμα) είναι κυκλοφορούν, ενώ, αν το χρησιμοποιεί η επιχείρηση για τις δουλειές της, είναι πάγιο».
• Γιατί η άσκηση είναι ύπουλη: αναφέρει επίτηδες ότι η επιχείρηση εμπορεύεται αυτοκίνητα, για να σε παρασύρει στο «κυκλοφορούν». Αλλά το κρίσιμο ρήμα της εκφώνησης είναι το «χρησιμοποιεί».
• Η ίδια επιχείρηση έχει ταυτόχρονα και τα δύο: τα αυτοκίνητα του εκθεσιακού χώρου προς πώληση είναι εμπορεύματα (κυκλοφορούν)· το αυτοκίνητο του πωλητή ή της διεύθυνσης είναι μεταφορικό μέσο (πάγιο). Ίδιο αντικείμενο, δύο λογαριασμοί.
• Η πρακτική συνέπεια: το πάγιο αποσβένεται και παραμένει στην επιχείρηση· το εμπόρευμα πωλείται και δίνει αποτέλεσμα. Λάθος κατάταξη σημαίνει λάθος κέρδος.

Σύνοψη: (ενδεικτική) γ) στο πάγιο Ενεργητικό — γιατί το χρησιμοποιεί η ίδια η επιχείρηση, ανεξάρτητα από το ότι εμπορεύεται αυτοκίνητα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: ρητή επίκληση του κριτηρίου του προορισμού.
• Κριτήριο: αναγνώριση ότι η ίδια επιχείρηση μπορεί να έχει το ίδιο αντικείμενο και στις δύο κατηγορίες.
• Παγίδα: να επιλεγεί το «κυκλοφορούν» επειδή η επιχείρηση εμπορεύεται αυτοκίνητα.

Άσκηση 7 — Κατάταξη εγγύησης προς τη ΔΕΗ (σελ. 20)

Ερώτηση: Σε ποια κατηγορία περιουσιακών στοιχείων ανήκει η εγγύηση που δίνει μια επιχείρηση στη ΔΕΗ; α) στις άυλες ακινητοποιήσεις, β) στις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις, γ) στις συμμετοχές και λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις, δ) σ' όλα τα παραπάνω.

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: γ) στις συμμετοχές και λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις.
• Η τεκμηρίωση: το βιβλίο αναφέρει ονομαστικά τις «εγγυήσεις στη ΔΕΗ» ως παράδειγμα της κατηγορίας «συμμετοχές και λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις», μαζί με τις χορηγήσεις στεγαστικών δανείων στο προσωπικό και τα γραμμάτια εισπρακτέα μακροπρόθεσμης λήξης.
• Γιατί είναι ΑΠΑΙΤΗΣΗ και όχι υποχρέωση: η επιχείρηση έδωσε χρήματα στη ΔΕΗ και δικαιούται να τα πάρει πίσω. Άρα είναι στοιχείο του Ενεργητικού — όχι του Παθητικού. Αυτό αποκλείει αμέσως το (β).
• Γιατί είναι ΜΑΚΡΟΠΡΟΘΕΣΜΗ: μακροπρόθεσμες είναι οι απαιτήσεις των οποίων «η προθεσμία εξόφλησης λήγει μετά από το τέλος της επόμενης χρήσης». Η εγγύηση ρεύματος επιστρέφεται όταν διακοπεί η παροχή — δηλαδή σε απροσδιόριστο και μακρινό μέλλον.
• Γιατί ΟΧΙ άυλη ακινητοποίηση (α): οι άυλες είναι αγαθά χωρίς υλική υπόσταση που αποκτήθηκαν έναντι τιμήματος (διπλώματα ευρεσιτεχνίας, σήματα, φήμη και πελατεία). Η εγγύηση δεν είναι αγαθό — είναι απαίτηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) γ) στις συμμετοχές και λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις — είναι απαίτηση (Ενεργητικό) που λήγει μετά το τέλος της επόμενης χρήσης.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: να αιτιολογηθεί ότι πρόκειται για απαίτηση, δηλαδή Ενεργητικό.
• Κριτήριο: να αιτιολογηθεί ο μακροπρόθεσμος χαρακτήρας.
• Παγίδα: το (β) — η λέξη «εγγύηση» παραπέμπει λανθασμένα σε υποχρέωση.

Άσκηση 8 — Τι περιλαμβάνει το Παθητικό (σελ. 20)

Ερώτηση: Τι περιλαμβάνει το παθητικό μιας επιχείρησης; α) τα ίδια καθώς και τα ξένα κεφάλαια, β) τα αποθεματικά κεφάλαια μόνο, γ) τις βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις μόνο, δ) τις διαφορές αναπροσαρμογής μόνο.

Απάντηση:

• Σωστή απάντηση: α) τα ίδια καθώς και τα ξένα κεφάλαια.
• Η τεκμηρίωση (§1.4.2): «το Παθητικό διακρίνεται σε Ίδιο Κεφάλαιο ή Καθαρή Περιουσία και σε ξένο κεφάλαιο ή Πραγματικό Παθητικό ή υποχρεώσεις σε τρίτους».
• Η αντιστοίχιση των όρων — να την ξέρεις, γιατί το βιβλίο εναλλάσσει ορολογία:
• · Ίδια Κεφάλαια = Καθαρή Περιουσία = Καθαρή Θέση = υποχρεώσεις προς τον φορέα.
• · Ξένα Κεφάλαια = Πραγματικό Παθητικό = υποχρεώσεις σε τρίτους.
• Γιατί τα υπόλοιπα είναι λάθος: και τα τρία περιέχουν τη λέξη «μόνο» και αναφέρουν υποσύνολα. Τα αποθεματικά (β) και οι διαφορές αναπροσαρμογής (δ) είναι μέρη των Ιδίων Κεφαλαίων· οι βραχυπρόθεσμες υποχρεώσεις (γ) είναι μέρος των Ξένων.
• Πλήρης ανάλυση του Παθητικού: Ίδια Κεφάλαια (Κεφάλαιο, Αποθεματικά, Διαφορές αναπροσαρμογής) · Υποχρεώσεις σε τρίτους (Μακροπρόθεσμες, Βραχυπρόθεσμες) · Προβλέψεις για κινδύνους και έξοδα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) α) τα ίδια καθώς και τα ξένα κεφάλαια — δηλαδή Καθαρή Περιουσία και Πραγματικό Παθητικό.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: η αντιστοίχιση ορολογίας (Ίδια Κεφάλαια = Κ.Π., Ξένα = Π.Π.).
• Κριτήριο: να εξηγηθεί γιατί τα υπόλοιπα είναι υποσύνολα.
• Θετικό: αναφορά και στις προβλέψεις για κινδύνους και έξοδα.

Άσκηση 9 — Σχολιασμός: «Παθητικό είναι οι πηγές προέλευσης του Ενεργητικού» (σελ. 20)

Ερώτηση: Να σχολιάσετε συνοπτικά την πρόταση: «Παθητικό είναι οι πηγές προέλευσης του Ενεργητικού».

Απάντηση:

• Η πρόταση είναι ΣΩΣΤΗ — είναι ο ακριβής ορισμός του βιβλίου (σελ. 13): «Παθητικό είναι οι πηγές προέλευσης του ενεργητικού, δηλαδή οι υποχρεώσεις της προς τον φορέα και τους τρίτους».
• Τι σημαίνει «πηγή προέλευσης». Κάθε ευρώ που βρίσκεται στο Ενεργητικό ήρθε από κάπου. Δεν υπάρχει περιουσιακό στοιχείο χωρίς προέλευση. Οι μόνες δυνατές πηγές είναι δύο: ο φορέας (Καθαρή Περιουσία) και οι τρίτοι (Πραγματικό Παθητικό).
• Το παράδειγμα του βιβλίου το δείχνει καθαρά. Ο Α. Αναστασίου εισφέρει 30.000 € μετρητά και αυτοκίνητο 40.000 €. Το Ενεργητικό των 70.000 € προέρχεται εξ ολοκλήρου από τον φορέα — γι' αυτό η Καθαρή Περιουσία είναι επίσης 70.000 €. Όταν αγοράσει εμπορεύματα 25.000 € με πίστωση, το Ενεργητικό γίνεται 95.000 € και προέρχεται πλέον κατά 70.000 από τον φορέα και κατά 25.000 από τον τρίτο (Δ. Δημάκη).
• Οι δύο όψεις του ίδιου πράγματος. Ενεργητικό και Παθητικό δεν είναι δύο διαφορετικά πράγματα: είναι η ίδια περιουσία ιδωμένη από δύο πλευρές — το Ενεργητικό απαντά στο «τι έχω», το Παθητικό στο «από πού το πήρα».
• Η αναγκαία συνέπεια: αφού κάθε στοιχείο του Ενεργητικού έχει αναγκαστικά μια πηγή, τα δύο σύνολα είναι πάντοτε ίσα: \( \text{Ε} = \text{Π} = \text{Π.Π.} + \text{Κ.Π.} \). Η ισότητα δεν είναι σύμπτωση ούτε συμβατική επιλογή — είναι λογική αναγκαιότητα.
• Πρακτικά: γι' αυτό ο ισολογισμός ισοσκελίζει πάντα. Αν δεν ισοσκελίζει, έχει γίνει λάθος — δεν υπάρχει άλλη εξήγηση.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Η πρόταση είναι σωστή και αποτελεί τον ορισμό του Παθητικού. Κάθε στοιχείο του Ενεργητικού προέρχεται αναγκαστικά είτε από τον φορέα (Καθαρή Περιουσία) είτε από τρίτους (Πραγματικό Παθητικό). Ενεργητικό και Παθητικό είναι η ίδια περιουσία από δύο όψεις — «τι έχω» και «από πού το πήρα» — γι' αυτό τα σύνολα είναι πάντοτε ίσα.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: να εξηγηθεί η έννοια της πηγής προέλευσης, όχι απλή επανάληψη του ορισμού.
• Κριτήριο: αναφορά στις δύο μόνο δυνατές πηγές (φορέας, τρίτοι).
• Κριτήριο: η σύνδεση με την αναγκαία ισότητα Ε = Π.
• Θετικό: χρήση αριθμητικού παραδείγματος.
• Παγίδα: να θεωρηθεί το Παθητικό «κάτι κακό» ή «τα χρέη» — περιλαμβάνει και τα Ίδια Κεφάλαια.

Άσκηση 10 — Πίνακας περιουσίας ατομικής επιχείρησης (σελ. 20)

Ερώτηση: Να γίνει ο πίνακας της περιουσίας ατομικής επιχείρησης με στοιχεία σε Ευρώ: Γραμμάτια Εισπρακτέα 10.000, Οικόπεδα 100.000, Προμηθευτές 80.000, Κτίρια 250.000, Μηχανήματα 200.000, Γραμμάτια Πληρωτέα 20.000, Πελάτες 60.000, Καταθέσεις Όψεως 40.000, Εμπορεύματα 20.000, Ταμείο 20.000, Υποχρεώσεις από Φόρους και Τέλη 10.000, Μεταφορικά μέσα 70.000, Πιστωτές διάφοροι 40.000, Έτοιμα προϊόντα 60.000, Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας 90.000, Ασφαλιστικοί Οργανισμοί 10.000, Πρώτες και Βοηθητικές ύλες 30.000, Δάνεια από Τράπεζες 200.000 (μακροπρόθεσμες), Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 10.000. (Το Κεφάλαιο θα βρεθεί από τη σχέση Κ.Π. = Ε − Π.Π.)

Απάντηση:

• Βήμα 1 — χωρίζουμε τα στοιχεία σε Ενεργητικό και Πραγματικό Παθητικό.
• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Πάγιο: Οικόπεδα 100.000 · Κτίρια 250.000 · Μηχανήματα 200.000 · Μεταφορικά μέσα 70.000 · Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός 10.000 · Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας 90.000 → 720.000
• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Κυκλοφορούν: Εμπορεύματα 20.000 · Έτοιμα προϊόντα 60.000 · Πρώτες και Βοηθητικές ύλες 30.000 (αποθέματα 110.000) · Πελάτες 60.000 · Γραμμάτια Εισπρακτέα 10.000 (απαιτήσεις 70.000) · Ταμείο 20.000 · Καταθέσεις Όψεως 40.000 (διαθέσιμα 60.000) → 240.000
• Σύνολο Ενεργητικού: \( 720.000 + 240.000 = \mathbf{960.000} \) €
• ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟ ΠΑΘΗΤΙΚΟ — Μακροπρόθεσμες: Δάνεια από Τράπεζες 200.000. Βραχυπρόθεσμες: Προμηθευτές 80.000 · Γραμμάτια Πληρωτέα 20.000 · Πιστωτές διάφοροι 40.000 · Υποχρεώσεις από Φόρους και Τέλη 10.000 · Ασφαλιστικοί Οργανισμοί 10.000 → 160.000
• Σύνολο Π.Π.: \( 200.000 + 160.000 = \mathbf{360.000} \) €
• Βήμα 2 — η Καθαρή Περιουσία από τη σχέση που δίνει η εκφώνηση:
• $$ \text{Κ.Π.} = \text{Ε} - \text{Π.Π.} = 960.000 - 360.000 = \mathbf{600.000}\ \text{€} $$
• Επειδή η επιχείρηση είναι ατομική, η Καθαρή Περιουσία ΕΙΝΑΙ το Κεφάλαιό της: 600.000 €.
• Βήμα 3 — έλεγχος ισοσκελισμού: Παθητικό = Κ.Π. 600.000 + Π.Π. 360.000 = 960.000 € = Ενεργητικό ✓
• Ο πίνακας:
• · ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Α. ΠΑΓΙΟ 720.000 (ενσώματες 630.000 · ασώματες 90.000) · Β. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ 240.000 (αποθέματα 110.000 · απαιτήσεις 70.000 · διαθέσιμα 60.000) · Σύνολο 960.000
• · ΠΑΘΗΤΙΚΟ — Α. ΚΑΘΑΡΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ 600.000 (Κεφάλαιο 600.000) · Β. ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΣΕ ΤΡΙΤΟΥΣ 360.000 (μακροπρόθεσμες 200.000 · βραχυπρόθεσμες 160.000) · Σύνολο 960.000

Σύνοψη: Ενεργητικό 960.000 € (Πάγιο 720.000 + Κυκλοφορούν 240.000) · Πραγματικό Παθητικό 360.000 € (μακροπρόθεσμες 200.000 + βραχυπρόθεσμες 160.000) · Καθαρή Περιουσία (Κεφάλαιο) = 960.000 − 360.000 = 600.000 €. Ο πίνακας ισοσκελίζει στα 960.000 €.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: σωστός διαχωρισμός κάθε στοιχείου σε Ενεργητικό ή Παθητικό.
• Κριτήριο: το Δίπλωμα Ευρεσιτεχνίας στις ασώματες ακινητοποιήσεις (πάγιο), όχι στο κυκλοφορούν.
• Κριτήριο: τα Δάνεια από Τράπεζες στις μακροπρόθεσμες — η εκφώνηση το ορίζει ρητά.
• Κριτήριο: έλεγχος ισοσκελισμού στο τέλος — αν δεν βγει, υπάρχει λάθος.
• Παγίδα: να μπουν οι Ασφαλιστικοί Οργανισμοί στο Ενεργητικό· είναι υποχρέωση (ΙΚΑ).

Άσκηση 11 — Προσδιορισμός Πραγματικού Παθητικού (σελ. 20)

Ερώτηση: Να προσδιορίσετε το Πραγματικό Παθητικό (υποχρεώσεις προς τρίτους) αν γνωρίζουμε ότι: 1) η αξία των πάγιων περιουσιακών στοιχείων ανέρχεται σε 70.000 Ευρώ, 2) η αξία των Ιδίων Κεφαλαίων (Καθαρής Περιουσίας) σε 100.000 Ευρώ και 3) η αξία του Κυκλοφορούντος Ενεργητικού σε 40.000 Ευρώ.

Απάντηση:

• Βήμα 1 — υπολογίζουμε το συνολικό Ενεργητικό. Το Ενεργητικό αποτελείται από το Πάγιο και το Κυκλοφορούν:
• $$ \text{Ε} = \text{Πάγιο} + \text{Κυκλοφορούν} = 70.000 + 40.000 = \mathbf{110.000}\ \text{€} $$
• Βήμα 2 — εφαρμόζουμε τη θεμελιώδη σχέση. Από \( \text{Ε} = \text{Π.Π.} + \text{Κ.Π.} \) λύνουμε ως προς Π.Π.:
• $$ \text{Π.Π.} = \text{Ε} - \text{Κ.Π.} = 110.000 - 100.000 = \mathbf{10.000}\ \text{€} $$
• Βήμα 3 — επαλήθευση: \( \text{Π.Π.} + \text{Κ.Π.} = 10.000 + 100.000 = 110.000 = \text{Ε} \) ✓
• Τι μας λέει το αποτέλεσμα. Το Πραγματικό Παθητικό είναι μόλις 10.000 € σε σύνολο 110.000 €, δηλαδή 9,1 %. Η επιχείρηση χρηματοδοτείται κατά 90,9 % από ίδια κεφάλαια — είναι πολύ χαμηλά δανεισμένη.
• Η μεθοδολογική παρατήρηση. Η άσκηση δίνει το Ενεργητικό χωρισμένο σε δύο κομμάτια (πάγιο και κυκλοφορούν) και ζητά ένα κομμάτι του Παθητικού. Ο δρόμος είναι πάντα ο ίδιος: συμπλήρωσε πρώτα την πλευρά που ξέρεις καλύτερα (εδώ το Ενεργητικό), μετά πέρασε απέναντι με τη σχέση Ε = Π.Π. + Κ.Π.

Σύνοψη: Ε = 70.000 + 40.000 = 110.000 € · Π.Π. = Ε − Κ.Π. = 110.000 − 100.000 = 10.000 €

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: να αθροιστεί πρώτα το Ενεργητικό (πάγιο + κυκλοφορούν).
• Κριτήριο: σωστή χρήση της σχέσης Π.Π. = Ε − Κ.Π.
• Κριτήριο: επαλήθευση του αποτελέσματος.
• Παγίδα: να αφαιρεθεί η Κ.Π. μόνο από το πάγιο ή μόνο από το κυκλοφορούν.

Άσκηση 12 — Πραγματικό Παθητικό, Πάγιο, Κυκλοφορούν και πίνακας (σελ. 21)

Ερώτηση: Δίνονται τα περιουσιακά στοιχεία μιας ατομικής επιχείρησης σε Ευρώ: Γραμμάτια πληρωτέα 30.000, Οικόπεδα 100.000, Γραμμάτια Εισπρακτέα 5.000, Κτίρια 150.000, Χρεώστες Διάφοροι 20.000, Προμηθευτές 25.000, Πελάτες 15.000, Εμπορεύματα 50.000, Έπιπλα και Λοιπός Εξοπλισμός 4.000, Καταθέσεις Όψεως 30.000, Ταμείο 10.000. Ζητείται: 1) Να προσδιορίσετε το ύψος του Πραγματικού Παθητικού. 2) Το ύψος του Πάγιου και του Κυκλοφορούντος Ενεργητικού. 3) Να συντάξετε τον πίνακα της περιουσίας.

Απάντηση:

• 1) Πραγματικό Παθητικό. Από τα δοσμένα στοιχεία, υποχρεώσεις προς τρίτους είναι μόνο δύο:
• $$ \text{Π.Π.} = \underbrace{30.000}{\text{Γραμμάτια πληρωτέα}} + \underbrace{25.000}{\text{Προμηθευτές}} = \mathbf{55.000}\ \text{€} $$
• 2α) Πάγιο Ενεργητικό — στοιχεία που παραμένουν μακροχρόνια με την ίδια μορφή:
• Οικόπεδα 100.000 + Κτίρια 150.000 + Έπιπλα και Λοιπός Εξοπλισμός 4.000 = 254.000 € (όλα ενσώματες ακινητοποιήσεις).
• 2β) Κυκλοφορούν Ενεργητικό:
• · Αποθέματα: Εμπορεύματα 50.000
• · Απαιτήσεις: Πελάτες 15.000 + Γραμμάτια Εισπρακτέα 5.000 + Χρεώστες Διάφοροι 20.000 = 40.000
• · Διαθέσιμα: Ταμείο 10.000 + Καταθέσεις Όψεως 30.000 = 40.000
• · Σύνολο Κυκλοφορούντος = \( 50.000 + 40.000 + 40.000 = \mathbf{130.000} \) €
• Σύνολο Ενεργητικού: \( 254.000 + 130.000 = \mathbf{384.000} \) €
• 3) Καθαρή Περιουσία και πίνακας.
• $$ \text{Κ.Π.} = \text{Ε} - \text{Π.Π.} = 384.000 - 55.000 = \mathbf{329.000}\ \text{€} $$
• ΠΙΝΑΚΑΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ
• · ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Α. ΠΑΓΙΟ 254.000 (Οικόπεδα 100.000 · Κτίρια 150.000 · Έπιπλα 4.000) · Β. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ 130.000 (Αποθέματα 50.000 · Απαιτήσεις 40.000 · Διαθέσιμα 40.000) · Σύνολο 384.000
• · ΠΑΘΗΤΙΚΟ — Α. ΚΑΘΑΡΗ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ 329.000 (Κεφάλαιο 329.000) · Β. ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΣΕ ΤΡΙΤΟΥΣ 55.000 (Προμηθευτές 25.000 · Γραμμάτια πληρωτέα 30.000) · Σύνολο 384.000
• Έλεγχος ισοσκελισμού: \( 329.000 + 55.000 = 384.000 \) ✓
• Παρατήρηση: οι Χρεώστες Διάφοροι είναι απαίτηση (Ενεργητικό), ενώ οι Πιστωτές Διάφοροι θα ήταν υποχρέωση. Είναι το συχνότερο λάθος στην άσκηση — τα ονόματα μοιάζουν, οι πλευρές είναι αντίθετες.

Σύνοψη: 1) Π.Π. = 30.000 + 25.000 = 55.000 € · 2) Πάγιο = 254.000 €, Κυκλοφορούν = 130.000 €, Σύνολο Ε = 384.000 € · 3) Κ.Π. (Κεφάλαιο) = 384.000 − 55.000 = 329.000 €. Ο πίνακας ισοσκελίζει στα 384.000 €.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: Χρεώστες Διάφοροι στο Ενεργητικό (απαίτηση) — όχι στο Παθητικό.
• Κριτήριο: τα Έπιπλα στο Πάγιο, παρά το μικρό ποσό.
• Κριτήριο: και τα τρία ζητούμενα, με τον πίνακα να ισοσκελίζει.
• Θετικό: ομαδοποίηση του κυκλοφορούντος σε αποθέματα / απαιτήσεις / διαθέσιμα.
• Παγίδα: σύγχυση Χρεωστών και Πιστωτών Διαφόρων.

Άσκηση 13 — Κατάταξη περιουσιακών στοιχείων σε ομάδες (σελ. 21)

Ερώτηση: Να κατατάξετε τα παρακάτω περιουσιακά στοιχεία στις ομάδες του Ενεργητικού ή του Παθητικού στις οποίες ανήκουν: Χρεώστες διάφοροι, Μεταφορικά μέσα, Προμηθευτές, Καταθέσεις όψεως, Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός, Γραμμάτια Εισπρακτέα (μακροπρ. λήξης), Χρεόγραφα, Εμπορεύματα, Πιστωτές διάφοροι, Οικόπεδα, Κεφάλαιο, Γραμμάτια Πληρωτέα (μακροπρ. λήξης), Κτίρια, Υποχρεώσεις από φόρους και τέλη, Πελάτες, Μακροπρόθεσμα Τραπεζικά δάνεια, Γραμμάτια πληρωτέα (βραχυπρ. λήξης), Γραμμάτια Εισπρακτέα (βραχυπρ. λήξης).

Απάντηση:

• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Α. ΠΑΓΙΟ
• · Ενσώματες ακινητοποιήσεις: Οικόπεδα · Κτίρια · Μεταφορικά μέσα · Έπιπλα και λοιπός εξοπλισμός
• · Συμμετοχές και λοιπές μακροπρόθεσμες απαιτήσεις: Γραμμάτια Εισπρακτέα (μακροπρόθεσμης λήξης)
• ΕΝΕΡΓΗΤΙΚΟ — Β. ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΝ
• · Αποθέματα: Εμπορεύματα
• · Βραχυπρόθεσμες απαιτήσεις: Πελάτες · Γραμμάτια Εισπρακτέα (βραχυπρόθεσμης λήξης) · Χρεώστες διάφοροι
• · Χρεόγραφα: Χρεόγραφα
• · Διαθέσιμα: Καταθέσεις όψεως
• ΠΑΘΗΤΙΚΟ — Α. ΙΔΙΑ ΚΕΦΑΛΑΙΑ (Καθαρή Περιουσία)
• · Κεφάλαιο
• ΠΑΘΗΤΙΚΟ — Β. ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΣΕ ΤΡΙΤΟΥΣ (Πραγματικό Παθητικό)
• · Μακροπρόθεσμες: Μακροπρόθεσμα Τραπεζικά δάνεια · Γραμμάτια Πληρωτέα (μακροπρόθεσμης λήξης)
• · Βραχυπρόθεσμες: Προμηθευτές · Γραμμάτια πληρωτέα (βραχυπρόθεσμης λήξης) · Πιστωτές διάφοροι · Υποχρεώσεις από φόρους και τέλη
• Τα τρία ζεύγη-παγίδες της άσκησης — και είναι ο λόγος που δόθηκε:
• ① Εισπρακτέα ↔ Πληρωτέα. Τα εισπρακτέα τα εισπράττουμε → απαίτηση → Ενεργητικό. Τα πληρωτέα τα πληρώνουμε → υποχρέωση → Παθητικό.
• ② Χρεώστες ↔ Πιστωτές. Οι χρεώστες μας χρωστούν → Ενεργητικό. Οι πιστωτές τους χρωστάμε → Παθητικό.
• ③ Μακροπρόθεσμο ↔ Βραχυπρόθεσμο. Το ίδιο στοιχείο αλλάζει ομάδα ανάλογα με τη λήξη: τα γραμμάτια εισπρακτέα μακροπρόθεσμης λήξης είναι πάγιο, ενώ τα βραχυπρόθεσμης είναι κυκλοφορούν. Όριο: το τέλος της επόμενης χρήσης.
• Το Κεφάλαιο είναι το μοναδικό στοιχείο των Ιδίων Κεφαλαίων στη λίστα — και ανήκει στο Παθητικό, όσο κι αν «ακούγεται» σαν κάτι που η επιχείρηση έχει. Είναι η υποχρέωσή της προς τον φορέα.

Σύνοψη: (ενδεικτική) Πάγιο: Οικόπεδα, Κτίρια, Μεταφορικά μέσα, Έπιπλα, Γρ. Εισπρακτέα μακροπρ. · Κυκλοφορούν: Εμπορεύματα, Πελάτες, Γρ. Εισπρακτέα βραχυπρ., Χρεώστες διάφοροι, Χρεόγραφα, Καταθέσεις όψεως · Ίδια Κεφάλαια: Κεφάλαιο · Μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις: Μακροπρ. Τραπεζικά δάνεια, Γρ. Πληρωτέα μακροπρ. · Βραχυπρόθεσμες: Προμηθευτές, Γρ. Πληρωτέα βραχυπρ., Πιστωτές διάφοροι, Υποχρεώσεις από φόρους και τέλη.

Κριτήρια αξιολόγησης:

• Κριτήριο: και οι 18 θέσεις καταταγμένες, σε υποομάδες και όχι απλώς σε Ε/Π.
• Κριτήριο: σωστή διάκριση Εισπρακτέων/Πληρωτέων και Χρεωστών/Πιστωτών.
• Κριτήριο: το ίδιο στοιχείο (γραμμάτια) να μπει σε διαφορετική ομάδα ανάλογα με τη λήξη.
• Κριτήριο: το Κεφάλαιο στο Παθητικό.
• Παγίδα: να μπουν τα Χρεόγραφα στο πάγιο — είναι κυκλοφορούν, εκτός αν πρόκειται για συμμετοχές.